fbpx
Wikipedia

Udi dili

Udi diliUdilərin dili. Qafqazın qədim sakinlərindəndir, dilləri Qafqaz dilləri ailəsinin ləzgi yarımqrupuna məxsus olub, çoxlu qədim ünsürləri özündə qoruyub saxlaya bilmişdir.

Udi dili
Orijinal adı удин муз, udin muz
Ölkələr Azərbaycan, Gürcüstan, Rusiya
Danışanların ümumi sayı 8 min
Təsnifatı
Kateqoriya Avrasiya dilləri

Şimali Qafqaz dilləri

Nax-Dağıstan dilləri
Ləzgi dilləri
Yazı latın əlifbası
Dil kodları
ISO 639-1
ISO 639-2
ISO 639-3
Dilin strukturlarının dünya atlası
Atlas of the World’s Languages in Danger ,
Ethnologue
ELCat
IETF udi
Glottolog
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Mündəricat

Udin dili iki dialektə — Nic və Vartaşen dialektinə bölünür. Nic dialekti də öz növbəsində 3 hissəyə bölünür: aşağı, aralıq və yuxarı. Vartaşen dialekti də öz növbəsində 2 hissəyə bölünür: vartaşen və oktomberi (zinobiani). Oktomberi danışıq tərzi çoxda Vartaşen dialektindən fərqlənmir,Belə ki Udinlər Vartaşendən Oktomberiyə 1922 ildə köçüblər Udi dilində 10.000 çox insan danışır. Amma Udi dili yazısız dil kimi tanınır, lakin son zamanlar yazılış formasını yaratmaq üçün işlər görünür. Udi dili yalnız məişətdə istifadə olunur. 13-22 aprel 2009-cu il rəsmi əhali siyahıyaalınmasına əsasən ana dili udin dili olan Azərbaycan vətəndaşlarının sayı 3.795 nəfərdir.

Latın əlifbası əsasında yaradılmış Udi əlifbası 1934-cü ildə Fyodor Ceyrani və Mixail Ceyrani tərəfindən Suxumidə yayımlanmış "Samçi dəs" (Birinci dərs) kitabında tərtib olunmuşdur.

Kiril əlifbası əsasında yaradılmış Udin dilinin əlifbası (1974-cü il):.

A Аъ Аь Б В Г Гъ Гь Д Дж
ДжӀ Дз Е Ж ЖӀ З И Й К Ҝ
КӀ Къ Л М Н О Оь П ПӀ Р
С Т ТӀ У Уь Ф Х Хъ Ц Ц'
ЦӀ Ч Ч' ЧӀ Чъ Ш ШӀ Ы

Udi dili uzun müddət yalnız danışıq dili olaraq qalırdı. Müxtəlif dövrlərdə bu dilin kiril hərflərinin köməyi ilə yazılmasına cəhdlər göstərilib. Hətta Nic məktəbində ibtidai sinifdə tədris udi dilində aparılıb. 1990-cı illərin sonunda Azərbaycanda latın əlifbası əsasında udi əlifbası yaradılıb.:

A a B b C c Ç ç D d E e Ə ə F f
G g Ğ ğ H h X x I ı İ i Ĝ ĝ J j
K k Q q L l M m N n O o Ö ö P p
R r S s Ş ş T t U u Ü ü V v Y y
Z z Ţ ţ Ţı ţı E' e' Tı tı Ə' ə' K' k' Pı pı
X' x' Şı şı Ö' ö' Çı çı Ç' ç' Ć ć Jı jı Zı zı
U' u' O' o' İ' i' Dz dz

Azərbaycanda udi dilində danışanlar əsasən Qəbələ rayonunun Nic qəsəbəsində və Gürcüstanın Kvarel rayonunun Zinobiani kəndində kompakt şəkildə yaşayırlar. Oğuzda rayon mərkəzində yaşayan bir qrup udili də bu dildə danışır.

  1. The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan. (ingilis). United Nations Statistics Division. 2015-12-26 tarixində . İstifadə tarixi:2015-12-26.
  2. Gukasjan, V. 1974. Udincä-azärbaycança-rusça lüğät. Bakı: Elm.

Alban əlifbası

Dil ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.


Udi dili
dili, udilərin, dili, qafqazın, qədim, sakinlərindəndir, dilləri, qafqaz, dilləri, ailəsinin, ləzgi, yarımqrupuna, məxsus, olub, çoxlu, qədim, ünsürləri, özündə, qoruyub, saxlaya, bilmişdir, orijinal, adı, удин, муз, udin, muzölkələr, azərbaycan, gürcüstan, ru. Udi dili Dil Izle Redakte Udi dili Udilerin dili Qafqazin qedim sakinlerindendir dilleri Qafqaz dilleri ailesinin lezgi yarimqrupuna mexsus olub coxlu qedim unsurleri ozunde qoruyub saxlaya bilmisdir Udi diliOrijinal adi udin muz udin muzOlkeler Azerbaycan Gurcustan RusiyaDanisanlarin umumi sayi 8 minTesnifatiKateqoriya Avrasiya dilleriSimali Qafqaz dilleri Nax Dagistan dilleriLezgi dilleri dd Yazi latin elifbasiDil kodlariISO 639 1 ISO 639 2 ISO 639 3 udiDilin strukturlarinin dunya atlasi udiAtlas of the World s Languages in Danger 1063 2192Ethnologue udiELCat 3011IETF udiGlottolog udii1243 Vikianbarda elaqeli mediafayllar Mundericat 1 Dialektler 2 Udi elifbasi 3 Yayilma erazisi 4 Istinadlar 5 Xarici kecidler 6 Hemcinin baxDialektler RedakteUdin dili iki dialekte Nic ve Vartasen dialektine bolunur Nic dialekti de oz novbesinde 3 hisseye bolunur asagi araliq ve yuxari Vartasen dialekti de oz novbesinde 2 hisseye bolunur vartasen ve oktomberi zinobiani Oktomberi danisiq terzi coxda Vartasen dialektinden ferqlenmir Bele ki Udinler Vartasenden Oktomberiye 1922 ilde kocubler Udi dilinde 10 000 cox insan danisir Amma Udi dili yazisiz dil kimi taninir lakin son zamanlar yazilis formasini yaratmaq ucun isler gorunur Udi dili yalniz meisetde istifade olunur 13 22 aprel 2009 cu il resmi ehali siyahiyaalinmasina esasen ana dili udin dili olan Azerbaycan vetendaslarinin sayi 3 795 neferdir 1 Udi elifbasi RedakteLatin elifbasi esasinda yaradilmis Udi elifbasi 1934 cu ilde Fyodor Ceyrani ve Mixail Ceyrani terefinden Suxumide yayimlanmis Samci des Birinci ders kitabinda tertib olunmusdur 2 Kiril elifbasi esasinda yaradilmis Udin dilinin elifbasi 1974 cu il 3 A A A B V G G G D DzhDzhӀ Dz E Zh ZhӀ Z I J K ҜKӀ K L M N O O P PӀ RS T TӀ U U F H H C C CӀ Ch Ch ChӀ Ch Sh ShӀ Y Udi dili uzun muddet yalniz danisiq dili olaraq qalirdi Muxtelif dovrlerde bu dilin kiril herflerinin komeyi ile yazilmasina cehdler gosterilib Hetta Nic mektebinde ibtidai sinifde tedris udi dilinde aparilib 1990 ci illerin sonunda Azerbaycanda latin elifbasi esasinda udi elifbasi yaradilib 4 A a B b C c C c D d E e E e F fG g G g H h X x I i I i Ĝ ĝ J jK k Q q L l M m N n O o O o P pR r S s S s T t U u U u V v Y yZ z Ţ ţ Ţi ţi E e Ti ti E e K k Pi piX x Si si O o Ci ci C c C c Ji ji Zi ziU u O o I i Dz dzYayilma erazisi RedakteAzerbaycanda udi dilinde danisanlar esasen Qebele rayonunun Nic qesebesinde ve Gurcustanin Kvarel rayonunun Zinobiani kendinde kompakt sekilde yasayirlar Oguzda rayon merkezinde yasayan bir qrup udili de bu dilde danisir Istinadlar Redakte The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan Population by language sex and urban rural residence Azerbaijan 2009 All population Both Sexes ingilis United Nations Statistics Division 2015 12 26 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2015 12 26 Ceyrani Fyodor Ceyrani Mixail Samci des Gukasjan V 1974 Udinca azarbaycanca rusca lugat Baki Elm Aydinov Y A Kecaari J A Tietir Beku 1996Xarici kecidler RedakteEthnologue Languages of the World Udi Udi dili Deutsch Wolfgang Schulze The Language of the Caucasian Albanian Aluan Palimpsest from Mt Sinai and of the Caucasian Albanian inscriptions Agvanskij Kavkazsko Albanskij yazyk Arxivlesdirilib 2011 08 15 at the Wayback Machine Udi dili DeutschHemcinin bax RedakteAlban elifbasi Dil ile elaqedar bu meqale qaralama halindadir Meqaleni redakte ederek Vikipediyani zenginlesdirin Menbe https az wikipedia org w index php title Udi dili amp oldid 5931789, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.