fbpx
Wikipedia

Topqapı sarayı

Topqapı sarayı (türk.Topkapı Sarayı və ya osm.طوپقپو سرايى) — Türkiyənin İstanbul şəhərində yerləşən və 400 il (1465–1856) Osmanlı sultanlarının iqamətgahı olmuş saray kompleksi.

Topqapı sarayı
Topkapı sarayı
Topqapı sarayının Bosfor boğazından görünüşü.
41°00′47″ şm. e. 28°59′02″ ş. u.
Ölkə Türkiyə
Şəhər İstanbul
Yerləşir Sarayburnu
Memar II Mehmed, Əlaəddin Davud Ağa, Memar Sinan, Sarkis Balyan
Sifarişçi Osmanlı sultanları
Tikilmə tarixi XV əsr
Üslubu Osmanlı, Barokko
Vəziyyəti muzey
Rəsmi sayt
TipiMədəni
Kriteriyai, ii, iii, iv
Təyin edilib1985
İstinad nöm.
DövlətTürkiyə
RegionAvropa və Şimali Amerika
Topqapı sarayı
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Hökmdar iqamətgahı kimi saray təntənəli qəbullar və əyləncə məclislərinin keçirildiyi məkan olmuşdur. Hazırda muzey kimi fəaliyyət göstərən saray İstanbulun əsas turist məkanlarından biridir. Sarayda Məhəmməd peyğəmbərin əbası və qılıncı kimi müsəlmanlar üçün çox dəyərli olan müqəddəs relikviyalar qorunur. 1985-ci ildən "İstanbulun tarixi ərazisi"nin tərkibində UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil olan saray iv kriteriyası ilə "Osmanlı dövrü […] saraylarının ən yaxşı nümunələrindən biri" kimi təsvir edilir.

Saray kompleksi dörd həyət və çoxlu kiçik binalardan ibarətdir. Ən aktiv məskunlaşma dövründə 4.000 insanın yaşadığı saray uzun sahilboyu ərazini əhatə edirdi. Kompleksə məscidlər, xəstəxana, çörəkxanalar və başqa binalar da daxildir. Sarayın inşasına 1459-cu ildə Konstantinopolu işğal etmiş Sultan II Mehmedin əmri ilə başlanmışdır. Sultanların əvvəlki iqamətgahından fərqləndirilməsi üçün saray "Yeni Saray" adlandırılmışdır. Saray XIX əsrdən etibarən Topqapı adlandırılmağa başlamışdır. 1509-cu il zəlzələsi və 1665-ci il yanğınından sonra sarayda əsaslı bərpa işləri aparılmış və saray genişlədilmişdir.

XVII əsrdən etibarən iqamətgah kimi saray əhəmiyyətini itirir, sultanlar daha çox Bosfor sahillərində inşa edilmiş saraylarda yaşamağa üstünlük verirlər. 1856-cı ildə Sultan I Əbdülməcid iqamətgahı şəhərin ilk Avropa stilli sarayı olan, yeni tikilmiş Dolmabağça sarayına köçürmək qərarına gəlir. Lakin, hökmdar xəzinəsi, kitabxana və sair funksiyaları yenə də Topqapı sarayı yerinə yetirirdi.

1923-cü ildə Osmanlı imperiyasının süqutundan sonra, 1 aprel 1924-cü ildə verilmiş hökumət fərmanı ilə saray imperiya dövrü muzeyi elan edilmişdir. Topqapı Saray Muzeyi Türkiyə Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinə tabedir. Saray kompleksinə yüzlərlə otaqlar və zallar daxil olsa da, onlardan ən vacibləri bu gün ictimayət üçün açıqdır. Saray kompleksi nazirliyin nümayəndələri, o cümlədən Türk ordusu tərəfindən qorunur. Osmanlı memarlığının ən gözəl nümunələrini özündə birləşdirən sarayda çini, geyim, odlu silah, zireh, qalxan, Osmanlı miniatürləri, İslam əlyazmaları və divar rəsmləri, həmçinin Osmanlı xəzinəsinə aid olan zinət əşyaları nümayiş olunur.

Mündəricat

Ərazi

Sarayın İkinci həyətində Bization akropolundan qalmış kapitel.

Saray kompleksi Sarayburnunda, Qızıl buynuz buxtasıMərmərə dənizinə baxan istiqamətdə yerləşir, sarayın bir çox yerindən Bosfor boğazına mənzərə açılır. Təpəlik ərazi dəniz sahilinə yaxın olan ən hündür məkandır. Yunan-Bizans hakimiyyəti dövründə bu ərazidə qədim yunan şəhəri Bizantionun akropolu yerləşirdi. Sarayın ikinci həyətinin altında yerləşən Bizans sisterni Osmanlılar dövründə də istifadə olunmuşdur. Müasir dövrdə aparılmış arxeoloji qazıntılar nəticəsində Saray bazilikası adlandırılan kilsənin qalıqları da aşkarlanmışdır. Aya İrine kilsəsi sarayın birinci həyətində yerləşsə də, Bizans akropolunun bir hissəsi hesab edilmir.

Sultan II Mehmed sarayın inşa olunması haqqında 1460-cı illərdə əmr vermişdi

İlkin inşaat işləri

1453-cü ildə Konstantinopolun osmanlılar tərəfindən işğal edilməsindən sonra Sultan II Mehmed şəhərə daxil olarkən Böyük Konstantinopol sarayının dağıldığını görür. Osmanlı iqamətgahı hazırda İstanbul Universitetinin yerləşdiyi Köhnə Sarayda (Eski Saray) qərarlaşır. Bundan sonra şəhərdə yeni sarayın inşası üçün müvafiq yer axtarılır və qədim Bizans Akropolunun yeri seçilir. 1459-cu ildə sultan yeni sarayın inşasına əmr verir.

Planlaşdırması

Topqapı saray kompleksi ilə birlikdə Sarayburnunun maketi

Sultan II Mehmedin dövründə sarayın əsas planı hazırlanmışdır. Öz otaqları üçün sultan təpənin ən hündür yerini seçmişdir. Kompleksin özəyi olan sultan apartamentləri müxtəlif binalar və pavilyonlarla əhatələnərək sarayı Bosfor sahilləri boyunca genişlədir. Ümumilikdə saray kompleksi hündür qala divarları ilə əhatə olunmuşdur və həmin divarların bir hissəsi Bizans akropolu dövrünə aiddir. Sarayın əsas planı sonrakı dövrlərin genişləndirmə və bərpa işləri zamanı da saxlanmışdır. Mixail Kritobulus məlumat verir:

“Sultan...sultan hər yerdən ən yaxşı inşaat mütəxəssislərinin – memarlar, daşkəsənlər və dülgərlərin – sarayın inşasına cəlb edilməsinə nəzarət edirdi...Çünki o, gözoxşayan, bütün xüsusiyyətləri ilə əvvəlki saraylardan daha yaxşı olan böyük binalar inşa etdirirdi. Ən yaxşı materialların və işçilərin seçilməsi böyük miqdarda xərclərin meydana çıxmasına gətirib çıxarmışdı.”'

Kompleksin əsas binalarının inşasının nə zaman başlanması və tamamlanması haqqında mənbələrdə müxtəlif məlumatlar verilir. Kritobulus 1459–1465-ci illəri qeyd edir; digər mənbələr də sarayın tamamlanma tarixini 1460-cı illər kimi göstərir.

Saray kompleksinin quşbaxışı görünüşü
Saray həyətlərinin ümumi planı

Şönbrun və ya Versal sarayı kimi baş planı olan Avropa kral saraylarından fərqli olaraq Topqapı sarayının planı əsrlər boyunca sultanların əlavələri və denişləndirmələri ilə dəyişərək inkişaf etmişdir. Yekun asimmetriya, baş vermiş bu dəyişikliklərin və II Mehmedin əsas planının nəticəsidir. Sarayın planlanmasında əsas dəyişiklər Qanuni Sultan Süleymanın 1520–1560-cı illəri əhatə edən hakimiyyəti dövründə baş vermişdir. Osmanlı imperiyasının sürətlə genişlənməsi və güclənməsi dövründə Sultan I Süleyman ölkənin gücünün onun iqamətgahında da əks olunmasını istəyir, buna görə də saray kompleksinə yeni binalar əlavə edir, köhnə binaları genişləndirirdi. O zaman ölkənin baş memarı Səfəvilər imperiyası ərazisindən gəlmiş Əcəm Əli adı ilə də tanınan Əlaəddin idi. Əlaəddin Hərəmin genişləndirilməsinə cavabdeh olmuşdur.

1574-cü ildə baş vermiş böyük yanğın nəticəsində saray mətbəxləri sıradan çıxmışdır. Sultan II Səlim Memar Sinanı sarayın məhv olmuş hissələrinin bərpası üçün işə təyin etmişdir. Memar Sinan təkcə saray mətbəxlərini bərpa etməklə qalmamış, hərəmxana, hamamlar, məhrəm otaqları genişlətmiş, sahilkənarı pavilyonlar inşa etmişdir. XVI əsrin sonlarında saray nəhayət ki, bu günkü görünüşünü əldə etmişdi.

Bir-biri ilə qalereyalar və daxili keçidlər vasitəsiylə əlaqələndirilmiş dörd daxili həyət ətrafında inşa edilmiş azmərtəbəli binalardan ibarət olan saray kompleksi monolit struktura malik deyil. Kompleksə daxil olan binaların çox azı iki mərtəbəlidir. Ağaclar və bulaqlarla əhatə olunan yaşayış binaları təravətli mühit yaratmaqla saray sakinlərinin istirahəti üçün şərait yaradır. Saray binaları həyətlərlə əhatə olunub və saray sakinlərinin həyatı bu binalar və həyətlərdə keçirdi. Açıq atmosfer yaratmaq və isti yay günlərində saray otaqlarının sərin hava ilə təmin edilməsi üçün otaqların pəncərə və qapıları həyətlərə açılır.

Yuxarıdan baxdıqda kompleks dörd həyət və hərəm hissələrinə bölünmüş əyri dördbucaqlı kimi görünür. Əsas mehvər cənubdan şimala doğru istiqamətlənib, cənubda ən uzaq (birinci) həyət yerləşir, ondan sonra isə növbə ilə digər həyətlər sıralanır. Birinci həyət daha əlçatan olsa da, dördüncü həyət və hərəm qapalı idi və əsasən sultana xidmət göstərirdi. Beşinci həyət saraydan kənarda yerləşməklə komplekslə boğaz arasındakı ərazini hatə edirdi. Bu həyətlərə giriş hündür divarlarla məhdudlaşdırılmışdı və yalnız mühafizə olunan darvazalarla təmin edilirdi. Əsas həyətlərdən başqa kompleks ərazisində çoxsaylı orta və kiçik bağlar və həyətlər də vardır. Ümumilikdə, hansı ərazilərin hesaba alınmasından asılı olaraq saray kompleksinin ərazisi 592,600 – 700,000 m². olaraq dəyərləndirilir.

Sarayın cənub və qərb tərəfi müasir dövrdə Gülhanə parkı adlandırılan keçmiş İmperiya Gül Parkı ilə əhatələnib. Şimal və şərq tərəfdən isə sarayı Mərmərə dənizi əhatə edir. Sahilboyunca imperatorun əyləncə və dincəlməsini təmin etmək üçün kiçik yay sarayları (kasrı), pavilyonlar, köşklər və digər binalar inşa edilmişdi, bu ərazi Beşinci saray kimi tanınırdı, XIX sahilboyunun yenidənqurulması zamanı isə həmin binalar tədricən sökülərək məhv edilmişdi. Sahilboyu tikililərdən dövrümüzə çatan yeganə bina 1592-ci ildə Sultan III Muradın sifarişi ilə inşa edilmiş Səbətçilər köşküdür. Faktiki olaraq Topqapı sarayının orijinal ərazisi müasir ərazisindən xeyli böyük olmuşdur.

Funksiyası

Topqapı sarayı Osmanlı sultanları, onların ailələri və hökümətin qərargahı olmuşdur. İlkin dövrdə saray imperator rezidensiyası olmaqla yanaşı həm də hökümətin yerləşdiyi qərargah idi. Saraya giriş və çıxışa ciddi nəzarət edilir, saray sakinləri nadir halda küçəyə çıxırdılar, saray şəhər içərisində şəhər kimi müstəqil fəaliyyət göstərirdi. Audiensiya və müzakirə otaqlarında imperiyanın siyasi işləri həll edilirdi. Saray sakinləri və qonaqların təmin edilməsi üçün sarayın yeraltı sisterndən qaynaqlanan su sistemi və böyük mətbəxləri var idi. Kompleksdə yataqxanalar, bağlar, kitabxanalar, məktəblər və məscidlər fəaliyyət göstərirdi. Hər yerdən ən istedadlı rəssamlar və sənətkarlar saraya toplanılır və İstedadlılar birliyi (Ehl-i Hiref) adlandırılan bu insanlar saray əhlinə xidmət edirdilər.

Ciddi, təntənəli və qaydalara uyğun həyat saray həyatını dünyadan tamamilə ayırırdı. Ən mühüm məsələlərdən biri daxili həyətlərdə sakitliyin təmin edilməsi idi. İmperator sarayının təcrid edilməsi ənənəsi Bizans dövründən gələn və Osmanlıların davam etdirdiyi adət idi. Saray qanunları 1477-ci ildə II Mehmed tərəfindən hazırlanmış, 1481-ci ildə Qanunnamə adıyla təqdim edilmişdir; Qanunnamədə saray kodeksləri, adminstrativ iyerarxiya və protokol qaydaları əksini tapmışdı.

Yüksək təcrid prinsipinə əsaslanan qaydalar sarayın inşasına və memarlıq xüsusiyyətlərinə də təsirini göstərmişdir. Memarlar qarşısında hətta həyət və bağlarda belə sultan və onun ailə üzvlərinin maksimum məxfiliklə təmin olunması məsələsi qoyulmuşdu ki, bu da çoxsaylı saxlanclar və gizli dəhlizlərin inşası üçün əsas yaratmışdır.

Birinci həyət

Aya İrina kilsəsi və Zərbxana

Hündür divarlarla əhatə olunan Birinci həyət Sarayburnu tərəfdə yerləşir. Birinci həyət (I. Avlu və ya Alay Meydanı) saray binasından ən uzaq ərazi olmaqla ərazisinə görə sarayın dörd həyəti arasında ən böyüyüdür. Hələ Bizans hakimiyyəti dövründə dənizə istiqamətləndirilən yamaclar terras formasına salınmışdı.

Birinci həyətdə əsasən xidməti binalar və bəziləri dövrümüzə çatmamış məbədlər yerləşirdi. Birinci həyətdə dövrümüzə çatmış tikililər zərbxana (Darphane-i Âmire, 1727-ci ildə inşa edilib), Aya İrina kilsəsi və müxtəlif bulaqlardır. Konstantinopolu fəth edən Osmanlılar Aya İrina kilsəsini dağıtmamış, anbar və imperiya arsenalı kimi istifadə etmişlər.

Birinci həyət həm də Yeniçəri həyəti və ya Parad həyəti kimi tanınırdı. Sarayı ziyarət edən ziyarətçilər Salamlama qapısından keçərək İkinci həyətə daxil olurlar. Hakimiyyət nümayəndələri və yeniçərilər ən yaxşı geyimlərində məhz bu qapının kənarında düzülərək imperatoru salamlayırdılar. Ziyarətçilər birinci və ikinci həyətdə atlarından düşməli idilər.

Salamlama qapısı

Salamlama qapısı

Həm də Orta qapı (Orta kapı) kimi tanınan geniş Salamlama darvazası (Bâb-üs Selâm) saray istiqamətində gedən yol üstündə İkinci həyətə açılır. Bu dişli darvazanın hər iki tərəfində səkkizbucaqlı qüllələr ucalır. Bu darvazanın inşa tarixi dəqiq bilinmir, memarlıq baxımından abidədə Osmanlı memarlığından çox Bizans memarlığının təsiri hiss olunur. Belə bir fikir var ki, bu darvaza Bizans dövründə Bosfor sahilində yerləşən saray bağlarına çıxmaq üçün istifadə edilən Müqəddəs Barbara darvazasının təkrarıdır.

Qapı üzərindki kitabələrdən birində onun ən geci 1542-ci ildə inşa edildiyi qeyd edilir. 1584-cü ilə aid "Hünərnamə" əlyazmasındakı miniatürlərdən birində alçaq damlı, iki qülləsi arasında tağlı pəncərələri olan tikili aydın görünür, ehtimal ki, nəzarətçilər zalı o vaxt artıq sökülmüşdü. Darvaza hər iki tərəfdən zəngin bəzədilib, yuxarı hissəsində isə dini kitabələr və sultanların monoqramları vardır.

Rəsmi nümayəndələr və xarici səfirlərdən heç kimə bu darvazadan atla keçməyə icazə verilmirdi. Bütün ziyarətçilər darvazaya yaxınlaşarkən atdan düşməli idilər, çünki, yalnız sultan bu darvazadan atla keçə bilərdi. Bizans dövründə bu adət Böyük Konstantinopol sarayının Çalka darvazasına aid idi. Cəlladların edamdan sonra qılınc və əllərini yuduqları Cəllad bulağı da bu ərazidə yerləşir. Birinci həyətdən Salamlama qapısına baxdıqda, Cəllad bulağı qapının sağ tərəfində yerləşir.

İkinci həyət

Sultan III Səlimin İkinci həyətdəki Səadət qapısı qarşısında əyanlarla görüşü. Əyanlar ciddi protokol qaydalarına uyğun olaraq düzülüblər, 1789-cu il.

Salamlama qapısını keçən ziyarətçilər bəzən Divan meydanı da adlandırılan, tovuzquşuları və ceyranların gəzişdiyi, saray əhlinin toplanma yeri kimi də istifadə olunan İkinci həyətə daxil olurlar. Bu həyət də bayır həyət hesab olunur. Yalnız sultana üçüncü həyətə aparan qara çaxmaqdaşılı yolda atla keçməyə icazə verilirdi.

İkinci həyət (II. Avlu və ya Divan Meydanı) təxminən 1465-ci ildə II Mehmedin hakimiyyəti dövründə tamamlanmış, lakin müair görünüşünü 1525–1529-cu illərdə Qanuni Sultan Süleymanın hakimiyyəti zamanı almışdır. Bu həyətdə saray xəstəxanası, çörəkxana, yeniçərilər üçün yaşayış yerləri, axırlar, hərəmxana, mətbəxlərdən şimalda isə Divanxana yerləşir. Həyətin sonunda Səadət darvazası yerləşir. Bütün həyət ərazisi mərmər kollonada ilə əhatələnib ki, bu da ümumi ansambl yaradır.

Saray ərazisində arxeoloji qazıntılar zamanı RomaBizans dövrlərinə aid çoxsaylı artefaktlar aşkarlanmışdır. Əldə edilmiş məmulatlar arasında sarkofaq, vəftiz əşyaları, parapet qalıqları, sütun altlıqları və sütunlar da vardır. Hazırda əldə edilmiş artefaktlar İkinci həyətdə, saray mətbəxlərinin qarşısında nümayiş etdirilir. İkinci həyətin altında Bizans dövrünə aid edilən sistern vardır. Adətən sistern ziyarətçilər üçün bağlı olur.

İkinci həyət sultan tərəfindən ədalətin bərpa edilməsi və şikayətlərin dinlənməsi üçün istifadə edilirdi. Dinləmələrin keçirilməsi həm də saray ziyarətçilərində müsbəət təəssürat yaradılması məqsədi daşıyırdı. Avstriya, Venesuya və Fransadan olan müxtəlif səfirlərin məlumatlarında bu cür dinləmələrin necə keçməsi haqqında məlumatlar vardır. Fransız səfir Filipp dü Fren-Kanye 1517-ci ildı suktanın yanına göndərilmiş səfir heyətinə rəhbərlik etmişdi:

“Sağ tərəfdə, qapıya çox yaxın yerdə sarayın ən yüksək mövqeli nümayəndələrindən biri olan Yeniçəri ağası dayanırdı. Səfir onları başı ilə salamladı, onlar yerlərində duraraq təzim edərək salam verdilər. Həmin vaxt divanın divarları yanında düzülmüş silahsız yeniçəri dəstəsi də eyni hərəkəti etdi, bu zaman aşağı əyilən çoxsaylı türbanlar günəş şüaları altında dalğalanan tarlanı xatırladırdı […] Divanxana divarları boyunca düzülmüş bu çoxsaylı yeniçəri və digər əsgər dəstələrinə biz böyük həzzlə baxırdıq, monaxın qarşısında onlar elə səssiz və hərəkətsiz dayanmışdılar ki, sanki heykəl idilər. Onlar bu şəkildə, tərpənmədən və danışmadan yeddi saata yaxın durdular. Əlbəttə, hazırlığı görmədikdə bunun necə baş verdiyini və bu nizam-intizamın əsasında nə durduğunu bilmək çətindir […]”

İkinci həyətdə işlərin gedişini idarə edən, nizam-intizam və hörmətin əsasında duran ciddi protokol qaydaları həm də divanın möhtəşəmliyi təsirini bağışlayırdı.

Divanxana

Divanxananın rokoko stilində həll edilmiş əsas giriş qapısı

İmperiya Divanxanası (Dîvân-ı Hümâyûn) binası dövlət nazirləri, divan heyəti (Dîvân Heyeti), Böyük vəzir (Paşa Kapısı), digər vəzirlər də daxil olmaqla Osmanlı dövlətinin digər yüksək rütbəli məmurlarının da toplantılar keçirdiyi otaqdır. Divanxana həm də Qübbətaltı (Kubbealtı) adlandırılırdı ki, bu da zalın üzərini örtən nəhng qübbəyə uyğun olaraq yaranmış addır. Divanxana İkinci həyətin şimal qərbində, Səadət darvazasının yaxınlığında yerləşir.

Topqapı sarayında ilk divanxana binası II Mehmedin hakimiyyəti dövründə inşa edilsə də, hazırkı divanxana binası Qanuni Sultan Süleymanın hakimiyyəti dövründə saray memarı Əlsəddinin layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Bundan sonra binada bir neçə dəfə yenidənqurma və bərpa işləri aparılmış, 1665-ci il böyük hərəmxana yanğınından sonra ciddi təmir edilmişdir, giriş qapısı üzərindəki kitabədən bəlli olur ki, divanxana binası III SəlimII Mahmudun hakimiyyəti dövründə də bərpa edilmişdir.

XVIII əsrdən başlayaraq saray tədricən yaşayış yeri kimi əhəmiyyətini itirməyə başlayır və əsasən Böyük Vəzirlərin iqamətgahı kimi (Bâb-ı Âli) istifadə olunur. Topqapı sarayında son divan toplantısı çərşənbə günü, 30 avqust 1876-cı ildə keçirilir və divan heyəti (Vükela Heyeti) V Muradın müvəqqəti olaraq vəzifəsini icra edə bilməməsini müzakirə edir.

Divan zalının interyeri

Divanxana binasının həm saraydan həm də həyətdən giriş qapısı vardır. Verandada bir neçə mərmər və profir sütunlar yaşıl və ağ rənglərlə bəzənmiş qızılı işləməli taxta tavanı saxlayır. Döşəmə mərmərdəndir. İçəridən divanxanaya giriş rokoko stilində işlənmişdir, qızıl suyuna çəkilmiş çərçivələrdən düşən işıq təbii işıqlanması təmin edir. Sütunlar erkən osmanlı memarlığı dövrünə aid olsalar da, divar rəsmləri və dekorasiyalar sonrakı rokoko dövrünə aiddir. İçəridən divanxana bir-birinə bitişik üç otaqdan ibarətdir. Qübbəli otaqlardan ikisi eyvana və həyətə açılır. Divan meydanının küncündə XV əsrdə inşa olunmuş taxta portikli Divanxana sonradan divan üzvlərinin məscidi kimi istifadə olunmuş, 1916-cı ildə isə sökülmüşdür. Divanxana üç qübbəli otaqdan ibarətdir: Qübbəaltı müzakirələrinin keçirilməsi üçün istifadə olunan birinci otaq, divan katiblərinin çalışdığı ikinci otaq və ikinci otağa bitişik olan və divan katiblərinin qeydlərinin saxlandığı Dəftərxana (Defterhāne) otağı. Üçüncü otaq həm də sənədlər arxivi kimi istifadə olunurdu.

Divanxananın fasad kitabələrində Sultan III SəlimII Mahmudun hakimiyyəti dövründə, 1792 və 1819-cu illərdə Divanxana binasında təmir-bərpa işləri aparılmışdır. Divanxananın interyer və eksteryerini bəzəyən rokoko dekorasiyaları da bu bərpa işləri zamanı əlavə edilmişdir. Əsas otaq olan Qübbəaltı Osmanlı Kütahya kaşıları ilə bəzədilmişdir. Divarlar boyunca yerləşdirilmiş üç uzun divan divan nümayəndələrinin oturması üçün nəzərdə tutulmuşdu, mərkəzdə isə kiçik bir ocaq vardır. Tavandan asılmış qızıl suyuna çəkilmiş kürə yer kürəsini təmsil edir. Sultanın pəncərəsi önündə asılan kürə onun dünyada ədalətin təminatçısı olduğunu simvolizə etməklə yanaşı, həm də vəzirlərin güclərinin nəzarətdə saxlandığına işarə edir.

İmperiya Divanının görüşlərində siyasi, inzibati və dini məsələlərə baxılmış, əhalinin problemləri müzakirə edilmişdir. Divan adətən həftədə dörd dəfə (şənbə, bazar, bazar ertəsi və çərşənbə axşamı) axşam namazından sonra toplanırdı.Divan toplantıları adətən sərt protokol qaydaları əsasında keçirilirdi.

Jan Baptist Vanmur — Baş vəzir dinləmədə, 1724

Böyük Vəzir, vəzirlər, Rumeli və Anadolu Hərbi Məhkəmə rəhbərləri (Kazasker), Maliyyə Naziri və ya Xəzinə Başçısı (Dəftərdar), Xarici İşlər Naziri (Reis-ül-Küttab) və bəzən Böyük Müfti (Şeyh ül-İslam) burada görüşərək müzakirələr aparır və dövlər işləri haqqında qərar verirdilər. Divan toplantısında iştirak etmək hüququ olan digər şəxslər divanxana katibləri, imperatoru möhürünü (tuğra) daşıyan saxlayıcılar və rəsmi memorandumların tərtib olunması ilə məşğul olan şəxslər (Tezkereciler) idilər.

Qızıl suyuna çəkilmiş çərçivəsi olan pəncərədən Sultan və ya Validə Sultan diqqət çəkmədən divan toplantılarını dinləyə bilirdilər. Pəncərəyə gedən yol Ədalət qülləsində yerləşən imperator otağından başlayırdı. Sultan çərçivəyə vurduqda və ya qırmızı pərdə saldıqda divan toplantısı yekunlaşdırılır vəzirlər sənədləri vermək üçün bir-bir Dinləmə otağına (Arz Odası) dəvət olunurdular.

Baş Vəzir xaric olmaqla bütün dövlət adamları sübh namazını Aya Sofiyada qılır, daha sonra isə İmperiya Darvazasından keçərək mövqelərinə uyğun sıra ilə Salamla qapısına qədəm qoyur və əsas divanxana otağına daxil olaraq Baş Vəzirin gəlməsini gözləyirdilər. Baş Vəzir namazı evində qılırdı və saraya kimi şəxsi mühafizəçiləri tərəfindən müşahidə olunurdu. Divan toplantısına başlamadan öncə Baş Vəzir əvvəlcə divan üzvlərini salamlayır, daha sonra isə Sultan və onun ailəsinə hörmət olaraq Səadət qapısını salamlayırdı. Divan otağına daxil olan vəzir sultanın pəncərəsi altındakı taxtda oturur və divanın müzakirəsi başlanırdı. Müzakirələr adətən günortaya kimi davam edir, divan üzvlərinin naharından sonra isə səsləndirilən məsələlərlə əlaqəli qərarların qəbul edilməsinə başlanılırdı. Osmanlı cəmiyyətinin bütün nümayəndələri, müxtəlif inancları olan qadınlar və kişilərin rpoblemləri bu divanda dinlənilir və qərar çıxarılırdı. Yeni təyin edilmiş Baş Vəzirlərə dövlət möhürünün (Mühr-ü Hümayûn) təqdim edilməsi mərasimi mühüm hesab edilirdi. Üç aydan bir yeni yeniçərilərin orduya qəbul edilməsi kimi vacib mərasim keçirilirdi. Ənənəvi olaraq xarici səfirlər və nümayəndələrin qəbul edilməsi də həmin günə təyin olunurdu ki, dövlətin zənginliyi və gücü göstərilsin. Səfirlər Baş Vəzir tərəfindən divan üzvlərinin iştirakı ilə qəbul edilir və onların şərəfinə ziyafət verilirdi.

Ədalət qülləsi

Ədalət qülləsi

Ədalət qülləsi İmperiya Divanxanası ilə Hərəmxana binası arasında yerləşir. Çoxmərtəbəli qüllə saray kompleksinin ən hündür binasıdır və qüllədən Bosfora gözəl mənzərə açılır. Qüllə II Mehmedin hakimiyyəti dövründə inşa olunsa da, 1527–1529-cu illərdə Qanuni Sultan Süleymanın hakimiyyəti dövründə isə yenidən qurulmuş və genişləndirilmişdir.

1825-ci ildə Osmanlı özülünü saxlayan II Mahmud qüllənin fənər hissəsini yenidən qurdurmuşdur. Sütunlarla dövrələnmiş İntibah memarlığı stilində frontonları olan hündür pəncərələr qülləyə Palladian stili verir.

Qüllə sultanın daima ədalətsizliyə qarşı olduğunu simvolizə edir. Şəhərin hər yerindən türbənin görünməsi insanlarda sultanın hər yeri görməsi təsirini yaratmalı idi. Qüllə sultan tərəfindən həm də ətrafın mənzərələrini izləmək üçün istifadə olunurdu. Birinci qüllənin pəncərələri çərçivə ilə qapadılmışdı ki, bu da, izləyicinin görünməsini məhdudlaşdırırdı. İmperiya Divanının qızıl pəncərəsinin Ədalət qülləsinə istiqamətlənməsi onun simvolik mənasını daha da artırırdı.

Xəzinə

Xəzinə binası

Hazırda silahlar və zirehlərin sərgiləndiyi bina saray xəzinəsi (Dîvân-ı Hümâyûn Hazinesi / Hazine-ı Âmire) olmuşdur. Bundan başqa Üçüncü həyətdə başqa bir xəzinə binası (Dış hazine) da olmuşdur. Baxmayaraq ki, Xəzinə binasında tarixli kitabə yoxdur, inşaat texnikası və planlaşdırma xüsusiyyətlərinə görə onun XV əsrdə, Qanuni Sultan Süleymanın hakimiyyəti dövründə inşa olunduğunu ehtimal edirlər. Müxtəlif dövrlərdə xəzinə binasında da təmir və bərpa işləri aparılmışdır. Xəzinə binası kərpic və daşdan inşa edilmiş, üstü hər biri 5×11.40 m ölçülü altı gümbəzlə örtülmüş zaldan ibarətdir.

Çaldıran döyüşü zamanı Sultan Səlim tərəfindən ələ keçirilmiş Şah İsmayıl Xətainin şəxsi əşyaları. Topqapı muzeyinin xəzinəsində saxlanılırlar

Bu xəzinə ölkənin maddi vəziyyətinin təmin edilməsi üçün istifadə edilirdi. Vəzirlərə, səfirlərə və digər şəxslərə bağışlanan kaftanlar, sultanın və onun ailə üzvlərinin qiymətli əşyaları da burada saxlanırdı. Yeniçərilərə ödənilən maaş (uluefe adlandırılırdı) da bu xəzinədən Baş Vəzirin möhürü əsasında verilirdi.1928-ci ildə, Topqapı sarayının muzeyə çevrilməsindən sonra Xəzinə binasında silah və zireh kolleksiyası sərgilənməyə başlamışdır.

1937-ci ildə saray ərazisində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı xəzinə xinasının qarşısında V əsrə aid edilən Bizans dini binasının qalıqları aşkarlanmışdır. Tarixi sənədlər və mənbələrdə adı keçən heç bir kilsə ilə identikləşdirilə bilinmədiyinə görə abidə "Topqapı sarayı bazikilası" və ya sadəcə "Saray bazilikası" adlandırılmışdır.

Xəzinə binasının qarşısında iki metr hündürlüyündə Nişan Daşı (Nişan Taşı) yerləşir. Bu daş 1790-cı ildə III Səlimin atəşi şərəfinə ucaldılmışdır. Bu daş saraya Levend ərazisindən 1930-cu illərdə köçürülmüşdür.

Səadət darvazası

Səadət darvazası

Səadət darvazası (Bâbüssaâde və ya Bab-üs Saadet) Üçüncü həyət də adlandırılan Daxili həyətə keçid darvazası olmaqla saray kompleksinin daxili (Birûn) və xarici (Enderûn) hissələrini ayırır. Üçüncü həyət sarayın məhrəm və yaşayış hissəsini təşkil edir. Darvazanın üzərində nazik mərmər sütunlar tərəfindən dəstəklənən gümbəz vardır. Bu gümbəz sultanın sarayda olmasını təmsil edir. Sultanın razılığı olmadan heç kim bu darvazadan keçə bilməzdi. Hətta baş vəzir belə müəyyən günlərdə və müəyyən şəraitlərdə yalnız sultanın icazəsi ilə bu darvazadan keçə bilərdi.

Darvazanın daxilində barokko stilində çəkilmiş divar rəsmlərindən biri

Darvaza ehtimal ki, XV əsrdə, II Mehmedin hakimiyyəti dövründə inşa edilmişdir. 1744-cü ildə Sultan III Mustafanın, daha sonra isə II Mahmudun hakimiyyəti dövründə darvaza rokoko stilində bəzədilmişdir. Sonradan darvazanın dekorasiyasına Qurandan surələr və tuğralar da əlavə edilmişdir. Darvazanın tavanı qismən təsvirlər və qızılı yarpaqlarla bəzədilmiş, mərkəzdə isə qızıl kürə asılmışdır. Kənarlar barokko stilində dekorasiyalar və peyzaj miniatürləri ilə bəzədilmişdir.

Sultan bu darvaza və Divan meydanından yalnız xüsusi mərasimlər zamanı istifadə edirdi. Dini bayramlar və digər xüsusi günlərdə sultan darvaza qarşısında qoyulan Bayram taxtında əyləşir, dövlət məmurları və səfirlər isə onunla görüşərək salamlaşma mərasimini həyata keçirirdilər. Sultanların yas mərasimləri də məhz bu darvazanın qarşısında keçirilirdi.

Bu sütunlu girişin digər tərəfində hərəmin Baş yevnuxunun (Bâbüssaâde Ağası) və ona tabe olan digər yevnuxların otaqları, saray məktəbinin kiçik və böyük otaqları yerləşirdi. Qapının qarşısında yerdə yerləşdirilmiş kiçik daş işarə Məhəmmədin bayrağının sancıldığı yeri göstərir. Bu bayraq təntənəli şəkildə döyüşə gedən Baş Vəzir və ya ordu komandirinə həvalə edilirdi.

Saray mətbəxləri

Saray mətbəxləri

Uzunsov bina olan Saray mətbəxləri (Saray mutfakları) sarayın planlaşdırılmasında xüsusi rol oynayır. Mətbəxlərin bəziləri XV əsrdə, saray binasının inşa edilməsi dövründə inşa edilmişdi. Saray mətbəxləri Ədirnədəki Sultan sarayının mətbəxləri əsasında dizayn edilmişdir. Mətbəxlər Qanuni Sultan süleymanın hakimiyyəti dövründə genişləndirilsə də, 1574-cü ildə baş vermiş yanğın zamanı yanaraq məhv olmuşdur. Bundan sonra Memar Sinan mətbəxlərin yenidəən inşa olunması işini həyata keçirmişdir.

Köhnə plan əsasında Memar Sinan tərəfindən bərpa edilmiş mətbəxlər 20 geniş bacaya (Sinan tərəfindən əlavə olunmuşdur) malikdir. Mətbəxlər saraydaxili küçədə, Mərmərə dənizi ilə ikinci həyət arasında yerləşir. Bu bölməyə giriş İkinci həyətdə yerləşən üç qapı vasitəsiylə həyata keçirilir: imperiya kommissariatı (aşağı mətbəx) qapısı, imperiya mətbəxi qapısı və şirniyyat mətbəxi qapısı.

Saray mətbəxləri 10 gümbəzli binadan ibarətdir: imperiya mətbəxi, Enderûn (saray məktəbi), Harem (qadınlar üçün olan bölmə), Birûn (sarayın xarici xidmət bölməsi), mətbəxlər, içki mətbəxləri, şirniyyat mətbəxləri, yağ istehsal olunan məkan, anbarlar və aşbazların otaqları. Sultan, hərəmxana sakinləri, Enderûn və Birûn nümayəndələri üşün yeməklər burada hazırlanırdılar. Mətbəxlərdə təxminən 4000 nəfər üçün yemək hazırlanırdı. Mətbəxlərdə çalışanların sayı 800 nəfərdən dini bayramlar zamanı 1000 nəfərə kimi çatırdı. Gün ərzində 6000-dən çox fərqli yemək hazırlana bilərdi. Hətta sultanın yemək payı belə sərt protokol qaydaları ilə müəyyənləşdirilirdi.

Mətbəx kompleksinə orada çalışanlar üçün yaşayı yerləri, hamamlar və məscidlər də daxil idi ki, onların da bir çoxu dövrümüzə çatmamışdır. Bu gün saray mətbəxlərində orta əsrlərin mətbəx ləvazimatı ilə yanaşı gümüş hədiyyələr kolleksiyası, qab kolleksiyası, həmçinin geniş ağ və mavi çini qablar kolleksiyası nümayiş olunur.

İmperiya axırları

İkinci həyətin digər tərəfində, dəniz səviyyəsindən beş-altı metr aşağıda imperiya axırları (Istabl-ı Âmire) yerləşir. İmperiya axırlarının tərkibinə daxil olan xüsusi axır (Has Ahir) II Mehmedin hakimiyyəti dövründə inşa edilmiş və Qanuni Sultan Süleymanın hakimiyyəti dövründə yenidən qurulmuşdur. Hazırda xüsusi axırda xəzinədən olan qoşqu ləvazimatları (Raht Hazinesi) sərgilənir. Həmin ərazidə həm də I Mahmudun hakimiyyəti dövründə qızlar ağası olmuş Bəşir ağanın inşa etdirdiyi Bəşir ağa məscidi və hamamı (Beşir Ağa Camii ve Hamamı) yerləşir.

Zülüflü baltaçılar koğuşu

İmperiya axırlarının sonunda Zülüflü Baltaçılar koğuşu yerləşir. Bu otaqlar saray otaqlarına ağac daşınması, təmizlik, hərəm otaqları və digər otaqlara xidmət edən, mebellərə xidmət edən və mərasimləri təşkil edən şəxslər üçün nəzərdə tutulmuşdu. Halebarda uzun başlığı və tutacağı ilə seçilən balta növüdür. Zülüflü baltaçılar dəstəsi haqqında məlumat ilk dəfə 1527-ci ildə qeyd edilir və onların hərbi kompaniyalar zamanı ordunun yolunu təmizlədikləri bildirilir. Koğuşun əsası XV əsrdə qoyulmuşdur. Sultan III Muradın hakimiyyəti dövründə, 1587-ci ildə saray memarı Davud ağanın rəhbərliyi ilə koğuş genişləndirilmişdir. Koğuşa osmanlı evləri üçün ənənəvi olan məscid, hamam və yaşayış otaqları daxildir. Kompleksin daxilində və xaricində bir neçə dəstamaz bulağı və müxtəlif yazılar görmək mümkündür. Saray kompleksinə daxil olan digər binalardan fərqli olaraq Zülfülü Baltaçılar Koğuşu taxtadan inşa olunmu, qırmızı və yaşıl boyalarla rənglənmişdir.

Üçüncü həyət

Üçüncü həyətin planı: 1.Dinləmə otağı, 2. III Əhmədin kitabxanası, 3. Daxili xəzinə, 4. Məhrəm otaq, 5. Səfərli koğuşu, 6. Qılınc-daşıyanlar qalereyası, 7. Miniatür və Portret qalereyası, 8. Topqapı Muzeyinin direktorluq binası, 9. Müvəqqəti sərgilər zalı, 10. Ağalar məscidi, 11. Hərəmxanaya çıxış, 12. Quşxana, 13. Hərəmağasının mənzili, 14. Yevnuxların otaqları.

Səadət qapısının arxasında Daxili saray (Enderûn Avlusu) da adlandırılan və sultanın hərəmdən kənar həyatını keçirdiyi, buna görə də saray kompleksinin özəyi hesab edilən üçüncü həyət yerləşir. Üçüncü həyət kənarlarında Məhrəm Otaq (Has Oda), Xəzinə (Osmanlı dövrünə aid bəzi çox mühüm xəzinə nümunələri, nadir Osmanlı miniatürləri və Müqəddəs Əmanətlər saxlanılır), Hərəmxana və bəzi pavilyonlar, mərkəzində isə III Əhmədin kitabxanası yerləşən bağdır. Üçüncü həyətə girişə ciddi nəzarət olunurdu və kənar şəxslərin girişi məhdudlaşdırılırdı.

Üçüncü həyət ağaların və yalnız sultana xidmət edən xüsusi oğlanların otaqları ilə əhatə olunub. Həmin oğlanlara, sultanı əyləndirmələri üçün kiçik yaşlarından musiqi, rəqs, rəssamlıq və kalliqrafiya kimi sənətlər öyrədilirdi.

Üçüncü həyətin əsası II Mehmedin hakimiyyəti dövründə qoyulmuşdur. Üçüncü həyətin ölçüləri İkinci həyətin ölçüləri ilə uyğundur. Həyətin ilkin planı sonrakı dövrdə dəyişilməz olaraq qalmışdır. II Mehmed hərəmdə çox az vaxt keçirsə də, ondan sonra hakimiyyətə gəlmiş sultanlar vaxtlarının böyük bir hissəsini hərəmxanada və Dördüncü həyətdə keçirirdilər. 1584-cü ilə aid "Hünərnamə" əlyazmasında Üçüncü həyət və onu əhatə edən binaların təsvir edilməsi sarayın bu hissəsinin II Mehmedin hakimiyyəti dövründə tamamlanmasını söyləməyə imkan verir.

Ərz otağı

Dinləmə otağı və ya Ərz otağı Üçüncü həyətin kənardan görünməsinin qarşısını almaq üçün, Səadət qapısından sağda inşa edilmişdi. Osmanlı köşkləri stilində inşa edilmiş bu meydan binasının tavanı 22 sütundan ibarət kolonada ilə dəstəklənir, tavanın kənarlarından isə saçaqlar asılıb. Binanın daxilində gümbəzli böyük Taxt zalı və iki kiçik otaq yerləşir. Bu zalı həm də Daxili Divan Otağı adlandırırdılar.

XV əsrdə inşa olunmuş Dinləmə otağı I Süleymanın hakimiyyəti dövründə bəzədilmişdir. Burada sultan öz yüksək taxtında oturur, vəzirlər, dövlət rəsmiləri və xarici səfirləri qəbul edirdi. Korneli Duplisius 1533-cü ildə yazırdı:

“İmperator, qızılı parça ilə işlənmiş və hər tərəfdən qiymətli daş-qaşlarla bəzədilmiş yüksək taxtında əyləşmişdi, onu hər tərəfdən çoxlu mütəkkələr əhatə edirdi: zalın divarları mavi və qızılı kaşılardan mozaikalarla işlənmişdi; bu zaldakı kamen gümüş və qızılla işlənmişdi, zalın digər tərəfində isə fəvvarə quraşdırılmışdı və divardan şəlalə formalı su axırdı.”

Vəzirlər bu zalda sultanın qəbuluna gələrək şəxsən hazırladıqları hesabatları təqdim edirdilər. Hesabat sultanın xoşuna gəldikdə və verilən xəbərlər bəyənildikdə sultan razılığını bildirir, vəzirə bəxşiş və ya yüksək mövqe bağışlayırdı, əks halda isə xəbəri verən vəzir yevnuxlar tərəfindən boğularaq öldürülürdü. Buna görə də, zala daxil olan vəzifəli şəxslər ordan sağ çıxacaqlarına əmin olmurdular.

Ərz otağı

Rəsmi dövlət nümayəndələrinin müşayəti ilə xarici ölkələrin səfirlərinin sultanın xələtinin kənarını öpmək üçün ziyarətə gəlmələri mərasimi daha mürəkkəb protokol qaydaları əsasında keçirilirdi. Mərasimlər zamanı sultanın taxtı xüsusilə zəngin bəzədilirdi.

Baldahin formalı əsl taxt III Mehmedin sifarişi ilə hazırlanmışdı. Taxtın laklanmış və qiymətli daş-qaşlarla bəzədilmiş tavanında hakimiyyət simvolu olan əjdahanın Simurq quşu ilə döyüşməsi səhnəsi təsvir olunub. Taxtın həm də də müxtəlif parçalardan hazırlanmış, zümrüd, rubin və mirvari ilə bəzədilmiş örtüyü olurdu.

Taxt zalının qübbəli tavanı lacivərd rənglə boyanmış və qızılı ulduzlarla bəzədilmişdi. Divarı bəzəyən kaşılar isə mavi, ağ və firuzəyi rəngdə idi. Bundan əlavə zal həmişə qiymətli xalçalar və yastıqlarla döşənirdi. Bütün bu görünüş ziyarətçiləri təəccübləndirir və sultanın zənginliyi və gücü haqqında təəssürat yaradırdı. Taxt zalı 1723-cü ildə Sultan III Əhmədin hakimiyyəti dövründə təmir edilmiş, 1856-cı ildə baş vermiş yanğında dağıldıqdan sonra isə I Əbdülməcidin hakimiyyəti dövründə yenidən inşa edilmişdir. Taxt zalının müasir görünüşü ilkin tamamlanmasından sonrakı görünüşündən xeyli fərqlidir.

Zalın üç qapısından ikisi ziyarətçilər, biri isə sultanın özü üçün nəzərdə tutulmuşdu. Ziyarətçilər üçün nəzərdə tutulmuş əsas qapının üstündə I Əbdülməcidin monoqramı formasında onun şərəfinə tərifləyici sözlər və 1856-cı il tarixi qeyd edilib. Əsas qapı xüsusi xəttlə yazılmış və 1723-cü ilə aid edilən bəsmələ (müsəlman duası "Rəhmli və Böyük Allahın adı ilə") ilə əhatələnmişdir. Bu yazı Sultan III Əhmədin hakimiyyəti dövründə əlavə edilmişdi. Qapının hər iki tərəfindəki panellər sonrakı təmir işləri zamanı dəyişdirilmişdir.

I Süleymanın giriş qapısı tərəfində kiçik fontan vardır. Ehtimal edilir ki, fəvvarə yalnız otağa təravət vermək məqsədi ilə deyil, həm də suyun şırıltısının otaqda edilən məxfi danışıqların kənardan dinlənməsinin qarşısını almaq məqsədi ilə inşa edilmişdir. Fontan həm də sultanı simvolizə edirdi; fars dilində olan kitabə onu "xeyirxahlıq və ədalət mənbəyi, alicənablıq dənizi" adlandırır.

Xarici səfirlər tərəfindən hədiyyə edilmiş qiymətli əşyalar əsas fasadda iki qapı arasındakı böyük pəncərənin qarşısına qoyulurdu. Peşəkəş qapısı (Pişkeş Kapısı) adlanan qapının ətrafında 1810-cu ilə, II Mahmudun hakimiyyəti dövrünə aid edilən kitabə vardır.

Dinləmə otağının arxasında şərq Səfərli Koğuşunun şərq fasadı yerləşir. Hazırda həmin binada Paltar kolleksiyası sərgilənir.

Fateh köşkü

Fateh pavilyonu

Fateh pavilyonu və ya Fateh köşkü adlandırılan bina II Mehmedin hakimiyyəti dövründə inşa edilməklə saray kompleksinin ən qədim binalarından biridir. 1460-cı illərdə sarayın ilkin tikintisi zamanı inşa olunan bina sonrakı dövrlərdə sənət əsərləri və xəzinə məmulatlarının saxlanması üçün istifadə edilmişdir. Hazırda Fateh pavilyonunda İmperiya Xəzinəsi (Hazine-i Âmire) nümayiş etdirilir.

Ümumilikdə pavilyon üç otaq, Mərmərə dənizinə baxan terras, zirzəmi və türk hamamından ibarətdir. Qaya üstündə inşa edilmiş iki mərtəbəli binanın terrasından Mərmərə dənizinə və Bosfor boğazına mənzərəli görünüş açılır. Aşağı mərtəbələrdə xidməti otaqlar, yuxarı mərtəbədə isə dörd apartament və iki arkalı loja yerləşir. Bütün otaqlar monumental arkada vasitəsiylə Üçüncü həyətə açılır. Dörd zalın qapıları həyət tərəfdən kollonadalı portiklə əhatə olunmuş hissəyə açılır. Sütunların İonik kapitalları XVIII əsrə aid edilir. Pavilyon I Səlimin hakimiyyəti dövründə Misirdən gələn gəlirlərin saxlanması üçün istifadə edilmişdir. Bundan əvvəlki dövrdə, II Mehmed və II Bəyazidin hakimiyyəti zamanında isə Fateh pavilyonunun otaqları sarayın ən rahat məkanlarından olmuşdur. Pavilyonun zirzəmisində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı oradan Bizans dövrünə aid vəftizxananın qalıqları aşkarlanmışdır.

III Əhməd kitabxanası

III Əhməd kitabxanasının əsas fasadının görünüşü

Sultan III Əhməd kitabxanası kimi də tanınan Enderûn kitabxanası Dinləmə otağının düz qarşısında, Üçüncü həyətin mərkəzində yerləşir. Kitabxana keçmiş Hpvuzlu köşk binasının özülləri üzərində III Əhmədin sifarişi ilə saray memarı Bəşir Ağa tərəfindən inşa edilmişdir. Köçkün kolonadası isə hazırda İmperiya Xəzinəsinin sərgiləndiyi binanın qarşısındadır.

Kitabxana binası XVIII əsr Osmanlı memarlığının ən gözəl nümunələrindən biri kimi qəbul edilir. Binanın fasadı mərmərlə üzlənmişdir. Yunan xaçı formasında olan bina gümbəzli mərkəzi zal və düzbucaqlı formaya malik üç kənar seksiyadan ibarətdir. Xaçın dördüncü qolu isə iki tərəfindən pilləkənlər qalxan xüsusi çıxışla əvəzlənmişdir. Portikin mərkəzi arkası altında arxadan nişləri olan bulaq yerləşir. Dəyərli kitablar və əlyazmaların nəmlənmədən qorunması üçün bina hündür zəmin üzərində inşa edilmişdir.

Pəncərələr arasındakı divarlar XVI–XVII əsrlərə aid müxtəlif formalı İznik kaşıları ilə bəzədilmişdir. Mərkəzi gümbəz və kənar seksiyaların divarları isə rəsmlərlə bəzədilmişdir. Gümbəz və divarlardakı rəsmlər 1703–1730-cu illəri əhatə etmiş Lalə dövrü üçün xarakterikdir. Kitablar divarlarda quraşdırılmış taxçalarda saxlanılırdı. Girişin qarşısında yerləşən niş sultanın şəxsi oxuma küncü hesab olunurdu.

Kitabxanada teologiya, İslam hüququ və buna bənzər mövzularda yazılmış türk, ərəb və fars əlyazmaları saxlanılırdı. Kitabxananın kolleksiyasında 3500-dən çox əlyazma olmuşdur. Onlardan bəzisi sədəf və fil sümüyü ilə mozaika işləmələrinin ən yaxşı nümunələridir. Hazırda həmin kitablar kitabxananın qərbində yerləşən Ağalar məscidində sərgilənir. Kitabxananın kolleksiyasına daxil olan ən qiymətli əlyazmalardan biri Osman ibn Əffanın hakimiyyəti dövrünə aid edilən və Quranın ən qədim əlyazmalarından biri hesab olunan Topqapı əlyazmasıdır.

Ağalar məscidi

Ağalar məscidi saray kompleksi ərazisindəki ən böyük məsciddir. Məscid həm də kompleksin ən qədim tikililərindən biri olmaqla, XV əsrə, II Mehmedin hakimiyyəti dövrünə aid edilir. Sultan, ağalar və digər saray sakinləri ibadət üçün bu məscidə gəlirdilər. Məscid həyətdə diaqonal şəkildə yerləşdirilmişdir ki, minbər Məkkəyə istiqamətlənsin. 1928-ci ildə III Əhməd kitabxanasında saxlanan əlyazmalar Ağalar məscidinə köçürülmüşdür və hazırda bu binada Osmanlılar tərəfindən toplanmış 13.500-dən artıq türk, ərəb, fras və yunan əlyazmaları saxlanılır. Məscidin şimal-şərqində isə Padşah Portretləri Sərgi Salonu yerləşir.

Dördüncü həyət

Dördüncü həyət həm də İmperator Divanı (Sofa-ı Hümâyûn) adlanmaqla daha məhrəm xüsusiyyətə malikdir. Bu həyətdə pavilyonlar, köşklər, bağlar və terraslar yerləşir. Əvvəllər Üçüncü həyətin bir hissəsi olduğu düşünülsə də, sonradan tədqiqatçılar sarayın bu hissəsinin ayrı və daha ciddi mühafizə sisteminə malik olduğunu müəyyənləşdirmişlər.

Sünnət otağı

Sünnət otağının interyeri

1640-cı ildə Sultan I İbrahimin hakimiyyəti dövründə Yay köşkünə (Yazlik Oda) İslamda təmizlik və paklıq ritualı hesab olunan sünnət mərasiminin həyata keçirilməsi üçün Sünnət otağı əlavə edilmişdir. Binanın interyeri və eksteryeri, fasadı bəzəyən nəbati naxışlı mavi kaşılar kimi çox nadir kaşılarla bəzədilmişdir. Bunlardan ən qiymətlisi binanın fasadını bəzəyən və 1529-cu ilə aid edilən, Yaxın Şərq keramikasının təsiri ilə hazırlanmış ağ-mavi kaşı panellərdir. Bu kaşılar əvvəlcə Qanuni Sultan Süleymanın mərasim binaları olan Divan zalı, Daxili Xəzinə (hər ikisi İkinci həyətdə yerləşir) və Taxt zalını (Üçüncü həyətdə yerləşir) bəzəyirdi. Onlar hakimiyyətinin qızıl dövrünə hörmət və nostalgiyadan uzaqlaşmaq məqsədi ilə sonradan Sünnət otağına köçürülmüşdür. Sonradan bu kaşılardan İrəvan və Bağdad köşklərini bəzəyən kaşıların hazırlanması üçün nümunə kimi istifadə olunmuşdur. Otaq özü simmetrik proporsiyaya malikdir və hər pəncərəsinin qarşısında kiçik bir fontan var. Pəncərələrin yuxarıda yerləşən hissəsində vitrajlar quraşdırılmışdır. Girişin sağ tərəfində qızıl suyuna çəkilmiş tüstü çəkicisi olan kamen var. Sultan I İbarahimin dövründə həm də Müqəddəs Əba otağının üzərində arkalı tavan, Bağdad köşkü və Sünnət otağı üçün terras da inşa edilmişdir.

1638–1639-cu illərdə saray memarı Həsən Ağa Sultan IV Muradın sifarişi ilə Osmanlıların İrəvanBağdadda Səfəvilər üzərində qələbəsini qeyd etmək üçün İrəvan köşkü (Revan köşkü) və Bağdad köşkünü (Bağdat köşkü) inşa edir. Hər iki köşk orijinal memarlıq elementlərinin böyük bir hissəsini — mərkəzi qübbə, qabarıq karnizlər, interyerin xüsusi şkafları və sədəflə işlənmiş taxta üzərində oymaları – dövrümüzə kimi saxlamışdır. Hər iki bina düzbucaqlı plana malik olub klassik şərq eyvanı quruluşuna malikdir.

İrəvan köşkü

İrəvan köşkü

İrəvan köşkü (Revan Köşkü) 40 gün ərzində dini mərasimlərin yerinə yetirilməsi üçün istifadə edilirdi. Köşk mərkəzi gümbəzi və üç absidası olan kiçik binadır. Binanın dördüncü divarında isə qapı və kamen yerləşir. Divarların üzlənməsi zamanı mərmər kollonadadan və aşağı keyfiyyətli ağ-mavi kaşıdan istifadə olunmuşdur.

Bağdad köşkü

Bağdad köşkü

Bağdad köşkü (Bağdad Köşkü) fəvvarəli terrasın sağ tərəfində yerləşir. Bina IV Muradın Səfəvilər üzərinə təşkil etdiyi 1638-ci il Bağdad yürüşünün uğurla tamamlanmasını qeyd etmək üçün inşa edilmişdir.

Bina ümumi quruluşuna görə İrəvan köşkünü xatıladır. Binanın üç tərəfində eyvanlar yerləşir. Binanın fasadı mərmərlə işlənmiş, profiri və ofikalsit xəttlər əlavə edilmişdir. Portiklərin mərmər paneli Qahirə Məmlük memarlığı stilində həll edilmişdir. Binanın interyeri ideal Osmanlı otağı nümunəsidir. Künclərdə yerləşən rəflər XVI əsrdə yaşıl, sarı və maci kaşılarla işlənmişdir. Divarların üzlənməsi üçün istifadə olunmuş ağ-mavi kaşılar sünnət otağındakı qiymətli kaşıların kopyalarıdır. XVII əsrə aid edilən bu kaşılar, sədəf və tısbağa qabığından işləmələr və pəncərə panelləri bu binanı klassik saray memarlığının ən son nümunələrindən biri kimi qeyd etməyə imkan vermişdir.

Köşkün qapıları incə mozaika işləmələrinə malikdir. Girişin sağ tərəfində qızıl suyuna çəkilmiş tüstü borusu olan kamen var. Otağın ortasında isə Fransa kralı XIV Lüdovikin hədiyyəsi olan manqal yerləşir. XVIII əsrin ortalarından etibarən otaq Sultanın Məhrəm otağının kitabxanası kimi istifadə olunmuşdur.

İftar köşkü

İftar köşkü

Qızılı İftar pavilyonu həm də İftar köşkü və ya İftar kamerası (İftariye Köşkü və ya İftariye Kameriyesi) kimi tanınır. Köşkdən Qızıl buynuz buxtasına mənzərə açıldığına görə bu gün şəkil çəkdirmək istəyən turistlərin ən çox ziyarət etdikləri yerdir. Binanın zərli damı Osmanlı memarlığında ÇinHindistan memarlığının təsirinin hiss olunduğu ilk nümunədir. Ənənəvi olaraq ramazan ayı boyunca sultan axşam namazını bu köşkdə qılırmış. Bəzi mənbələrdə bu yer "Ay oturacağı" kimi də qeyd edilir. Vəzifəli şəxslər üçün təşkil edilən qızıl sikkə yağışı kimi bəzi hədiyyələr də bu məkanda verilirdi. I İbrahimin hakimiyyəti dövründə (1640–1648) mərmər terras indiki formasını almışdır.

Terras köşkü

Terras köşkünün eksteryeri və interyeri

Düz xəttli Terras köşkü (Sofa Köşku / Merdiven Başı Kasrı) həm də səhvən Qara Mustafa Paşa köşkü kimi tanınır. Belveder olan bina XVI əsrin II yarısında inşa edilmişdir. 1704-cü ildə Sultan III Əhmədin sifarişi ilə inşa edilmiş köşk 1752-ci ildə I Mahmudun sifarişi ilə rokoko stilində bərpa edilmişdir. Bu bina sarayın daxili hissəsində yerləşən yeganə taxta tikilidir. Bina arxadan sütunlarla dəstəklənən otaqlardan ibarətdir.

Köşk Divanxana adlandırılan əsas zal, ibadət otağı (Namaz Odası və ya Şerbet Odası) və Şirin meyvə içkiləri otağından ibarətdir. Bu köşkdən sultan həyətdə təşkil olunan idman yarışlarını və tədbirləri izləyirdi. Böyük pəncərələri olan bu açıq bina əvvəlcə istirahət binası kimi istifadə olunsa da, Lalə dövründə (1718–1730) qonaq lojasına çevrilmişdir. Binanın yanında isə Zanbaq bağı yerləşir.

Başlala qülləsi və Həkimbaşı otağı

Həm də Həkimbaşı otağı və əczaxana (Hekimbaşı Odası ve ilk eczane) kimi tanınan kimi tanınan Başlala qülləsi (Başlala Kulesi) XV əsrə aid edilir və Dördüncü həyətdəki ən qədim tikilidir. Təxminən II Mehmedin hakimiyyəti dövründə bu qüllə saat qülləsi kimi inşa edilmişdir. İki metr hündürlüyündə divarları olan bina çox az pəncərəyə malikdir. Qüllənin yuxarısında həkimbaşının şəxsi otağı, aşağıda isə əczaxana və tibb məntəqəsi yerləşir.

Birinci həyətdəki əczaxana II Mehmedin hakimiyyəti dövründə inşa olunmuşdu. Saraydan kənarda da həmçinin bir neçə əczaxana və tibb məntəqəsi olmuşdur. Rəvayətə görə, Sultan III Səlimin hakimiyyəti dövründə baş lala olmuş Əndərunlu Təyyar Əfəndi bu qüllənin yuxarı mərtəbəsindən sultanı öldürmək üçün saraya yaxınlaşan üsyançılar dəstəsini görmüş və sultanı qoruyan mühafizəçiləri ayağa qaldırmışdı. Tarixçi Afa qeyd edir ki, qüllə iki mərtəbədən daha hündür olsa da, dövrümüzə yalnız ikimərtəbəli şəkildə çatmışdır.

Həkimbaşı və Baş tərbiyəçi bu binada yaşayırdılar. Sultan və onun ailəsinin sağlamlığına cavabdeh olan həkimbaşı bu binada tibbi ləvazimatlar və məlhəmlər hazırlayırdı. Həkimbaşı həm də saraydan kənarda sultanın müşayətçilərindən biri idi və saraydan kənarda hər yerdə onunla olurdu. Baş həkimin köməkçiləri və işçiləri adətən yəhudilər olurdular. Yalnız XVII əsrdən sonra sarayda yəhudi həkimləri qismən türk həkimlər əvəz etməyə başlamışdı. Son həkimbaşı Sultan I Əbdülməcidin hakimiyyəti dövründə yaşamış Əbdülxalq Molla olmuşdur. Sultanın Topqapıdan köçməsindən sonra bina bir müddət musiqi konservatoriyası, daha sonra isə saray silahlarının təmizlənməsi otağı kimi istifadə olunmuşdur. 1911-ci ildə restavrasiya edilmiş binada Osmanlı sarayında istifadə olunmuş tibbi ləvazimatlar nümayiş olunur.

Daş taxt

Daş taxt IV Murad üçün, idman yarışlarını izləmək məqsədi ilə hazırlanmışdır. Daş taxt üzərindəki kitabədə yazılıb ki, 1636-cı ildə idmançı olan IV Murad palıd toppuzu 120 metrə atmışdır.

Böyük köşk

Böyük köşk

Məcidiyyə köşkü (Mecidiye Köşkü), Böyük pavilyon və I Əbdülməcid köşkü kimi də tanınan Böyük köşk 1840-cı ildə inşa edilmişdir. Yanaşı yerləşən Qardirob otağı (Esvap Odası) ilə birlikdə bu bina saray kompleksinə əlavə edilmiş son böyük tikilidir. Hər iki bina I Əbdülməcidin sifarişi ilə istirahət məqsədi ilə inşa edilmişdir, çünki, məhz həmin ərazidən Mərmərə dənizi və Bosfor boğazına cəlbedici mənzərə açılırdı. Dənizkənarı saraylarından Topqapıya qayıdan sultanlar bu köşkdən ilkin dayanacaq məntəqəsi kimi istifadə edirdilər. Köşkün inşaatı XV əsrdə inşa edilmiş başqa bir köşkün təməli üzərində aparılmışdır. Memar Sarkis Balyan binanı Avropa və Osmanlı memarlığını qarışdıraraq binanı eklektik stildə inşa etmişdir. Daxildən isə bina Ampir stilli mebellərlə dizayn edilmişdir. Bu bina həm də xarici qonaqların yerləşdirilməsi üçün istifadə edilmişdir.

Böyük köşkün yanında turistlər arasında məşhur olan restoran yerləşir. Restoranın qonaqları arasında Kraliça II Elizabet, ABŞ-ın birinci xanımı Jaklin Kennedi, ABŞ prezidenti Riçard Nikson, boksçu Məhəmməd Əli və başqaları da olmuşlar. Restoranın terrasında Bosfor boğazına və İstanbulun Asiya tərəfinə mənzərə açılır. Turistlər şəhərlə şəkil çəkdirmək və İstanbul panoramını izləmək üçün buraya gəlirlər.

Sofa məscidi

Terras məscidi də adlandırılan Sofa məscidi (Sofa Camii) II Mahmudun sifarişi ilə XIX əsrdə Ampir stilində Sofa Ocağı adlanan hərbiçilər dəstəsinin istifadəsi üçün inşa edilmişdir. Silahdarlar köşkü isə həmin hərbiçilərin yaşayış yeri kimi istifadə olunurdu. Qapıdakı kitabədən aydın olur ki, məscid 1858-ci ildə I Əbdülməcidin sifarişi ilə restavrasiya edilmişdir.

Hərəmxana

Hərəmxananın planı: 1) Haraba qapısı və Hərəm xəzinəsi/Dolablı qübbə 2) Dəstamaz otağı — Ədalət qülləsi — Hərəm ağaları məscidi 3) Hərəm ağaları daşlığı və Koğuşu — Baş yevnux mənzili və Şahzadələr məktəbi — Quşxana qapısı. 4) Hərəm qapısı və Növbətçi yeri 5) Validə Sultan daşlığı — Validə Sultan mənzili — Hasseki Sultan və Şahzadələrin mənzilləri — Köməkçi qadınlar və Ustalar mənzilləri. 6) Cariyə dəhlizi və Daşlığı — Qadınəfəndilərin daşlığı və mənzilləri — Koğuş hamamı. 7) Validə Sultan mənzili 8) Hamamlar — İmperator və Validə Sultan hamamları. İmperator mənzili: 9) İmperator süfrəsi — I Əbdülhəmid, III Səlim və III Osman mənzilləri. 10) Fəvvarəli otaq — Ocaqlı Otaq. 11) III Murad şəxsi otağı — I Əhməd şəxsi otağı — III Əhməd şəxsi otağı (Yemiş otağı). 12) Qoşa qəsrlər (Vəliəhd mənzili). 13) Favoritlər daşlığı və mənzilləri. 14) Qızıl yol.

İmperiya hərəmxanası (Harem-i Hümayûn) sultanın şəxsi yaşayış ərazisində yerləşirdi; hərəmxana 400-dən çox otaqdan ibarət idi. Hərəmxanada Sultanın Validə Sultan adlandırılan anası, konkubinaları, arvadları, uşaqları və onlara xidmət edən qullar yaşayırdılar. Hərəmxana kompleksi bir-biri ilə dəhlizlər və həyətlər vasitəsiylə əlaqələnən çoxsaylı binalardan ibarətdir. Hərəmxanada yaşayan hər bir xidmətçi dəstəsi və iyerarxik dəstə ümumi həyət ətrafında yerləşən özünəməxsus yaşayış məkanına malikdir. Hərəmxanadakı otaqların sayı dəqiq bilinmir, çünki, onlardan cəi 100-ə yaxını ictimayətə açıqdır. Bu apartamentlərdə (Daireler) yevnuxlar, Baş yevnux (hərəm ağası), konkubinalar, sultan anası, sultanın arvadları, şahzadələr və sultanın favoritləri yaşayırdılar. Sultan, anası, arvadları və favoritləri, konkubinaları, şahzadələr və onlara xidmət edən yevnuxlar xaric heç kimə hərəmxana qapısından içəri keçməyə icazə verilmirdi.

Hərəmxana kompleksi XVI əsrin sonlarında inşa edilmişdir. Kompleksə daxil olan otaqlar və digər binaların əksəri Memar Sinanın layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Hərəmxana da Harabalar qapısı vasitəsiylə İkinci həyətə açılır. Zamanla hərəmxana kompleksinə müxtəlif tikililər əlavə edilmiş və kompleks Qızıl buynuz buxtası istiqamətində genişlənmişdir. Bu kompleksə tikililər onun inşa edildiyi ilk dövrdən XIX əsrə kimi əlavə edilmişdir, buna görə də onlar memarlıq stili və dekorasiyalarına görə bir-birlərindən çox fərqlənirlər. Hərəm otaqlarının bir hissəsi I MahmudIII Osmanın hakimiyyəti dövründə İtaliya memarlığının təsiri ilə yaranmış Osmanlı Barokko stilində yenidən dekorasiya edilmişdir. Bu dekorasiyalar klassik Osmanlı memarlığı stilində olan dekorasiyalarla kontrast təşkil edir.

Harabalar qapısı

Hərəmxanadan İkinci həyətə aparan yol Harabalar qapısından başlayır və yol birbaşa Dolablı Qübbəyə aparır. Bu yer III Muradın sifarişi ilə 1587-ci ildə Hərəm vestubülü kimi inşa edilmişdir. Hərəm xəzinəsi burada fəaliyyət göstərirdi. Etibarnamələr və hərəm xəzinəsi ilə bağlı sənədlər hərəmağasının otağındakı şkaflarda saxlanılırdı. Bu xəzinədə xeyriyyə fondları və digər fondlardan əldə edilən bəxşişləri, sultan ailsəi və hərəm xərcləri ilə bağlı sənədlər saxlanırdı.

Fontanlı otaq

Fontanlı otaq

Fontanlı otaq baş vermiş yanğından sonra 1666-cı ildə yenidən qurulmuşdur. Bu böyük yanğın 24 iyul 1665-ci ildə baş vermişdir. Hərəmə giriş rolunu oynayan bu otaq yevnuxlar tərəfindən ciddi qorunurdu. Büyük BinişŞal Kapısı Hərəm, Məhrəm bağ, Hərəm yevnuxlarının məscidi və sultanın divanın işini müşahidə etdiyi Ədalət qülləsinə aparan yol buradan keçirdi. Otağın divarları XVII əsrə aid Kütahya kaşıları ilə bəzədilmişdir. Məscidin arxasında yerləşən at blokları sultanın və stulda oturanların anlarını bağlamaları üçün istifadə olunurdu. Əvvəl Dəstamaz otağında olmuş fəvvarə sonradan köçürülüb və hazırda III Muradın şəxsi otağındakı hovuzda yerləşir.

Solda qara yevnuxların kiçik məscidi yerləşir. Açıq yaşıl, sarımtıl və orta mavi kaşılar XVII əsrə (IV Mehmedin hakimiyyəti dövrü) aid edilir. Bu kaşılar yüksək dizayn xüsusiyyətlərinə malik olsalar da, XVI əsr kaşıları ilə müqayisədə daha aşağı keyfiyyətə malikdir, istifadə olunmuş boyalar isə bulanıqdır.

Hərəm ağaları daşlığı

Hərəm ağaları daşlığı

Hərəmxananın digər qapısı Hərəm ağaları daşlığına açılır, daşlığın sol tərəfində isə yevnuxların otaqları yerləşir. Daşlığın sonunda, protokola görə dördüncü ən yüksək rəsmi vəzidə olan Qara yevnuxların başçısının (Kızlar Ağası) otağı yerləşirdi. Yaxınlıqda şahzadələr üçün məktəb yerləşir ki, onun da divarları XVII–XVIII əsrlərə aid qiymətli kaşılar və qızıl suyuna çəkilmiş işləmələrlə bəzədilmişdir. Daşlığın sonunda hərəmə aparan əsas qapı (Cümə Qapısı) yerləşir. Sol tərəfdəki kiçik dəhliz odaliskaların (sultana hədiyyə edilmiş ağ qul qızlar) otaqlarına aparır.

Əksər yevnux otaqları birbaşa bu həyətə açılır, belə ki, onlar həm də baş hərəmağasının komandanlığı altında hərəm mühafizəçiləri kimi çalışırdılar. 1665-ci ildə baş vermiş böyük yanğından sonra bu həyətin ətrafındakı binalar da yenidən qurulmuşdur. Kompleksə portik arxasında yerləşən yevnuxların yataqxanası, Baş yevnuxun (Darüssaade Ağası) otaqları, Şahzadələr məktəbi və şahzadələrə elçi düşmüş oğlanlar üçün gözləmə otağı (Musahipler Dairesi) daxildir. Hərəmin əsas qapısı Quşxana qapısından keçməklə Enderûn həyəti ilə əlaqələndirilmişdir.

Hərəm ağaları koğuşu XVI əsrə aid edilir. Üç mərtəbəli bina daxili həyətdə yerləşirdi. Fasadda həkk edilmiş kitabələrdə IV Mustafa, II Mahmud və I Əbdülməcidin XIX əsrə aid edilən etibarnamələri əks olunub. Yuxarı mərtəbələrdə yeni yevnuxlar, həyətə baxan aşağı mərtəbələrdə isə idarəçi xüsusiyyətinə malik yevnuxlar yaşayırdılar. Koğuş binasında XVIII əsrə aid Kütahya kaşıları ilə işlənmiş monumental kamin vardır. Yataqxana ilə yanaşı yerləşən Baş Yevnuxun Mənzili (Darüssaade Ağasi Dairesi) xüsusi hamam, yataq otaqları və qonaq otağından ibarətdir. Şahzadələrin Baş yevnuxun nəzarəti altında fəaliyyət göstərən məktəbi birinci mərtəbədə yerləşirdi. Divarlar XVIII əsrə aid barokko dekorasiyalı Avropa çiniləri ilə üzlənmişdir.

Cümə qapısı

Cümlə qapısı hərəmxananın yevnuxlar və sultanın anası və qadınları yaşayan hissələrini ayırır. Qapı hərəmxananın üç əsas hissəsini birləşdirən Növbə yerinə açılır. Növbə yerindən soldakı qapı Qadınəfəndilər daşlığına aparır. Mərkəzdəki qapı Validə Sultan daşlığına, sağdakı qapı isə Sultanın otağına gedən Qızıl yola aparır. Növbə yerindəki iri güzgülər XVIII əsrə aiddir.

Validə sultan həyəti və cariyələr dəhlizi

Cümlə qapısı və Cariyələr dəhlizindən keçdikdən sonra Validə Sultan daşlığı başlayır.Cariyələr dəhlizi sutanın arvadları və cariyələrinin otaqlarına aparır. Dəhliz boyunca yevnuxlar saray mətbəxindən gətirilən yeməkləri düzürdülər.

Qadın əfəndilər daşlığı və Cariyə hamamı

Cariyələr daşlığı

Qadın əfəndilər daşlığı (Cariyə daşlığı) Yevnuxlar həyəti ilə eyni vaxtda, XVI əsrin ortalarında inşa edilmişdir. Hərəmin ən kiçik həyəti olan Qadın əfəndilər daşlığı 1665-ci il yanğınından sonra bərpa edilmişdir. Portikli həyətin ətrafında cariyə hamamı, camaşırxana fəvvarəsi, camaşırxana, cariyələrin otaqları, Sultanın arvadlarının və onların xidmətçilərinin (kalfalar) otaqları yerləşirdi. Kaşılı kamenlərlə təmin olunmuş, Qızıl buynuz burnuna mənzərələri açılan üç xüsusi otaq sultanın arvadları üçün nəzərdə tutulmuşdu. Bu otaqlar həyətə XVI əsrdə əlavə edilmişdir. Validə Sultan otaqlarının girişində Qərb rəssamlığının təsiri hiss olunan XVIII əsrə aid təbiət təsvirli freskalar vardır. Qırxnərdivan adlı pilləkənlər Hərəm xəstəxanası, zirzəmidə yerləşən cariyə yataqxanaları və hərəm bağına aparır.

Validə sultan otaqları

Validə Sultan otaqları (Valide Sultan Dairesi) Sultanın otaqları ilə birlikdə hərəmxananın ən vacib hissəsidir. Bu otaqlar XVI əsrdə sultanın anasının Köhnə Saraydan Topqapıya köçməsindən sonra inşa edilmiş, 1665-ci ildə baş vermiş yanğından sonra 1666–1668-ci illərdə bərpa edilmişdir. Kiçik musiqi otağı kimi bəzi otaqlar XVIII əsrdə əlavə edilmişdir. Validə Sultan otaqlarından yalnız ikisi ictimayətə açıqdır: yuxarı qalereya ilə birlikdə yemək otağı və çərçivə arxasında yerləşən namaz otağı ilə birlikdə yataq otağı. Aşağı mərtəbələrdə Sultan anasına xidmət edən cariyələr, yuxarı mərtəbələrdə isə sultan anasına xidmət edən xidmətçilər (kalfalar) yaşayırdılar. Sultan anasının otaqlarından Sultanın otaqları kompleksində yerləşən Sultan hamamına xüsusi dəhliz aparır.

Bütün bu otaqlar XVII əsrə aid, nəbati naxışlarla bəzənmiş mavi-ağ və sarı-yaşıl kaşılarla üzlənmişdir. Paneldə usta Osman İznikli Mehmetoğlu tərəfindən hazırlanmış, Məkkə və ya Mədinəni təsvir edən xüsusi İznik kaşıları vardır. Yuxarı mərtəbələrdə panoramik görüntülü və Qərbi Avropa stilində olan rəsm əsərləri XVIII–XIX əsrlərə aiddir.

Validə Sultan otaqlarının yuxarı başında rokoko stilində dizayn edilmiş Mehrşah otaqları yerləşir. Bu otaqlardan hamama gedən yolun üstündə I Əbdülhəmidin otağı yerləşir. Onun yanında isə III Səlimin 1790-cı ildə inşa edilmiş sevgi otağı qərarlaşır. Uzun, ensiz dəhliz bu otaqları III Osmanın 1754-cü ildə inşa edilmiş köşkü ilə əlaqələndirir.

  • Validə Sultan otağı, panno

  • Otağın qübbəsi

  • Kaşı işləməli kamen

  • Divar rəsmləri

Validə sultan hamamı

Sultan hamamı

XVI əsrə aid edilən Validə Sultan və Sultan hamamları (Hünkâr ve Vâlide Hamamları) iç-içə otaqlardan ibarətdir. XVIII əsrdə bu iki hamam rokoko stilində yenidən dizayn edilmişdir. Hər iki hamam akaldari, tepidarifriqidaridən ibarət olmaqla eyni dizayna malikdir. Hər iki otaq gümbəzə və təbii işığı əks etdirmək üçün bir hissəsi pətək formalı şüşələr ilə örtülmüş tavana malikdir. Döşəmə isə ağ və boz mərmərlə örtülmüşdür. Ornamental fəvvarəli mərmər vanna, kaladari və qızıl suyuna çəkilmiş çərçivələr də hər iki hamam üçün xarakterikdir. Bu möhkəm çərçivələr sultanı və onun anasını hamamda ola biləcək hər hansı bir qatil hücumundan qorumaq məqsədi daşımışdır. Sultanın hamamı Memar Sinan tərəfindən, yüksək keyfiyyətli polixrom İznik kaşısı ilə işlənmişdir. Lakin, hərəmin digər otaqlarını bəzəyən kaşılar kimi, hamamların kaşıları da I Əhmədin hakimiyyəti dövründə sökülmüş və İstanbulda yeni inşa olunan Sultan Əhməd Məscidinin inşası üçün istifadə edilmişdir. Buna görə də hazırda hamamın divarları ağ mərmərlə və ya ağ boya ilə örtülmüşdür.

İmperator otağı

Taxt zalı

İmperator otağı (Hünkâr Sofası), İmperiya divanı və ya Taxt otağı adlandırılan zal hərəmxananın içində yerləşən və XVI əsrdə inşa edildiyi güman edilən gümbəzli zaldır. Bu zalın gümbəzi saray kompleksindəki ən böyük gümbəzdir. Bu zal sultanın qeyri-rəsmi görüşlər keçirdiyi və əyləncə məclisləri təşkil etdiyi məkan olmuşdur. Bu zalda sultan, vəkillərini, qonaqlarını, anasını, birinci arvadını (Hasseki), cariyələrini və uşaqlarını qəbul edirdi. Əyləncə mərasimləri, dini və tiy mərasimləri sülalə nümayəndələrinin iştirakı ilə bu zalda keçirilirdi.

1666-cı ildə baş vermiş böyük hərəm yanğınından sonra III Osmanın hakimiyyəti dövründə zal rokoko stilində bərpa edilmişdir. Divarı əhatə edən kəmər Delft farforu və Venesiya şüşəsindən hazırlanmış güzgülər üzərində dini yazılar vardır. Lakin, gümbəz arkaları və pendantivlərdə orijinal inşaat dövründən qalmış təsvirlər saxlanmaqdadır.

Zalda sultanın taxtı saxlanılır. Qalereyada sultanın anasının başçılığı ilə sultan arvadları otururdular. Zaldakı qızıl suyuna çəkilmiş stullar alman imperatoru II Vilhelmin, I Viktoriyanın hədiyyəsidir. Hazırda musiqi alətlərinin sərgiləndiyi saxlanc imperatorun şəxsi yataq otağına açılır. Güzgü arxasında yerləşən gizli qapı sultanın təhlükəsiz keçidini təmin edirdi. Oradan bir qapı Validə Sultanın otağına, digəri isə hamama aparır. Qarşı tərəfdə yerləşən iki qapıdan biri kiçik nahar otağına (III Əhmədin dövründə yenidən qurulub) və yataq otağına, digər isə Çeşməli otağa aparır. Çeşməli otağın dekorasiyası XVII əsrdə tamamilə yenidən qurulmuşdur.

III Muradın şəxsi otağı

III Muradın şəxsi otağındakı çeşmə

III Muradın şəxsi otağı (III. Murad Has Odası) hərəmxanada original dekorasiyasını saxlamış ən yaxşı və qədim otaqdır. Otaq XVI əsrdə Memar Sinan tərəfindən dizayn edilmişdir. Zalın gümbəzi Taxt zalının gümbəzindən bir qədər kiçikdir. Bu zalda saray kompleksinin ən gözəl qapılarından biri yerləşir və həmin qapı Vəliəhd Şahzadələr qanadına aparır. Otaq mavi-ağ və korall qırmızı İznik kaşıları ilə bəzədilmidşdir. Zəngin nəbati naxışlar 1570-ci illərdə qalın narıncı xəttlərlə çərçivələnmişdir. Qapı və rəfin üstündən keçən yazılı kaşılar otağı əhatə edir. Arabesk formalı böyük qübbə qızıl suyuna çəkilmiş və sonradan qara və qırmızı boya ilə boyanmışdır. Qızıl suyuna çəkilmiş qapağı olan böyük kamen, rəngarəng mərmərlərlə işlənmiş iki mərtəbəli fəvvarə ilə üzbəüz yerləşir. Su şırıltısı otaqdakı söhbətlərin kənardan dinlənməsinin qarşısını almaqla, həm də sakitləşdirici atmosfer yaradırdı. Otaqdakı qızıl suyuna çəkilmiş iki baldahin yataq XVIII əsrə aid edilir.

I Əhmədin şəxsi otağı

Böyük yataq otağının digər tərəfində iki otaq yerləşir: I Əhmədin və III Əhmədin şəxsi otaqları. I Əhmədin şəxsi otağı (I. Ahmed Has Odası) İznik kaşıları ilə zəngin bəzədilmişdir. Otağın qapıları, pəncərə taxtaları, kiçik stol və Quran qabı mirvarilər və fil sümüyü ilə bəzədilmişdir.

Yemiş otağı

III Əhmədin şəxsi otağı

I Əhmədin Şəxsi otağından sonra III Əhmədin şəxsi otağı (III. Ahmed Has Odası) yerləşir. Otaqda mürəkkəb quruluşa malik kaşı kamen yerləşir, divarlar isə gül və qablarda meyvə təsvirləri olan panellərlə bəzədilmişdir. Bu otaq həm də Yemiş otağı (Yemiş Odası) kimi tanınır və daha çox yemək otağı kimi istifadə olunmuşdur.

Vəliəhd otağı

Vəliəhd otağı

Vəliəhd otağı (Çifte Kasırlar / Veliahd Dairesi) XVII əsrdə inşa edilmiş iki yaşayış otağından ibarətdir. Saraya bitişik birmərtəbəli bina kənardan yaxşı görünüşü təmin etmək üçün hündür inşa edilmişdir.

Binanın iki otağı da III Murad dövrünə aid edilsə də, onların I Əhmədin dövründə inşa edilmə ehtimalı da var. Tavan düz yox, köşk ənənəsinə uyğun olaraq, erkən Osmanlı memarlığı stilində, çadırı xatırladan konik formada qurulmuşdur. Çadırda olduğu kimi, bu binada da mebellər yoxdur, oturacaqlar isə divarların kənarında xalça ilə örtülmüş yerdədi. Bu otaqlar sarayın digər hissələrində istifadə edilmiş klassik Osmanlı memarlığının bütün xüsusiyyətlərini əks etdirir. Sonrakı dövrdə pavilyonun yenidən dekorasiya edilməsi zamanı barokko silli taxta üzərində oyma işlərinin əksəri dekorasiyadan çıxarılmışdır.

XVII əsr İznik kaşı istehsalının ən yaxşı nümunələrindən hesab edilən dekorativ kaşı nümunələri sökülərək müasir kopyaları ilə əvəz edilmişdir. Taxta tavandakı rəsmlər isə orijinaldır və XVI əsrin sonları-XVII əsrin əvvəlləri osmanlı memarlığının zəngin dizaynını əks etdirir. İkinci otaqda yerləşən kamen qızıl suyuna çəkilmiş uzun havasorana malikdir. Kamenın yanlarında yerləşən pəncərələr sədəflə işlənmişdir. Rəngli şüşələrlə işlənmiş pəncərələr terrasa və aşağıda yerləşən hovuzlu bağçaya açılır. Pəncərə spiqotları qırmızı, qara və qızılı rənglərlə işlənmişdir.

Şahzadələr burada inzivada yaşayırdılar; buna görə bu otaqlar həm də qəfəs adlandırılırdılar. Yetkinlik yaşına çatana kimi vəliəhd şahzadə və digər şahzadələr Osmanlı hərəmində tərbiyə edilir və nizam-intizam öyrədilirdi. Bundan sonra onlar hakim kimi Anadolu vilayətlərinə göndərilir və dövlət idarə etmə üzrə təhsillərini təyin olunduqları vilayətlərdə davam etdirirdilər. XVII əsrin əvvəllərindən başlayaraq şahzadələr saray idarəsində səs hüququ qazanmış hərəmdə yaşamağa başlayırlar. XVIII əsrin sonuna kimi Şahzadələr köşkü Vəliəhd şahzadənin köşkü kimi istifadə edilmişdir.

Favoritlər həyəti

Sultan favoritlərinin həyəti

Sultan favoritlərinin həyəti (Gözdeler / Mabeyn Taşlığı ve Dairesi) hərəmxananın son bölməsi olmaqla böyük hovuz və palma bağından ibarətdir. XVIII əsrdə Mabeyn və Seçilmişlər mənzillərinin əlavə edilməsi ilə həyət genişləndirilmişdir. Sultanın sevimli arvadının mənzili Qızıl yolla və Güzgülü zalla birlikdə Mabeyn bölməsinin birinci mərtəbəsində yerləşir. Bu otaqlar I Əbdülhəmidin sarayda ən çox vaxt keçirdiyi yerlər olmuşdur.Taxta mənzil rokoko stilində dizayn edilmişdir.

Sultan favoritləri (Gözdeler / İkballer) sülalənin davamlığını saxlamaq üçün vasitə kimi istifadə edirdilər. Favoritlər hamilə qaldıqda xüsusi diqqət göstərilməsi üçün bütün cariyələrdən ayrılır və xüsusi otaqlarda xaslanılırdılar.

Qızıl yol

Qızıl yol XV əsrə aid edilən və sultanın otağına aparan ensiz dəhlizdir. Bu yol Hərəm Ağaları Daşlığından (Harem Ağaları Taşlığı) İmperator süfrəsinə (Has Oda) kimi uzanır. Sultan bu dəhlizi hərəmxana otaqları, şəxsi otaqlar və imperator süfrəsinə getmək üçün istifadə edirdi. Validə Sultan Daşlığı, Baş Haseki Mənzili, Şahzadələrin mənzilləri və Sultanın mənzili bu dəhlizə açılır. Dəhlizin divarları adi ağ rənglə boyanmışdır.

Hərəm qapısı

XIX əsrin sonlarına kimi Enderûn həyətinin küncündə kiçik bir kort olmuşdur. Bu kort Quşxana qapısı ilə hərəmə istiqamətlənir. Bu gün bu qapı ziyarətçilərin hərəmxananı tərk etdiyi qapı kimi istifadə olunur. Darvazanın ətrafındakı binalarda quşlar saxlanırdı. Quşxana qapısının üstündəki kitabədə qeyd edilir ki, "Mən, I Mahmud Quşxana mətbəxini bərpa etdirdim." 1916-cı ildə təmir işləri zamanı Hərəm qapısı ilə üzbəüz yerləşən quşxanadan hərəmxanaya açılan eyvan inşa edilmişdir. Binanın fasadı ənənəvi quşxana dizaynını əls etdirir.

İmperiya darvazası

İmperiya darvazasının ümumi görünüşü

Saraya aparan əsas küçə Bizans dövründə Mesa adlandırılmış Divan yolu küçəsi idi. Bizans və Osmanlı dövründə Mesa imperator keçidi üçün istifadə olunmuşdur. Birbaşa Aya Sofiyaya aparan küçə oradan, şimal-qərb istiqmətinə, mərkəzində III Əhməd bulağı yerləşən saray meydanına doğru dönür. Sultan saraya İmperiya darvazasından (Bâb-ı Hümâyûn və ya Porta Augusta) daxil olurdu, buna görə də sarayın cənubunda yerləşən həmin darvaza həm də Səltənət qapısı adlanır. 1478-ci ildə inşa edilmiş bu nəhəng qapı XIX əsrdə mərmərlə üzlənmişdir. Bu daş darvazanın nəhəng ölçüləri onun müdafiə xarakterini vurğulayır. Darvazanın yuxarısını qızılı osmanlı kalliqrafiyası və sultanların tuğraları bəzəyir. Müəyyən edilmiş tuğralar II Mehmedin və darvazanı yenidən qurdurmuş I Əbdüləzizin tuğralarıdır.

Darvazanın yazılarından birində deyilir:

“Allahın rəhmi və icazəsi ilə, bu uğurlu qəsrin əsası qoyuldu, sülh və əmin-amanlığın möhkəmləndirilməsi üçün tədricən onun hissələri birləşdirildi. Təhlükəsizliyin təmin olunması üçün, Allahın köməyi ilə bu çiçəklənən qəsrin inşasını Sultan I Mehmedin oğlu Sultan II Muradın oğlu, yerin və dənizlərin hökmdarı, Allahın insanlar və şeytanlar üzərində kölgəsi, Allahın Şərqdə və Qərbdə nümayəndəsi, Konstantinopolin fatehi Sultan Mehmed xan – qoy Allah onun imperiyasını əbədi etsin, onun hakimiyyəti altında olan torpaqlara parlaq ulduzlu səma bəxş etsin - sifariş etmişdir.”

Darvazanın hər iki tərəfində keşikçilər üçün otaqlar vardır. Darvaza səhər namazından axşam namazına kimi açıq olurdu.

Darvazanın kitabəsi

Qədim sənədlərdə qeyd edilir ki, XIX əsrin II yarısına kimi darvazanın üstündə taxta otaq mövcud olmuşdur. Əvvəlcə Mehmedin pavilyonu kimi istifadə olunan bu otaq, sonradan varis qoymadan sarayda vəfat edəblərin əşyalarının saxlanması, daha sonra isə xəzinə üçün məmulatların qəbul edildiyi yer kimi istifadə olunmuşdur. Həmin otaqdan xüsusi hallarda hərəm qadınlarına nəzarət otağı kimi də istifadə olunmuşdur.

İmperiya darvazası Birinci həyətə əsas giriş qapısıdır. Həyətlərin hər biri bi-biri ilə əlaqəlidir və son həyət olan Dördüncü həyət sultanın şəxsi həyətidir.

Birinci həyətdən Dördüncü həyətə kimi bütün saray kompleksi kənardan xarici saray bağları ilə əhatə olunub. Bu bağların dənizə baxan hissəsi həm də Beşinci yer kimi tanınır. II Mehmedin sifarişi ilə burada üç köşk inşa edilmişdi ki, onlardan da yalnız biri – Çinili köşk dövrümüzə çatmışdır. 1473-cü ilə aid edilən binada İstanbul Arxeologiya Muzeylərinin İslam keramikası kolleksiyası nümayiş etdirilir.

Sahil boyunca müxtəlif zamanlarda sultanların sifarişi ilə müxtəlif pavilyonlar və köşklər inşa edilmişdir. Onların arasında sahil köşkü, Mirvari köşkü, Mərmər köşkü və Səbətçilər köşkü xüsusi diqqət çəkirdi. XIX əsrdə Sirkəçi dəmir yolu stansiyasına xətt çəkilməsi zamanı sahil boyunca yerləşən əksər tikililər, o cümlədən qala divarları məhv edilmişdir. Həmin ərazidə dövrümüzə çatan yeganə tikili Səbətçilər köşküdür.

Birinci həyətlə yanaşı sarayın xaricində keçmiş imperiya qızılgüllər bağı olmuş Gülhanə parkı yerləşir. Bu park ictimayətə açıqdır. Parkın girişi yaxınlığında Alay köşkü yerləşir.

Topqapı saray kompleksi ərazisində yerləşən ağaclar ətrafdakı ağaclardan fərqlənir, belə ki, min illərlə yaşı olan bu ağaclar müxtəlif göbələklər tərəfindən zədələnmişdir. Həmin ağacların ömrünün uzadılması və müdafiə olunması problem olaraq qalır. Digər tərəfdən burada yanaşı bitmiş müxtəlif növdən olan ağacların zəncirvari bir-birini tamamlamasını görmək olar. Bu fenomenlə İkinci həyətdə qarşılaşmaq mümkündür.

Saray harabaları

Birbaşa Salamlama qapısının arxasında, keçmiş axır və qonşu binalarda müvəqqəti olaraq imperiya harabaları sərgilənir. Bu çox da hündür olmayan binaya 1735-ci ildə bəzi dəyişikliklər edilərək yeni tavan quraşdırılmışdır. Bu binanın damı, saray kompleksinə daxil olan binalar arasında XV əsrə aid formasını saxlamış gümbəzsiz damlardan biridir. XIX əsrin sonlarında sarayda yanğın baş verdiyi zaman burada saxlanan harabaların bir çoxu məhv olmuşdur. Hazırda kolleksiyada sərgilənən harabalar isə sultanların harabaları, dövlət harabası, Validə Sultan harabası və kiçik divan harabalarıdır. Bəzi harabalarda xarici istehsal olan çarxlar vardır ki, onlar da dövlət sifarişi ilə idxal edilmişdir.

Çini kolleksiyası

Çin və Uzaq Şərq farforuna böyük tələbat var idi və bu məhsul İpək yolu ilə hərəkət edən karvanlar və dəniz yolu ilə daşınırdı. Topqapı sarayında 10.700-dən çox nadiq çini qab nümayiş etdirilir ki, bu da sarayın çini və farfor kolleksiyasını dünyanın ən böyük və zəngin kolleksiyalarından biri edir. Topqapı çini kolleksiyasına Sun (960–1279), Yuan (1280–1368), Min (1368–1644) və Tzin (1644–1911) sülalələri dövrlərinə aid dəyərli sənət nümunələri daxildir. Bu muzeydə həm də XIV əsr Lonqquan farforunun dünyada ən zəngin kolleksiyalarından biri saxlanılır. Kolleksiyaya 3000-ə yaxın Yuan və Minq farforu daxildir. Bu farfor məhsulları xüsusi olaraq sutan və onun anası üçün gətirilirdi, çünki bu farfor içinə zəhərli qida məhsulu qoyulduğu zaman rəngini dəyişirdi. Yapon kolleksiyası əsasən XVII–XIX əsrlərə aid İmari farforlarından ibarətdir. XV əsrdən başlayaraq Vyetnam, Taylandİranda mavi və ağ farfor qablara bənzər qablar hazırlanmağa başlayır, Topqapı kolleksiyasında bu cür qablar da saxlanılır.

Silah kolleksiyası

Silah kolleksiyası (Silah Seksiyonu Sergi Salonu) əsasən sarayın muzeyə çevrilməsindən sonra orada qalmış silahlardan təşkil olunmaqla, VII əsrdən XX əsrə qədər 1300 illik bir dövrü əhatə edən dünyanın ən böyük və zəngin İslam silahları kolleksiyalarından biridir. Kolleksiyadakı silahlar Osmanlı imperiyası ərazisində yaşayan xalqlar tərəfində istehsl olunmuş, döyüşlər zamanı qənimət kimi əladə edilmiş və ya müxtəlif hökmdarlar tərəfindən hədiyyə olunmuşdur. Osmanlı silahları kolleksiyada üstünlük təşkil etsələr də, kolleksiyada ƏməviAbbasi qılıncları, Məmlükİran zirehləri və dəbilqələri, qılınc və baltaları saxlanılır. Kolleksiyada azsaylı Avropa və Asiya silahları da saxlanılır. Hazırda kolleksiyada 400 silah sərgilənir ki, onların da əksəri yazıya malikdir.

Geyim kolleksiyası

Səfərli Koğuşunda hazırda Padşah Paltarları Kolleksiyası (Padişah Elbiseleri Koleksiyonu) sərgilənir ki, bu kolleksiyaya da əksəri sultanların qiymətli saray kaftanları olan 2500-ə yaxın eksponat daxildir. Həmin kolleksiyaya həm də 360 keramika nümunəsi daxildir.

Kolleksiyanın sərgiləndiyi bina 1635-ci ildə Sultan IV Muradın hakimmiyyəti dövründə inşa edilmişdir. XVIII əsrin əvvəllərində III Əhmədin hakimiyyəti dövründə bina təmir edilmişdir. Tağlı bina on dörd sütunla dəstəklənir. Səfərli koğuşunun şimal-şərqində Fateh pavilyonu yerləşir.

İmperiya xəzinəsi

Topqapı xəncəri

İmperiya xəzinəsi çoxsaylı sənət əsərləri, zinət əşyaları, dini əhəmiyyətli relikviyalar və Osmanlı pullarının kolleksiyasıdır. Saray kompleksi muzeyə çevrildikdən sonra, İmperiya xəzinəsi Fateh pavilyonunda sərgilənməyə başlamışdır və hazırda bu kolleksiya dünyanın ən böyük və zəngin xəzinə kolleksiyalarından biridir. Osmanlı dövründə İmperiya xəzinəsindən Baş xəzinədar (Hazinebaşı) cavabdeh idi. Hər dəfə yeni sultan taxta gəldikdə İmperiya xəzinəsinə təntənəli ziyarət mərasimi həyata keçirilirdi.

Hazırda İmperiya xəzinəsi kolleksiyasında sərgilənən eksponatlar seçmə nümunələr olmaqla, əsasən qızıl və digər qiymətli materiallardan hazırlanmış nadir zərgərlik nümunələridir. Bir-birinə bağlı dörd otaqda sərgilənən çoxsaylı xəzinə nümunələri arasında birinci otaqda Sultan III Mustafaya aid, qızılla işlənmiş və daş-qaşlarla bəzədilmiş zirehli geyim, qızıl suyuna çəkilmiş qılınc və qalxan qızıl suyuna çəkilmiş üzəngilər də vardır. Növbəti otaqda sultanlara məxsus olmuş bir neçə Quran nüsxəsi vardır ki, daş-qaşlar və mirvarilərlə bəzədilmişdir. Burada həmçinin, IV Muradın qara ağacdan hazırlanmış və fil sümüyü ilə işlənmiş taxtı vardır. Üzərində qızıl fil fiquru olan qızıl hind musiqi qutusu isə XVII əsrə aid edilir. Nadir qiymətli daş-qaşlar, zümrüdlər və brilyantlarla bəzədilmiş eynəklər də kolleksiyanın tərkib hissəsidir.

Məhəmmədin dişinin saxlandığı qızıl mücrü

İkinci otaqda saxlanan qiymətli eksponatlardan biri də Topqapı qılıncıdır. Tiyəsi üç böyük zümrüdlə bəzədilmiş tutacaq tərəfi qızıl saatla, digər tərəfi isə dördüncü böyük zümrüdlə tamamlanır. Qılıncın qızıl örtüyü emal və brilyantlarla bəzədilib. 1747-ci ildə xəncər Sultan I Mahmudun sifarişi ilə Nadir şaha hədiyyə edilməsi məqsədi ilə hazırlanmış, lakin, Nadir şah öldürülmüş və OsmanlılarƏfşarlar arasında münasibətlər pisləşmişdi, buna görə də sultan xəncəri özünə saxlamışdı. "Topqapı" filmində oğurlanması təsvir edildikdən sonra xəncər çox məşhurlaşsa da, "The New York Times" qeyd edir ki, sarayda saxlanan ən qiymətli sənət nümunələri Osmanlı miniatürləridir. İmperiya xəritəsində saxlanan 10.000-dən artıq nadir miniatürdən yalnız 100 ədədbi daimi ekspozisiyada saxlanılır. İkinci otağın ortasında I Əhmədin, sənətkar Sədəkar Mehmed Ağa tərəfindən qoz ağacından hazırlanmış, sədəf və tısbağa qabığı ilə işlənmiş taxtı durur. Baldahinin arxasında isə zümrüdlərlə işlənmiş qızıl boyunbağı asılmışdır. Burada sultanlar və onların atlarının brilyant, zümrüd və rubinlərlə işlənmiş eqretləri də sərgilənir. Rusiya çarı II Nikolay tərəfindən hədiyyə edilmiş nefrit vaza da sərgilənən eksponatlar arasındadır.

Üçüncü otaqda sərgilənən ən diqqətçəkici zinət əşyası gümüş özüldə yerləşdirilmiş və iki sırada 49 brilyantla əhatələnmiş Qaşıqçı almazıdır. Məlumata görə vəzir bu almazı bazarda lazımsız kristal parçası kimi almışdı. Digər daha inandırıcı versiyaya görə isə almaz Tepedeleni Əli Paşaya məxsus olmmuş, onun edamından sonra isə sultanın əlinə keçmişdir. Digər, daha romantik versiyaya görə isə, brilyant Napoleon Bonapartın anası Letisiya Ramolinoya məxsus olmuşdur (ətraflı məlumat üçün Qaşıqçı almazı məqaləsinə baxın).

Sərgilənən eksponatlar arasında hər biri 48 kq qızıldan hazırlanmaqla, 6666 brilyantla bəzədilmiş iki şamdan da vardır. Həmin çilçıraqlar Sultan I Əbdülməcidin Məkkədə yerləşən Kəbəyə hədiyyəsi olmuşdur. Osmanlı imperiyasının dağılması və Hicazda nəzarətin itirilməsi ərəfəsində yenidən İstanbula qaytarılmışdır. Qızıldan hazırlanmış və turmalinlə bəzədilmiş təntənəli Bayram taxtı 1585-ci ildə vəzir İbrahim Paşanın sifarişi ilə hazırlanmış və Sultan III Murada hədiyyə edilmişdir. Xüsusi mərasimlər zamanı bu taxt Səadət darvazası önünə çıxarılırdı.

Dördüncü otağın mərkəzində isə Sultan I Mahmudun taxtı yerləşdirilib. Hind zərgərlik üslubunda qızıldan hazırlanmış mirvarilər və zümrüdlərlə bəzədilmiş bu taxt XVIII əsrdə Nadir şah tərəfindən hədiyyə olunmuşdur. Dördüncü zalda sərgilənən ən qiymətli eksponatlar arasında Vəftizçi İohannın qızıla tutulmuş çiyinliyi və əli də vardır. Yuxarıda sadalananlardan başqa kolleksiyada qızılla işlənmiş və qiymətli daş-qaşlarla bəzədilmiş çoxlu silahlar və zirehlər, həmçinin zinət əşyaları da sərgilənir. Məhəmmədin əbasının saxlanması üçün hazırlanmış qızıl məbəd də maraq doğuran eksponatlar arasındadır.

Miniatür və portret qalereyası

İmperiya Xəzinəsinin sərgiləndiyi binanın şimalında yataqxana binası yerləşir ki, hazırda da bu bina Miniatür və Portret Qalereyası kimi istifadə olunur. Qalereyanın birinci mərtəbəsində mühüm kalliqrafiya və miniatür nümunələri sərgilənir. Ekspozisiyada kufi xətti ilə əllə yazılmış və əllə bəzədilmiş qədim (XII–XVII əsrlər) və çox qiymətli Quran nüsxələri, ərəbcə IV əsrdə yazılmış Bibliya nüsxəsini görmək mümkündür. Kolleksiyanın ən qiymətli eksponatlarından biri türk dənizçi Piri Rəisin hazırladığı ilk dünya xəritəsidir (1513). Xəritədə Avropanın Qərb sahilləri və Şimali Afrika çox dəqiqliklə, Braziliya sahilləri isə qismən dəqiqliklə göstərilmişdir. Qalereyanın ikinci mərtəbəsində Osmanlı sultanlarının 37 portreti sərgilənir ki, bunların da əksəri orijinal deyil. Çünki, orijinal portretlər ictimai göstərişə çıxarılmayacaq qədər incə və nazikdir. II Mehmedin portreti Venesiya rəssamı Centile Bellini tərəfindən işlənmişir. Kolleksiyada saxlanan, bu qalereyada və ya saray kitabxanasında sərgilənən digər qiymətli Osmanlı əlyazmalarına misal olaraq Hünərnamə, Şahənşahnamə, Sarayı Albomları, Siyəri Nəbi, Surnaməyi Humayun, Surnaməyi Vəhbi, Süleymannamə və başqa çoxsaylı nadir əlyazmaları misal göstərmək mümkündür.

Padşah portretləri sərgi salonu

Keçmiş Məhrəm Otaq Koğuşunda hazırda Padşah Portretləri Sərgi Salonu (Padişah Portreleri Sergi Salonu) yerləşir. Sərgi salonunda bütün Osmanlı sulyanlarının portretləri, həmçinin son sultanların nadir fotoları saxlanılır. Əsərlərin qorunamsı üçün zalda hava tempraturu və kamera müşahidəsi sistemi quraşdırılmışdır. Sultanlar nadir hallarda publika arasında göründüyündən və İslam əxlaqına hörmət etdiklərindən erkən sultanların portretləri təxmini xarakter daşıyır. Yalnız yenilikçi və reformator II Mahmudun hakimiyyəti dövründən başlayaraq sultanların realistik portretlərinin çəkilməsi müşahidə olunur. Osmanlı sultanlarının təsvirli geniş şəcərə ağacı xüsusi maraq doğurur. Gümbəzli salon binası sütunlarla dəstəklənir ki, onların da bəziləri Bizans özüllərinə malikdirlər, onlardan birinin üzərində isə xaç oyması qalmaqdadır.

Müqəddəs əmanətlər kolleksiyası

Məhrəm Otaq binasında Müqəddəs Əmanətlər (Kutsal Emanetler) Kolleksiyası sərgilənir. Zal Sultan III Muradın hakimiyyəti dövründə Memar Sinan tərəfindən inşa olunmuşdur. Burada əvvəl sultanın şəxsi otaqları yerləşirdi.

Burada "Müsəlman dünyasının ən müqəddəs relikviyaları" hesab edilən Məhəmmədin əbası, qılıncı, yayı, bir dişi, saqqalının tükü, döyüş qılıncı, imzalı məktubu və Müqəddəs Əmanətlər adlandırılan digər xüsusi əhəmiyyətli əşyalar saxlanılır. Nümayiş etdirilən digər müqəddəs əşyalar arasında ilk dörd xəlifənin qılıncları, Musanın əsası, İosifin türbanı, Məhəmmədin qızının xalçası da vardır. Hətta sultan və onun ailə üzvlərinə də bu zala girmələri üçün yalnız ildə bir dəfə 15-günlük Ramazan bayramı müddətində icazə verilirdi. İndi isə sarayın hər bir ziyarətçisi bu müqəddəs əmanətləri görə bilər, lakin onlar mühafizə olunmaq məqsədi ilə çox zəif işıqlandırılırlar. Həmçinin bir çox müsəlmanlar müqəddəs əmanətlərin qorunması və saxlanılması üçün bəxşişlər verirlər.

Sıratağlı Müqəddəs Əba Zalı III Muradın hakimiyyəti dövründə Sünnət otağı inşa edildiyi dövrdə əlavə edilmişdir. Ola bilsin ki, bu sıratağlar X əsrdə Müqəddəs Menas kilsəsinə çevirilmiş Poseydon məbədinin yerində inşa olunmuşdu. XIX əsrin II yarısında Məhrəm otaq dövlət rəsmilərinin yaşayış yeri kimi istifadə olunmuşdu.

Bəzi mütəxəssislər iqlim-nəzarəti otaqlarının olmamasını əsas gətirərək sarayda təhlükəsizliyin zəif təmin olunduğunu iddia etmiş, həttə sarayı "təhlükəsizlik üçün qarabasma" adlandırmışlar. Saray kompleksinə daxil olan binaların əksərinin divarı on fut qalınlığında olduğuna görə 1999-cu il İzmit zəlzələsində kompleks zədə almamışdır. Bu fəlakətdən sonra muzey rəhbərliyi sarayda saxlanan çini kolleksiyaları üçün daha təhlükəsiz şərait yaratmaq qərarını vermişdir. 1999-cu ildə baş vermiş oğurluq hadisəsi zamanı oğrular kitabxanadakı qapalı sərgidən XII əsrə aid Quran əlyazması oğurlamışlar.

30 noyabr 2011-ci ildə liviyalı keçmiş polis və inqlabçı Samir Salem Ali Elmadhavri norveçli ekstremist Anders Berinq Breyvikin törətdiyi terror aktını təkrarlayaraq Topqapıya gəlmiş yüzlərlə turisti öldürmək istəmişdir. İmperiya darvazasını keçməyə çalışarkən Saray Gözətçiləri tərəfindən saxlanan terrorçu əsgərlərə və mühafizəçilərə atəş açmış, nəticədə Şərafəddin Eray Topçu və Mehmed Ballıçı adlı iki mühafizəçini yaralamışdır. Bundan sonra əsas həyətə girməyi bacarmış terrorçunun Saray Gözətçiləri tərəfindən zərərsizləşdirilməsinə cəhd edilmişdir. Türkiyənin SWAT xüsusi polis dəstəsi ilə bir saata yaxın atışmadan sonra o, zərərsizləşdirilmişdir. İnsident xarici vətəndaşın iki ov silahı ilə saray kompleksi ərazisinə necə daxil olması haqqında diskussiyalara səbəb olmuşdur. Sabahsı gündən başlayaraq saray kompleksində gücləndirilmiş təhlükəsizlik sisteminin tətbiqinə başlanmışdır.

Antalyadakı Topqapı Sarayı Möcüzələr Dünyası Resorts & Hotels kurortunda Dinləmə otağı, saray mətbəxləri və Ədalət qülləsi kimi bəzi binaların surətləri inşa edilmişdir.

  • ABŞ yazıçısı Devid Bollun "Dəmiralov" (ing.Ironfire) romanının dördüncü kitabında Qanuni Sultan Süleyman zamanında Topqapı sarayındakı həyatdan bəhs olunur.
  • 1964-cü ildə istehsal edilmiş "Topqapı" filmində Topqapı muzeyində saxlanan "Topqapı xəncəri"nin oğurlanmasından bəhs edilir.
  1. director; Batur, editor Afife (2006). . Istanbul: Chamber of Architects of Turkey Istanbul Metropolitan Branch. 65–6. ISBN 9753958994. ([[:Category:|link]])[[Category:]]
  2. Simons, Marlise (1993-08-22). . New York Times. İstifadə tarixi:16 mart 2015.
  3. ICOMOS (2006). (PDF). State of Conservation of World Heritage Properties in Europe SECTION II. UNESCO. İstifadə tarixi:2008-09-17.
  4. . World Digital Library. 1890–1900. İstifadə tarixi:16 mart 2015.
  5. Necipoğlu, 1991. səh. 3
  6. Necipoğlu, 1991. səh. 6
  7. Necipoğlu, 1991. səh. 8
  8. Necipoğlu, 1991. səh. 9
  9. Bilkent University. . İstifadə tarixi:2008-09-17.
  10. Necipoğlu, 1991. səh. 23
  11. Necipoğlu, 1991. səh. 4
  12. . The Encyclopedia of World History. 2001. İstifadə tarixi:2008-06-15.
  13. Necipoğlu, 1991. səh. 15
  14. Necipoğlu, 1991. səh. 16-17
  15. Necipoğlu, 1991. səh. 20
  16. [www.topkapisarayi.gov.tr/eng/alaymeydani.html "I. Courtyard / Alay Meydanı"] (#bad_url). Topkapı Palace Museum. 2008-03-07 tarixində . İstifadə tarixi:2008-08-16.
  17. Necipoğlu, 1991. səh. 46-50
  18. Necipoğlu, 1991. səh. 46
  19. Necipoğlu, 1991. səh. 44
  20. Necipoğlu, 1991. səh. 51
  21. "Orta Kapı". Depiction from the 16th-century miniature Hünername. 1523. İstifadə tarixi:2008-08-16.
  22. Davis, 1970. səh. 26-27
  23. [www.topkapisarayi.gov.tr/eng/divan_meydani.html "II. Courtyard / Divan Square"] (#bad_url). Topkapı Palace Museum. 2008-08-01 tarixində . İstifadə tarixi:2008-08-16.
  24. Necipoğlu, 1991. səh. 53
  25. Necipoğlu, 1991. səh. 64-66
  26. Necipoğlu, 1991. səh. 82
  27. Necipoğlu, 1991. səh. 86
  28. Davis, 1970. səh. 67
  29. Davis, 1970. səh. 71
  30. Davis, 1970. səh. 68
  31. Davis, 1970. səh. 73-76
  32. Davis, 1970. səh. 75
  33. Necipoğlu, 1991. səh. 85
  34. Necipoğlu, 1991. səh. 87
  35. Necipoğlu, 1991. səh. 84-86
  36. Necipoğlu, 1991. səh. 88
  37. Necipoğlu, 1991. səh. 89-90
  38. Necipoğlu, 1991. səh. 70
  39. Austrian Ambassador Baron Wenceslas Wratislaw was privy to a banquet hosted by the sultan in 1599.
    Orijinal mətn(ing.)

    But, before they gave us anything to eat, we saw how the Turkish emperor is served. First came about 200 cup-bearers, or servers, dressed almost uniformly in red silk dresses, and with caps on their heads like those of the janissaries […]. When it was dinner time, the superintendent of the kitchen brought from the cook a porcelain dish, and another covered dish, handed it to the waiter nearest to him, he to a third, and so on till it came to the one who stood nearest to the Emperor’s apartment. There, again, stood other chamberlains, and one handed it to another, till the viands were carried very quickly, and without the slightest noise or clatter, to the Emperor’s table.

  40. Necipoğlu, 1991. səh. 72
  41. Necipoğlu, 1991. səh. 73
  42. Necipoğlu, 1991. səh. 74-75
  43. [www.topkapisarayi.gov.tr/eng/enderunavlusu.html "III. Courtyard / Enderun Avlusu"] (#bad_url). Topkapı Palace Museum. 2008-04-05 tarixində . İstifadə tarixi:2008-08-16.
  44. Necipoğlu, 1991. səh. 90
  45. Necipoğlu, 1991. səh. 95
  46. Necipoğlu, 1991. səh. 98-99
  47. Necipoğlu, 1991. səh. 100
  48. Necipoğlu, 1991. səh. 108-109
  49. Davis, 1970. səh. 116-118
  50. Necipoğlu, 1991. səh. 100-101
  51. Necipoğlu, 1991. səh. 109-110
  52. Claire, 2004. səh. 47-48
  53. Davis, 1970. səh. 114
  54. Necipoğlu, 1991. səh. 101
  55. Davis, 1970. səh. 113
  56. Topkapi Palace Museum (2001). The Imperial Treasury. Istanbul: MAS Publications. ISBN 975-7710-04-0.
  57. [www.topkapisarayi.gov.tr/eng/sofaihumayun.html "IV. Courtyard / Sofa-i Hümayun"] (#bad_url). Topkapı Palace Museum. 2008-04-04 tarixində . İstifadə tarixi:2008-08-16.
  58. . Smithsonian Magazine. February 2000. İstifadə tarixi:18 mart 2015.
  59. . İstifadə tarixi:20 mart 2015.
  60. [www.topkapisarayi.gov.tr/eng/harem.html "Harem"] (#bad_url). Topkapı Palace Museum. 2008-04-03 tarixində . İstifadə tarixi:19 mart 2015.
  61. Davis, 1970. səh. 212
  62. Davis, 1970. səh. 218-221
  63. Necipoğlu, 1991. səh. 177
  64. Necipoğlu, 1991. səh. 178
  65. Davis, 1970. səh. 222
  66. Davis, 1970. səh. 223
  67. Davis, 1970. səh. 231
  68. Davis, 1970. səh. 232-233
  69. Davis, 1970. səh. 233
  70. Davis, 1970. səh. 237
  71. Davis, 1970. səh. 243
  72. Davis, 1970. səh. 243-244
  73. Davis, 1970. səh. 247
  74. Davis, 1970. səh. 248
  75. Davis, 1970. səh. 249
  76. Davis, 1970. səh. 253-256
  77. Davis, 1970. səh. 209
  78. Topkapı Palace Museum. [www.topkapisarayi.gov.tr/eng/saltanatkapisi.html "Bâb-ı Hümâyûn / Imperial Gate"] (#bad_url). 2008-05-10 tarixində . İstifadə tarixi:2008-09-17.
  79. Necipoğlu, 1991. səh. 36
  80. Depiction from the 16th-century miniature Hünername
  81. Necipoğlu, 1991. səh. 38-39
  82. Krahl, Regina; Nurdan Erbahar; John Ayers (1986). Chinese ceramics in the Topkapi Saray Museum, Istanbul : a complete catalogue. New York: Sotheby's Publications. ISBN 0-85667-184-3.
  83. Misugi, 1981. səh. 211–214
  84. Claire, 2004. səh. 40-41
  85. Misugi, 1981. səh. 215-235
  86. Baker, Patricia; Ahmet Ertug (1996). Silks for the Sultans; Ottoman imperial garments from the Topkapi palace. Istanbul: Ertug & Kocabiyik.
  87. "Topkapi Palace", 2005, ISBN 975-285-234-3, pages 69–70
  88. İpşiroğlu, Mazhar Şevket (1980). Masterpieces from the Topkapı Museum : paintings and miniatures. London: Thames and Hudson. ISBN 0-500-23323-3.
  89. A. Ongan (1940). "1937 yılında Türk Tarih Kurumu tarafından yapılanTopkapı Sarayı hafriyatı (The excavations in Topkapı Palace conducted by the Turkish Historical Society in 1937)". Belleten (iv): 318–355.
  90. . 2015-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2015-03-20.
  91. . 2011-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:20 mart 2015.
  • G., Goodwin (2003), A History of Ottoman Architecture, London: Thames & Hudson Ltd., ISBN 0-500-27429-0
  • Turhan Can, Topkapi Palace, Orient Turistik Yayinlar Ve Hizmetler Ltd., Istanbul, 1994;
  • Turner, J. (ed.) — Grove Dictionary of Art — Oxford University Press, USA; New edition (January 2, 1996); ISBN 0-19-517068-7
  • Ertug, Ahmet, Topkapi : The Palace of Felicity, Istanbul: Ertug and Koluk, 244 pages
  • Goodwin, Godfrey (2000), Topkapi Palace: An Illustrated Guide to its Life and Personalities, Saqi Books, ISBN 0-86356-067-9
  • Topkapi Palace Museum. The Imperial Treasury. MAS Publications. 2001. ISBN 975-7710-04-0
  • Necipoğlu, Gülru (1991), Architecture, ceremonial, and power: The Topkapi Palace in the fifteenth and sixteenth centuries, Cambridge, Massachusetts: The MIT Press, 336 pages, ISBN 0-262-14050-0
  • Misugi, Takatoshi (1981), Chinese porcelain collections in the Near East: Topkapi and Ardebil, Hong Kong: Hong Kong University Press, 273 pages, ISBN 962-209-004-4
  • Ahmet Ertuğ. Topkapi: The Palace of Felicity. Ertug & Kokabiyik. 1989. ASIN B0006F4CM6
  • Tahsin Oz. Topkapi Saray Museum 50 Masterpieces. Turkish Press. ASIN B000VHIQCG
  • J. M. Rogers. The Topkapi Saray Museum. Architecture; the Harem and other buildings. New York Graphic Society. 1988. ASIN B000MKDDF2
  • Hulya Tezcan, J. M. Rogers. The Topkapi Saray Museum: Textiles. Bulfinch Press. 1986. ISBN 978-0-8212-1634-7
  • J. M. Rogers (Author), Cengiz Koseoglu. Topkapi Saray Museum. Bulfinch Press. 1988. ISBN 978-0-8212-1672-9
  • Rogers, J.M. (1987), The Topkapı Saray Museum: Carpets, Boston: Little, Brown & Company, 248 pages, ISBN 0-8212-1679-1
  • Filiz Pcafgman (Author), J. M. Rogers. The Topkapi Saray Museum: Manuscripts. Bulfinch Press. 1986. ISBN 978-0-8212-1633-0
  • Zeynep M. Durukan. The Harem of the Topkapi Palace. Hilal Matbaacilik Koll. 1973. ASIN B000OLCZPI
  • Esin Atil. Suleymanname: The Illustrated History of Suleyman the Magnificent. Harry N Abrams. 1986. ISBN 978-0-8109-1505-3
  • Davis, Fanny (1970), Palace of Topkapi in Istanbul, ISBN 000NP64Z2
  • Turhan Can. Topkapi Palace. Orient Touristic Publishing Service. 1997. ASIN B000JERAEQ
  • Claire, Karaz (2004), Topkapi Palace Inside and Out: A Guide to the Topkapi Palace Museum and Grounds, Istanbul: Çitlembik Publications, 104 pages, ISBN 978-975-6663-49-3
  • Sabahattin Turkoglu. The Topkapi Palace. NET. 1989. ISBN 978-975-479-074-0
  • Ilhan Aksit. Topkapi Palace. Istanbul. 1994. ASIN B000MPGBGK
  • Ergun, Nilgün, and Özge İskender. 2003. Gardens of the Topkapi Palace: An example of Turkish garden art. Studies in the History of Gardens & Designed Landscapes, vol.23, no.i: 57–71.
  • Ilber Ortaylı. Topkapi Palace. Tughra Books. Somerset, New Jersey (2008). ISBN 978-1-59784-141-2
  • İlhan Akşit. The Mystery of the Ottoman Harem. Akşit Kültür Turizm Yayınları. ISBN 975-7039-26-8


Topqapı sarayı
topqapı, sarayı, türk, topkapı, sarayı, طوپقپو, سرايى, türkiyənin, istanbul, şəhərində, yerləşən, 1465, 1856, osmanlı, sultanlarının, iqamətgahı, olmuş, saray, kompleksi, topkapı, sarayının, bosfor, boğazından, görünüşü, ölkə, türkiyəşəhər, istanbulyerləşir, s. Topqapi sarayi Dil Izle Redakte Topqapi sarayi turk Topkapi Sarayi ve ya osm طوپقپو سرايى Turkiyenin Istanbul seherinde yerlesen ve 400 il 1465 1856 Osmanli sultanlarinin iqametgahi olmus saray kompleksi 2 Topqapi sarayiTopkapi sarayiTopqapi sarayinin Bosfor bogazindan gorunusu 41 00 47 sm e 28 59 02 s u Olke TurkiyeSeher IstanbulYerlesir SarayburnuMemar II Mehmed Elaeddin Davud Aga Memar Sinan Sarkis Balyan 1 Sifarisci Osmanli sultanlariTikilme tarixi XV esrUslubu Osmanli BarokkoVeziyyeti muzeyResmi sayt muze gen tr muze detay t UNESCO Umumdunya IrsiTipiMedeniKriteriyai ii iii ivTeyin edilib1985Istinad nom 356DovletTurkiyeRegionAvropa ve Simali AmerikaTopqapi sarayi Vikianbarda elaqeli mediafayllar Hokmdar iqametgahi kimi saray tenteneli qebullar ve eylence meclislerinin kecirildiyi mekan olmusdur Hazirda muzey kimi fealiyyet gosteren saray Istanbulun esas turist mekanlarindan biridir Sarayda Mehemmed peygemberin ebasi ve qilinci kimi muselmanlar ucun cox deyerli olan muqeddes relikviyalar qorunur 1985 ci ilden Istanbulun tarixi erazisi nin terkibinde UNESCO Umumdunya irsi siyahisina daxil olan saray iv kriteriyasi ile Osmanli dovru saraylarinin en yaxsi numunelerinden biri kimi tesvir edilir 3 Saray kompleksi dord heyet ve coxlu kicik binalardan ibaretdir En aktiv meskunlasma dovrunde 4 000 insanin yasadigi 2 saray uzun sahilboyu erazini ehate edirdi Komplekse mescidler xestexana corekxanalar ve basqa binalar da daxildir 2 Sarayin insasina 1459 cu ilde Konstantinopolu isgal etmis Sultan II Mehmedin emri ile baslanmisdir Sultanlarin evvelki iqametgahindan ferqlendirilmesi ucun saray Yeni Saray adlandirilmisdir Saray XIX esrden etibaren Topqapi adlandirilmaga baslamisdir 4 1509 cu il zelzelesi ve 1665 ci il yanginindan sonra sarayda esasli berpa isleri aparilmis ve saray genisledilmisdir XVII esrden etibaren iqametgah kimi saray ehemiyyetini itirir sultanlar daha cox Bosfor sahillerinde insa edilmis saraylarda yasamaga ustunluk verirler 1856 ci ilde Sultan I Ebdulmecid iqametgahi seherin ilk Avropa stilli sarayi olan yeni tikilmis Dolmabagca sarayina kocurmek qerarina gelir Lakin hokmdar xezinesi kitabxana ve sair funksiyalari yene de Topqapi sarayi yerine yetirirdi 1923 cu ilde Osmanli imperiyasinin suqutundan sonra 1 aprel 1924 cu ilde verilmis hokumet fermani ile saray imperiya dovru muzeyi elan edilmisdir Topqapi Saray Muzeyi Turkiye Respublikasi Medeniyyet ve Turizm Nazirliyine tabedir Saray kompleksine yuzlerle otaqlar ve zallar daxil olsa da onlardan en vacibleri bu gun ictimayet ucun aciqdir Saray kompleksi nazirliyin numayendeleri o cumleden Turk ordusu terefinden qorunur Osmanli memarliginin en gozel numunelerini ozunde birlesdiren sarayda cini geyim odlu silah zireh qalxan Osmanli miniaturleri Islam elyazmalari ve divar resmleri hemcinin Osmanli xezinesine aid olan zinet esyalari numayis olunur Mundericat 1 Tarixi 1 1 Erazi 1 2 Ilkin insaat isleri 1 3 Planlasdirmasi 1 4 Funksiyasi 2 Memarliq xususiyyetleri 2 1 Birinci heyet 2 1 1 Salamlama qapisi 2 2 Ikinci heyet 2 2 1 Divanxana 2 2 2 Edalet qullesi 2 2 3 Xezine 2 3 Seadet darvazasi 2 3 1 Saray metbexleri 2 3 2 Imperiya axirlari 2 3 3 Zuluflu baltacilar kogusu 2 4 Ucuncu heyet 2 4 1 Erz otagi 2 4 2 Fateh kosku 2 4 3 III Ehmed kitabxanasi 2 4 4 Agalar mescidi 2 5 Dorduncu heyet 2 5 1 Sunnet otagi 2 5 2 Irevan kosku 2 5 3 Bagdad kosku 2 5 4 Iftar kosku 2 5 5 Terras kosku 2 5 6 Baslala qullesi ve Hekimbasi otagi 2 5 7 Das taxt 2 5 8 Boyuk kosk 2 5 9 Sofa mescidi 2 6 Heremxana 2 6 1 Harabalar qapisi 2 6 2 Fontanli otaq 2 6 3 Herem agalari dasligi 2 6 4 Cume qapisi 2 6 5 Valide sultan heyeti ve cariyeler dehlizi 2 6 6 Qadin efendiler dasligi ve Cariye hamami 2 6 7 Valide sultan otaqlari 2 6 8 Valide sultan hamami 2 6 9 Imperator otagi 2 6 10 III Muradin sexsi otagi 2 6 11 I Ehmedin sexsi otagi 2 6 12 III Ehmedin sexsi otagi 2 6 13 Veliehd otagi 2 6 14 Sultan favoritlerinin heyeti 2 6 14 1 Qizil yol 2 6 14 2 Herem qapisi 2 7 Imperiya darvazasi 3 Xarici baglar 4 Agaclar 5 Topqapi Muzeyi 5 1 Saray harabalari 5 2 Cini kolleksiyasi 5 3 Silah kolleksiyasi 5 4 Geyim kolleksiyasi 5 5 Imperiya xezinesi 5 6 Miniatur ve portret qalereyasi 5 7 Padsah portretleri sergi salonu 5 8 Muqeddes emanetler kolleksiyasi 6 Tehlukesizliyin temini 7 Sarayin suretleri 8 Populyar medeniyyetde 9 Hemcinin bax 10 Istinadlar 11 Edebiyyat 12 Xarici kecidlerTarixi RedakteErazi Redakte Sarayin Ikinci heyetinde Bization akropolundan qalmis kapitel Saray kompleksi Sarayburnunda Qizil buynuz buxtasi ve Mermere denizine baxan istiqametde yerlesir sarayin bir cox yerinden Bosfor bogazina menzere acilir Tepelik erazi deniz sahiline yaxin olan en hundur mekandir Yunan Bizans hakimiyyeti dovrunde bu erazide qedim yunan seheri Bizantionun akropolu yerlesirdi Sarayin ikinci heyetinin altinda yerlesen Bizans sisterni Osmanlilar dovrunde de istifade olunmusdur Muasir dovrde aparilmis arxeoloji qazintilar neticesinde Saray bazilikasi adlandirilan kilsenin qaliqlari da askarlanmisdir Aya Irine kilsesi sarayin birinci heyetinde yerlesse de Bizans akropolunun bir hissesi hesab edilmir Sultan II Mehmed sarayin insa olunmasi haqqinda 1460 ci illerde emr vermisdi Ilkin insaat isleri Redakte 1453 cu ilde Konstantinopolun osmanlilar terefinden isgal edilmesinden sonra Sultan II Mehmed sehere daxil olarken Boyuk Konstantinopol sarayinin dagildigini gorur 5 Osmanli iqametgahi hazirda Istanbul Universitetinin yerlesdiyi Kohne Sarayda Eski Saray qerarlasir Bundan sonra seherde yeni sarayin insasi ucun muvafiq yer axtarilir ve qedim Bizans Akropolunun yeri secilir 1459 cu ilde sultan yeni sarayin insasina emr verir Planlasdirmasi Redakte Topqapi saray kompleksi ile birlikde Sarayburnunun maketi Sultan II Mehmedin dovrunde sarayin esas plani hazirlanmisdir Oz otaqlari ucun sultan tepenin en hundur yerini secmisdir 6 Kompleksin ozeyi olan sultan apartamentleri muxtelif binalar ve pavilyonlarla ehatelenerek sarayi Bosfor sahilleri boyunca genisledir Umumilikde saray kompleksi hundur qala divarlari ile ehate olunmusdur ve hemin divarlarin bir hissesi Bizans akropolu dovrune aiddir Sarayin esas plani sonraki dovrlerin genislendirme ve berpa isleri zamani da saxlanmisdir Mixail Kritobulus melumat verir Sultan sultan her yerden en yaxsi insaat mutexessislerinin memarlar daskesenler ve dulgerlerin sarayin insasina celb edilmesine nezaret edirdi Cunki o gozoxsayan butun xususiyyetleri ile evvelki saraylardan daha yaxsi olan boyuk binalar insa etdirirdi En yaxsi materiallarin ve iscilerin secilmesi boyuk miqdarda xerclerin meydana cixmasina getirib cixarmisdi 7 Kompleksin esas binalarinin insasinin ne zaman baslanmasi ve tamamlanmasi haqqinda menbelerde muxtelif melumatlar verilir Kritobulus 1459 1465 ci illeri qeyd edir diger menbeler de sarayin tamamlanma tarixini 1460 ci iller kimi gosterir 8 Saray kompleksinin qusbaxisi gorunusu Saray heyetlerinin umumi plani Sonbrun ve ya Versal sarayi kimi bas plani olan Avropa kral saraylarindan ferqli olaraq Topqapi sarayinin plani esrler boyunca sultanlarin elaveleri ve denislendirmeleri ile deyiserek inkisaf etmisdir Yekun asimmetriya bas vermis bu deyisikliklerin 9 ve II Mehmedin esas planinin neticesidir Sarayin planlanmasinda esas deyisikler Qanuni Sultan Suleymanin 1520 1560 ci illeri ehate eden hakimiyyeti dovrunde bas vermisdir Osmanli imperiyasinin suretle genislenmesi ve guclenmesi dovrunde Sultan I Suleyman olkenin gucunun onun iqametgahinda da eks olunmasini isteyir buna gore de saray kompleksine yeni binalar elave edir kohne binalari genislendirirdi O zaman olkenin bas memari Sefeviler imperiyasi erazisinden gelmis Ecem Eli adi ile de taninan Elaeddin idi 10 Elaeddin Heremin genislendirilmesine cavabdeh olmusdur 1574 cu ilde bas vermis boyuk yangin neticesinde saray metbexleri siradan cixmisdir Sultan II Selim Memar Sinani sarayin mehv olmus hisselerinin berpasi ucun ise teyin etmisdir Memar Sinan tekce saray metbexlerini berpa etmekle qalmamis heremxana hamamlar mehrem otaqlari genisletmis sahilkenari pavilyonlar insa etmisdir 10 XVI esrin sonlarinda saray nehayet ki bu gunku gorunusunu elde etmisdi Bir biri ile qalereyalar ve daxili kecidler vasitesiyle elaqelendirilmis dord daxili heyet etrafinda insa edilmis azmertebeli binalardan ibaret olan saray kompleksi monolit struktura malik deyil Komplekse daxil olan binalarin cox azi iki mertebelidir Agaclar ve bulaqlarla ehate olunan yasayis binalari teravetli muhit yaratmaqla saray sakinlerinin istiraheti ucun serait yaradir Saray binalari heyetlerle ehate olunub ve saray sakinlerinin heyati bu binalar ve heyetlerde kecirdi Aciq atmosfer yaratmaq ve isti yay gunlerinde saray otaqlarinin serin hava ile temin edilmesi ucun otaqlarin pencere ve qapilari heyetlere acilir Yuxaridan baxdiqda kompleks dord heyet ve herem hisselerine bolunmus eyri dordbucaqli kimi gorunur Esas mehver cenubdan simala dogru istiqametlenib cenubda en uzaq birinci heyet yerlesir ondan sonra ise novbe ile diger heyetler siralanir Birinci heyet daha elcatan olsa da dorduncu heyet ve herem qapali idi ve esasen sultana xidmet gosterirdi Besinci heyet saraydan kenarda yerlesmekle kompleksle bogaz arasindaki erazini hate edirdi Bu heyetlere giris hundur divarlarla mehdudlasdirilmisdi ve yalniz muhafize olunan darvazalarla temin edilirdi Esas heyetlerden basqa kompleks erazisinde coxsayli orta ve kicik baglar ve heyetler de vardir Umumilikde hansi erazilerin hesaba alinmasindan asili olaraq saray kompleksinin erazisi 592 600 11 700 000 12 m olaraq deyerlendirilir Sarayin cenub ve qerb terefi muasir dovrde Gulhane parki adlandirilan kecmis Imperiya Gul Parki ile ehatelenib Simal ve serq terefden ise sarayi Mermere denizi ehate edir Sahilboyunca imperatorun eylence ve dincelmesini temin etmek ucun kicik yay saraylari kasri pavilyonlar koskler ve diger binalar insa edilmisdi bu erazi Besinci saray kimi taninirdi XIX sahilboyunun yenidenqurulmasi zamani ise hemin binalar tedricen sokulerek mehv edilmisdi Sahilboyu tikililerden dovrumuze catan yegane bina 1592 ci ilde Sultan III Muradin sifarisi ile insa edilmis Sebetciler koskudur Faktiki olaraq Topqapi sarayinin orijinal erazisi muasir erazisinden xeyli boyuk olmusdur Funksiyasi Redakte Topqapi sarayi Osmanli sultanlari onlarin aileleri ve hokumetin qerargahi olmusdur Ilkin dovrde saray imperator rezidensiyasi olmaqla yanasi hem de hokumetin yerlesdiyi qerargah idi Saraya giris ve cixisa ciddi nezaret edilir saray sakinleri nadir halda kuceye cixirdilar saray seher icerisinde seher kimi musteqil fealiyyet gosterirdi Audiensiya ve muzakire otaqlarinda imperiyanin siyasi isleri hell edilirdi Saray sakinleri ve qonaqlarin temin edilmesi ucun sarayin yeralti sisternden qaynaqlanan su sistemi ve boyuk metbexleri var idi Kompleksde yataqxanalar baglar kitabxanalar mektebler ve mescidler fealiyyet gosterirdi Her yerden en istedadli ressamlar ve senetkarlar saraya toplanilir ve Istedadlilar birliyi Ehl i Hiref adlandirilan bu insanlar saray ehline xidmet edirdiler Ciddi tenteneli ve qaydalara uygun heyat saray heyatini dunyadan tamamile ayirirdi 13 En muhum meselelerden biri daxili heyetlerde sakitliyin temin edilmesi idi Imperator sarayinin tecrid edilmesi enenesi Bizans dovrunden gelen ve Osmanlilarin davam etdirdiyi adet idi Saray qanunlari 1477 ci ilde II Mehmed terefinden hazirlanmis 1481 ci ilde Qanunname adiyla teqdim edilmisdir Qanunnamede saray kodeksleri adminstrativ iyerarxiya ve protokol qaydalari eksini tapmisdi 14 Yuksek tecrid prinsipine esaslanan qaydalar sarayin insasina ve memarliq xususiyyetlerine de tesirini gostermisdir Memarlar qarsisinda hetta heyet ve baglarda bele sultan ve onun aile uzvlerinin maksimum mexfilikle temin olunmasi meselesi qoyulmusdu ki bu da coxsayli saxlanclar ve gizli dehlizlerin insasi ucun esas yaratmisdir 15 Memarliq xususiyyetleri RedakteBirinci heyet Redakte Aya Irina kilsesi ve Zerbxana Hundur divarlarla ehate olunan Birinci heyet Sarayburnu terefde yerlesir Birinci heyet I Avlu ve ya Alay Meydani saray binasindan en uzaq erazi olmaqla erazisine gore sarayin dord heyeti arasinda en boyuyudur Hele Bizans hakimiyyeti dovrunde denize istiqametlendirilen yamaclar terras formasina salinmisdi 16 Birinci heyetde esasen xidmeti binalar ve bezileri dovrumuze catmamis mebedler yerlesirdi 17 Birinci heyetde dovrumuze catmis tikililer zerbxana Darphane i Amire 1727 ci ilde insa edilib Aya Irina kilsesi ve muxtelif bulaqlardir Konstantinopolu feth eden Osmanlilar Aya Irina kilsesini dagitmamis anbar ve imperiya arsenali kimi istifade etmisler 18 Birinci heyet hem de Yeniceri heyeti ve ya Parad heyeti kimi taninirdi Sarayi ziyaret eden ziyaretciler Salamlama qapisindan kecerek Ikinci heyete daxil olurlar Hakimiyyet numayendeleri ve yeniceriler en yaxsi geyimlerinde mehz bu qapinin kenarinda duzulerek imperatoru salamlayirdilar Ziyaretciler birinci ve ikinci heyetde atlarindan dusmeli idiler 19 Salamlama qapisi Redakte Salamlama qapisi Hem de Orta qapi Orta kapi kimi taninan genis Salamlama darvazasi Bab us Selam saray istiqametinde geden yol ustunde Ikinci heyete acilir Bu disli darvazanin her iki terefinde sekkizbucaqli qulleler ucalir Bu darvazanin insa tarixi deqiq bilinmir memarliq baximindan abidede Osmanli memarligindan cox Bizans memarliginin tesiri hiss olunur Bele bir fikir var ki bu darvaza Bizans dovrunde Bosfor sahilinde yerlesen saray baglarina cixmaq ucun istifade edilen Muqeddes Barbara darvazasinin tekraridir 20 Qapi uzerindki kitabelerden birinde onun en geci 1542 ci ilde insa edildiyi qeyd edilir 1584 cu ile aid Hunername elyazmasindaki miniaturlerden birinde alcaq damli iki qullesi arasinda tagli pencereleri olan tikili aydin gorunur 21 ehtimal ki nezaretciler zali o vaxt artiq sokulmusdu Darvaza her iki terefden zengin bezedilib yuxari hissesinde ise dini kitabeler ve sultanlarin monoqramlari vardir Resmi numayendeler ve xarici sefirlerden hec kime bu darvazadan atla kecmeye icaze verilmirdi Butun ziyaretciler darvazaya yaxinlasarken atdan dusmeli idiler cunki yalniz sultan bu darvazadan atla kece bilerdi Bizans dovrunde bu adet Boyuk Konstantinopol sarayinin Calka darvazasina aid idi Celladlarin edamdan sonra qilinc ve ellerini yuduqlari Cellad bulagi da bu erazide yerlesir Birinci heyetden Salamlama qapisina baxdiqda Cellad bulagi qapinin sag terefinde yerlesir 22 Ikinci heyet Redakte Sultan III Selimin Ikinci heyetdeki Seadet qapisi qarsisinda eyanlarla gorusu Eyanlar ciddi protokol qaydalarina uygun olaraq duzulubler 1789 cu il Salamlama qapisini kecen ziyaretciler bezen Divan meydani da adlandirilan tovuzqusulari ve ceyranlarin gezisdiyi saray ehlinin toplanma yeri kimi de istifade olunan Ikinci heyete daxil olurlar 23 20 Bu heyet de bayir heyet hesab olunur Yalniz sultana ucuncu heyete aparan qara caxmaqdasili yolda atla kecmeye icaze verilirdi Ikinci heyet II Avlu ve ya Divan Meydani texminen 1465 ci ilde II Mehmedin hakimiyyeti dovrunde tamamlanmis lakin muair gorunusunu 1525 1529 cu illerde Qanuni Sultan Suleymanin hakimiyyeti zamani almisdir 24 Bu heyetde saray xestexanasi corekxana yeniceriler ucun yasayis yerleri axirlar heremxana metbexlerden simalda ise Divanxana yerlesir Heyetin sonunda Seadet darvazasi yerlesir Butun heyet erazisi mermer kollonada ile ehatelenib ki bu da umumi ansambl yaradir Saray erazisinde arxeoloji qazintilar zamani Roma ve Bizans dovrlerine aid coxsayli artefaktlar askarlanmisdir Elde edilmis memulatlar arasinda sarkofaq veftiz esyalari parapet qaliqlari sutun altliqlari ve sutunlar da vardir Hazirda elde edilmis artefaktlar Ikinci heyetde saray metbexlerinin qarsisinda numayis etdirilir Ikinci heyetin altinda Bizans dovrune aid edilen sistern vardir Adeten sistern ziyaretciler ucun bagli olur Ikinci heyet sultan terefinden edaletin berpa edilmesi ve sikayetlerin dinlenmesi ucun istifade edilirdi Dinlemelerin kecirilmesi hem de saray ziyaretcilerinde musbeet teessurat yaradilmasi meqsedi dasiyirdi Avstriya Venesuya ve Fransadan olan muxtelif sefirlerin melumatlarinda bu cur dinlemelerin nece kecmesi haqqinda melumatlar vardir Fransiz sefir Filipp du Fren Kanye 1517 ci ildi suktanin yanina gonderilmis sefir heyetine rehberlik etmisdi Sag terefde qapiya cox yaxin yerde sarayin en yuksek movqeli numayendelerinden biri olan Yeniceri agasi dayanirdi Sefir onlari basi ile salamladi onlar yerlerinde duraraq tezim ederek salam verdiler Hemin vaxt divanin divarlari yaninda duzulmus silahsiz yeniceri destesi de eyni hereketi etdi bu zaman asagi eyilen coxsayli turbanlar gunes sualari altinda dalgalanan tarlani xatirladirdi Divanxana divarlari boyunca duzulmus bu coxsayli yeniceri ve diger esger destelerine biz boyuk hezzle baxirdiq monaxin qarsisinda onlar ele sessiz ve hereketsiz dayanmisdilar ki sanki heykel idiler Onlar bu sekilde terpenmeden ve danismadan yeddi saata yaxin durdular Elbette hazirligi gormedikde bunun nece bas verdiyini ve bu nizam intizamin esasinda ne durdugunu bilmek cetindir 25 Ikinci heyetde islerin gedisini idare eden nizam intizam ve hormetin esasinda duran ciddi protokol qaydalari hem de divanin mohtesemliyi tesirini bagislayirdi Divanxana Redakte Divanxananin rokoko stilinde hell edilmis esas giris qapisi Imperiya Divanxanasi Divan i Humayun binasi dovlet nazirleri divan heyeti Divan Heyeti Boyuk vezir Pasa Kapisi diger vezirler de daxil olmaqla Osmanli dovletinin diger yuksek rutbeli memurlarinin da toplantilar kecirdiyi otaqdir Divanxana hem de Qubbetalti Kubbealti adlandirilirdi ki bu da zalin uzerini orten nehng qubbeye uygun olaraq yaranmis addir Divanxana Ikinci heyetin simal qerbinde Seadet darvazasinin yaxinliginda yerlesir Topqapi sarayinda ilk divanxana binasi II Mehmedin hakimiyyeti dovrunde insa edilse de hazirki divanxana binasi Qanuni Sultan Suleymanin hakimiyyeti dovrunde saray memari Elseddinin layihesi esasinda insa edilmisdir Bundan sonra binada bir nece defe yenidenqurma ve berpa isleri aparilmis 1665 ci il boyuk heremxana yanginindan sonra ciddi temir edilmisdir giris qapisi uzerindeki kitabeden belli olur ki divanxana binasi III Selim ve II Mahmudun hakimiyyeti dovrunde de berpa edilmisdir 26 XVIII esrden baslayaraq saray tedricen yasayis yeri kimi ehemiyyetini itirmeye baslayir ve esasen Boyuk Vezirlerin iqametgahi kimi Bab i Ali istifade olunur Topqapi sarayinda son divan toplantisi cersenbe gunu 30 avqust 1876 ci ilde kecirilir ve divan heyeti Vukela Heyeti V Muradin muveqqeti olaraq vezifesini icra ede bilmemesini muzakire edir Divan zalinin interyeri Divanxana binasinin hem saraydan hem de heyetden giris qapisi vardir Verandada bir nece mermer ve profir sutunlar yasil ve ag renglerle bezenmis qizili islemeli taxta tavani saxlayir Doseme mermerdendir Iceriden divanxanaya giris rokoko stilinde islenmisdir qizil suyuna cekilmis cercivelerden dusen isiq tebii isiqlanmasi temin edir Sutunlar erken osmanli memarligi dovrune aid olsalar da divar resmleri ve dekorasiyalar sonraki rokoko dovrune aiddir Iceriden divanxana bir birine bitisik uc otaqdan ibaretdir Qubbeli otaqlardan ikisi eyvana ve heyete acilir Divan meydaninin kuncunde XV esrde insa olunmus taxta portikli Divanxana sonradan divan uzvlerinin mescidi kimi istifade olunmus 1916 ci ilde ise sokulmusdur Divanxana uc qubbeli otaqdan ibaretdir Qubbealti muzakirelerinin kecirilmesi ucun istifade olunan birinci otaq divan katiblerinin calisdigi ikinci otaq ve ikinci otaga bitisik olan ve divan katiblerinin qeydlerinin saxlandigi Defterxana Defterhane otagi Ucuncu otaq hem de senedler arxivi kimi istifade olunurdu Divanxananin fasad kitabelerinde Sultan III Selim ve II Mahmudun hakimiyyeti dovrunde 1792 ve 1819 cu illerde Divanxana binasinda temir berpa isleri aparilmisdir Divanxananin interyer ve eksteryerini bezeyen rokoko dekorasiyalari da bu berpa isleri zamani elave edilmisdir Esas otaq olan Qubbealti Osmanli Kutahya kasilari ile bezedilmisdir Divarlar boyunca yerlesdirilmis uc uzun divan divan numayendelerinin oturmasi ucun nezerde tutulmusdu merkezde ise kicik bir ocaq vardir Tavandan asilmis qizil suyuna cekilmis kure yer kuresini temsil edir Sultanin penceresi onunde asilan kure onun dunyada edaletin teminatcisi oldugunu simvolize etmekle yanasi hem de vezirlerin guclerinin nezaretde saxlandigina isare edir 27 28 Imperiya Divaninin goruslerinde siyasi inzibati ve dini meselelere baxilmis ehalinin problemleri muzakire edilmisdir Divan adeten heftede dord defe senbe bazar bazar ertesi ve cersenbe axsami axsam namazindan sonra toplanirdi 29 Divan toplantilari adeten sert protokol qaydalari esasinda kecirilirdi Jan Baptist Vanmur Bas vezir dinlemede 1724 Boyuk Vezir vezirler Rumeli ve Anadolu Herbi Mehkeme rehberleri Kazasker Maliyye Naziri ve ya Xezine Bascisi Defterdar Xarici Isler Naziri Reis ul Kuttab ve bezen Boyuk Mufti Seyh ul Islam burada goruserek muzakireler aparir ve dovler isleri haqqinda qerar verirdiler 29 Divan toplantisinda istirak etmek huququ olan diger sexsler divanxana katibleri imperatoru mohurunu tugra dasiyan saxlayicilar ve resmi memorandumlarin tertib olunmasi ile mesgul olan sexsler Tezkereciler idiler 26 Qizil suyuna cekilmis cercivesi olan pencereden Sultan ve ya Valide Sultan diqqet cekmeden divan toplantilarini dinleye bilirdiler 29 Pencereye geden yol Edalet qullesinde yerlesen imperator otagindan baslayirdi 30 Sultan cerciveye vurduqda ve ya qirmizi perde saldiqda divan toplantisi yekunlasdirilir vezirler senedleri vermek ucun bir bir Dinleme otagina Arz Odasi devet olunurdular Bas Vezir xaric olmaqla butun dovlet adamlari subh namazini Aya Sofiyada qilir daha sonra ise Imperiya Darvazasindan kecerek movqelerine uygun sira ile Salamla qapisina qedem qoyur ve esas divanxana otagina daxil olaraq Bas Vezirin gelmesini gozleyirdiler Bas Vezir namazi evinde qilirdi ve saraya kimi sexsi muhafizecileri terefinden musahide olunurdu Divan toplantisina baslamadan once Bas Vezir evvelce divan uzvlerini salamlayir daha sonra ise Sultan ve onun ailesine hormet olaraq Seadet qapisini salamlayirdi Divan otagina daxil olan vezir sultanin penceresi altindaki taxtda oturur ve divanin muzakiresi baslanirdi Muzakireler adeten gunortaya kimi davam edir divan uzvlerinin naharindan sonra ise seslendirilen meselelerle elaqeli qerarlarin qebul edilmesine baslanilirdi 31 Osmanli cemiyyetinin butun numayendeleri muxtelif inanclari olan qadinlar ve kisilerin rpoblemleri bu divanda dinlenilir ve qerar cixarilirdi Yeni teyin edilmis Bas Vezirlere dovlet mohurunun Muhr u Humayun teqdim edilmesi merasimi muhum hesab edilirdi Uc aydan bir yeni yenicerilerin orduya qebul edilmesi kimi vacib merasim kecirilirdi 32 Enenevi olaraq xarici sefirler ve numayendelerin qebul edilmesi de hemin gune teyin olunurdu ki dovletin zenginliyi ve gucu gosterilsin Sefirler Bas Vezir terefinden divan uzvlerinin istiraki ile qebul edilir ve onlarin serefine ziyafet verilirdi Edalet qullesi Edalet qullesi Redakte Edalet qullesi Imperiya Divanxanasi ile Heremxana binasi arasinda yerlesir Coxmertebeli qulle saray kompleksinin en hundur binasidir ve qulleden Bosfora gozel menzere acilir Qulle II Mehmedin hakimiyyeti dovrunde insa olunsa da 1527 1529 cu illerde Qanuni Sultan Suleymanin hakimiyyeti dovrunde ise yeniden qurulmus ve genislendirilmisdir 33 1825 ci ilde Osmanli ozulunu saxlayan II Mahmud qullenin fener hissesini yeniden qurdurmusdur Sutunlarla dovrelenmis Intibah memarligi stilinde frontonlari olan hundur pencereler qulleye Palladian stili verir 34 Qulle sultanin daima edaletsizliye qarsi oldugunu simvolize edir Seherin her yerinden turbenin gorunmesi insanlarda sultanin her yeri gormesi tesirini yaratmali idi Qulle sultan terefinden hem de etrafin menzerelerini izlemek ucun istifade olunurdu Birinci qullenin pencereleri cercive ile qapadilmisdi ki bu da izleyicinin gorunmesini mehdudlasdirirdi Imperiya Divaninin qizil penceresinin Edalet qullesine istiqametlenmesi onun simvolik menasini daha da artirirdi 35 Xezine Redakte Xezine binasi Hazirda silahlar ve zirehlerin sergilendiyi bina saray xezinesi Divan i Humayun Hazinesi Hazine i Amire olmusdur Bundan basqa Ucuncu heyetde basqa bir xezine binasi Dis hazine da olmusdur 34 Baxmayaraq ki Xezine binasinda tarixli kitabe yoxdur insaat texnikasi ve planlasdirma xususiyyetlerine gore onun XV esrde Qanuni Sultan Suleymanin hakimiyyeti dovrunde insa olundugunu ehtimal edirler Muxtelif dovrlerde xezine binasinda da temir ve berpa isleri aparilmisdir Xezine binasi kerpic ve dasdan insa edilmis ustu her biri 5 11 40 m olculu alti gumbezle ortulmus zaldan ibaretdir 34 Caldiran doyusu zamani Sultan Selim terefinden ele kecirilmis Sah Ismayil Xetainin sexsi esyalari Topqapi muzeyinin xezinesinde saxlanilirlar Bu xezine olkenin maddi veziyyetinin temin edilmesi ucun istifade edilirdi Vezirlere sefirlere ve diger sexslere bagislanan kaftanlar sultanin ve onun aile uzvlerinin qiymetli esyalari da burada saxlanirdi Yenicerilere odenilen maas uluefe adlandirilirdi da bu xezineden Bas Vezirin mohuru esasinda verilirdi 34 1928 ci ilde Topqapi sarayinin muzeye cevrilmesinden sonra Xezine binasinda silah ve zireh kolleksiyasi sergilenmeye baslamisdir 1937 ci ilde saray erazisinde aparilan arxeoloji qazintilar zamani xezine xinasinin qarsisinda V esre aid edilen Bizans dini binasinin qaliqlari askarlanmisdir Tarixi senedler ve menbelerde adi kecen hec bir kilse ile identiklesdirile bilinmediyine gore abide Topqapi sarayi bazikilasi ve ya sadece Saray bazilikasi adlandirilmisdir Xezine binasinin qarsisinda iki metr hundurluyunde Nisan Dasi Nisan Tasi yerlesir Bu das 1790 ci ilde III Selimin atesi serefine ucaldilmisdir Bu das saraya Levend erazisinden 1930 cu illerde kocurulmusdur Seadet darvazasi Redakte Seadet darvazasi Seadet darvazasi Babussaade ve ya Bab us Saadet Ucuncu heyet de adlandirilan Daxili heyete kecid darvazasi olmaqla saray kompleksinin daxili Birun ve xarici Enderun hisselerini ayirir Ucuncu heyet sarayin mehrem ve yasayis hissesini teskil edir Darvazanin uzerinde nazik mermer sutunlar terefinden desteklenen gumbez vardir Bu gumbez sultanin sarayda olmasini temsil edir 36 Sultanin raziligi olmadan hec kim bu darvazadan kece bilmezdi Hetta bas vezir bele mueyyen gunlerde ve mueyyen seraitlerde yalniz sultanin icazesi ile bu darvazadan kece bilerdi Darvazanin daxilinde barokko stilinde cekilmis divar resmlerinden biri Darvaza ehtimal ki XV esrde II Mehmedin hakimiyyeti dovrunde insa edilmisdir 1744 cu ilde Sultan III Mustafanin daha sonra ise II Mahmudun hakimiyyeti dovrunde darvaza rokoko stilinde bezedilmisdir Sonradan darvazanin dekorasiyasina Qurandan sureler ve tugralar da elave edilmisdir Darvazanin tavani qismen tesvirler ve qizili yarpaqlarla bezedilmis merkezde ise qizil kure asilmisdir Kenarlar barokko stilinde dekorasiyalar ve peyzaj miniaturleri ile bezedilmisdir Sultan bu darvaza ve Divan meydanindan yalniz xususi merasimler zamani istifade edirdi Dini bayramlar ve diger xususi gunlerde sultan darvaza qarsisinda qoyulan Bayram taxtinda eylesir dovlet memurlari ve sefirler ise onunla goruserek salamlasma merasimini heyata kecirirdiler 37 Sultanlarin yas merasimleri de mehz bu darvazanin qarsisinda kecirilirdi Bu sutunlu girisin diger terefinde heremin Bas yevnuxunun Babussaade Agasi ve ona tabe olan diger yevnuxlarin otaqlari saray mektebinin kicik ve boyuk otaqlari yerlesirdi Qapinin qarsisinda yerde yerlesdirilmis kicik das isare Mehemmedin bayraginin sancildigi yeri gosterir Bu bayraq tenteneli sekilde doyuse geden Bas Vezir ve ya ordu komandirine hevale edilirdi Saray metbexleri Redakte Saray metbexleri Uzunsov bina olan Saray metbexleri Saray mutfaklari sarayin planlasdirilmasinda xususi rol oynayir Metbexlerin bezileri XV esrde saray binasinin insa edilmesi dovrunde insa edilmisdi Saray metbexleri Edirnedeki Sultan sarayinin metbexleri esasinda dizayn edilmisdir Metbexler Qanuni Sultan suleymanin hakimiyyeti dovrunde genislendirilse de 1574 cu ilde bas vermis yangin zamani yanaraq mehv olmusdur Bundan sonra Memar Sinan metbexlerin yenideen insa olunmasi isini heyata kecirmisdir 38 Kohne plan esasinda Memar Sinan terefinden berpa edilmis metbexler 20 genis bacaya Sinan terefinden elave olunmusdur malikdir Metbexler saraydaxili kucede Mermere denizi ile ikinci heyet arasinda yerlesir Bu bolmeye giris Ikinci heyetde yerlesen uc qapi vasitesiyle heyata kecirilir imperiya kommissariati asagi metbex qapisi imperiya metbexi qapisi ve sirniyyat metbexi qapisi Saray metbexleri 10 gumbezli binadan ibaretdir imperiya metbexi Enderun saray mektebi Harem qadinlar ucun olan bolme Birun sarayin xarici xidmet bolmesi metbexler icki metbexleri sirniyyat metbexleri yag istehsal olunan mekan anbarlar ve asbazlarin otaqlari Sultan heremxana sakinleri Enderun ve Birun numayendeleri usun yemekler burada hazirlanirdilar Metbexlerde texminen 4000 nefer ucun yemek hazirlanirdi Metbexlerde calisanlarin sayi 800 neferden dini bayramlar zamani 1000 nefere kimi catirdi Gun erzinde 6000 den cox ferqli yemek hazirlana bilerdi Hetta sultanin yemek payi bele sert protokol qaydalari ile mueyyenlesdirilirdi 39 40 Metbex kompleksine orada calisanlar ucun yasayi yerleri hamamlar ve mescidler de daxil idi ki onlarin da bir coxu dovrumuze catmamisdir 40 Bu gun saray metbexlerinde orta esrlerin metbex levazimati ile yanasi gumus hediyyeler kolleksiyasi qab kolleksiyasi hemcinin genis ag ve mavi cini qablar kolleksiyasi numayis olunur Imperiya axirlari Redakte Ikinci heyetin diger terefinde deniz seviyyesinden bes alti metr asagida imperiya axirlari Istabl i Amire yerlesir Imperiya axirlarinin terkibine daxil olan xususi axir Has Ahir II Mehmedin hakimiyyeti dovrunde insa edilmis ve Qanuni Sultan Suleymanin hakimiyyeti dovrunde yeniden qurulmusdur Hazirda xususi axirda xezineden olan qosqu levazimatlari Raht Hazinesi sergilenir Hemin erazide hem de I Mahmudun hakimiyyeti dovrunde qizlar agasi olmus Besir aganin insa etdirdiyi Besir aga mescidi ve hamami Besir Aga Camii ve Hamami yerlesir 41 Zuluflu baltacilar kogusu Redakte Imperiya axirlarinin sonunda Zuluflu Baltacilar kogusu yerlesir Bu otaqlar saray otaqlarina agac dasinmasi temizlik herem otaqlari ve diger otaqlara xidmet eden mebellere xidmet eden ve merasimleri teskil eden sexsler ucun nezerde tutulmusdu Halebarda uzun basligi ve tutacagi ile secilen balta novudur Zuluflu baltacilar destesi haqqinda melumat ilk defe 1527 ci ilde qeyd edilir ve onlarin herbi kompaniyalar zamani ordunun yolunu temizledikleri bildirilir Kogusun esasi XV esrde qoyulmusdur Sultan III Muradin hakimiyyeti dovrunde 1587 ci ilde saray memari Davud aganin rehberliyi ile kogus genislendirilmisdir Kogusa osmanli evleri ucun enenevi olan mescid hamam ve yasayis otaqlari daxildir Kompleksin daxilinde ve xaricinde bir nece destamaz bulagi ve muxtelif yazilar gormek mumkundur Saray kompleksine daxil olan diger binalardan ferqli olaraq Zulfulu Baltacilar Kogusu taxtadan insa olunmu qirmizi ve yasil boyalarla renglenmisdir 42 Ucuncu heyet Redakte Ucuncu heyetin plani 1 Dinleme otagi 2 III Ehmedin kitabxanasi 3 Daxili xezine 4 Mehrem otaq 5 Seferli kogusu 6 Qilinc dasiyanlar qalereyasi 7 Miniatur ve Portret qalereyasi 8 Topqapi Muzeyinin direktorluq binasi 9 Muveqqeti sergiler zali 10 Agalar mescidi 11 Heremxanaya cixis 12 Qusxana 13 Heremagasinin menzili 14 Yevnuxlarin otaqlari Seadet qapisinin arxasinda Daxili saray Enderun Avlusu da adlandirilan ve sultanin heremden kenar heyatini kecirdiyi buna gore de saray kompleksinin ozeyi hesab edilen ucuncu heyet yerlesir 43 Ucuncu heyet kenarlarinda Mehrem Otaq Has Oda Xezine Osmanli dovrune aid bezi cox muhum xezine numuneleri nadir Osmanli miniaturleri ve Muqeddes Emanetler saxlanilir Heremxana ve bezi pavilyonlar merkezinde ise III Ehmedin kitabxanasi yerlesen bagdir Ucuncu heyete girise ciddi nezaret olunurdu ve kenar sexslerin girisi mehdudlasdirilirdi Ucuncu heyet agalarin ve yalniz sultana xidmet eden xususi oglanlarin otaqlari ile ehate olunub Hemin oglanlara sultani eylendirmeleri ucun kicik yaslarindan musiqi reqs ressamliq ve kalliqrafiya kimi senetler oyredilirdi Ucuncu heyetin esasi II Mehmedin hakimiyyeti dovrunde qoyulmusdur 44 Ucuncu heyetin olculeri Ikinci heyetin olculeri ile uygundur Heyetin ilkin plani sonraki dovrde deyisilmez olaraq qalmisdir II Mehmed heremde cox az vaxt kecirse de ondan sonra hakimiyyete gelmis sultanlar vaxtlarinin boyuk bir hissesini heremxanada ve Dorduncu heyetde kecirirdiler 1584 cu ile aid Hunername elyazmasinda Ucuncu heyet ve onu ehate eden binalarin tesvir edilmesi sarayin bu hissesinin II Mehmedin hakimiyyeti dovrunde tamamlanmasini soylemeye imkan verir 45 Erz otagi Redakte Dinleme otagi ve ya Erz otagi Ucuncu heyetin kenardan gorunmesinin qarsisini almaq ucun Seadet qapisindan sagda insa edilmisdi Osmanli koskleri stilinde insa edilmis bu meydan binasinin tavani 22 sutundan ibaret kolonada ile desteklenir tavanin kenarlarindan ise sacaqlar asilib Binanin daxilinde gumbezli boyuk Taxt zali ve iki kicik otaq yerlesir Bu zali hem de Daxili Divan Otagi adlandirirdilar 46 XV esrde insa olunmus Dinleme otagi I Suleymanin hakimiyyeti dovrunde bezedilmisdir Burada sultan oz yuksek taxtinda oturur vezirler dovlet resmileri ve xarici sefirleri qebul edirdi Korneli Duplisius 1533 cu ilde yazirdi Imperator qizili parca ile islenmis ve her terefden qiymetli das qaslarla bezedilmis yuksek taxtinda eylesmisdi onu her terefden coxlu mutekkeler ehate edirdi zalin divarlari mavi ve qizili kasilardan mozaikalarla islenmisdi bu zaldaki kamen gumus ve qizilla islenmisdi zalin diger terefinde ise fevvare qurasdirilmisdi ve divardan selale formali su axirdi 47 Vezirler bu zalda sultanin qebuluna gelerek sexsen hazirladiqlari hesabatlari teqdim edirdiler Hesabat sultanin xosuna geldikde ve verilen xeberler beyenildikde sultan raziligini bildirir vezire bexsis ve ya yuksek movqe bagislayirdi eks halda ise xeberi veren vezir yevnuxlar terefinden bogularaq oldurulurdu 48 Buna gore de zala daxil olan vezifeli sexsler ordan sag cixacaqlarina emin olmurdular Erz otagi Resmi dovlet numayendelerinin musayeti ile xarici olkelerin sefirlerinin sultanin xeletinin kenarini opmek ucun ziyarete gelmeleri merasimi daha murekkeb protokol qaydalari esasinda kecirilirdi 49 Merasimler zamani sultanin taxti xususile zengin bezedilirdi Baldahin formali esl taxt III Mehmedin sifarisi ile hazirlanmisdi Taxtin laklanmis ve qiymetli das qaslarla bezedilmis tavaninda hakimiyyet simvolu olan ejdahanin Simurq qusu ile doyusmesi sehnesi tesvir olunub Taxtin hem de de muxtelif parcalardan hazirlanmis zumrud rubin ve mirvari ile bezedilmis ortuyu olurdu Taxt zalinin qubbeli tavani laciverd rengle boyanmis ve qizili ulduzlarla bezedilmisdi 50 Divari bezeyen kasilar ise mavi ag ve firuzeyi rengde idi Bundan elave zal hemise qiymetli xalcalar ve yastiqlarla dosenirdi Butun bu gorunus ziyaretcileri teeccublendirir ve sultanin zenginliyi ve gucu haqqinda teessurat yaradirdi Taxt zali 1723 cu ilde Sultan III Ehmedin hakimiyyeti dovrunde temir edilmis 1856 ci ilde bas vermis yanginda dagildiqdan sonra ise I Ebdulmecidin hakimiyyeti dovrunde yeniden insa edilmisdir Taxt zalinin muasir gorunusu ilkin tamamlanmasindan sonraki gorunusunden xeyli ferqlidir 51 Zalin uc qapisindan ikisi ziyaretciler biri ise sultanin ozu ucun nezerde tutulmusdu Ziyaretciler ucun nezerde tutulmus esas qapinin ustunde I Ebdulmecidin monoqrami formasinda onun serefine terifleyici sozler ve 1856 ci il tarixi qeyd edilib Esas qapi xususi xettle yazilmis ve 1723 cu ile aid edilen besmele muselman duasi Rehmli ve Boyuk Allahin adi ile ile ehatelenmisdir Bu yazi Sultan III Ehmedin hakimiyyeti dovrunde elave edilmisdi Qapinin her iki terefindeki paneller sonraki temir isleri zamani deyisdirilmisdir I Suleymanin giris qapisi terefinde kicik fontan vardir Ehtimal edilir ki fevvare yalniz otaga teravet vermek meqsedi ile deyil hem de suyun siriltisinin otaqda edilen mexfi danisiqlarin kenardan dinlenmesinin qarsisini almaq meqsedi ile insa edilmisdir 52 53 Fontan hem de sultani simvolize edirdi fars dilinde olan kitabe onu xeyirxahliq ve edalet menbeyi alicenabliq denizi adlandirir 54 Xarici sefirler terefinden hediyye edilmis qiymetli esyalar esas fasadda iki qapi arasindaki boyuk pencerenin qarsisina qoyulurdu Pesekes qapisi Piskes Kapisi adlanan qapinin etrafinda 1810 cu ile II Mahmudun hakimiyyeti dovrune aid edilen kitabe vardir 55 Dinleme otaginin arxasinda serq Seferli Kogusunun serq fasadi yerlesir Hazirda hemin binada Paltar kolleksiyasi sergilenir Fateh kosku Redakte Fateh pavilyonu Fateh pavilyonu ve ya Fateh kosku adlandirilan bina II Mehmedin hakimiyyeti dovrunde insa edilmekle saray kompleksinin en qedim binalarindan biridir 1460 ci illerde sarayin ilkin tikintisi zamani insa olunan bina sonraki dovrlerde senet eserleri ve xezine memulatlarinin saxlanmasi ucun istifade edilmisdir Hazirda Fateh pavilyonunda Imperiya Xezinesi Hazine i Amire numayis etdirilir 56 Umumilikde pavilyon uc otaq Mermere denizine baxan terras zirzemi ve turk hamamindan ibaretdir Qaya ustunde insa edilmis iki mertebeli binanin terrasindan Mermere denizine ve Bosfor bogazina menzereli gorunus acilir Asagi mertebelerde xidmeti otaqlar yuxari mertebede ise dord apartament ve iki arkali loja yerlesir Butun otaqlar monumental arkada vasitesiyle Ucuncu heyete acilir Dord zalin qapilari heyet terefden kollonadali portikle ehate olunmus hisseye acilir Sutunlarin Ionik kapitallari XVIII esre aid edilir Pavilyon I Selimin hakimiyyeti dovrunde Misirden gelen gelirlerin saxlanmasi ucun istifade edilmisdir Bundan evvelki dovrde II Mehmed ve II Beyazidin hakimiyyeti zamaninda ise Fateh pavilyonunun otaqlari sarayin en rahat mekanlarindan olmusdur Pavilyonun zirzemisinde aparilan arxeoloji qazintilar zamani oradan Bizans dovrune aid veftizxananin qaliqlari askarlanmisdir III Ehmed kitabxanasi Redakte III Ehmed kitabxanasinin esas fasadinin gorunusu Sultan III Ehmed kitabxanasi kimi de taninan Enderun kitabxanasi Dinleme otaginin duz qarsisinda Ucuncu heyetin merkezinde yerlesir Kitabxana kecmis Hpvuzlu kosk binasinin ozulleri uzerinde III Ehmedin sifarisi ile saray memari Besir Aga terefinden insa edilmisdir Kockun kolonadasi ise hazirda Imperiya Xezinesinin sergilendiyi binanin qarsisindadir Kitabxana binasi XVIII esr Osmanli memarliginin en gozel numunelerinden biri kimi qebul edilir Binanin fasadi mermerle uzlenmisdir Yunan xaci formasinda olan bina gumbezli merkezi zal ve duzbucaqli formaya malik uc kenar seksiyadan ibaretdir Xacin dorduncu qolu ise iki terefinden pillekenler qalxan xususi cixisla evezlenmisdir Portikin merkezi arkasi altinda arxadan nisleri olan bulaq yerlesir Deyerli kitablar ve elyazmalarin nemlenmeden qorunmasi ucun bina hundur zemin uzerinde insa edilmisdir Pencereler arasindaki divarlar XVI XVII esrlere aid muxtelif formali Iznik kasilari ile bezedilmisdir Merkezi gumbez ve kenar seksiyalarin divarlari ise resmlerle bezedilmisdir Gumbez ve divarlardaki resmler 1703 1730 cu illeri ehate etmis Lale dovru ucun xarakterikdir Kitablar divarlarda qurasdirilmis taxcalarda saxlanilirdi Girisin qarsisinda yerlesen nis sultanin sexsi oxuma kuncu hesab olunurdu Kitabxanada teologiya Islam huququ ve buna benzer movzularda yazilmis turk ereb ve fars elyazmalari saxlanilirdi Kitabxananin kolleksiyasinda 3500 den cox elyazma olmusdur Onlardan bezisi sedef ve fil sumuyu ile mozaika islemelerinin en yaxsi numuneleridir Hazirda hemin kitablar kitabxananin qerbinde yerlesen Agalar mescidinde sergilenir Kitabxananin kolleksiyasina daxil olan en qiymetli elyazmalardan biri Osman ibn Effanin hakimiyyeti dovrune aid edilen ve Quranin en qedim elyazmalarindan biri hesab olunan Topqapi elyazmasidir Agalar mescidi Redakte Agalar mescidi saray kompleksi erazisindeki en boyuk mesciddir Mescid hem de kompleksin en qedim tikililerinden biri olmaqla XV esre II Mehmedin hakimiyyeti dovrune aid edilir Sultan agalar ve diger saray sakinleri ibadet ucun bu mescide gelirdiler Mescid heyetde diaqonal sekilde yerlesdirilmisdir ki minber Mekkeye istiqametlensin 1928 ci ilde III Ehmed kitabxanasinda saxlanan elyazmalar Agalar mescidine kocurulmusdur ve hazirda bu binada Osmanlilar terefinden toplanmis 13 500 den artiq turk ereb fras ve yunan elyazmalari saxlanilir Mescidin simal serqinde ise Padsah Portretleri Sergi Salonu yerlesir Dorduncu heyet Redakte Dorduncu heyet hem de Imperator Divani Sofa i Humayun adlanmaqla daha mehrem xususiyyete malikdir Bu heyetde pavilyonlar koskler baglar ve terraslar yerlesir Evveller Ucuncu heyetin bir hissesi oldugu dusunulse de sonradan tedqiqatcilar sarayin bu hissesinin ayri ve daha ciddi muhafize sistemine malik oldugunu mueyyenlesdirmisler 57 Sunnet otagi Redakte Sunnet otaginin interyeri 1640 ci ilde Sultan I Ibrahimin hakimiyyeti dovrunde Yay koskune Yazlik Oda Islamda temizlik ve pakliq rituali hesab olunan sunnet merasiminin heyata kecirilmesi ucun Sunnet otagi elave edilmisdir Binanin interyeri ve eksteryeri fasadi bezeyen nebati naxisli mavi kasilar kimi cox nadir kasilarla bezedilmisdir Bunlardan en qiymetlisi binanin fasadini bezeyen ve 1529 cu ile aid edilen Yaxin Serq keramikasinin tesiri ile hazirlanmis ag mavi kasi panellerdir Bu kasilar evvelce Qanuni Sultan Suleymanin merasim binalari olan Divan zali Daxili Xezine her ikisi Ikinci heyetde yerlesir ve Taxt zalini Ucuncu heyetde yerlesir bezeyirdi Onlar hakimiyyetinin qizil dovrune hormet ve nostalgiyadan uzaqlasmaq meqsedi ile sonradan Sunnet otagina kocurulmusdur Sonradan bu kasilardan Irevan ve Bagdad kosklerini bezeyen kasilarin hazirlanmasi ucun numune kimi istifade olunmusdur Otaq ozu simmetrik proporsiyaya malikdir ve her penceresinin qarsisinda kicik bir fontan var Pencerelerin yuxarida yerlesen hissesinde vitrajlar qurasdirilmisdir Girisin sag terefinde qizil suyuna cekilmis tustu cekicisi olan kamen var Sultan I Ibarahimin dovrunde hem de Muqeddes Eba otaginin uzerinde arkali tavan Bagdad kosku ve Sunnet otagi ucun terras da insa edilmisdir 1638 1639 cu illerde saray memari Hesen Aga Sultan IV Muradin sifarisi ile Osmanlilarin Irevan ve Bagdadda Sefeviler uzerinde qelebesini qeyd etmek ucun Irevan kosku Revan kosku ve Bagdad koskunu Bagdat kosku insa edir Her iki kosk orijinal memarliq elementlerinin boyuk bir hissesini merkezi qubbe qabariq karnizler interyerin xususi skaflari ve sedefle islenmis taxta uzerinde oymalari dovrumuze kimi saxlamisdir 58 Her iki bina duzbucaqli plana malik olub klassik serq eyvani qurulusuna malikdir Irevan kosku Irevan kosku Redakte Irevan kosku Revan Kosku 40 gun erzinde dini merasimlerin yerine yetirilmesi ucun istifade edilirdi Kosk merkezi gumbezi ve uc absidasi olan kicik binadir 58 Binanin dorduncu divarinda ise qapi ve kamen yerlesir Divarlarin uzlenmesi zamani mermer kollonadadan ve asagi keyfiyyetli ag mavi kasidan istifade olunmusdur Bagdad kosku Redakte Bagdad kosku Bagdad kosku Bagdad Kosku fevvareli terrasin sag terefinde yerlesir Bina IV Muradin Sefeviler uzerine teskil etdiyi 1638 ci il Bagdad yurusunun ugurla tamamlanmasini qeyd etmek ucun insa edilmisdir Bina umumi qurulusuna gore Irevan koskunu xatiladir Binanin uc terefinde eyvanlar yerlesir Binanin fasadi mermerle islenmis profiri ve ofikalsit xettler elave edilmisdir Portiklerin mermer paneli Qahire Memluk memarligi stilinde hell edilmisdir Binanin interyeri ideal Osmanli otagi numunesidir 58 Kunclerde yerlesen refler XVI esrde yasil sari ve maci kasilarla islenmisdir Divarlarin uzlenmesi ucun istifade olunmus ag mavi kasilar sunnet otagindaki qiymetli kasilarin kopyalaridir XVII esre aid edilen bu kasilar sedef ve tisbaga qabigindan islemeler ve pencere panelleri bu binani klassik saray memarliginin en son numunelerinden biri kimi qeyd etmeye imkan vermisdir Koskun qapilari ince mozaika islemelerine malikdir Girisin sag terefinde qizil suyuna cekilmis tustu borusu olan kamen var Otagin ortasinda ise Fransa krali XIV Ludovikin hediyyesi olan manqal yerlesir XVIII esrin ortalarindan etibaren otaq Sultanin Mehrem otaginin kitabxanasi kimi istifade olunmusdur Iftar kosku Iftar kosku Redakte Qizili Iftar pavilyonu hem de Iftar kosku ve ya Iftar kamerasi Iftariye Kosku ve ya Iftariye Kameriyesi kimi taninir Koskden Qizil buynuz buxtasina menzere acildigina gore bu gun sekil cekdirmek isteyen turistlerin en cox ziyaret etdikleri yerdir Binanin zerli dami Osmanli memarliginda Cin ve Hindistan memarliginin tesirinin hiss olundugu ilk numunedir Enenevi olaraq ramazan ayi boyunca sultan axsam namazini bu koskde qilirmis Bezi menbelerde bu yer Ay oturacagi kimi de qeyd edilir Vezifeli sexsler ucun teskil edilen qizil sikke yagisi kimi bezi hediyyeler de bu mekanda verilirdi I Ibrahimin hakimiyyeti dovrunde 1640 1648 mermer terras indiki formasini almisdir Terras kosku Redakte Terras koskunun eksteryeri ve interyeri Duz xettli Terras kosku Sofa Kosku Merdiven Basi Kasri hem de sehven Qara Mustafa Pasa kosku kimi taninir Belveder olan bina XVI esrin II yarisinda insa edilmisdir 1704 cu ilde Sultan III Ehmedin sifarisi ile insa edilmis kosk 1752 ci ilde I Mahmudun sifarisi ile rokoko stilinde berpa edilmisdir Bu bina sarayin daxili hissesinde yerlesen yegane taxta tikilidir Bina arxadan sutunlarla desteklenen otaqlardan ibaretdir Kosk Divanxana adlandirilan esas zal ibadet otagi Namaz Odasi ve ya Serbet Odasi ve Sirin meyve ickileri otagindan ibaretdir Bu koskden sultan heyetde teskil olunan idman yarislarini ve tedbirleri izleyirdi Boyuk pencereleri olan bu aciq bina evvelce istirahet binasi kimi istifade olunsa da Lale dovrunde 1718 1730 qonaq lojasina cevrilmisdir Binanin yaninda ise Zanbaq bagi yerlesir Baslala qullesi ve Hekimbasi otagi Redakte Hem de Hekimbasi otagi ve eczaxana Hekimbasi Odasi ve ilk eczane kimi taninan kimi taninan Baslala qullesi Baslala Kulesi XV esre aid edilir ve Dorduncu heyetdeki en qedim tikilidir Texminen II Mehmedin hakimiyyeti dovrunde bu qulle saat qullesi kimi insa edilmisdir Iki metr hundurluyunde divarlari olan bina cox az pencereye malikdir Qullenin yuxarisinda hekimbasinin sexsi otagi asagida ise eczaxana ve tibb menteqesi yerlesir Birinci heyetdeki eczaxana II Mehmedin hakimiyyeti dovrunde insa olunmusdu Saraydan kenarda da hemcinin bir nece eczaxana ve tibb menteqesi olmusdur Revayete gore Sultan III Selimin hakimiyyeti dovrunde bas lala olmus Enderunlu Teyyar Efendi bu qullenin yuxari mertebesinden sultani oldurmek ucun saraya yaxinlasan usyancilar destesini gormus ve sultani qoruyan muhafizecileri ayaga qaldirmisdi Tarixci Afa qeyd edir ki qulle iki mertebeden daha hundur olsa da dovrumuze yalniz ikimertebeli sekilde catmisdir Hekimbasi ve Bas terbiyeci bu binada yasayirdilar Sultan ve onun ailesinin saglamligina cavabdeh olan hekimbasi bu binada tibbi levazimatlar ve melhemler hazirlayirdi Hekimbasi hem de saraydan kenarda sultanin musayetcilerinden biri idi ve saraydan kenarda her yerde onunla olurdu Bas hekimin komekcileri ve iscileri adeten yehudiler olurdular Yalniz XVII esrden sonra sarayda yehudi hekimleri qismen turk hekimler evez etmeye baslamisdi Son hekimbasi Sultan I Ebdulmecidin hakimiyyeti dovrunde yasamis Ebdulxalq Molla olmusdur Sultanin Topqapidan kocmesinden sonra bina bir muddet musiqi konservatoriyasi daha sonra ise saray silahlarinin temizlenmesi otagi kimi istifade olunmusdur 1911 ci ilde restavrasiya edilmis binada Osmanli sarayinda istifade olunmus tibbi levazimatlar numayis olunur Das taxt Redakte Das taxt IV Murad ucun idman yarislarini izlemek meqsedi ile hazirlanmisdir Das taxt uzerindeki kitabede yazilib ki 1636 ci ilde idmanci olan IV Murad palid toppuzu 120 metre atmisdir Boyuk kosk Redakte Boyuk kosk Mecidiyye kosku Mecidiye Kosku Boyuk pavilyon ve I Ebdulmecid kosku kimi de taninan Boyuk kosk 1840 ci ilde insa edilmisdir Yanasi yerlesen Qardirob otagi Esvap Odasi ile birlikde bu bina saray kompleksine elave edilmis son boyuk tikilidir Her iki bina I Ebdulmecidin sifarisi ile istirahet meqsedi ile insa edilmisdir cunki mehz hemin eraziden Mermere denizi ve Bosfor bogazina celbedici menzere acilirdi Denizkenari saraylarindan Topqapiya qayidan sultanlar bu koskden ilkin dayanacaq menteqesi kimi istifade edirdiler Koskun insaati XV esrde insa edilmis basqa bir koskun temeli uzerinde aparilmisdir Memar Sarkis Balyan binani Avropa ve Osmanli memarligini qarisdiraraq binani eklektik stilde insa etmisdir Daxilden ise bina Ampir stilli mebellerle dizayn edilmisdir Bu bina hem de xarici qonaqlarin yerlesdirilmesi ucun istifade edilmisdir Boyuk koskun yaninda turistler arasinda meshur olan restoran yerlesir Restoranin qonaqlari arasinda Kralica II Elizabet ABS in birinci xanimi Jaklin Kennedi ABS prezidenti Ricard Nikson bokscu Mehemmed Eli ve basqalari da olmuslar 59 Restoranin terrasinda Bosfor bogazina ve Istanbulun Asiya terefine menzere acilir Turistler seherle sekil cekdirmek ve Istanbul panoramini izlemek ucun buraya gelirler Sofa mescidi Redakte Terras mescidi de adlandirilan Sofa mescidi Sofa Camii II Mahmudun sifarisi ile XIX esrde Ampir stilinde Sofa Ocagi adlanan herbiciler destesinin istifadesi ucun insa edilmisdir Silahdarlar kosku ise hemin herbicilerin yasayis yeri kimi istifade olunurdu Qapidaki kitabeden aydin olur ki mescid 1858 ci ilde I Ebdulmecidin sifarisi ile restavrasiya edilmisdir Heremxana Redakte Heremxananin plani 1 Haraba qapisi ve Herem xezinesi Dolabli qubbe 2 Destamaz otagi Edalet qullesi Herem agalari mescidi 3 Herem agalari dasligi ve Kogusu Bas yevnux menzili ve Sahzadeler mektebi Qusxana qapisi 4 Herem qapisi ve Novbetci yeri 5 Valide Sultan dasligi Valide Sultan menzili Hasseki Sultan ve Sahzadelerin menzilleri Komekci qadinlar ve Ustalar menzilleri 6 Cariye dehlizi ve Dasligi Qadinefendilerin dasligi ve menzilleri Kogus hamami 7 Valide Sultan menzili 8 Hamamlar Imperator ve Valide Sultan hamamlari Imperator menzili 9 Imperator sufresi I Ebdulhemid III Selim ve III Osman menzilleri 10 Fevvareli otaq Ocaqli Otaq 11 III Murad sexsi otagi I Ehmed sexsi otagi III Ehmed sexsi otagi Yemis otagi 12 Qosa qesrler Veliehd menzili 13 Favoritler dasligi ve menzilleri 14 Qizil yol Imperiya heremxanasi Harem i Humayun sultanin sexsi yasayis erazisinde yerlesirdi heremxana 400 den cox otaqdan ibaret idi Heremxanada Sultanin Valide Sultan adlandirilan anasi konkubinalari arvadlari usaqlari ve onlara xidmet eden qullar yasayirdilar 60 Heremxana kompleksi bir biri ile dehlizler ve heyetler vasitesiyle elaqelenen coxsayli binalardan ibaretdir Heremxanada yasayan her bir xidmetci destesi ve iyerarxik deste umumi heyet etrafinda yerlesen ozunemexsus yasayis mekanina malikdir Heremxanadaki otaqlarin sayi deqiq bilinmir cunki onlardan cei 100 e yaxini ictimayete aciqdir 61 Bu apartamentlerde Daireler yevnuxlar Bas yevnux herem agasi konkubinalar sultan anasi sultanin arvadlari sahzadeler ve sultanin favoritleri yasayirdilar Sultan anasi arvadlari ve favoritleri konkubinalari sahzadeler ve onlara xidmet eden yevnuxlar xaric hec kime heremxana qapisindan iceri kecmeye icaze verilmirdi Heremxana kompleksi XVI esrin sonlarinda insa edilmisdir Komplekse daxil olan otaqlar ve diger binalarin ekseri Memar Sinanin layihesi esasinda insa edilmisdir Heremxana da Harabalar qapisi vasitesiyle Ikinci heyete acilir Zamanla heremxana kompleksine muxtelif tikililer elave edilmis ve kompleks Qizil buynuz buxtasi istiqametinde genislenmisdir Bu komplekse tikililer onun insa edildiyi ilk dovrden XIX esre kimi elave edilmisdir buna gore de onlar memarliq stili ve dekorasiyalarina gore bir birlerinden cox ferqlenirler Herem otaqlarinin bir hissesi I Mahmud ve III Osmanin hakimiyyeti dovrunde Italiya memarliginin tesiri ile yaranmis Osmanli Barokko stilinde yeniden dekorasiya edilmisdir Bu dekorasiyalar klassik Osmanli memarligi stilinde olan dekorasiyalarla kontrast teskil edir Harabalar qapisi Redakte Heremxanadan Ikinci heyete aparan yol Harabalar qapisindan baslayir ve yol birbasa Dolabli Qubbeye aparir Bu yer III Muradin sifarisi ile 1587 ci ilde Herem vestubulu kimi insa edilmisdir Herem xezinesi burada fealiyyet gosterirdi Etibarnameler ve herem xezinesi ile bagli senedler heremagasinin otagindaki skaflarda saxlanilirdi Bu xezinede xeyriyye fondlari ve diger fondlardan elde edilen bexsisleri sultan ailsei ve herem xercleri ile bagli senedler saxlanirdi Fontanli otaq Redakte Fontanli otaq Fontanli otaq bas vermis yangindan sonra 1666 ci ilde yeniden qurulmusdur Bu boyuk yangin 24 iyul 1665 ci ilde bas vermisdir Hereme giris rolunu oynayan bu otaq yevnuxlar terefinden ciddi qorunurdu Buyuk Binis ve Sal Kapisi Herem Mehrem bag Herem yevnuxlarinin mescidi ve sultanin divanin isini musahide etdiyi Edalet qullesine aparan yol buradan kecirdi Otagin divarlari XVII esre aid Kutahya kasilari ile bezedilmisdir Mescidin arxasinda yerlesen at bloklari sultanin ve stulda oturanlarin anlarini baglamalari ucun istifade olunurdu Evvel Destamaz otaginda olmus fevvare sonradan kocurulub ve hazirda III Muradin sexsi otagindaki hovuzda yerlesir Solda qara yevnuxlarin kicik mescidi yerlesir Aciq yasil sarimtil ve orta mavi kasilar XVII esre IV Mehmedin hakimiyyeti dovru aid edilir Bu kasilar yuksek dizayn xususiyyetlerine malik olsalar da XVI esr kasilari ile muqayisede daha asagi keyfiyyete malikdir istifade olunmus boyalar ise bulaniqdir 2 Herem agalari dasligi Redakte Herem agalari dasligi Heremxananin diger qapisi Herem agalari dasligina acilir dasligin sol terefinde ise yevnuxlarin otaqlari yerlesir Dasligin sonunda protokola gore dorduncu en yuksek resmi vezide olan Qara yevnuxlarin bascisinin Kizlar Agasi otagi yerlesirdi Yaxinliqda sahzadeler ucun mekteb yerlesir ki onun da divarlari XVII XVIII esrlere aid qiymetli kasilar ve qizil suyuna cekilmis islemelerle bezedilmisdir Dasligin sonunda hereme aparan esas qapi Cume Qapisi yerlesir Sol terefdeki kicik dehliz odaliskalarin sultana hediyye edilmis ag qul qizlar otaqlarina aparir Ekser yevnux otaqlari birbasa bu heyete acilir bele ki onlar hem de bas heremagasinin komandanligi altinda herem muhafizecileri kimi calisirdilar 1665 ci ilde bas vermis boyuk yangindan sonra bu heyetin etrafindaki binalar da yeniden qurulmusdur Komplekse portik arxasinda yerlesen yevnuxlarin yataqxanasi Bas yevnuxun Darussaade Agasi otaqlari Sahzadeler mektebi ve sahzadelere elci dusmus oglanlar ucun gozleme otagi Musahipler Dairesi daxildir Heremin esas qapisi Qusxana qapisindan kecmekle Enderun heyeti ile elaqelendirilmisdir Herem agalari kogusu XVI esre aid edilir Uc mertebeli bina daxili heyetde yerlesirdi Fasadda hekk edilmis kitabelerde IV Mustafa II Mahmud ve I Ebdulmecidin XIX esre aid edilen etibarnameleri eks olunub Yuxari mertebelerde yeni yevnuxlar heyete baxan asagi mertebelerde ise idareci xususiyyetine malik yevnuxlar yasayirdilar Kogus binasinda XVIII esre aid Kutahya kasilari ile islenmis monumental kamin vardir Yataqxana ile yanasi yerlesen Bas Yevnuxun Menzili Darussaade Agasi Dairesi xususi hamam yataq otaqlari ve qonaq otagindan ibaretdir Sahzadelerin Bas yevnuxun nezareti altinda fealiyyet gosteren mektebi birinci mertebede yerlesirdi Divarlar XVIII esre aid barokko dekorasiyali Avropa cinileri ile uzlenmisdir Cume qapisi Redakte Cumle qapisi heremxananin yevnuxlar ve sultanin anasi ve qadinlari yasayan hisselerini ayirir Qapi heremxananin uc esas hissesini birlesdiren Novbe yerine acilir Novbe yerinden soldaki qapi Qadinefendiler dasligina aparir Merkezdeki qapi Valide Sultan dasligina sagdaki qapi ise Sultanin otagina geden Qizil yola aparir Novbe yerindeki iri guzguler XVIII esre aiddir Valide sultan heyeti ve cariyeler dehlizi Redakte Cumle qapisi ve Cariyeler dehlizinden kecdikden sonra Valide Sultan dasligi baslayir 62 Cariyeler dehlizi sutanin arvadlari ve cariyelerinin otaqlarina aparir Dehliz boyunca yevnuxlar saray metbexinden getirilen yemekleri duzurduler Qadin efendiler dasligi ve Cariye hamami Redakte Cariyeler dasligi Qadin efendiler dasligi Cariye dasligi Yevnuxlar heyeti ile eyni vaxtda XVI esrin ortalarinda insa edilmisdir Heremin en kicik heyeti olan Qadin efendiler dasligi 1665 ci il yanginindan sonra berpa edilmisdir Portikli heyetin etrafinda cariye hamami camasirxana fevvaresi camasirxana cariyelerin otaqlari Sultanin arvadlarinin ve onlarin xidmetcilerinin kalfalar otaqlari yerlesirdi Kasili kamenlerle temin olunmus Qizil buynuz burnuna menzereleri acilan uc xususi otaq sultanin arvadlari ucun nezerde tutulmusdu Bu otaqlar heyete XVI esrde elave edilmisdir Valide Sultan otaqlarinin girisinde Qerb ressamliginin tesiri hiss olunan XVIII esre aid tebiet tesvirli freskalar vardir Qirxnerdivan adli pillekenler Herem xestexanasi zirzemide yerlesen cariye yataqxanalari ve herem bagina aparir Valide sultan otaqlari Redakte Valide Sultan otaqlari Valide Sultan Dairesi Sultanin otaqlari ile birlikde heremxananin en vacib hissesidir Bu otaqlar XVI esrde sultanin anasinin Kohne Saraydan Topqapiya kocmesinden sonra insa edilmis 63 1665 ci ilde bas vermis yangindan sonra 1666 1668 ci illerde berpa edilmisdir 64 Kicik musiqi otagi kimi bezi otaqlar XVIII esrde elave edilmisdir Valide Sultan otaqlarindan yalniz ikisi ictimayete aciqdir 65 yuxari qalereya ile birlikde yemek otagi 65 ve cercive arxasinda yerlesen namaz otagi 65 ile birlikde yataq otagi 66 Asagi mertebelerde Sultan anasina xidmet eden cariyeler yuxari mertebelerde ise sultan anasina xidmet eden xidmetciler kalfalar yasayirdilar Sultan anasinin otaqlarindan Sultanin otaqlari kompleksinde yerlesen Sultan hamamina xususi dehliz aparir Butun bu otaqlar XVII esre aid nebati naxislarla bezenmis mavi ag ve sari yasil kasilarla uzlenmisdir Panelde usta Osman Iznikli Mehmetoglu terefinden hazirlanmis Mekke ve ya Medineni tesvir eden xususi Iznik kasilari vardir Yuxari mertebelerde panoramik goruntulu ve Qerbi Avropa stilinde olan resm eserleri XVIII XIX esrlere aiddir 64 67 Valide Sultan otaqlarinin yuxari basinda rokoko stilinde dizayn edilmis Mehrsah otaqlari yerlesir Bu otaqlardan hamama geden yolun ustunde I Ebdulhemidin otagi yerlesir Onun yaninda ise III Selimin 1790 ci ilde insa edilmis sevgi otagi qerarlasir Uzun ensiz dehliz bu otaqlari III Osmanin 1754 cu ilde insa edilmis kosku ile elaqelendirir Valide Sultan otagi panno Otagin qubbesi Kasi islemeli kamen Divar resmleri Valide sultan hamami Redakte Sultan hamami XVI esre aid edilen Valide Sultan ve Sultan hamamlari Hunkar ve Valide Hamamlari ic ice otaqlardan ibaretdir 67 XVIII esrde bu iki hamam rokoko stilinde yeniden dizayn edilmisdir Her iki hamam akaldari tepidari ve friqidariden ibaret olmaqla eyni dizayna malikdir 67 Her iki otaq gumbeze ve tebii isigi eks etdirmek ucun bir hissesi petek formali suseler ile ortulmus tavana malikdir Doseme ise ag ve boz mermerle ortulmusdur Ornamental fevvareli mermer vanna kaladari ve qizil suyuna cekilmis cerciveler de her iki hamam ucun xarakterikdir Bu mohkem cerciveler sultani ve onun anasini hamamda ola bilecek her hansi bir qatil hucumundan qorumaq meqsedi dasimisdir Sultanin hamami Memar Sinan terefinden yuksek keyfiyyetli polixrom Iznik kasisi ile islenmisdir Lakin heremin diger otaqlarini bezeyen kasilar kimi hamamlarin kasilari da I Ehmedin hakimiyyeti dovrunde sokulmus ve Istanbulda yeni insa olunan Sultan Ehmed Mescidinin insasi ucun istifade edilmisdir Buna gore de hazirda hamamin divarlari ag mermerle ve ya ag boya ile ortulmusdur Imperator otagi Redakte Taxt zali Imperator otagi Hunkar Sofasi Imperiya divani ve ya Taxt otagi adlandirilan zal heremxananin icinde yerlesen ve XVI esrde insa edildiyi guman edilen gumbezli zaldir Bu zalin gumbezi saray kompleksindeki en boyuk gumbezdir Bu zal sultanin qeyri resmi gorusler kecirdiyi ve eylence meclisleri teskil etdiyi mekan olmusdur Bu zalda sultan vekillerini qonaqlarini anasini birinci arvadini Hasseki cariyelerini ve usaqlarini qebul edirdi Eylence merasimleri dini ve tiy merasimleri sulale numayendelerinin istiraki ile bu zalda kecirilirdi 68 1666 ci ilde bas vermis boyuk herem yanginindan sonra III Osmanin hakimiyyeti dovrunde zal rokoko stilinde berpa edilmisdir Divari ehate eden kemer Delft farforu ve Venesiya susesinden hazirlanmis guzguler uzerinde dini yazilar vardir Lakin gumbez arkalari ve pendantivlerde orijinal insaat dovrunden qalmis tesvirler saxlanmaqdadir 69 Zalda sultanin taxti saxlanilir Qalereyada sultanin anasinin basciligi ile sultan arvadlari otururdular Zaldaki qizil suyuna cekilmis stullar alman imperatoru II Vilhelmin I Viktoriyanin hediyyesidir Hazirda musiqi aletlerinin sergilendiyi saxlanc imperatorun sexsi yataq otagina acilir Guzgu arxasinda yerlesen gizli qapi sultanin tehlukesiz kecidini temin edirdi Oradan bir qapi Valide Sultanin otagina digeri ise hamama aparir Qarsi terefde yerlesen iki qapidan biri kicik nahar otagina III Ehmedin dovrunde yeniden qurulub ve yataq otagina 70 diger ise Cesmeli otaga aparir Cesmeli otagin dekorasiyasi XVII esrde tamamile yeniden qurulmusdur III Muradin sexsi otagi Redakte III Muradin sexsi otagindaki cesme III Muradin sexsi otagi III Murad Has Odasi heremxanada original dekorasiyasini saxlamis en yaxsi ve qedim otaqdir Otaq XVI esrde Memar Sinan terefinden dizayn edilmisdir Zalin gumbezi Taxt zalinin gumbezinden bir qeder kicikdir Bu zalda saray kompleksinin en gozel qapilarindan biri yerlesir ve hemin qapi Veliehd Sahzadeler qanadina aparir Otaq mavi ag ve korall qirmizi Iznik kasilari ile bezedilmidsdir Zengin nebati naxislar 1570 ci illerde qalin narinci xettlerle cercivelenmisdir Qapi ve refin ustunden kecen yazili kasilar otagi ehate edir Arabesk formali boyuk qubbe qizil suyuna cekilmis ve sonradan qara ve qirmizi boya ile boyanmisdir Qizil suyuna cekilmis qapagi olan boyuk kamen rengareng mermerlerle islenmis iki mertebeli fevvare ile uzbeuz yerlesir Su siriltisi otaqdaki sohbetlerin kenardan dinlenmesinin qarsisini almaqla hem de sakitlesdirici atmosfer yaradirdi Otaqdaki qizil suyuna cekilmis iki baldahin yataq XVIII esre aid edilir I Ehmedin sexsi otagi Redakte Boyuk yataq otaginin diger terefinde iki otaq yerlesir I Ehmedin ve III Ehmedin sexsi otaqlari I Ehmedin sexsi otagi I Ahmed Has Odasi Iznik kasilari ile zengin bezedilmisdir 71 Otagin qapilari pencere taxtalari kicik stol ve Quran qabi mirvariler ve fil sumuyu ile bezedilmisdir Yemis otagi III Ehmedin sexsi otagi Redakte I Ehmedin Sexsi otagindan sonra III Ehmedin sexsi otagi III Ahmed Has Odasi yerlesir Otaqda murekkeb qurulusa malik kasi kamen yerlesir divarlar ise gul ve qablarda meyve tesvirleri olan panellerle bezedilmisdir 72 Bu otaq hem de Yemis otagi Yemis Odasi kimi taninir ve daha cox yemek otagi kimi istifade olunmusdur Veliehd otagi Redakte Veliehd otagi Veliehd otagi Cifte Kasirlar Veliahd Dairesi XVII esrde insa edilmis iki yasayis otagindan ibaretdir Saraya bitisik birmertebeli bina kenardan yaxsi gorunusu temin etmek ucun hundur insa edilmisdir Binanin iki otagi da III Murad dovrune aid edilse de onlarin I Ehmedin dovrunde insa edilme ehtimali da var 73 Tavan duz yox kosk enenesine uygun olaraq erken Osmanli memarligi stilinde cadiri xatirladan konik formada qurulmusdur Cadirda oldugu kimi bu binada da mebeller yoxdur oturacaqlar ise divarlarin kenarinda xalca ile ortulmus yerdedi Bu otaqlar sarayin diger hisselerinde istifade edilmis klassik Osmanli memarliginin butun xususiyyetlerini eks etdirir Sonraki dovrde pavilyonun yeniden dekorasiya edilmesi zamani barokko silli taxta uzerinde oyma islerinin ekseri dekorasiyadan cixarilmisdir XVII esr Iznik kasi istehsalinin en yaxsi numunelerinden hesab edilen dekorativ kasi numuneleri sokulerek muasir kopyalari ile evez edilmisdir Taxta tavandaki resmler ise orijinaldir ve XVI esrin sonlari XVII esrin evvelleri osmanli memarliginin zengin dizaynini eks etdirir 74 Ikinci otaqda yerlesen kamen qizil suyuna cekilmis uzun havasorana malikdir Kamenin yanlarinda yerlesen pencereler sedefle islenmisdir 75 Rengli suselerle islenmis pencereler terrasa ve asagida yerlesen hovuzlu bagcaya acilir Pencere spiqotlari qirmizi qara ve qizili renglerle islenmisdir Sahzadeler burada inzivada yasayirdilar buna gore bu otaqlar hem de qefes adlandirilirdilar Yetkinlik yasina catana kimi veliehd sahzade ve diger sahzadeler Osmanli hereminde terbiye edilir ve nizam intizam oyredilirdi Bundan sonra onlar hakim kimi Anadolu vilayetlerine gonderilir ve dovlet idare etme uzre tehsillerini teyin olunduqlari vilayetlerde davam etdirirdiler XVII esrin evvellerinden baslayaraq sahzadeler saray idaresinde ses huququ qazanmis heremde yasamaga baslayirlar XVIII esrin sonuna kimi Sahzadeler kosku Veliehd sahzadenin kosku kimi istifade edilmisdir Favoritler heyeti Sultan favoritlerinin heyeti Redakte Sultan favoritlerinin heyeti Gozdeler Mabeyn Tasligi ve Dairesi heremxananin son bolmesi olmaqla boyuk hovuz ve palma bagindan ibaretdir 75 XVIII esrde Mabeyn ve Secilmisler menzillerinin elave edilmesi ile heyet genislendirilmisdir Sultanin sevimli arvadinin menzili Qizil yolla ve Guzgulu zalla birlikde Mabeyn bolmesinin birinci mertebesinde yerlesir Bu otaqlar I Ebdulhemidin sarayda en cox vaxt kecirdiyi yerler olmusdur 76 Taxta menzil rokoko stilinde dizayn edilmisdir Sultan favoritleri Gozdeler Ikballer sulalenin davamligini saxlamaq ucun vasite kimi istifade edirdiler Favoritler hamile qaldiqda xususi diqqet gosterilmesi ucun butun cariyelerden ayrilir ve xususi otaqlarda xaslanilirdilar Qizil yol Redakte Qizil yol XV esre aid edilen ve sultanin otagina aparan ensiz dehlizdir Bu yol Herem Agalari Dasligindan Harem Agalari Tasligi Imperator sufresine Has Oda kimi uzanir Sultan bu dehlizi heremxana otaqlari sexsi otaqlar ve imperator sufresine getmek ucun istifade edirdi Valide Sultan Dasligi Bas Haseki Menzili Sahzadelerin menzilleri ve Sultanin menzili bu dehlize acilir Dehlizin divarlari adi ag rengle boyanmisdir 77 Herem qapisi Redakte XIX esrin sonlarina kimi Enderun heyetinin kuncunde kicik bir kort olmusdur Bu kort Qusxana qapisi ile hereme istiqametlenir Bu gun bu qapi ziyaretcilerin heremxanani terk etdiyi qapi kimi istifade olunur Darvazanin etrafindaki binalarda quslar saxlanirdi Qusxana qapisinin ustundeki kitabede qeyd edilir ki Men I Mahmud Qusxana metbexini berpa etdirdim 1916 ci ilde temir isleri zamani Herem qapisi ile uzbeuz yerlesen qusxanadan heremxanaya acilan eyvan insa edilmisdir Binanin fasadi enenevi qusxana dizaynini els etdirir Imperiya darvazasi Redakte Imperiya darvazasinin umumi gorunusu Saraya aparan esas kuce Bizans dovrunde Mesa adlandirilmis Divan yolu kucesi idi Bizans ve Osmanli dovrunde Mesa imperator kecidi ucun istifade olunmusdur Birbasa Aya Sofiyaya aparan kuce oradan simal qerb istiqmetine merkezinde III Ehmed bulagi yerlesen saray meydanina dogru donur Sultan saraya Imperiya darvazasindan Bab i Humayun ve ya Porta Augusta daxil olurdu buna gore de sarayin cenubunda yerlesen hemin darvaza hem de Seltenet qapisi adlanir 78 1478 ci ilde insa edilmis bu neheng qapi XIX esrde mermerle uzlenmisdir Bu das darvazanin neheng olculeri onun mudafie xarakterini vurgulayir Darvazanin yuxarisini qizili osmanli kalliqrafiyasi ve sultanlarin tugralari bezeyir Mueyyen edilmis tugralar II Mehmedin ve darvazani yeniden qurdurmus I Ebdulezizin tugralaridir 79 Darvazanin yazilarindan birinde deyilir Allahin rehmi ve icazesi ile bu ugurlu qesrin esasi qoyuldu sulh ve emin amanligin mohkemlendirilmesi ucun tedricen onun hisseleri birlesdirildi Tehlukesizliyin temin olunmasi ucun Allahin komeyi ile bu ciceklenen qesrin insasini Sultan I Mehmedin oglu Sultan II Muradin oglu yerin ve denizlerin hokmdari Allahin insanlar ve seytanlar uzerinde kolgesi Allahin Serqde ve Qerbde numayendesi Konstantinopolin fatehi Sultan Mehmed xan qoy Allah onun imperiyasini ebedi etsin onun hakimiyyeti altinda olan torpaqlara parlaq ulduzlu sema bexs etsin sifaris etmisdir Darvazanin her iki terefinde kesikciler ucun otaqlar vardir Darvaza seher namazindan axsam namazina kimi aciq olurdu Darvazanin kitabesi Qedim senedlerde qeyd edilir ki XIX esrin II yarisina kimi darvazanin ustunde taxta otaq movcud olmusdur 80 Evvelce Mehmedin pavilyonu kimi istifade olunan bu otaq sonradan varis qoymadan sarayda vefat edeblerin esyalarinin saxlanmasi daha sonra ise xezine ucun memulatlarin qebul edildiyi yer kimi istifade olunmusdur Hemin otaqdan xususi hallarda herem qadinlarina nezaret otagi kimi de istifade olunmusdur 81 Imperiya darvazasi Birinci heyete esas giris qapisidir Heyetlerin her biri bi biri ile elaqelidir ve son heyet olan Dorduncu heyet sultanin sexsi heyetidir 2 Xarici baglar RedakteBirinci heyetden Dorduncu heyete kimi butun saray kompleksi kenardan xarici saray baglari ile ehate olunub Bu baglarin denize baxan hissesi hem de Besinci yer kimi taninir II Mehmedin sifarisi ile burada uc kosk insa edilmisdi ki onlardan da yalniz biri Cinili kosk dovrumuze catmisdir 1473 cu ile aid edilen binada Istanbul Arxeologiya Muzeylerinin Islam keramikasi kolleksiyasi numayis etdirilir Sahil boyunca muxtelif zamanlarda sultanlarin sifarisi ile muxtelif pavilyonlar ve koskler insa edilmisdir Onlarin arasinda sahil kosku Mirvari kosku Mermer kosku ve Sebetciler kosku xususi diqqet cekirdi XIX esrde Sirkeci demir yolu stansiyasina xett cekilmesi zamani sahil boyunca yerlesen ekser tikililer o cumleden qala divarlari mehv edilmisdir Hemin erazide dovrumuze catan yegane tikili Sebetciler koskudur Birinci heyetle yanasi sarayin xaricinde kecmis imperiya qizilguller bagi olmus Gulhane parki yerlesir Bu park ictimayete aciqdir Parkin girisi yaxinliginda Alay kosku yerlesir Agaclar RedakteTopqapi saray kompleksi erazisinde yerlesen agaclar etrafdaki agaclardan ferqlenir bele ki min illerle yasi olan bu agaclar muxtelif gobelekler terefinden zedelenmisdir Hemin agaclarin omrunun uzadilmasi ve mudafie olunmasi problem olaraq qalir Diger terefden burada yanasi bitmis muxtelif novden olan agaclarin zencirvari bir birini tamamlamasini gormek olar Bu fenomenle Ikinci heyetde qarsilasmaq mumkundur Topqapi Muzeyi RedakteSaray harabalari Redakte Birbasa Salamlama qapisinin arxasinda kecmis axir ve qonsu binalarda muveqqeti olaraq imperiya harabalari sergilenir Bu cox da hundur olmayan binaya 1735 ci ilde bezi deyisiklikler edilerek yeni tavan qurasdirilmisdir Bu binanin dami saray kompleksine daxil olan binalar arasinda XV esre aid formasini saxlamis gumbezsiz damlardan biridir XIX esrin sonlarinda sarayda yangin bas verdiyi zaman burada saxlanan harabalarin bir coxu mehv olmusdur Hazirda kolleksiyada sergilenen harabalar ise sultanlarin harabalari dovlet harabasi Valide Sultan harabasi ve kicik divan harabalaridir Bezi harabalarda xarici istehsal olan carxlar vardir ki onlar da dovlet sifarisi ile idxal edilmisdir Cini kolleksiyasi Redakte Cin ve Uzaq Serq farforuna boyuk telebat var idi ve bu mehsul Ipek yolu ile hereket eden karvanlar ve deniz yolu ile dasinirdi Topqapi sarayinda 10 700 den cox nadiq cini qab numayis etdirilir 82 ki bu da sarayin cini ve farfor kolleksiyasini dunyanin en boyuk ve zengin kolleksiyalarindan biri edir 2 Topqapi cini kolleksiyasina Sun 960 1279 Yuan 1280 1368 Min 1368 1644 ve Tzin 1644 1911 sulaleleri dovrlerine aid deyerli senet numuneleri daxildir Bu muzeyde hem de XIV esr Lonqquan farforunun dunyada en zengin kolleksiyalarindan biri saxlanilir Kolleksiyaya 3000 e yaxin Yuan ve Minq farforu daxildir 83 Bu farfor mehsullari xususi olaraq sutan ve onun anasi ucun getirilirdi cunki bu farfor icine zeherli qida mehsulu qoyuldugu zaman rengini deyisirdi 84 Yapon kolleksiyasi esasen XVII XIX esrlere aid Imari farforlarindan ibaretdir XV esrden baslayaraq Vyetnam Tayland ve Iranda mavi ve ag farfor qablara benzer qablar hazirlanmaga baslayir Topqapi kolleksiyasinda bu cur qablar da saxlanilir 85 Min sulalesi Imari farforu Imari farforu Imari farforu Min sulalesi Silah kolleksiyasi Redakte Silah kolleksiyasi Silah Seksiyonu Sergi Salonu esasen sarayin muzeye cevrilmesinden sonra orada qalmis silahlardan teskil olunmaqla VII esrden XX esre qeder 1300 illik bir dovru ehate eden dunyanin en boyuk ve zengin Islam silahlari kolleksiyalarindan biridir Kolleksiyadaki silahlar Osmanli imperiyasi erazisinde yasayan xalqlar terefinde istehsl olunmus doyusler zamani qenimet kimi elade edilmis ve ya muxtelif hokmdarlar terefinden hediyye olunmusdur Osmanli silahlari kolleksiyada ustunluk teskil etseler de kolleksiyada Emevi ve Abbasi qilinclari Memluk ve Iran zirehleri ve debilqeleri qilinc ve baltalari saxlanilir Kolleksiyada azsayli Avropa ve Asiya silahlari da saxlanilir Hazirda kolleksiyada 400 silah sergilenir ki onlarin da ekseri yaziya malikdir Geyim kolleksiyasi Redakte Seferli Kogusunda hazirda Padsah Paltarlari Kolleksiyasi Padisah Elbiseleri Koleksiyonu sergilenir ki bu kolleksiyaya da ekseri sultanlarin qiymetli saray kaftanlari olan 2500 e yaxin eksponat daxildir Hemin kolleksiyaya hem de 360 keramika numunesi daxildir 86 Kolleksiyanin sergilendiyi bina 1635 ci ilde Sultan IV Muradin hakimmiyyeti dovrunde insa edilmisdir XVIII esrin evvellerinde III Ehmedin hakimiyyeti dovrunde bina temir edilmisdir Tagli bina on dord sutunla desteklenir Seferli kogusunun simal serqinde Fateh pavilyonu yerlesir Imperiya xezinesi Redakte Topqapi xenceri Imperiya xezinesi coxsayli senet eserleri zinet esyalari dini ehemiyyetli relikviyalar ve Osmanli pullarinin kolleksiyasidir Saray kompleksi muzeye cevrildikden sonra Imperiya xezinesi Fateh pavilyonunda sergilenmeye baslamisdir ve hazirda bu kolleksiya dunyanin en boyuk ve zengin xezine kolleksiyalarindan biridir Osmanli dovrunde Imperiya xezinesinden Bas xezinedar Hazinebasi cavabdeh idi Her defe yeni sultan taxta geldikde Imperiya xezinesine tenteneli ziyaret merasimi heyata kecirilirdi Hazirda Imperiya xezinesi kolleksiyasinda sergilenen eksponatlar secme numuneler olmaqla esasen qizil ve diger qiymetli materiallardan hazirlanmis nadir zergerlik numuneleridir Bir birine bagli dord otaqda sergilenen coxsayli xezine numuneleri arasinda birinci otaqda Sultan III Mustafaya aid qizilla islenmis ve das qaslarla bezedilmis zirehli geyim qizil suyuna cekilmis qilinc ve qalxan qizil suyuna cekilmis uzengiler de vardir Novbeti otaqda sultanlara mexsus olmus bir nece Quran nusxesi vardir ki das qaslar ve mirvarilerle bezedilmisdir Burada hemcinin IV Muradin qara agacdan hazirlanmis ve fil sumuyu ile islenmis taxti vardir Uzerinde qizil fil fiquru olan qizil hind musiqi qutusu ise XVII esre aid edilir Nadir qiymetli das qaslar zumrudler ve brilyantlarla bezedilmis eynekler de kolleksiyanin terkib hissesidir Mehemmedin disinin saxlandigi qizil mucru Ikinci otaqda saxlanan qiymetli eksponatlardan biri de Topqapi qilincidir Tiyesi uc boyuk zumrudle bezedilmis tutacaq terefi qizil saatla diger terefi ise dorduncu boyuk zumrudle tamamlanir Qilincin qizil ortuyu emal ve brilyantlarla bezedilib 1747 ci ilde xencer Sultan I Mahmudun sifarisi ile Nadir saha hediyye edilmesi meqsedi ile hazirlanmis lakin Nadir sah oldurulmus ve Osmanlilar ve Efsarlar arasinda munasibetler pislesmisdi buna gore de sultan xenceri ozune saxlamisdi Topqapi filminde ogurlanmasi tesvir edildikden sonra xencer cox meshurlassa 58 da The New York Times qeyd edir ki sarayda saxlanan en qiymetli senet numuneleri Osmanli miniaturleridir 2 Imperiya xeritesinde saxlanan 10 000 den artiq nadir miniaturden yalniz 100 ededbi daimi ekspozisiyada saxlanilir 2 Ikinci otagin ortasinda I Ehmedin senetkar Sedekar Mehmed Aga terefinden qoz agacindan hazirlanmis sedef ve tisbaga qabigi ile islenmis taxti durur Baldahinin arxasinda ise zumrudlerle islenmis qizil boyunbagi asilmisdir Burada sultanlar ve onlarin atlarinin brilyant zumrud ve rubinlerle islenmis eqretleri de sergilenir Rusiya cari II Nikolay terefinden hediyye edilmis nefrit vaza da sergilenen eksponatlar arasindadir Ucuncu otaqda sergilenen en diqqetcekici zinet esyasi gumus ozulde yerlesdirilmis ve iki sirada 49 brilyantla ehatelenmis Qasiqci almazidir Melumata gore vezir bu almazi bazarda lazimsiz kristal parcasi kimi almisdi Diger daha inandirici versiyaya gore ise almaz Tepedeleni Eli Pasaya mexsus olmmus onun edamindan sonra ise sultanin eline kecmisdir 87 Diger daha romantik versiyaya gore ise brilyant Napoleon Bonapartin anasi Letisiya Ramolinoya mexsus olmusdur etrafli melumat ucun Qasiqci almazi meqalesine baxin Sergilenen eksponatlar arasinda her biri 48 kq qizildan hazirlanmaqla 6666 brilyantla bezedilmis iki samdan da vardir Hemin cilciraqlar Sultan I Ebdulmecidin Mekkede yerlesen Kebeye hediyyesi olmusdur Osmanli imperiyasinin dagilmasi ve Hicazda nezaretin itirilmesi erefesinde yeniden Istanbula qaytarilmisdir Qizildan hazirlanmis ve turmalinle bezedilmis tenteneli Bayram taxti 1585 ci ilde vezir Ibrahim Pasanin sifarisi ile hazirlanmis ve Sultan III Murada hediyye edilmisdir Xususi merasimler zamani bu taxt Seadet darvazasi onune cixarilirdi Dorduncu otagin merkezinde ise Sultan I Mahmudun taxti yerlesdirilib Hind zergerlik uslubunda qizildan hazirlanmis mirvariler ve zumrudlerle bezedilmis bu taxt XVIII esrde Nadir sah terefinden hediyye olunmusdur Dorduncu zalda sergilenen en qiymetli eksponatlar arasinda Veftizci Iohannin qizila tutulmus ciyinliyi ve eli de vardir Yuxarida sadalananlardan basqa kolleksiyada qizilla islenmis ve qiymetli das qaslarla bezedilmis coxlu silahlar ve zirehler hemcinin zinet esyalari da sergilenir Mehemmedin ebasinin saxlanmasi ucun hazirlanmis qizil mebed de maraq doguran eksponatlar arasindadir Miniatur ve portret qalereyasi Redakte Piri Reis xeritesi Imperiya Xezinesinin sergilendiyi binanin simalinda yataqxana binasi yerlesir ki hazirda da bu bina Miniatur ve Portret Qalereyasi kimi istifade olunur Qalereyanin birinci mertebesinde muhum kalliqrafiya ve miniatur numuneleri sergilenir Ekspozisiyada kufi xetti ile elle yazilmis ve elle bezedilmis qedim XII XVII esrler ve cox qiymetli Quran nusxeleri erebce IV esrde yazilmis Bibliya nusxesini gormek mumkundur Kolleksiyanin en qiymetli eksponatlarindan biri turk denizci Piri Reisin hazirladigi ilk dunya xeritesidir 1513 Xeritede Avropanin Qerb sahilleri ve Simali Afrika cox deqiqlikle Braziliya sahilleri ise qismen deqiqlikle gosterilmisdir Qalereyanin ikinci mertebesinde Osmanli sultanlarinin 37 portreti sergilenir ki bunlarin da ekseri orijinal deyil Cunki orijinal portretler ictimai gosterise cixarilmayacaq qeder ince ve nazikdir II Mehmedin portreti Venesiya ressami Centile Bellini terefinden islenmisir Kolleksiyada saxlanan bu qalereyada ve ya saray kitabxanasinda sergilenen diger qiymetli Osmanli elyazmalarina misal olaraq Hunername Sahensahname Sarayi Albomlari Siyeri Nebi Surnameyi Humayun Surnameyi Vehbi Suleymanname ve basqa coxsayli nadir elyazmalari misal gostermek mumkundur 88 Padsah portretleri sergi salonu Redakte Kecmis Mehrem Otaq Kogusunda hazirda Padsah Portretleri Sergi Salonu Padisah Portreleri Sergi Salonu yerlesir Sergi salonunda butun Osmanli sulyanlarinin portretleri hemcinin son sultanlarin nadir fotolari saxlanilir Eserlerin qorunamsi ucun zalda hava tempraturu ve kamera musahidesi sistemi qurasdirilmisdir Sultanlar nadir hallarda publika arasinda gorunduyunden ve Islam exlaqina hormet etdiklerinden erken sultanlarin portretleri texmini xarakter dasiyir Yalniz yenilikci ve reformator II Mahmudun hakimiyyeti dovrunden baslayaraq sultanlarin realistik portretlerinin cekilmesi musahide olunur Osmanli sultanlarinin tesvirli genis secere agaci xususi maraq dogurur Gumbezli salon binasi sutunlarla desteklenir ki onlarin da bezileri Bizans ozullerine malikdirler onlardan birinin uzerinde ise xac oymasi qalmaqdadir Muqeddes emanetler kolleksiyasi Redakte Mehrem Otaq binasinda Muqeddes Emanetler Kutsal Emanetler Kolleksiyasi sergilenir Zal Sultan III Muradin hakimiyyeti dovrunde Memar Sinan terefinden insa olunmusdur Burada evvel sultanin sexsi otaqlari yerlesirdi Burada Muselman dunyasinin en muqeddes relikviyalari 58 hesab edilen Mehemmedin ebasi qilinci yayi bir disi saqqalinin tuku doyus qilinci imzali mektubu ve Muqeddes Emanetler adlandirilan diger xususi ehemiyyetli esyalar saxlanilir Numayis etdirilen diger muqeddes esyalar arasinda ilk dord xelifenin qilinclari Musanin esasi Iosifin turbani Mehemmedin qizinin xalcasi da vardir Hetta sultan ve onun aile uzvlerine de bu zala girmeleri ucun yalniz ilde bir defe 15 gunluk Ramazan bayrami muddetinde icaze verilirdi Indi ise sarayin her bir ziyaretcisi bu muqeddes emanetleri gore biler lakin onlar muhafize olunmaq meqsedi ile cox zeif isiqlandirilirlar 58 Hemcinin bir cox muselmanlar muqeddes emanetlerin qorunmasi ve saxlanilmasi ucun bexsisler verirler Siratagli Muqeddes Eba Zali III Muradin hakimiyyeti dovrunde Sunnet otagi insa edildiyi dovrde elave edilmisdir Ola bilsin ki bu sirataglar X esrde Muqeddes Menas kilsesine cevirilmis Poseydon mebedinin yerinde insa olunmusdu 89 XIX esrin II yarisinda Mehrem otaq dovlet resmilerinin yasayis yeri kimi istifade olunmusdu Tehlukesizliyin temini RedakteBezi mutexessisler iqlim nezareti otaqlarinin olmamasini esas getirerek sarayda tehlukesizliyin zeif temin olundugunu iddia etmis 58 hette sarayi tehlukesizlik ucun qarabasma 58 adlandirmislar Saray kompleksine daxil olan binalarin ekserinin divari on fut qalinliginda olduguna gore 1999 cu il Izmit zelzelesinde kompleks zede almamisdir Bu felaketden sonra muzey rehberliyi sarayda saxlanan cini kolleksiyalari ucun daha tehlukesiz serait yaratmaq qerarini vermisdir 58 1999 cu ilde bas vermis ogurluq hadisesi zamani ogrular kitabxanadaki qapali sergiden XII esre aid Quran elyazmasi ogurlamislar 58 30 noyabr 2011 ci ilde liviyali kecmis polis ve inqlabci Samir Salem Ali Elmadhavri norvecli ekstremist Anders Berinq Breyvikin toretdiyi terror aktini tekrarlayaraq Topqapiya gelmis yuzlerle turisti oldurmek istemisdir 90 Imperiya darvazasini kecmeye calisarken Saray Gozetcileri terefinden saxlanan terrorcu esgerlere ve muhafizecilere ates acmis neticede Serafeddin Eray Topcu ve Mehmed Ballici adli iki muhafizecini yaralamisdir Bundan sonra esas heyete girmeyi bacarmis terrorcunun Saray Gozetcileri terefinden zerersizlesdirilmesine cehd edilmisdir Turkiyenin SWAT xususi polis destesi ile bir saata yaxin atismadan sonra o zerersizlesdirilmisdir Insident xarici vetendasin iki ov silahi ile saray kompleksi erazisine nece daxil olmasi haqqinda diskussiyalara sebeb olmusdur Sabahsi gunden baslayaraq saray kompleksinde guclendirilmis tehlukesizlik sisteminin tetbiqine baslanmisdir Sarayin suretleri RedakteAntalyadaki Topqapi Sarayi Mocuzeler Dunyasi Resorts amp Hotels kurortunda Dinleme otagi saray metbexleri ve Edalet qullesi kimi bezi binalarin suretleri insa edilmisdir 91 Populyar medeniyyetde RedakteABS yazicisi Devid Bollun Demiralov ing Ironfire romaninin dorduncu kitabinda Qanuni Sultan Suleyman zamaninda Topqapi sarayindaki heyatdan behs olunur 1964 cu ilde istehsal edilmis Topqapi filminde Topqapi muzeyinde saxlanan Topqapi xenceri nin ogurlanmasindan behs edilir Hemcinin bax RedakteDolmabagca sarayi 1853 1889 ve 1909 1922 ci illerde imperator rezidensiyasi olmus saray Yildiz Sarayi 1889 1909 cu illerde imperator rezidensiyasi olmus saray Osmanli memarligi Osmanli ordusuIstinadlar Redakte director Batur editor Afife 2006 Historic peninsula Istanbul Chamber of Architects of Turkey Istanbul Metropolitan Branch 65 6 ISBN 9753958994 Category link Category 1 2 3 4 5 6 7 8 Simons Marlise 1993 08 22 Center of Ottoman Power New York Times Istifade tarixi 16 mart 2015 ICOMOS 2006 2006 Periodic Reporting PDF State of Conservation of World Heritage Properties in Europe SECTION II UNESCO Istifade tarixi 2008 09 17 Top Capou i e Top Kapi Constantinople Turkey World Digital Library 1890 1900 Istifade tarixi 16 mart 2015 Necipoglu 1991 seh 3 Necipoglu 1991 seh 6 Necipoglu 1991 seh 8 Necipoglu 1991 seh 9 Bilkent University Historical Information on The Topkapi Palace Museum Istifade tarixi 2008 09 17 1 2 Necipoglu 1991 seh 23 Necipoglu 1991 seh 4 1465 The Encyclopedia of World History 2001 Istifade tarixi 2008 06 15 Necipoglu 1991 seh 15 Necipoglu 1991 seh 16 17 Necipoglu 1991 seh 20 www topkapisarayi gov tr eng alaymeydani html I Courtyard Alay Meydani bad url Topkapi Palace Museum 2008 03 07 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2008 08 16 Necipoglu 1991 seh 46 50 Necipoglu 1991 seh 46 Necipoglu 1991 seh 44 1 2 Necipoglu 1991 seh 51 Orta Kapi Depiction from the 16th century miniature Hunername 1523 Istifade tarixi 2008 08 16 Davis 1970 seh 26 27 www topkapisarayi gov tr eng divan meydani html II Courtyard Divan Square bad url Topkapi Palace Museum 2008 08 01 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2008 08 16 Necipoglu 1991 seh 53 Necipoglu 1991 seh 64 66 1 2 Necipoglu 1991 seh 82 Necipoglu 1991 seh 86 Davis 1970 seh 67 1 2 3 Davis 1970 seh 71 Davis 1970 seh 68 Davis 1970 seh 73 76 Davis 1970 seh 75 Necipoglu 1991 seh 85 1 2 3 4 Necipoglu 1991 seh 87 Necipoglu 1991 seh 84 86 Necipoglu 1991 seh 88 Necipoglu 1991 seh 89 90 Necipoglu 1991 seh 70 Austrian Ambassador Baron Wenceslas Wratislaw was privy to a banquet hosted by the sultan in 1599 Orijinal metn ing But before they gave us anything to eat we saw how the Turkish emperor is served First came about 200 cup bearers or servers dressed almost uniformly in red silk dresses and with caps on their heads like those of the janissaries When it was dinner time the superintendent of the kitchen brought from the cook a porcelain dish and another covered dish handed it to the waiter nearest to him he to a third and so on till it came to the one who stood nearest to the Emperor s apartment There again stood other chamberlains and one handed it to another till the viands were carried very quickly and without the slightest noise or clatter to the Emperor s table 1 2 Necipoglu 1991 seh 72 Necipoglu 1991 seh 73 Necipoglu 1991 seh 74 75 www topkapisarayi gov tr eng enderunavlusu html III Courtyard Enderun Avlusu bad url Topkapi Palace Museum 2008 04 05 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2008 08 16 Necipoglu 1991 seh 90 Necipoglu 1991 seh 95 Necipoglu 1991 seh 98 99 Necipoglu 1991 seh 100 Necipoglu 1991 seh 108 109 Davis 1970 seh 116 118 Necipoglu 1991 seh 100 101 Necipoglu 1991 seh 109 110 Claire 2004 seh 47 48 Davis 1970 seh 114 Necipoglu 1991 seh 101 Davis 1970 seh 113 Topkapi Palace Museum 2001 The Imperial Treasury Istanbul MAS Publications ISBN 975 7710 04 0 www topkapisarayi gov tr eng sofaihumayun html IV Courtyard Sofa i Humayun bad url Topkapi Palace Museum 2008 04 04 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2008 08 16 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Splendors of Topkapi Palace of the Ottoman Sultans Smithsonian Magazine February 2000 Istifade tarixi 18 mart 2015 Konyali Restaurant Istifade tarixi 20 mart 2015 www topkapisarayi gov tr eng harem html Harem bad url Topkapi Palace Museum 2008 04 03 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 19 mart 2015 Davis 1970 seh 212 Davis 1970 seh 218 221 Necipoglu 1991 seh 177 1 2 Necipoglu 1991 seh 178 1 2 3 Davis 1970 seh 222 Davis 1970 seh 223 1 2 3 Davis 1970 seh 231 Davis 1970 seh 232 233 Davis 1970 seh 233 Davis 1970 seh 237 Davis 1970 seh 243 Davis 1970 seh 243 244 Davis 1970 seh 247 Davis 1970 seh 248 1 2 Davis 1970 seh 249 Davis 1970 seh 253 256 Davis 1970 seh 209 Topkapi Palace Museum www topkapisarayi gov tr eng saltanatkapisi html Bab i Humayun Imperial Gate bad url 2008 05 10 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2008 09 17 Necipoglu 1991 seh 36 Depiction from the 16th century miniature Hunername Necipoglu 1991 seh 38 39 Krahl Regina Nurdan Erbahar John Ayers 1986 Chinese ceramics in the Topkapi Saray Museum Istanbul a complete catalogue New York Sotheby s Publications ISBN 0 85667 184 3 Misugi 1981 seh 211 214 Claire 2004 seh 40 41 Misugi 1981 seh 215 235 Baker Patricia Ahmet Ertug 1996 Silks for the Sultans Ottoman imperial garments from the Topkapi palace Istanbul Ertug amp Kocabiyik Topkapi Palace 2005 ISBN 975 285 234 3 pages 69 70 Ipsiroglu Mazhar Sevket 1980 Masterpieces from the Topkapi Museum paintings and miniatures London Thames and Hudson ISBN 0 500 23323 3 A Ongan 1940 1937 yilinda Turk Tarih Kurumu tarafindan yapilanTopkapi Sarayi hafriyati The excavations in Topkapi Palace conducted by the Turkish Historical Society in 1937 Belleten iv 318 355 Istanbul palace shooter attempted Norway like massacre 2015 12 08 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2015 03 20 WOW Topkapi Palace in Kundu Antalya 2011 08 01 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 20 mart 2015 Edebiyyat RedakteG Goodwin 2003 A History of Ottoman Architecture London Thames amp Hudson Ltd ISBN 0 500 27429 0 Turhan Can Topkapi Palace Orient Turistik Yayinlar Ve Hizmetler Ltd Istanbul 1994 Turner J ed Grove Dictionary of Art Oxford University Press USA New edition January 2 1996 ISBN 0 19 517068 7 Ertug Ahmet Topkapi The Palace of Felicity Istanbul Ertug and Koluk 244 pages Goodwin Godfrey 2000 Topkapi Palace An Illustrated Guide to its Life and Personalities Saqi Books ISBN 0 86356 067 9 Topkapi Palace Museum The Imperial Treasury MAS Publications 2001 ISBN 975 7710 04 0 Necipoglu Gulru 1991 Architecture ceremonial and power The Topkapi Palace in the fifteenth and sixteenth centuries Cambridge Massachusetts The MIT Press 336 pages ISBN 0 262 14050 0 Misugi Takatoshi 1981 Chinese porcelain collections in the Near East Topkapi and Ardebil Hong Kong Hong Kong University Press 273 pages ISBN 962 209 004 4 Ahmet Ertug Topkapi The Palace of Felicity Ertug amp Kokabiyik 1989 ASIN B0006F4CM6 Tahsin Oz Topkapi Saray Museum 50 Masterpieces Turkish Press ASIN B000VHIQCG J M Rogers The Topkapi Saray Museum Architecture the Harem and other buildings New York Graphic Society 1988 ASIN B000MKDDF2 Hulya Tezcan J M Rogers The Topkapi Saray Museum Textiles Bulfinch Press 1986 ISBN 978 0 8212 1634 7 J M Rogers Author Cengiz Koseoglu Topkapi Saray Museum Bulfinch Press 1988 ISBN 978 0 8212 1672 9 Rogers J M 1987 The Topkapi Saray Museum Carpets Boston Little Brown amp Company 248 pages ISBN 0 8212 1679 1 Filiz Pcafgman Author J M Rogers The Topkapi Saray Museum Manuscripts Bulfinch Press 1986 ISBN 978 0 8212 1633 0 Zeynep M Durukan The Harem of the Topkapi Palace Hilal Matbaacilik Koll 1973 ASIN B000OLCZPI Esin Atil Suleymanname The Illustrated History of Suleyman the Magnificent Harry N Abrams 1986 ISBN 978 0 8109 1505 3 Davis Fanny 1970 Palace of Topkapi in Istanbul ISBN 000NP64Z2 Turhan Can Topkapi Palace Orient Touristic Publishing Service 1997 ASIN B000JERAEQ Claire Karaz 2004 Topkapi Palace Inside and Out A Guide to the Topkapi Palace Museum and Grounds Istanbul Citlembik Publications 104 pages ISBN 978 975 6663 49 3 Sabahattin Turkoglu The Topkapi Palace NET 1989 ISBN 978 975 479 074 0 Ilhan Aksit Topkapi Palace Istanbul 1994 ASIN B000MPGBGK Ergun Nilgun and Ozge Iskender 2003 Gardens of the Topkapi Palace An example of Turkish garden art Studies in the History of Gardens amp Designed Landscapes vol 23 no i 57 71 Ilber Ortayli Topkapi Palace Tughra Books Somerset New Jersey 2008 ISBN 978 1 59784 141 2 Ilhan Aksit The Mystery of the Ottoman Harem Aksit Kultur Turizm Yayinlari ISBN 975 7039 26 8Xarici kecidler RedakteTopqapi sarayinin resmi sayti Vikianbarda Topqapi sarayi ile elaqeli mediafayllar varMenbe https az wikipedia org w index php title Topqapi sarayi amp oldid 6076411, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.