fbpx
Wikipedia

Yenisey

Yenisey (rus.Енисе́й), (evenkИонесси «böyük su», xak.Ким, tıvaУлуг-Хем «böyük çay», və Ene-Say (Ana-çay), nen.Енся’ ям’ — Dünyanın və Rusiyanın ən uzun və gursulu çaylarından biri. Şimal Buzlu okeannın Kara dənizinə tökülür. Çayın uzunluğu 3487 km təşkil edir.

Yenisey çayı
evenkИонесси, xak.Ким, tıvaУлуг-Хем

rus.Енисе́й
Ölkə Rusiya Rusiya
Mənbəyi Tıva
• Yüksəkliyi 619,5 m
Mənsəbi Yenisey körfəzi
• Yüksəkliyi 0 m
Uzunluğu 3487 km
Su sərfi 19.800 m³/s
Hövzəsinin sahəsi 2580000 km²
DSR[ru]
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Mündəricat

Bəziləri bu adın evenklərin «İonnesi» sözündən törəmısini bildirərək böyük su olmasını deyir. Sibiryaklar çayı «Yenisey Ata» adlandırırlar

Böyük YeniseyKiçik Yeniseyin birləşdiyi yer.
Yenisey (solda) və Ob Kara dənizinə axır
Yenisey hövzəsi

Böyük YeniseyKiçik Yenisey çaylarının birləşməsindən meydana gələn çay. Çayın uzunluğu 3487 km, Kiçik Yeniseylə birlikdə isə 4287 km, Böyük Yeniseylə birlikdə 4092 (4123) km təşkil edir. Su yolunun uzunluğu: İder çayıSelenqaBaykal gölü — Anqara çayı — Yenisey olaraq 5550 km təşkil edir. Çayın hövzəsinin sahəsi 2580 min. km² olaraq, Rusiyada Ob çayından sonra ikincidir. Yenisey Qərbi Sibir ilə Şərqi Sibir arasında təbii sərhəd rolunu oynayır. Sol sahilində Qərbi-Sibir düzənliyi başa çatır. Sağ sahili boyunca tayqa meşələri yayılmışdır. Sayan dağlarından [[Şimal Buzlu okean sahillərinə qədər ardıcıl bir necə coğrafi qurşaq keçir. Üstəlik Sibirin bütün iqlim qurşaqlarından keçir. Onun yuxarı axarlarında dəvə, aşağı axarında isə ağ ayı yaşayır.

Yenisey çayı Qızıl şəhərindən başlayır. 188 km məsafədə Yuxarı Yenisey (Uluq-Xem) adı ilə axır. Bu hissələrdə çayın eni 100–650 m arasında dəyişir, dərinliyi isə 4—12 metr təşkil edir. Şaqonardan Sayano-Şuşensk su anbarı başlayır. Burada bəbdin sayəsində eyni adlı SES fəaliyyət göstərir. Xemçik çayını buradan qəbul edən Yenisey birdən şimala istiqamətlənir. 290 km məsafədə Qərbi Sayan dağları arasından keçir. Sayano-Şuşensk SES birqədər qsrşıda Mayskoe su anbarı başlayır. Mayskoe SES olan hissədə isə anbar bitir. Abakan çayı Yeniseyə birləşdikdən sonra Krasnoyarsk su anbarı başlayır. Anbarın uzunluğu 360 km təşkil edir. Qarşısında olan bənddə SES yerləşir. Şərqi Sayan ərazisindən keçərkən dərələrin eni 5 km, çay yatağının eni isə 500 metr təşkil edir. Kranoyarskdan Anqara çayı mənsəbinə qədər Yeniseyin yatağı genişlənir və çay dağ çayı xüsusiyyətini itirir. Anqara çayının töküldüyü yerdən isə dağ çayına çevrilir. Yenisey çayının eni Aşağı Tunquska çayının mənsəbində 40 km, DudinkaUst-Port şəhərləri yaxınlığında isə 150 km təşkil edir. Aşağı axarlarda çay adalar arası axaraq çoxlu qollar əmələ gəlirir: Oxotski Yenisey, Daş Yenisey, Böyük YeniseyKiçik Yenisey. Burada ümumi yataq 50 km-dir. Ən aşağı axarda isə Yenisey körfəzini əmələ gətirir. Buradan isə Kara dənizinə axır.

Yenisey qar suları ilə qidalanan çaylar sırasına daxildir. Qar suları qidalanmada 50 %, yağış 36—38 %, yeraltı sular isə 16 % iştirak edir. Çayın donması oktyabrın əvvəllərinə təsadüf edir. Orta axarlar (Krasoyarskda) noyabr ayında, dağlıq ərazilərdə isə noyabr ayının sonundan dekabrın əvvəllərindən başlayır. Yeniseydə gursululuq dövrü may bəzən isə apreldən başlayır və iyun ayına qədər davam edir. Orta axarlar yuxarı və aşağı axarlara nisbətdə daha tez buzdan azad olur. Aşağı axarlarda buzlar toplanaraq toroslar əmələ gətirir. Yeniseyin yuxarı axarlarında su sərfiyyatı (Kızıl) 1009 m³/s, Sayanoqorskda 1484 m³/s, Krasnoyarsk SES 2723 m³/s, Krasnoyarsk rayonunda 2864 m³/s, Yeniseykada 7724 m³/s, Podkamennaya Tunquska bitişdikdən sonra 10768 m³/s, İqarkada 18395 m³/s Təşkil edir.

Yeniseydə orta aylıq axın (m³/san), İqarkada 1936 - 1999 illər ərzində ölçülmüşdür.

İllik su axınına görə Yenisey Rusiyada birinci yeri tutur. İlik su axını mənsəbdə 19 800 m³/s təşkil edir.

Yeniseyin əhəmiyyətli qolları: sol — Xemçik, Kanteqir, Abakan, Kem, Kas, Sım , Dubçev, Elaquy, Turuxan, Kiçik Xeta, Böyük Xeta, Tanama, Qryazxuna; sol — Us çayı, Kebej, Tuba çayı, Sıda, Sisim, Mana, Kan çayı, Anqsra çayı, Böyük Pit, Podkamennaya Tunquska, Baxta, Aşağı Tunquska, Kureyka, Xantayka, Dudinka çayı. Yeniseyə ümumi olaraq 500-dən çox çay tökülür. Onların ümumi uzunluğu 300 000 km-dir.

Yeniseyin su sərfiyyatına ən çox sol qollar təsir göstərir. Əsas AnqaraAşağı Tunquska çayları onun su sərfiyyatının böyük qismini təşkil edir.

  • Бурыкин А. А. // Новые исследования Тувы. 2011, № 2-3.
  1. . UN Member States Portal. 2012-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2012-06-09.
  2. Печёрская Т. Ф. . Фестиваль педагогических идей «Открытый урок». Издательский дом «Первое сентября». 2012-07-04 tarixində . İstifadə tarixi:2012-06-09.
  3. Долгополова М. . Информационный туристический портал Красноярского края. 2012-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2012-06-09.
  4. Кузнецов Н. (2006-05-31). . Газета «Оренбургский университет». 2012-07-04 tarixində . İstifadə tarixi:2012-06-09.
  5. . 2011-08-23 tarixində . İstifadə tarixi:2016-11-07.
  6. . 2011-08-23 tarixində . İstifadə tarixi:2020-09-14.
  7. (ingilis). 2013-04-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2013-03-29.
  8. , R-Arcticnet V4.0
  9. 2016-03-24 at the Wayback Machine, UNESCO: Water resources

Yenisey
yenisey, Енисе, evenk, Ионесси, böyük, Ким, tıva, Улуг, Хем, böyük, çay, çay, Енся, ям, dünyanın, rusiyanın, uzun, gursulu, çaylarından, biri, şimal, buzlu, okeannın, kara, dənizinə, tökülür, çayın, uzunluğu, 3487, təşkil, edir, çayıevenk, Ионесси, Ким, tıva, . Yenisey Dil Izle Redakte Yenisey rus Enise j evenk Ionessi boyuk su xak Kim tiva Ulug Hem boyuk cay ve Ene Say Ana cay nen Ensya yam Dunyanin ve Rusiyanin en uzun ve gursulu caylarindan biri Simal Buzlu okeannin Kara denizine tokulur Cayin uzunlugu 3487 km teskil edir Yenisey cayievenk Ionessi xak Kim tiva Ulug Hemrus Enise jOlke Rusiya RusiyaMenbeyi Tiva Yuksekliyi 619 5 mMensebi Yenisey korfezi Yuksekliyi 0 mUzunlugu 3487 kmSu serfi 19 800 m sHovzesinin sahesi 2580000 km menbeyi mensebiYenisey Rusiyanin fiziki xeritesinde 51 43 41 sm e 94 27 07 s u 71 49 46 sm e 82 42 57 s u DSR ru 17010300112116100000014 Vikianbarda elaqeli mediafayllar Mundericat 1 Adi 2 Cografiyasi 3 Hidrologiya 4 Qollari 5 Edebiyyat 6 Istinadlar 7 MenbeAdi RedakteBezileri bu adin evenklerin Ionnesi sozunden toremisini bildirerek boyuk su olmasini deyir Sibiryaklar cayi Yenisey Ata 1 2 3 4 adlandirirlarCografiyasi Redakte Boyuk Yenisey ve Kicik Yeniseyin birlesdiyi yer Yenisey solda ve Ob Kara denizine axir Yenisey hovzesi Boyuk Yenisey ve Kicik Yenisey caylarinin birlesmesinden meydana gelen cay Cayin uzunlugu 3487 km Kicik Yeniseyle birlikde ise 4287 5 km Boyuk Yeniseyle birlikde 4092 4123 6 km teskil edir Su yolunun uzunlugu Ider cayi Selenqa Baykal golu Anqara cayi Yenisey olaraq 5550 km teskil edir Cayin hovzesinin sahesi 2580 min km olaraq Rusiyada Ob cayindan sonra ikincidir Yenisey Qerbi Sibir ile Serqi Sibir arasinda tebii serhed rolunu oynayir Sol sahilinde Qerbi Sibir duzenliyi basa catir Sag sahili boyunca tayqa meseleri yayilmisdir Sayan daglarindan Simal Buzlu okean sahillerine qeder ardicil bir nece cografi qursaq kecir Ustelik Sibirin butun iqlim qursaqlarindan kecir Onun yuxari axarlarinda deve asagi axarinda ise ag ayi yasayir Yenisey cayi Qizil seherinden baslayir 188 km mesafede Yuxari Yenisey Uluq Xem adi ile axir Bu hisselerde cayin eni 100 650 m arasinda deyisir derinliyi ise 4 12 metr teskil edir Saqonardan Sayano Susensk su anbari baslayir Burada bebdin sayesinde eyni adli SES fealiyyet gosterir Xemcik cayini buradan qebul eden Yenisey birden simala istiqametlenir 290 km mesafede Qerbi Sayan daglari arasindan kecir Sayano Susensk SES birqeder qsrsida Mayskoe su anbari baslayir Mayskoe SES olan hissede ise anbar bitir Abakan cayi Yeniseye birlesdikden sonra Krasnoyarsk su anbari baslayir Anbarin uzunlugu 360 km teskil edir Qarsisinda olan bendde SES yerlesir Serqi Sayan erazisinden kecerken derelerin eni 5 km cay yataginin eni ise 500 metr teskil edir Kranoyarskdan Anqara cayi mensebine qeder Yeniseyin yatagi genislenir ve cay dag cayi xususiyyetini itirir Anqara cayinin tokulduyu yerden ise dag cayina cevrilir Yenisey cayinin eni Asagi Tunquska cayinin mensebinde 40 km Dudinka ve Ust Port seherleri yaxinliginda ise 150 km teskil edir Asagi axarlarda cay adalar arasi axaraq coxlu qollar emele gelirir Oxotski Yenisey Das Yenisey Boyuk Yenisey ve Kicik Yenisey Burada umumi yataq 50 km dir En asagi axarda ise Yenisey korfezini emele getirir Buradan ise Kara denizine axir Hidrologiya Redakte Sayano Susensk qorugu Yenisey qar sulari ile qidalanan caylar sirasina daxildir Qar sulari qidalanmada 50 yagis 36 38 yeralti sular ise 16 istirak edir Cayin donmasi oktyabrin evvellerine tesaduf edir Orta axarlar Krasoyarskda noyabr ayinda dagliq erazilerde ise noyabr ayinin sonundan dekabrin evvellerinden baslayir Yeniseyde gursululuq dovru may bezen ise aprelden baslayir ve iyun ayina qeder davam edir Orta axarlar yuxari ve asagi axarlara nisbetde daha tez buzdan azad olur Asagi axarlarda buzlar toplanaraq toroslar emele getirir Yeniseyin yuxari axarlarinda su serfiyyati Kizil 1009 m s 7 Sayanoqorskda 1484 m s 8 Krasnoyarsk SES 2723 m s 9 Krasnoyarsk rayonunda 2864 m s 10 Yeniseykada 7724 m s 11 Podkamennaya Tunquska bitisdikden sonra 10768 m s 12 Iqarkada 18395 m s 13 Teskil edir Yeniseyde orta ayliq axin m san Iqarkada 1936 1999 iller erzinde olculmusdur Illik su axinina gore Yenisey Rusiyada birinci yeri tutur Ilik su axini mensebde 19 800 m s teskil edir Qollari RedakteYeniseyin ehemiyyetli qollari sol Xemcik Kanteqir Abakan Kem Kas Sim Dubcev Elaquy Turuxan Kicik Xeta Boyuk Xeta Tanama Qryazxuna sol Us cayi Kebej Tuba cayi Sida Sisim Mana Kan cayi Anqsra cayi Boyuk Pit Podkamennaya Tunquska Baxta Asagi Tunquska Kureyka Xantayka Dudinka cayi Yeniseye umumi olaraq 500 den cox cay tokulur Onlarin umumi uzunlugu 300 000 km dir 14 Yeniseyin su serfiyyatina en cox sol qollar tesir gosterir Esas Anqara ve Asagi Tunquska caylari onun su serfiyyatinin boyuk qismini teskil edir 15 16 Edebiyyat RedakteBurykin A A Enisej i Angara K istorii i etimologii nazvanij gidronimov i izucheniyu perspektiv formirovaniya geograficheskih predstavlenij o bassejnah rek Yuzhnoj Sibiri Novye issledovaniya Tuvy 2011 2 3 Istinadlar Redakte Kruizy UN Member States Portal 2012 07 04 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2012 06 09 Pechyorskaya T F Konspekt uroka po chteniyu 1 j klass Festival pedagogicheskih idej Otkrytyj urok Izdatelskij dom Pervoe sentyabrya 2012 07 04 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2012 06 09 Dolgopolova M Nash udivitelnyj krasavec Enisej Informacionnyj turisticheskij portal Krasnoyarskogo kraya 2012 07 04 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2012 06 09 Kuznecov N 2006 05 31 Est nastoyashaya zhizn ili Kak doplyt do Severnogo Ledovitogo okeana Gazeta Orenburgskij universitet 2012 07 04 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2012 06 09 Skitalec Server dlya turistov i puteshestvennikov 2011 08 23 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2016 11 07 Promyshlennye vedomosti Otkryty istinnye istoki Leny i Eniseya 2011 08 23 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2020 09 14 Yenisey at Kyizyil Yenisey at Nikitino Yenisey at Krysnoyarskaya GES Yenisey at Bazaikha Yenisey at Eniseysk Yenisey at Podkamennaya Tunquska Yenisey At Igarka ingilis 2013 04 03 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2013 03 29 Velikie reki Rossii Angara At Tatarka R Arcticnet V4 0 Nizhnyaya Tunguska at Fakt Bolshoy Porog Arxivlesdirilib 2016 03 24 at the Wayback Machine UNESCO Water resourcesMenbe RedakteLociya r Enisej uchastok Vorogovo Igarka 10 1 Mb Menbe https az wikipedia org w index php title Yenisey amp oldid 6011804, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.