fbpx
Wikipedia

Yeni Torpaq

Yeni TorpaqŞimal Buzlu okeanda yerləşən arxipelaq. Kara dəniziBarens dənizləri arasında qərar tutur. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Arxangelsk vilayəti «Novaya Zemlya» rayonuna daxildir.

Yeni Torpaq
rus.Новая Земля
Ümumi məlumatlar
Ümumi sahəsi 83000 km²
Hündür nöqtəsi 1547 m
Əhalisi 2.149 nəfər (2013-cü il)
Yerləşməsi
74°00′00″ şm. e. 56°00′00″ ş. u.
Ölkə Rusiya Rusiya
Akvatoriya
Yeni Torpaq
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Mündəricat

Arxipelaq iki iri adadadan və bir sıra xırda adalardan ibarətdir. Şimal adasıCənub adası ən iriləri olub aralarında ən ensiz yeri 2 km olan Matoçkin Şar boğazı yerləşir. Kiçik adalar arasında ən irisi Mejduşarski adasıdır. Şimal adasının şərq qutaracağında Avropanın adada yerləşən ən ucqar nöqtəsi olan Flissinqski burnu yerləşir.

Arxipelaq cənub-qərbdən şimal-şərq qutaracağına qədər 925 km məsafədə uzanır. Arxipelaqın ucqar şimalı Böyük Oranski adalarıdır. Cənub qutaracağı Petuxov arxipelaqı, şərq qutracağı Qusinaya Zemlya yarımadasında yerləşən adsız burun, şərq qutaracağı isə Şimal adasında yerləşən Flissinqski burnunda yerləşir. Adaların ümumi sahəsi 83 min. km²; Şimal adasının eni 123 km, Cənub adasının eni isə 143 km təşkil edir.

Arxipelaq cənubdan Kara Darvazası boğazı (eni 50 km) ilə Vayqaç adasından ayrılır.

Arktik iqlimə malikdir və soyuqdur. Küləklər davamlı olur. Küləklərin sürəti 40–50 m/s təşkil edir. Bəzən ədəbiyyatda «Küləklər ölkəsi» adlandırılır. Şaxtalar daimidir və tempetaur −40 °S olur. Ən isti ayların orta temperaturu şimalda 2,5 °S, cənubda isə 6,5 °S təşkil edir. Burada Kara dənizin suyu ilə Barens dənizinin suyu arasında temperatur fərqi 5° təşkil edir. Adalarda çoxlu sayda kiçik göllər vardır. Cənub hissələrdə göllərin suyu 18 °S qədər qıza bilir.

Şimal adasında 20 000 km² sahəsi olan Ledyanaya şapka buzlağı yerləşir. Onun uzunluğu 400 km, eni 70–75 km məsafədə yerləşir. Buzlaqların qalınlığı bəzən 300 m təşkil edir. Arxipelaqda yerləşən buzlaqların ümumi sahəsi 29 767 km², bunun isə 92 % səth buzlağıdırsa, 7,9 % dağ buzlağıdır. Cənub adasının böyük qismi Arktik tundradır.

Arxipelaqda faydalı qazıntıların olması məlumdur. Burada qara və əlvan metal filizləri aşkarlanmışdır. Burada Rusiyada əb böyük marqans yatağı vardır. Marqansın ümumi ehtiyatları 260 milyon t olaraq qiymətləndirilir. Üstəlik ərazi zəngin Gümüş ehtiyyalarına sahibdir. Bu filizi ancaq açıq üsulla hasil etmək olar. Arxipelaqın şelf sularında zəngin neft və qaz yataqları vardır. Hələdə bu ehtiyatlarla bağlı araşdırmalar aparılır.

Yeni Torpaq adasında elmə məlum olmayan qəbilənin izləri aşkarlanmışdır. Bu tapıntılar Ust-Poluy mədəniyyətinə aid edilir. Nenlərlin mifologiyasında onlar sirtya adlandırılır.

Yeni Torpaq arxipelaqı XIIXIII əsrlərdə Novqorod taçirləri tərəfindən aşkarkanması ehtimal redilir. Bunu sübüt edən sənədli faktlar yoxdur. Skandinaviyalıların adaları kəşf etməsi haqqında da belə məlumat yoxdur.

1594-ci ildə Barensin ekspedisiyası Stoqanovoy körfəzində sinka xəstəliyindən tələf olmuş rus yaşayış məntəqəsi aşkarlayır. Ekspedisiya üzvləri arxipelaqın qərb sahillərində bir necə yaşayış məntəqəsinin qalıqlarını aşkarlayırlar. Görünür XV—XVI əsrlərdə Yeni Sibir adalarında ruslar tərəfindən dəniz canlılarının ovu həyata keçirilirdi.

Qərbi Avropa ölkələrindən olan səyyahlarda ilk gələn ingilis dənizçi Hyo Uillobi VI Eduardun göstərişi ilə (1547—1553) Şimal dəniz yolunun aşkarlanması məqsədi ilə bölgəyə ekspedisiya təşkil etmişdir. Herard Merkatorun tərtib etdiyi (1595) xəritədə arxipelaq yarmada kimi və bitişik formada təsfir edilir. Holland səyyahı Villem Barens 1596-ci ildə Şimal adasının şimal qutaracağını keçərək adanın şərq sahilində qışlayır. 1871-ci ildə norveç Ellinq Karlsen Şimal Qütbünə ekspedisiya təşkil edərkən qışlama daxmasını aşkarlayır və burada naviqasiya alətləri, dəmir pullar, qab-qacaq, divar saatı və silahlar aşkarlayır.

Holland alim və araşdırmaçısı Nikolaas Vitsen «Şimali və Şərqi Tatarıstan» (1692) kitabında arxipelaq haqqında məlumat vermiş və I Pyotrun burada hərbi baza inşa etməsini düşündüyünü bildirirdi. Adalarda ilk rus araşdırmaçısı şturman Fedor Rozmıslov (17681769) olmuşdur.

XIX əsrdə Yeni Torpaq faktiki olaraq heç kəs tərəfindən məskunlaşılmır. Ancaq Pomorlar və Norveçlər adaların sahillərində balıqçılıqla məşğul olurdular. Daimi yaşayış məntəqələri isə olmamışdır. Bununla belə adaya qonşu dövlətlər iddiа edirdilər. Hətta dəfələrlə siyası konfliktrə gətirib çıxarırdı. Bununla belə Rusiya imperiyası dəfələrlə ərazinin ona mənsub olduğunu bildirirdi.

Ruslar adada yaşaya bilmirdilər bu səbəbdən əraziyə almanlar köçürülür. 1869 ildə ilk əhali yerləşdirilir. 1877-ci ildə Cənub adasında Malıye Karmakul yaşayış məntəqəsi salınmışdır.

1901-ci ildə Yeni Torpaq arxipelaqına arktika təsirlərini çəkən rəssam Aleksandr Aleksandr Borisoviç gəlir. Onun köməkçisi nenes Tıko Vilka onunla birlikdə hərəkət edirdi. Bir müddət sonra Boris köməkçisinin böyük yetənəyə sahib olduğunu müəyyənləşdirir. Sonradan adalara (1903) digər rəssam Stepan Pisaxov gəlir və Tıkonun bacarığını qiymətləndirir. Geri qayıdarkən isə ona rənglər və karandaş verir.

1909-ci ildə qütb araşdırmaçısı Vladimir Rusanov, Tıko Vilka və Qriqori Pospelov arxipelaqın dəqiq kartoqrafik xəritəsini tərtib edirlər. 1961-ci ilin 30 oktyabırında dünya tarixinin bu vaxta qədər test elədiyi ən dəhşətli,ən təhlükəli,ən ölümcül silah test edildi adı Çar bombası əvvəl 100 meqaton gücdə idi ama çox təhlükəli və zərərli olacağı üçün yarı yəni 50 meqatona düşürüldü test vaxtı onan uzaqda olan evlərin şüşələr qırılmışdır tərkibi azotdan idi.

İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayəti ərazisində yerləşir. Arxipelaqın yerli əhalisi Nenlər olmuşdur. Atom poliqonu yaradılarkən onlar köçürülmüşdür.

2010-ci il siyahıya alınmasına görə arxipelaqda 2429 nəfər yaşayır. Onlar əsasən Beluşya Quba və Roqaçevo qəsəbələrində yaşayırlar.

Ərazi əsasən arktik səhralardan ibarətdir. Cənub adasında isə Artik tundradır.

Əsasən mamır və şibyələrlə örtülü olur. Onların hündürlüyü bəzən 3-4 sm olur.

Burada bir illik bitkilərə rast gəlinir. Burada Sürünən söyüd (Salix polaris), Saxifraga oppositifolia və b yayılmışdır. Cənub ərazilərdə Betula nana, Mamır, Ot bitir. Göl və körfəzlərin sahillərində göbələklərə rast gəlinir. Ən böyük gölü olan Qusinoyedə bir çox balıq növlərini görmək olar. Burada heyvanlar aləminin Qütb tülküsü, Lemminq, Ağ kәklik, Şimal maralı, Ağ ayı, Pagophilus, Halqaşəkilli suiti, Saqqallı suiti, Morj, Balina kimilərə rast gəlinir.

Adalarda quş koloniyaları çoxdur. Onların çoxu Qağayılar kimi quşlardan təşkil olunmuşdur.

17 sentyabr 1954 ildə adalarda Beluşya körfəsində atom paliqonu yaradılır. Paliqon üç ərazidə həyata keçirilmişdir:

Arxipelaqın digər ərazilərində də sınaqlar həyata keçirilmişdir.

1963 ildə SSRİ və ABŞ arasında Kosmos, su məkanlarında və açıq havada atom sınaqlarını qadağan edən müqavilə imzalanmışdır.

80-ci illərdə siyasətdə aşkarlıqdan sonra arxipelaqda həyata keçirilən atom sınaqları haqqında məlumat hamıya məlum olur. Qrinpisin fəalları oktyabr 1990 ildə arxipelaqda həyata keçirilən atom sınaqlarına qarşı etiraz aksiyası həyata keçirirlər. 1990 8 oktyabr tarixli gecə saatlarında fəallar «Qrinpis» gəmisində SSRİ sərhəddini keçərək əraziyə daxil olurlar. Sonradan onlar həbs edilir və Murmanska gətirilirlər. Sonradan isə onlar azad edilmişdir.

Ərazidə xüsusi ilə şərq sahillərində 1957—1992 illərdə həyata keçirilən atom sınaqları səbəbindən sonradan radioktiv tullantıların qəbirsanlığına çevrilir. İstər maye istərsə bərk atom tullantıları adalara yerləşdirilmişdir.

Bu tip tullantı qəbistanlıqları əsasən Sedov, Oqa, Sivolki, Stepovoq, Abrosimov, Blaqopoluçnaya, Yeçeniya körfəzləridir. 1981-ci ildə «K-27» (Stepovok körfəzi), 1967-ci ildə Lelin atom buzqıran gəmisinin atom bölməsi (Sivolki körfəzi) və digər sualtı qayıqların atom bölmələri atılmışdır.

Bu bölgədə 2002 ildən Rusiya Fövqəladə Nazirliyi tərəfindən monitorinq aparılır. 1992—1994 illərdə Rusiya və Norveçin bölgədəki ekoloji vəziyyətlə bağlı ekspedisiyaları təşkil edilmişdir.

  1. . 2021-02-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2015-12-07.
  2. . arhangelsk.allnw.ru. 2013-02-01 tarixində . İstifadə tarixi:2013-01-30.
  3. . arhangelsk.allnw.ru. 2013-02-01 tarixində . İstifadə tarixi:2013-01-30.
  4. Музыкина В. (2004-12-31). . pravda.ru. 2013-02-07 tarixində . İstifadə tarixi:2013-01-30.
  5. . Архангельскстат (arhangelskstat.ru). 2013-02-01 tarixində . İstifadə tarixi:2013-01-30.
  6. . Информационные ресурсы BioDat. biodat.ru. 2013-02-01 tarixində . İstifadə tarixi:2013-01-30.
  7. . evrozveri.ru. 2013-02-01 tarixində . İstifadə tarixi:2009-07-27. (#parameter_ignored)
  8. (ingilis). greenpeace.org. 2013-02-01 tarixində . İstifadə tarixi:2011-08-25. (#parameter_ignored)
  9. . 2011-09-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2015-12-07.
  10. . 2014-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2015-12-07.
  11. . 2014-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2015-12-07.
  • Сакс В. Н. . / Геология СССР. — Т. XXVI, Острова Советской Арктики. 1947.
  • Робуш М. С. 2019-04-15 at the Wayback Machine // Исторический вестник. — 1890. — Т. 42. — № 10. — С. 83—118, 2019-04-15 at the Wayback Machine. — С. 671—709.
  • Югаров И. С. 2019-09-16 at the Wayback Machine / Извлеч. и коммент. М. С. Робуша // Исторический вестник. — 1889. — Т. 36. — № 4. — С. 117—151. — Под загл.: Год на Новой Земле.
  • «»

Yeni Torpaq
yeni, torpaq, şimal, buzlu, okeanda, yerləşən, arxipelaq, vaxtı, ilə, çar, bombasının, atıldığı, şimal, buzlu, okeanda, yerləşən, arxipelaq, kara, dənizi, barens, dənizləri, arasında, qərar, tutur, inzibati, cəhətdən, rusiyanın, arxangelsk, vilayəti, novaya, z. Yeni Torpaq Simal Buzlu okeanda yerlesen arxipelaq vaxti ile Car bombasinin atildigi yer Dil Izle Redakte Yeni Torpaq Simal Buzlu okeanda yerlesen arxipelaq Kara denizi ve Barens denizleri arasinda qerar tutur Inzibati cehetden Rusiyanin Arxangelsk vilayeti Novaya Zemlya rayonuna daxildir Yeni Torpaqrus Novaya ZemlyaUmumi melumatlarUmumi sahesi 83000 km Hundur noqtesi 1547 mEhalisi 2 149 nefer 2013 cu il Yerlesmesi74 00 00 sm e 56 00 00 s u Olke Rusiya RusiyaAkvatoriya Simal Buzlu okeanYeni Torpaq Vikianbarda elaqeli mediafayllarMundericat 1 Cografiya ve iqlim 2 Faydali qazintilari 3 Tarixi 4 Ehalisi 5 Flora ve fauna 6 Atom paliqonu 7 Radioaktiv tullantilar 8 Istinadlar 9 Edebiyyat 10 MenbeCografiya ve iqlim RedakteArxipelaq iki iri adadadan ve bir sira xirda adalardan ibaretdir Simal adasi ve Cenub adasi en irileri olub aralarinda en ensiz yeri 2 km olan Matockin Sar bogazi yerlesir Kicik adalar arasinda en irisi Mejdusarski adasidir Simal adasinin serq qutaracaginda Avropanin adada yerlesen en ucqar noqtesi olan Flissinqski burnu yerlesir Arxipelaq cenub qerbden simal serq qutaracagina qeder 925 km mesafede uzanir Arxipelaqin ucqar simali Boyuk Oranski adalaridir Cenub qutaracagi Petuxov arxipelaqi serq qutracagi Qusinaya Zemlya yarimadasinda yerlesen adsiz burun serq qutaracagi ise Simal adasinda yerlesen Flissinqski burnunda yerlesir Adalarin umumi sahesi 83 min km Simal adasinin eni 123 km Cenub adasinin eni ise 143 km teskil edir Arxipelaq cenubdan Kara Darvazasi bogazi eni 50 km ile Vayqac adasindan ayrilir Arktik iqlime malikdir ve soyuqdur Kulekler davamli olur Kuleklerin sureti 40 50 m s teskil edir Bezen edebiyyatda Kulekler olkesi adlandirilir Saxtalar daimidir ve tempetaur 40 S olur En isti aylarin orta temperaturu simalda 2 5 S cenubda ise 6 5 S teskil edir Burada Kara denizin suyu ile Barens denizinin suyu arasinda temperatur ferqi 5 teskil edir Adalarda coxlu sayda kicik goller vardir Cenub hisselerde gollerin suyu 18 S qeder qiza bilir Simal adasinda 20 000 km sahesi olan Ledyanaya sapka buzlagi yerlesir Onun uzunlugu 400 km eni 70 75 km mesafede yerlesir Buzlaqlarin qalinligi bezen 300 m teskil edir Arxipelaqda yerlesen buzlaqlarin umumi sahesi 29 767 km bunun ise 92 seth buzlagidirsa 7 9 dag buzlagidir Cenub adasinin boyuk qismi Arktik tundradir Faydali qazintilari RedakteArxipelaqda faydali qazintilarin olmasi melumdur Burada qara ve elvan metal filizleri askarlanmisdir Burada Rusiyada eb boyuk marqans yatagi vardir Marqansin umumi ehtiyatlari 260 milyon t olaraq qiymetlendirilir Ustelik erazi zengin Gumus ehtiyyalarina sahibdir Bu filizi ancaq aciq usulla hasil etmek olar Arxipelaqin self sularinda zengin neft ve qaz yataqlari vardir Helede bu ehtiyatlarla bagli arasdirmalar aparilir Tarixi RedakteYeni Torpaq adasinda elme melum olmayan qebilenin izleri askarlanmisdir Bu tapintilar Ust Poluy medeniyyetine aid edilir Nenlerlin mifologiyasinda onlar sirtya adlandirilir Yeni Torpaq arxipelaqi XII XIII esrlerde Novqorod tacirleri terefinden askarkanmasi ehtimal redilir Bunu subut eden senedli faktlar yoxdur Skandinaviyalilarin adalari kesf etmesi haqqinda da bele melumat yoxdur 1594 ci ilde Barensin ekspedisiyasi Stoqanovoy korfezinde sinka xesteliyinden telef olmus rus yasayis menteqesi askarlayir Ekspedisiya uzvleri arxipelaqin qerb sahillerinde bir nece yasayis menteqesinin qaliqlarini askarlayirlar Gorunur XV XVI esrlerde Yeni Sibir adalarinda ruslar terefinden deniz canlilarinin ovu heyata kecirilirdi 1 Qerbi Avropa olkelerinden olan seyyahlarda ilk gelen ingilis denizci Hyo Uillobi VI Eduardun gosterisi ile 1547 1553 Simal deniz yolunun askarlanmasi meqsedi ile bolgeye ekspedisiya teskil etmisdir Herard Merkatorun tertib etdiyi 1595 xeritede arxipelaq yarmada kimi ve bitisik formada tesfir edilir Holland seyyahi Villem Barens 1596 ci ilde Simal adasinin simal qutaracagini kecerek adanin serq sahilinde qislayir 1871 ci ilde norvec Ellinq Karlsen Simal Qutbune ekspedisiya teskil ederken qislama daxmasini askarlayir ve burada naviqasiya aletleri demir pullar qab qacaq divar saati ve silahlar askarlayir Holland alim ve arasdirmacisi Nikolaas Vitsen Simali ve Serqi Tataristan 1692 kitabinda arxipelaq haqqinda melumat vermis ve I Pyotrun burada herbi baza insa etmesini dusunduyunu bildirirdi Adalarda ilk rus arasdirmacisi sturman Fedor Rozmislov 1768 1769 olmusdur XIX esrde Yeni Torpaq faktiki olaraq hec kes terefinden meskunlasilmir Ancaq Pomorlar ve Norvecler adalarin sahillerinde baliqciliqla mesgul olurdular Daimi yasayis menteqeleri ise olmamisdir Bununla bele adaya qonsu dovletler iddia edirdiler Hetta defelerle siyasi konfliktre getirib cixarirdi Bununla bele Rusiya imperiyasi defelerle erazinin ona mensub oldugunu bildirirdi Ruslar adada yasaya bilmirdiler bu sebebden eraziye almanlar kocurulur 1869 ilde ilk ehali yerlesdirilir 1877 ci ilde Cenub adasinda Maliye Karmakul yasayis menteqesi salinmisdir 1901 ci ilde Yeni Torpaq arxipelaqina arktika tesirlerini ceken ressam Aleksandr Aleksandr Borisovic gelir Onun komekcisi nenes Tiko Vilka onunla birlikde hereket edirdi Bir muddet sonra Boris komekcisinin boyuk yeteneye sahib oldugunu mueyyenlesdirir Sonradan adalara 1903 diger ressam Stepan Pisaxov gelir ve Tikonun bacarigini qiymetlendirir Geri qayidarken ise ona rengler ve karandas verir 1909 ci ilde qutb arasdirmacisi Vladimir Rusanov Tiko Vilka ve Qriqori Pospelov arxipelaqin deqiq kartoqrafik xeritesini tertib edirler 1961 ci ilin 30 oktyabirinda dunya tarixinin bu vaxta qeder test elediyi en dehsetli en tehlukeli en olumcul silah test edildi adi Car bombasi evvel 100 meqaton gucde idi ama cox tehlukeli ve zererli olacagi ucun yari yeni 50 meqatona dusuruldu test vaxti onan uzaqda olan evlerin suseler qirilmisdir terkibi azotdan idi 2 3 Ehalisi RedakteInzibati cehetden Arxangelsk vilayeti erazisinde yerlesir Arxipelaqin yerli ehalisi Nenler olmusdur Atom poliqonu yaradilarken onlar kocurulmusdur 4 5 6 2010 ci il siyahiya alinmasina gore arxipelaqda 2429 nefer yasayir Onlar esasen Belusya Quba ve Roqacevo qesebelerinde yasayirlar 7 Flora ve fauna RedakteErazi esasen arktik sehralardan ibaretdir Cenub adasinda ise Artik tundradir 8 Esasen mamir ve sibyelerle ortulu olur Onlarin hundurluyu bezen 3 4 sm olur Burada bir illik bitkilere rast gelinir Burada Surunen soyud Salix polaris Saxifraga oppositifolia ve b yayilmisdir Cenub erazilerde Betula nana Mamir Ot bitir Gol ve korfezlerin sahillerinde gobeleklere rast gelinir En boyuk golu olan Qusinoyede bir cox baliq novlerini gormek olar Burada heyvanlar aleminin Qutb tulkusu Lemminq Ag kәklik Simal marali Ag ayi Pagophilus Halqasekilli suiti Saqqalli suiti Morj Balina kimilere rast gelinir Adalarda qus koloniyalari coxdur Onlarin coxu Qagayilar 9 kimi quslardan teskil olunmusdur Atom paliqonu Redakte 17 sentyabr 1954 ilde adalarda Belusya korfesinde atom paliqonu yaradilir Paliqon uc erazide heyata kecirilmisdir Cornaya korfezi 1955 1962 iller Matockin Sar bogazi 1964 1990 iller yeralti sinaq Suxoy Nos yarimadasinda 1957 1962 iller Arxipelaqin diger erazilerinde de sinaqlar heyata kecirilmisdir 1963 ilde SSRI ve ABS arasinda Kosmos su mekanlarinda ve aciq havada atom sinaqlarini qadagan eden muqavile imzalanmisdir 80 ci illerde siyasetde askarliqdan sonra arxipelaqda heyata kecirilen atom sinaqlari haqqinda melumat hamiya melum olur Qrinpisin feallari oktyabr 1990 ilde arxipelaqda heyata kecirilen atom sinaqlarina qarsi etiraz aksiyasi heyata kecirirler 10 1990 8 oktyabr tarixli gece saatlarinda feallar Qrinpis gemisinde SSRI serheddini kecerek eraziye daxil olurlar Sonradan onlar hebs edilir ve Murmanska getirilirler Sonradan ise onlar azad edilmisdir 11 12 13 Radioaktiv tullantilar RedakteErazide xususi ile serq sahillerinde 1957 1992 illerde heyata kecirilen atom sinaqlari sebebinden sonradan radioktiv tullantilarin qebirsanligina cevrilir Ister maye isterse berk atom tullantilari adalara yerlesdirilmisdir 14 Bu tip tullanti qebistanliqlari esasen Sedov Oqa Sivolki Stepovoq Abrosimov Blaqopolucnaya Yeceniya korfezleridir 1981 ci ilde K 27 Stepovok korfezi 1967 ci ilde Lelin atom buzqiran gemisinin atom bolmesi Sivolki korfezi 15 16 ve diger sualti qayiqlarin atom bolmeleri atilmisdir Bu bolgede 2002 ilden Rusiya Fovqelade Nazirliyi terefinden monitorinq aparilir 17 1992 1994 illerde Rusiya ve Norvecin bolgedeki ekoloji veziyyetle bagli ekspedisiyalari teskil edilmisdir 18 Istinadlar Redakte Fiziko geograficheskij ocherk Novoj Zemli V D Aleksandrova i A I Zubkov 2021 02 08 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2015 12 07 https www bbc com future article 20170816 the monster atomic bomb that was too big to use https www bbc com azeri region 2015 08 150819 russia h bomb show Novaya Zemlya istoriya zaseleniya arhangelsk allnw ru 2013 02 01 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2013 01 30 Geograficheskaya harakteristika Novoj zemli arhangelsk allnw ru 2013 02 01 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2013 01 30 Muzykina V 2004 12 31 Otec Innokentij monah polyarnik Zhitie na Novoj Zemle pravda ru 2013 02 07 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2013 01 30 Chislennost naseleniya naselyonnyh punktov Arhangelskoj oblasti po rezultatam Vserossijskaya perepis naseleniya 2010 Arhangelskstat Arhangelskstat arhangelskstat ru 2013 02 01 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2013 01 30 Ekosistemy polyarnyh pustyn tundr i lesotundr Informacionnye resursy BioDat biodat ru 2013 02 01 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2013 01 30 Zveri Evropy Kolguev Vajgach i Novaya Zemlya evrozveri ru 2013 02 01 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2009 07 27 parameter ignored The early history of Greenpeace Russia ingilis greenpeace org 2013 02 01 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2011 08 25 parameter ignored Yadernye ispytaniya v Arktike 2011 09 15 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2015 12 07 Idem na Novuyu Zemlyu Chast I Idem na Novuyu Zemlyu Chast II A A Sarkisov V L Vysockij Yu V Sivincev V S Nikitin Problemy radiacionnoj reabilitacii arkticheskih morej sposoby i puti ih resheniya Radioaktivnyj sled Lenina Na ledokole Lenin sluchilos kak minimum dve avarii 2014 02 03 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2015 12 07 MChS Rossii Federalnoe gosudarstvennoe kazyonnoe uchrezhdenie Avarijno spasatelnaya sluzhba po provedeniyu podvodnyh rabot specialnogo naznacheniya GOSAKVASPAS 2014 01 27 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2015 12 07 Rossijsko norvezhskaya ekspediciya izuchit radiaciyu v Karskom moreEdebiyyat RedakteSaks V N Chetvertichnye otlozheniya Novoj Zemli Geologiya SSSR T XXVI Ostrova Sovetskoj Arktiki 1947 Robush M S Po Ledovitomu okeanu Iz putevyh zametok Arxivlesdirilib 2019 04 15 at the Wayback Machine Istoricheskij vestnik 1890 T 42 10 S 83 118 12 Arxivlesdirilib 2019 04 15 at the Wayback Machine S 671 709 Yugarov I S Zhurnal dlya Novoj Zemli klimatu na 1881 god i na 1882 god Arxivlesdirilib 2019 09 16 at the Wayback Machine Izvlech i komment M S Robusha Istoricheskij vestnik 1889 T 36 4 S 117 151 Pod zagl God na Novoj Zemle Menbe Redakte Simal Torpagi haqqinda melumat Menbe https az wikipedia org w index php title Yeni Torpaq amp oldid 6056080, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.