fbpx
Wikipedia

Söyüd

Söyüd (lat.Salix) — söyüdkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

?Söyüd
Salix

Ağlar söyüd.
Bitkinin ümumi görünüşü.
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Dillenid
Sıra:Söyüdçiçəklilər
Fəsilə:Söyüdkimilər
Cins: Söyüd
Elmi adı
SalixL.

Qışda yarpağını tökən, iki evli bitkidir. İri ölçülü ağaclar və ya xırda kollardır. Yarpaqları uzunsov lansetvaridir, damarlanması lələkvaridir, saplağı qısadır. Çiçək sırğaları sallaq və ya dikdayanandır. Yarpaqlamadan əvvəl və ya sonra, yaxud yarpaqlama vaxtı çiçəkləyirlər. Nektarlı bitkilərdir.

Söyüd cinsinin yer kürəsində 600-dən artıq növü məlumdur. Qafqazda təqribən 25 növü, Azərbaycanda isə 15 növü bitir. Çox qədim cinsdir və onun qazıntı һalında tapılmış nümunələri üçüncü dövrə aiddir. Tez böyüyən, dekorativ bitki olmaqla geniş areala malikdirlər.

Mündəricat

Söyüd – Salix L. cinsinin dünya florasının tərkibində 500-dən artıq növünə təsadüf edilir. Qafqazda 25, Azərbaycanda isə 14 növü yayılmışdır.

Söyüd ağaclarının xalq təsərrüfatında böyük əhəmiyyəti vardır. Səbət söyüdləri (üç erkəkcikli söyüd, qonur və ya purpur söyüdü və s.) toxunma avadanlıqlar (səbət, toxunma mebel və s.) üçün gözəl materialdır. Bəzi söyüd növləri qabıqlarında aşı maddələrinin xeyli çox olması ilə digər bitkilərdən fərqlənir. Azərbaycanda söyüdlərdən bu məqsədlə istifadə edilmir. Müxtəlif səbət söyüdlərinin birillik çubuqlarının qabığı ağaclara göz calağı vurulduqda bir sarğı materialı kimi də işlədilir. Söyüd ağacları həm tikinti, həm də yanacaq, bəzək və dərman xammalı (qlükozid salisin) kimi də qiymətlidir. Söyüd qabığından hazırlanan preparatlar büzücü maddə kimi, qızdırmanı salan və qankəsici vasitə kimi işlədilir. Xalq təbabətində bu ağacın qabığından (ağ söyüd, keçi söyüdü və ya kolvarı söyüd, qırmızı söyüd) malyariyaya qarşı istifadə olunur. Söyüd qabığından alınan tozu isə irinli yaraların üzərinə səpirlər.

Bir çox söyüd növlərinin qabığı parçaları sarı, qəhvəyi və qırmızı rəngə boyamaq üçün işlədilir. Söyüdlüklər arıçılıq üçün çox qiymətlidir, yazın əvvəllərində söyüd ağacları çiçəkləmə dövründə çiçək balı (nektar) və tozcuq verir. Arıçılıq üçün ən qiymətli söyüd növləri keçi söyüdü, kolvari söyüd, küllü söyüd, ağ söyüd, nisbətən az qiymətli olan növlər isə beşerkəkcikli söyüd, üç erkəkcikli söyüd, pu rpur söyüdü və s. Bəzi hallarda yaz əlverişli keçdikdə və arı ailələri gümrah olduqda söyüd ağaclarının hər hektarından 150 kq-a qədər bal almaq olur.

Ağac formalı söyüdlərin oduncağı yumşaq və yüngüldür. Ondan dülgərlik və tokarlıq işində, ev əşyaları, sadə kənd təsərrüfatı alətləri və s. hazırlanmasında istifadə edilir. Çubuqlarından cürbərür səbətlər, əl ağacları və s. düzəldilir.

Oduncağından sellüloza istehsal etmək və plastik kütlələr hazırlamaq üçün də istifadə etmək olar.

Söyüd yaşıllaşdırma məqsədilə ən çox əkilən ağacdir. Bağlarda və parklarda, göllərin ətrafında, xiyabanların, meşəliklərin kənarında əkilib-becərilən bəzək söyüdləri (xüsusilə də salxım söyüdlər) bütün dünyada məşhurdur.

Küçələrdə, yol kənarlarında, evlərin qabağında və həyətlərdə də söyüd əkilir. Söyüd növlərinin bir çoxunun böyük meliorativ əhəmiyyəti var, bəzi söyüd növləri qoruyucu meşə zolaqlarında əkilir, bəzilərindən qumluqlarda, suvarılan torpaqlarda və ya göllərin ətrafında meşə salmaq, yarğan və uçurumları bərkitmək üçün istifadə edilir. Söyüd ağaclıqlarında bəzi ov heyvanları və quşlar yaşayıb qidalanır. Budaqları qışda ev heyvanları üçün yemdir.

Söyüd növlərinin çoxusu sürətlə böyüməsi (xüsusilə də cavan ikən) və işıq sevməsi ilə fərqlənir. 20-30 illik söyüd ağaclarının istehsalat əhəmiyyəti daha böyükdür.

Ağacvari söyüd — S. arbuscula.

Əsas məqalə: Ağacvari söyüd

Cırtdan boylu (30 sm) yerə sərilmiş, qollu-budaqlı koldur. Budaqları qırmızımtıl-qonur rənglidir, çılpaqdır. Tumurcuqları sivri, xırda, qırmızımtıl-sarıdır. Yarpaqları qısasaplaqlı ellipsvari, uzunsov, tərsinəyumurtavari və ya lansetvaridir. Qaidə һissədən və ucdan daralmışdır, orta һissədən enlidir, kənarları xırda mişardişlidir, üstdən tünd yaşıl altdan açıq yaşıl, yeni açılanda tükcüklü olur, orta damarı sarıdır. Yarpaq açdıqda və ya bir qədər gec çiçəkləyir. Erkəkcik çiçəkləri oturaqdır, uzunluğu 2,5 sm-ə çatır. Dişiçik sırğaları qısa olub, silindirvaridir, saplağı uzundur, 5 sm-ə qədərdir. İyun ayında çiçəkləyir, çiçəyi nektarlıdır. Skandinaviyada, orta Avropada, Qafqazda və Azərbaycanda bitir. Quba sahəsində Subalp və Alp qurşaqlarında çaylarda bitir. İlk dəfə İsveçrədən təsvir olunub.

Keçi söyüdü – S.caprea

Əsas məqalə: Keçi söyüdü

Bu növə Bədmüşk də deyilir. Boyu 18 m-ə və diametri 60 sm çatan ağac və ya koldur. Qabığı yaşılımtıl boz və hamardır. Yaşlı gövdələrinin qabığı qaramtıl və uzununa dərin çatlıdır. Zoğları yoğun, bozumtul yaşıl və tumurcuqları iridir. Yarpaqları qalın, iridir, 11-18 sm uzunluqdadır. Enli-yumurtavari, azacıq qarışıqlıdır, kənarı dalğavari dişlidir. Üstdən tünd-yaşıl, altdan sıx ağımtıl saçaqlı tükcüklüdür, yan damarları 6-9 cüt olub aydın seçilir. Yarpaq açmazdan qabaq çiçəkləyir, ikievlidir. Dişicik çiçəkləri bozumtul-yaşıl və solğundur. Erkəkcik çiçəklərin sırğası iridir, dəyirmi-silindrvaridir, parlaq-sarı rənglidir. Çiçək açarkən keçi söyüdü çox dekorativ görkəm alır. Çiçəkləri nektarlıdır, qabığında 21%-ə qədər aşı maddəsi vardır. Avropa və Asiyanın meşəli rayonlarında geniş arealda yayılmışdır. Azərbaycanın bütün meşəli rayonlarında, yuxarı dağ meşə qurşaqlarında bitir. Bəzən yaşıllaşdırmada isitifadə olunur. Şaxtaya davamlı, torpağa az tələbkar bitkidir. İlk dəfə Avropada təsvir olunub.

Bədmüşk, pişpişə (Keçi söyüdü) – S. caprea L. hündürlüyü 1,5-4,0, bəzən 4-8 m-ə, diametri 40-60 sm-ə qədər olan ağacdir. Qabığı yaşılımtıl-boz və hamardır. Böyüdükcə, xüsusilə gövdəsinin aşağı hissəsi qonurumtul rəng alır və üzərində uzununa dərin çatlar əmələ gəlir. Cavan budaqları sıx boz tüklüdür, sonralar çılpaqlaşır. Tumurcuqları çox iri, çılpaq və qonurdur, 5mm uzunluqdadır. Yarpaqlarıın uzunluğu 5-12 (18) sm, eni 2,5-5(8) sm olub, ellips şəklindədir. Yarpaqları açılmazdan əvvəl çiçəkləyir. Dişicik sırğaları saplaqlıdır, sıxdır, meyvələrinin yanındakılar 10 sm-ə qədər uzunluqdadır. Erkəkcikləri 2-dir, sərbəst və çılpaqdır. Mart-aprel aylarında çiçək açır.

Bədmüşk söyüdünün qabıq və budaqlarının tərkibində alkaloid, C vitamini, salisil spirti, 2,2-4,2% fenolqlükozid, katexin, kversetin flavonoidləri, yarpaqlarından üzvi turşular, saponin, kempferol, lyuteolin, apiqenin, bakkozid, salikaprin, hamaşçiçəyindən 0,49-1,87% fenolqlikozid, triantin, izoramnetin, lyuteolin, erkək hamaşçiçəyindən üzvi turşular, C vitamini, 4,1-5,3%-ə qədər diosmetin, kapreozid, salikapreozid, izoramnetin flavonoidləri aşkar edilmişdir. Dişicikdə 1%-ə qədər sulu karbohidrat maddələri, 0,2%-ə qədər saxaroza, tozcuğundan 11%-ə qədər sulu karbohidrat, 7%-ə qədər saxaroza qlükoza, fruktoza, qalaktoza, ramnoza, C vitamini və s. maddələr aşkar edilmişdir.

Bədmüşk söyüdü çox qiymətli dərman və texniki bitkidir. Tərkibində flavonoidlər, aşı, boyaq maddələri aşkar edilmişdir. Bu qiymətli bitki xalq təbabətində qədimdən istifadə olunur. Aprel-may aylarında çiçəkləmə dövrüdür, qabığı isə iyun-iyul aylarında toplanır. Qabığından təzə alınmış şirə mədə xəstəliklərinin, qara ciyər iltihabının, sarılığın müalicəsində, eləcə də qızdırmanı salan, qandayandırıcı vasitə kimi faydalıdır. Elmi təbabətdə xinin maddəsinin kəşfinə qədər ondan revmatizmin, böyrək xəstəliklərinin müalicəsində, bəzi vəzlərin şişməsinin qarşısının alınmasında geniş istifadə olunmuşdur. Bunlardan başqa, söyüd qabığının külündən hazırlanan sirkəli məlhəm ziyil götürən dərmandır. Onun kitrəsi isə göz xəstəliyinin müalicəsində mühüm əhəmiyyətə malikdir. Bədmüşk söyüdünün çiçəklərindən alınan cövhər xalq arasında «pişpişə arağı» adı ilə məşhurdur. Bitkidən ürək ağrısı zamanı və ümumiyyətlə, ürək xəstəliklərində damcı formasında istifadə edilir. Son zamanlar alimlərimiz öyrənmişlər ki, ürək dərmanı kimi bitkinin başqa hissələrinə nisbətən erkəkcik daşıyan çiçəkləri daha səmərəlidir.

Ondan alınan preparatlar ürək fəaliyyətinin pozulması və nəbzin tez-tez vurması vaxtı işlədilir. Son zamanlar söyüd çiçəyindən hazırlanan duru spirtli cövhərdən qan təzyiqi xəstəliklərində istifadə olunur.

Alman xalq təbabətində qabığından hazırlanan dəmləmə və cövhərdən öskürək zamanı baş ağrılarında, qızdırmada, malyariyada, müxtəlif qanaxmalarda, mədə-bağırsaq xəstəliklərində, sinir ağrılarında müxtəlif soyuqdəymələrdə, sakitləşdirici kimi daxilə qəbul edilir.

Bədmüşk söyüdünün qabığının tərkibində 15-16%, bəzi hallarda isə hətta 21%-ə qədər tannin maddəsi olur. Ağac daha kefyiyyətli olduqda taninin miqdarı 62,1%-ə çatır. Qabıqlarından alınan yüksək keyfiyyətli tanin maddəsi gön-dəri sənayesi üçün qiymətli aşılayıcı sayılır.

Bu söyüd qiymətli bəzək bitkisi hesab edilir. Bədmüşk söyüdünün yarpaq, çiçək və qabıqlarının tərkibində flavonoid tərkibli boyaq maddələri vardır. Biz laboratoriya şəraitində bədmüşkdən sarı, qızılı-sarı, sarı-narıncı, narıncı-yaşıl, yaşılımtıl, zeytunu, firuzəyi, qonur, qonurumtul-boz, açıq-qəhvəyi, tünd-qəhvəyi, şabalıdı, qəhvəyi-qara və s. rəng və çalarlar almağa nail olmuşuq. 1 kq bədmüşk söyüdünün qabığından hazırlanan boya məhlulu ilə 8-10 kq yun və ipək məmulatını boyamaq olar. Bitkidən alınan rəng və çalarlar günəş şüasına, yuyulmaya qarşı davamlıdır. Bədmüşk söyüdünün qələmləri çox çətinliklə kök atır, əsasən toxumların vasitəsilə çoxaldılır. Kötüyündən çoxlu pöhrə verir.

Ağçubuq söyüd – S. triandra

Əsas məqalə: Ağçubuq söyüd

Boyu 10 m-ə, diametri 12 sm-ə çatan alçaq boylu ağac və ya uca boylu koldur. Budaqları qonur-yaşıl və ya zeytun rəngində olub, elastikdir.

Ağ söyüd – S. alba L.

Əsas məqalə: Ağ söyüd

Ağ söyüd – S. alba L. söyüd cinsinin xalq təsərrüfatı üçün əhəmiyyətli növlərindən biridir. Hündürlüyü 15-20 (30) m olan, geniş çətirli və əlverişli şəraitdə gövdəsinin diametri 2-3 m-ə çatan ağacdır. Qabığı bozdur, köhnə gövdəsinin qabıqları üzərində dərin çatlar olur. Cavan b udaqları gümüşü tüklüdür, köhnə budaqları çılpaq qonurumtul və ya sarımtıldır. Tumurcuqları budağa sıxılmışdır, sivridir, təqribən 6 mm uzunluğundadır. Yarpaqları nazik olub, ensiz və ya enli lansetvaridir. Sırğaları yarpaqları ilə bir zamanda açılır.

İkiyuvalı (ikievli) çiçəkləri sünbül şəklində tək-tək düzülmüşdür. Meyvəsi qutucuqdan ibarətdir.

Bitki aprel-may aylarında çiçək açır, meyvəsi iyun ayında yetişir. Ağ söyüd Azərbaycanda çox geniş yayılmışdır. Bu bitki sulu yerlərdə, arxların, çayların və xəndəklərin kənarlarında tək-tək və topa halında bitir. Çox vaxt həyətyanı sahələrdə, küçələrdə, yol və arxların kənarında və s. yerlərdə yaşıllaşdırma məqsədilə əkilib-becərilir. Nahaq yerə xalq arasında deməmişlər ki, «söyüd su ilə dalaşmaz», «söyüd çəmən otları kimidir, onu biçərsən, o yenidən böyüyüb formalaşmağa başlayır», «söyüd uzununa böyüyür» və s. Qədim yunanlar hesab edirdilər ki, söyüd Hekatə və Həre allahlarınındır.

Roma şairi Vergiliyanın əsərlərində göstərilir ki, ilahə və pərilər öz yaxın adamlarını, sevgililərini itirən zaman qəmginlik rəmzi olaraq söyüd ağacının altında oturub yas saxlayırmışlar.

Ağ söyüd təsərrüfat cəhətdən qiymətli, tez böyüyən, torpağa qarşı az tələbkar bir ağacdir. Şaxtaya qarşı həssasdır. Yumşaq yerlərdə, təzə çay çöküntülərində yaxşı əmələ gələrək, 20 yaşına qədər hər il təqribən 1m boy atır. Sonralar boy artımı yavaşıyır və tamam qocalanadək diametri daim yoğunlaşır, 100 ilə qədər yaşayır.

Respublikamızın ərazisində ağ söyüdün çox geniş yayılmasına baxmayaraq, ümumiyyətlə, ehtiyatı getdikcə azalır. Yalnız geniş surətdə becərildikdən sonra sənayedə istifadə etmək üçün bir xammal mənbəyi ola bilər.

Yarpaq tumurcuqlarından 2,91-7,3% monosaxarid, 0,39-4,13% saxaroza, karotinoid, 36 yarpaqlarında karotinoid, C vitamini, apigenin, izokversetrin, rutin, monoqlükozid, izoramnetin, narsissin, tozcuqlarından qlükoza, fruktoza, qalaktoza, ramnoza, C, P vitaminləri, karotin və s. maddələr aşkar edilmişdir. Gövdəsinin qabığında 14-15%-ə qədər aşı maddəsi müəyyən edilmişdir.

Söyüd qabıqları nazik dərilərin aşılanması üçün əvəzolunmaz xammal sayılır. Söyüdlə aşılanmış nazik dərilərdən isə zərif əlcəklər və kitab cildlərinin hazırlanmasında istifadə edilir.

Söyüdün qiymətli müalicəvi xüsusiyyətləri haqqında qədim yunanların geniş məlumatları olmuşdur. Dioskorid söyüdün qabıq, yarpaq, tumurcuq və çiçəklərindən alınan şirələrin böyük müalicəvi əhəmiyyəti haqqında geniş məlumat vermişdir.

Gövdəsinin qabıq və budaqlarından hazırlanan ekstraktlardan büzüşdürücü, hemostaz (qan axmasının kəsilməsində), dezinfeksiyaedici, hərarətsalıcı, damarları genişləndirən vasitə kimi istifadə edilir. Cövhər, dəmləmə və tozundan isə dizenteriya, qastrit, qəbizlik, daxili qanaxmalarda, qadın xəstəliklərində, nevroz, vərəm, tif, revmatizm və s. xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunur. Bundan başqa ağ söyüdün cövhərindən, dəmləməsindən, tozundan ağız və boğazın qar-qara olunmasında, vannasından damar genişlənmələrində, müxtəlif dəri xəstəliklərində istifadə edir, tozunu isə yara qanaxmalarının üzərinə qankəsici vasitə kimi səpirlər. Bolqarıstanda oynaq və toxumalarda başverən nasazlıqların aradan götürülməsində işlədilir. Yarpaqlarından hazırlanan dəmləmələrdən güclü bağırsaq qanaxmalarında, qızdırmanın aşağı salınmasında, hamaşçiçəyindən isə əsəb və taxikardiya (ürəyin tez-tez döyünməsi) əleyhinə işlədilir. Çiçəklərindən hazırlanan cövhər isə qızdırmanı salan vasitə kimi daxilə qəbul edilir.

Xalq arasında ağ söyüdü «aspirin ağacı» adlandırırlar. Belə ki, söyüdün qabıqlarından alınan salisin – təbii preparat olub, aspirini əvəz edir. Bundan başqa uzun müddət söyüdün qabıq və cavan budaqlarından alınan cövhərdən qəbul edən zaman insanlarda damarların elastikliyi artır. Qan kapilyarlarının partlayıb və qırılıb sızmalar əmələ gətirməsinin qarşısını alır.

Ağ söyüdün qabıq hissəsi qiymətli müalicəvi xüsusiyyətlərə malikdir. Ondan hazırlanan preparatlardan dezinfeksiyaedici, soyuqdəyəmə, qanyaradıcı, sakitləşdirici, büzüşdürücü və sidikqovucu vasitə kimi istifadə edilir.

Malyariya xəstəlyi yayılan rayonlarda bu xəstəliyi müalicə etmək üçün çox qiymətli və çətin tapılan xinin maddəsi söyüd qabığı ilə əvəz edirmişdir. Bu qiymətli təbii vasitədən bu gün də bir sıra xəstəliklərin müalicəsində müvəffəqiyyətlə istifadə edilir.

Damarlarda toplanan duz yığıntılarının, revmatizmin, həmçinin ishal və mədədə olan turşuların nizama salınması üçün.1 xörək qaşığı doğranmış söyüd qabığını 0,5 litr qaynar suya töküb, zəif odü zərində 15-20 dəqiqə saxladıqdan sonra bir saat dəmləyin və süzüb gündə 3-4 dəfə, 2 xörək qaşığı daxilə qəbul edin.

Damar genişlənmələrində və tromboflebitin aradan qaldırılmasında. 250 q qabığı 2 litr qaynar suya töküb zəif od üzərinə qoyub 15-20 dəqiqə saxlayın. Dəmlədikdən sonra bir vedrə suya töküb temperaturunu 37°C-yə çatdırın. Dizinizi vannaya qoyub 20-30 dəqiqə saxlayın, bu zaman ayaqlarınızın üzərini isti odeyalla örtün. Çalışınki, su soyumasın. Əməliyyatdan sonra isti corab geyinin.

Soyuqdəymə zamanı. Doğranmış söyüd qabığını qızıl ağac qozu ilə qarışdırıb 1 xörək qaşığı 1 stəkan qaynanmış suyun üzərinə töküb 5-7 dəqiqə zəif od üzərində saxlayın. Dəmlədikdən sonra soyudub süzün, gündə 2-3 dəfə stəkanın 1/3 hissəsi qədər yeməyə 20-30 dəqiqə qalmış daxilə qəbul edin. Bərabər miqdarda doğranmış cavan söyüd budağından və qızıl ağac qozundan götürüb 1 stəkan qaynar suya tökün və 3-5 dəqiqə bişirib 30 dəqiqə dəmləyib, süzün. Cövhərdən stəkanın 1/4 hissəsi qədər götürüb, hər gün 2-3 dəfə yeməkdən qabaq qəbul edin. Müalicə kursu 2-3 həftədir.

Qızdırma, göyöskürək və vərəm xəstəliklərində. 1 çay qaşığı xırdalanmış qabığından götürüb 1 stəkan qaynar suyun üzərinə töküb, qaynama dərəcəsinə çatdırın. 3-4 saat dəmlədikdən sonra süzüb 3-4 dəfə, yeməyə 15-20 dəqiqə qalmış stəkanın 1/4 hissəsi qədər daxilə qəbul edin. Qastrit, kolit, dizenteriya, daxili qanaxmaların, o cümlədən də uşaqlığın kəskin qanaxmalarının qarşısının alınmasında. Söyüdün 1 xörək qaşığı doğranmış qabığından və yaxud cavan budaqlarından götürüb 1 stəkan qaynar suya töküb10-15 dəqiqə bişirdikdən sonra yarım saat dəmləyib süzün. Sonra üzərinə isti su əla və edib bir stəkan həcminə gətirin. Cövhərdən gündə 3-4 dəfə 1-2 xörək qaşığı yeməyə 30 dəqiqə qalmış qəbul edin. Müalicə kursu 2-3 həftədir.

Diqqət! Söyüd qabığından hazırlanan çay və dəmləmələrdən hamilə qadınların, xroniki qəbizliyi olan xəstələrin istifadə etmələri məsləhət görülmür. Söyüddən hazırlanan şirə kosmetika və ətriyyat sahəsində də işlədilir. Bundan əla və söyüddən alınan cövhərlə döyənək və ziyillərin aradan qaldırılmasında, saçın dibinin möhkəmləndirilməsində geniş istifadə edilir. Söyüdün qabığını yandırıb alınan külün tərkibində qatı sirkə turşusu əlavə edib, ayaqda əmələ gələn qaşınmaları, göbələk xəstəliklərini, döyənəkləri müalicə edirlər. Cövhəri ilə saçları yuduqda tüklər qızılı rəngə boyanır.

Söyüd qiymətli bəzək bitkisidir. Söyüdlər yarpaqlarının rənginə, formasına, çətirlərinin müxtəlifliyinə görə həqiqətən gözəldir. Elə bir arx, çay, dərə və göl ətrafı yoxdurki, oranı söyüdsüz təsəvvür edəsən. Elə yerlər də varki, söyüdlüyün sıxlığından keçmək belə olmur, keçilməz cəngəllikləri xatırladır, ürəkaçan biosenoz yaradaraq bir çox quş və heyvanlar üçün sığınacağa çevrilir.

Budaqları azacıq küləkdən belə əsməyə başlayır, həzin xışıltılı bir musiqi əhəngi yaradır. Bəzi söyüdlərin salxım budaqları suya çatana qədər uzanaraq, ləpələrə qoşulub qəribə mənzərə yaradır. Bu görünüş insanların zövqünü oxşayır, onların əsəblərinin sakitləşməsinə səbəb olur. Bəli, bir çox hikmətləri ilk baxışda duyulmayan, haqq-sayları mizan-tərəziyə qoyulmayan söyüdlər. N.A.Obozovun dediyi kimi, bitib yayıldığı yerlərdə digər ağac və kolların yarada bilmədiyi qədər münasib mikroiqlim və bitkilər üçün əlverişli olan xüsusi fitoiqlim yaratmaq kimi özlərinə məxsus bioloji keyfiyyətlərə malikdir. Elə buna görədirki, bulaq və çaylar üzərində baş əyən söyüdlərin kölgəsində torpağın və suyun hərarəti aşağı, havada rütubətin faizi normal, havanın özü saf olur. Söyüdlər kənarında əkildikləri arxların suyunun axma sürətini xeyli azaldır, ətrafı yuyulmaqdan qoruyur, pambıq tarlaları və əkin zəmiləri üçün qoruyucu meşə zolağı vəzifəsini daşıyır. Kənd təsərrüfatı bitkilərinin ziyanvericiləri ilə qidalanan quşların çoxalaraq yaşamaları üçün sığınacaq yaradır. Bir sözlə, söyüdlər gözəllik, sağlamlıq və maddi nemətlər bollluğunun rəmzidir.

Biz ilk dəfə olaraq söyüdün qabıq hissəsindən boyaq məhlulu hazırlayıb yun ipi açıq qəhvəyi, qəhvəyi, tünd-qəhvəyi, şabalıdı, tütünü, tütünü-qonur, mixəyi və s. rəng və çalarlara boyamağa nail olduq. Bundan başqa göstərdik ki, söyüdün qabığından aldığımız qatı aşı və boyaq təbiətli ekstraktdan gön-dəri, ətriyyat-kosmetika, sabun bişirmə sənayesində də istifadə etmək olar.

Söyüdün qabıq hissəsini xammal kimi apreldən başlayıb, iyun ayına qədər toplamağı məsləhət görürlər. Yığılan xammalı günəş altında sərib qurudurlar. Qabığın saxlanma müddəti 3 ildir.

Digər növləri

Mayis Qasımov, Tofiq Məmmədov, Fitoterapiya. Bakı, “Elm”, 2014.

Söyüd
söyüd, salix, söyüdkimilər, fəsiləsinə, bitki, cinsi, salixağlar, söyüd, bitkinin, ümumi, görünüşü, elmi, təsnifataləmi, bitkilərşöbə, örtülütoxumlularsinif, ikiləpəliləryarımsinif, dillenidsıra, çiçəklilərfəsilə, kimilərcins, elmi, adısalix, vikinövlərdə, sis. Soyud Dil Izle Redakte Soyud lat Salix soyudkimiler fesilesine aid bitki cinsi SoyudSalixAglar soyud Bitkinin umumi gorunusu Elmi tesnifatAlemi BitkilerSobe OrtulutoxumlularSinif IkilepelilerYarimsinif DillenidSira SoyudciceklilerFesile SoyudkimilerCins SoyudElmi adiSalix L Vikinovlerde sistematikaSekil axtarisiITIS 22476NCBI 40685EOL 18633167GRIN 10657IPNI 325916 2PBDB 54580 Qisda yarpagini token iki evli bitkidir Iri olculu agaclar ve ya xirda kollardir Yarpaqlari uzunsov lansetvaridir damarlanmasi lelekvaridir saplagi qisadir Cicek sirgalari sallaq ve ya dikdayanandir Yarpaqlamadan evvel ve ya sonra yaxud yarpaqlama vaxti cicekleyirler Nektarli bitkilerdir Soyud cinsinin yer kuresinde 600 den artiq novu melumdur Qafqazda teqriben 25 novu Azerbaycanda ise 15 novu bitir Cox qedim cinsdir ve onun qazinti һalinda tapilmis numuneleri ucuncu dovre aiddir Tez boyuyen dekorativ bitki olmaqla genis areala malikdirler Mundericat 1 Umumi melumat 1 1 Agacvari soyud S arbuscula 1 2 Keci soyudu S caprea 1 3 Agcubuq soyud S triandra 1 4 Ag soyud S alba L 2 Soyudden mualicevi preparatlarin hazirlanmasi 2 1 Diger novleri 3 Istinadlar 4 MenbeUmumi melumat RedakteSoyud Salix L cinsinin dunya florasinin terkibinde 500 den artiq novune tesaduf edilir Qafqazda 25 Azerbaycanda ise 14 novu yayilmisdir Soyud agaclarinin xalq teserrufatinda boyuk ehemiyyeti vardir Sebet soyudleri uc erkekcikli soyud qonur ve ya purpur soyudu ve s toxunma avadanliqlar sebet toxunma mebel ve s ucun gozel materialdir Bezi soyud novleri qabiqlarinda asi maddelerinin xeyli cox olmasi ile diger bitkilerden ferqlenir Azerbaycanda soyudlerden bu meqsedle istifade edilmir Muxtelif sebet soyudlerinin birillik cubuqlarinin qabigi agaclara goz calagi vurulduqda bir sargi materiali kimi de isledilir Soyud agaclari hem tikinti hem de yanacaq bezek ve derman xammali qlukozid salisin kimi de qiymetlidir Soyud qabigindan hazirlanan preparatlar buzucu madde kimi qizdirmani salan ve qankesici vasite kimi isledilir Xalq tebabetinde bu agacin qabigindan ag soyud keci soyudu ve ya kolvari soyud qirmizi soyud malyariyaya qarsi istifade olunur Soyud qabigindan alinan tozu ise irinli yaralarin uzerine sepirler Bir cox soyud novlerinin qabigi parcalari sari qehveyi ve qirmizi renge boyamaq ucun isledilir Soyudlukler ariciliq ucun cox qiymetlidir yazin evvellerinde soyud agaclari cicekleme dovrunde cicek bali nektar ve tozcuq verir Ariciliq ucun en qiymetli soyud novleri keci soyudu kolvari soyud kullu soyud ag soyud nisbeten az qiymetli olan novler ise beserkekcikli soyud uc erkekcikli soyud pu rpur soyudu ve s Bezi hallarda yaz elverisli kecdikde ve ari aileleri gumrah olduqda soyud agaclarinin her hektarindan 150 kq a qeder bal almaq olur Agac formali soyudlerin oduncagi yumsaq ve yunguldur Ondan dulgerlik ve tokarliq isinde ev esyalari sade kend teserrufati aletleri ve s hazirlanmasinda istifade edilir Cubuqlarindan curberur sebetler el agaclari ve s duzeldilir Oduncagindan selluloza istehsal etmek ve plastik kutleler hazirlamaq ucun de istifade etmek olar Soyud yasillasdirma meqsedile en cox ekilen agacdir Baglarda ve parklarda gollerin etrafinda xiyabanlarin meseliklerin kenarinda ekilib becerilen bezek soyudleri xususile de salxim soyudler butun dunyada meshurdur Kucelerde yol kenarlarinda evlerin qabaginda ve heyetlerde de soyud ekilir Soyud novlerinin bir coxunun boyuk meliorativ ehemiyyeti var bezi soyud novleri qoruyucu mese zolaqlarinda ekilir bezilerinden qumluqlarda suvarilan torpaqlarda ve ya gollerin etrafinda mese salmaq yargan ve ucurumlari berkitmek ucun istifade edilir Soyud agacliqlarinda bezi ov heyvanlari ve quslar yasayib qidalanir Budaqlari qisda ev heyvanlari ucun yemdir Soyud novlerinin coxusu suretle boyumesi xususile de cavan iken ve isiq sevmesi ile ferqlenir 20 30 illik soyud agaclarinin istehsalat ehemiyyeti daha boyukdur Agacvari soyud S arbuscula Redakte Esas meqale Agacvari soyud Cirtdan boylu 30 sm yere serilmis qollu budaqli koldur Budaqlari qirmizimtil qonur renglidir cilpaqdir Tumurcuqlari sivri xirda qirmizimtil saridir Yarpaqlari qisasaplaqli ellipsvari uzunsov tersineyumurtavari ve ya lansetvaridir Qaide һisseden ve ucdan daralmisdir orta һisseden enlidir kenarlari xirda misardislidir ustden tund yasil altdan aciq yasil yeni acilanda tukcuklu olur orta damari saridir Yarpaq acdiqda ve ya bir qeder gec cicekleyir Erkekcik cicekleri oturaqdir uzunlugu 2 5 sm e catir Disicik sirgalari qisa olub silindirvaridir saplagi uzundur 5 sm e qederdir Iyun ayinda cicekleyir ciceyi nektarlidir Skandinaviyada orta Avropada Qafqazda ve Azerbaycanda bitir Quba sahesinde Subalp ve Alp qursaqlarinda caylarda bitir Ilk defe Isvecreden tesvir olunub Keci soyudu S caprea Redakte Esas meqale Keci soyudu Bu nove Bedmusk de deyilir Boyu 18 m e ve diametri 60 sm catan agac ve ya koldur Qabigi yasilimtil boz ve hamardir Yasli govdelerinin qabigi qaramtil ve uzununa derin catlidir Zoglari yogun bozumtul yasil ve tumurcuqlari iridir Yarpaqlari qalin iridir 11 18 sm uzunluqdadir Enli yumurtavari azaciq qarisiqlidir kenari dalgavari dislidir Ustden tund yasil altdan six agimtil sacaqli tukcukludur yan damarlari 6 9 cut olub aydin secilir Yarpaq acmazdan qabaq cicekleyir ikievlidir Disicik cicekleri bozumtul yasil ve solgundur Erkekcik ciceklerin sirgasi iridir deyirmi silindrvaridir parlaq sari renglidir Cicek acarken keci soyudu cox dekorativ gorkem alir Cicekleri nektarlidir qabiginda 21 e qeder asi maddesi vardir Avropa ve Asiyanin meseli rayonlarinda genis arealda yayilmisdir Azerbaycanin butun meseli rayonlarinda yuxari dag mese qursaqlarinda bitir Bezen yasillasdirmada isitifade olunur Saxtaya davamli torpaga az telebkar bitkidir Ilk defe Avropada tesvir olunub Bedmusk pispise Keci soyudu S caprea L hundurluyu 1 5 4 0 bezen 4 8 m e diametri 40 60 sm e qeder olan agacdir Qabigi yasilimtil boz ve hamardir Boyudukce xususile govdesinin asagi hissesi qonurumtul reng alir ve uzerinde uzununa derin catlar emele gelir Cavan budaqlari six boz tukludur sonralar cilpaqlasir Tumurcuqlari cox iri cilpaq ve qonurdur 5mm uzunluqdadir Yarpaqlariin uzunlugu 5 12 18 sm eni 2 5 5 8 sm olub ellips seklindedir Yarpaqlari acilmazdan evvel cicekleyir Disicik sirgalari saplaqlidir sixdir meyvelerinin yanindakilar 10 sm e qeder uzunluqdadir Erkekcikleri 2 dir serbest ve cilpaqdir Mart aprel aylarinda cicek acir Bedmusk soyudunun qabiq ve budaqlarinin terkibinde alkaloid C vitamini salisil spirti 2 2 4 2 fenolqlukozid katexin kversetin flavonoidleri yarpaqlarindan uzvi tursular saponin kempferol lyuteolin apiqenin bakkozid salikaprin hamasciceyinden 0 49 1 87 fenolqlikozid triantin izoramnetin lyuteolin erkek hamasciceyinden uzvi tursular C vitamini 4 1 5 3 e qeder diosmetin kapreozid salikapreozid izoramnetin flavonoidleri askar edilmisdir Disicikde 1 e qeder sulu karbohidrat maddeleri 0 2 e qeder saxaroza tozcugundan 11 e qeder sulu karbohidrat 7 e qeder saxaroza qlukoza fruktoza qalaktoza ramnoza C vitamini ve s maddeler askar edilmisdir Bedmusk soyudu cox qiymetli derman ve texniki bitkidir Terkibinde flavonoidler asi boyaq maddeleri askar edilmisdir Bu qiymetli bitki xalq tebabetinde qedimden istifade olunur Aprel may aylarinda cicekleme dovrudur qabigi ise iyun iyul aylarinda toplanir Qabigindan teze alinmis sire mede xesteliklerinin qara ciyer iltihabinin sariligin mualicesinde elece de qizdirmani salan qandayandirici vasite kimi faydalidir Elmi tebabetde xinin maddesinin kesfine qeder ondan revmatizmin boyrek xesteliklerinin mualicesinde bezi vezlerin sismesinin qarsisinin alinmasinda genis istifade olunmusdur Bunlardan basqa soyud qabiginin kulunden hazirlanan sirkeli melhem ziyil goturen dermandir Onun kitresi ise goz xesteliyinin mualicesinde muhum ehemiyyete malikdir Bedmusk soyudunun ciceklerinden alinan covher xalq arasinda pispise aragi adi ile meshurdur Bitkiden urek agrisi zamani ve umumiyyetle urek xesteliklerinde damci formasinda istifade edilir Son zamanlar alimlerimiz oyrenmisler ki urek dermani kimi bitkinin basqa hisselerine nisbeten erkekcik dasiyan cicekleri daha semerelidir Ondan alinan preparatlar urek fealiyyetinin pozulmasi ve nebzin tez tez vurmasi vaxti isledilir Son zamanlar soyud ciceyinden hazirlanan duru spirtli covherden qan tezyiqi xesteliklerinde istifade olunur Alman xalq tebabetinde qabigindan hazirlanan demleme ve covherden oskurek zamani bas agrilarinda qizdirmada malyariyada muxtelif qanaxmalarda mede bagirsaq xesteliklerinde sinir agrilarinda muxtelif soyuqdeymelerde sakitlesdirici kimi daxile qebul edilir Bedmusk soyudunun qabiginin terkibinde 15 16 bezi hallarda ise hetta 21 e qeder tannin maddesi olur Agac daha kefyiyyetli olduqda taninin miqdari 62 1 e catir Qabiqlarindan alinan yuksek keyfiyyetli tanin maddesi gon deri senayesi ucun qiymetli asilayici sayilir Bu soyud qiymetli bezek bitkisi hesab edilir Bedmusk soyudunun yarpaq cicek ve qabiqlarinin terkibinde flavonoid terkibli boyaq maddeleri vardir Biz laboratoriya seraitinde bedmuskden sari qizili sari sari narinci narinci yasil yasilimtil zeytunu firuzeyi qonur qonurumtul boz aciq qehveyi tund qehveyi sabalidi qehveyi qara ve s reng ve calarlar almaga nail olmusuq 1 kq bedmusk soyudunun qabigindan hazirlanan boya mehlulu ile 8 10 kq yun ve ipek memulatini boyamaq olar Bitkiden alinan reng ve calarlar gunes suasina yuyulmaya qarsi davamlidir Bedmusk soyudunun qelemleri cox cetinlikle kok atir esasen toxumlarin vasitesile coxaldilir Kotuyunden coxlu pohre verir Agcubuq soyud S triandra Redakte Esas meqale Agcubuq soyud Boyu 10 m e diametri 12 sm e catan alcaq boylu agac ve ya uca boylu koldur Budaqlari qonur yasil ve ya zeytun renginde olub elastikdir Ag soyud S alba L Redakte Esas meqale Ag soyud Ag soyud S alba L soyud cinsinin xalq teserrufati ucun ehemiyyetli novlerinden biridir Hundurluyu 15 20 30 m olan genis cetirli ve elverisli seraitde govdesinin diametri 2 3 m e catan agacdir Qabigi bozdur kohne govdesinin qabiqlari uzerinde derin catlar olur Cavan b udaqlari gumusu tukludur kohne budaqlari cilpaq qonurumtul ve ya sarimtildir Tumurcuqlari budaga sixilmisdir sivridir teqriben 6 mm uzunlugundadir Yarpaqlari nazik olub ensiz ve ya enli lansetvaridir Sirgalari yarpaqlari ile bir zamanda acilir Ikiyuvali ikievli cicekleri sunbul seklinde tek tek duzulmusdur Meyvesi qutucuqdan ibaretdir Bitki aprel may aylarinda cicek acir meyvesi iyun ayinda yetisir Ag soyud Azerbaycanda cox genis yayilmisdir Bu bitki sulu yerlerde arxlarin caylarin ve xendeklerin kenarlarinda tek tek ve topa halinda bitir Cox vaxt heyetyani sahelerde kucelerde yol ve arxlarin kenarinda ve s yerlerde yasillasdirma meqsedile ekilib becerilir Nahaq yere xalq arasinda dememisler ki soyud su ile dalasmaz soyud cemen otlari kimidir onu bicersen o yeniden boyuyub formalasmaga baslayir soyud uzununa boyuyur ve s Qedim yunanlar hesab edirdiler ki soyud Hekate ve Here allahlarinindir Roma sairi Vergiliyanin eserlerinde gosterilir ki ilahe ve periler oz yaxin adamlarini sevgililerini itiren zaman qemginlik remzi olaraq soyud agacinin altinda oturub yas saxlayirmislar Ag soyud teserrufat cehetden qiymetli tez boyuyen torpaga qarsi az telebkar bir agacdir Saxtaya qarsi hessasdir Yumsaq yerlerde teze cay cokuntulerinde yaxsi emele gelerek 20 yasina qeder her il teqriben 1m boy atir Sonralar boy artimi yavasiyir ve tamam qocalanadek diametri daim yogunlasir 100 ile qeder yasayir Respublikamizin erazisinde ag soyudun cox genis yayilmasina baxmayaraq umumiyyetle ehtiyati getdikce azalir Yalniz genis suretde becerildikden sonra senayede istifade etmek ucun bir xammal menbeyi ola biler Yarpaq tumurcuqlarindan 2 91 7 3 monosaxarid 0 39 4 13 saxaroza karotinoid 36 yarpaqlarinda karotinoid C vitamini apigenin izokversetrin rutin monoqlukozid izoramnetin narsissin tozcuqlarindan qlukoza fruktoza qalaktoza ramnoza C P vitaminleri karotin ve s maddeler askar edilmisdir Govdesinin qabiginda 14 15 e qeder asi maddesi mueyyen edilmisdir Soyud qabiqlari nazik derilerin asilanmasi ucun evezolunmaz xammal sayilir Soyudle asilanmis nazik derilerden ise zerif elcekler ve kitab cildlerinin hazirlanmasinda istifade edilir Soyudun qiymetli mualicevi xususiyyetleri haqqinda qedim yunanlarin genis melumatlari olmusdur Dioskorid soyudun qabiq yarpaq tumurcuq ve ciceklerinden alinan sirelerin boyuk mualicevi ehemiyyeti haqqinda genis melumat vermisdir Govdesinin qabiq ve budaqlarindan hazirlanan ekstraktlardan buzusdurucu hemostaz qan axmasinin kesilmesinde dezinfeksiyaedici heraretsalici damarlari genislendiren vasite kimi istifade edilir Covher demleme ve tozundan ise dizenteriya qastrit qebizlik daxili qanaxmalarda qadin xesteliklerinde nevroz verem tif revmatizm ve s xesteliklerin mualicesinde istifade olunur Bundan basqa ag soyudun covherinden demlemesinden tozundan agiz ve bogazin qar qara olunmasinda vannasindan damar genislenmelerinde muxtelif deri xesteliklerinde istifade edir tozunu ise yara qanaxmalarinin uzerine qankesici vasite kimi sepirler Bolqaristanda oynaq ve toxumalarda basveren nasazliqlarin aradan goturulmesinde isledilir Yarpaqlarindan hazirlanan demlemelerden guclu bagirsaq qanaxmalarinda qizdirmanin asagi salinmasinda hamasciceyinden ise eseb ve taxikardiya ureyin tez tez doyunmesi eleyhine isledilir Ciceklerinden hazirlanan covher ise qizdirmani salan vasite kimi daxile qebul edilir Xalq arasinda ag soyudu aspirin agaci adlandirirlar Bele ki soyudun qabiqlarindan alinan salisin tebii preparat olub aspirini evez edir Bundan basqa uzun muddet soyudun qabiq ve cavan budaqlarindan alinan covherden qebul eden zaman insanlarda damarlarin elastikliyi artir Qan kapilyarlarinin partlayib ve qirilib sizmalar emele getirmesinin qarsisini alir Ag soyudun qabiq hissesi qiymetli mualicevi xususiyyetlere malikdir Ondan hazirlanan preparatlardan dezinfeksiyaedici soyuqdeyeme qanyaradici sakitlesdirici buzusdurucu ve sidikqovucu vasite kimi istifade edilir Malyariya xestelyi yayilan rayonlarda bu xesteliyi mualice etmek ucun cox qiymetli ve cetin tapilan xinin maddesi soyud qabigi ile evez edirmisdir Bu qiymetli tebii vasiteden bu gun de bir sira xesteliklerin mualicesinde muveffeqiyyetle istifade edilir Soyudden mualicevi preparatlarin hazirlanmasi RedakteDamarlarda toplanan duz yigintilarinin revmatizmin hemcinin ishal ve medede olan tursularin nizama salinmasi ucun 1 xorek qasigi dogranmis soyud qabigini 0 5 litr qaynar suya tokub zeif odu zerinde 15 20 deqiqe saxladiqdan sonra bir saat demleyin ve suzub gunde 3 4 defe 2 xorek qasigi daxile qebul edin Damar genislenmelerinde ve tromboflebitin aradan qaldirilmasinda 250 q qabigi 2 litr qaynar suya tokub zeif od uzerine qoyub 15 20 deqiqe saxlayin Demledikden sonra bir vedre suya tokub temperaturunu 37 C ye catdirin Dizinizi vannaya qoyub 20 30 deqiqe saxlayin bu zaman ayaqlarinizin uzerini isti odeyalla ortun Calisinki su soyumasin Emeliyyatdan sonra isti corab geyinin Soyuqdeyme zamani Dogranmis soyud qabigini qizil agac qozu ile qarisdirib 1 xorek qasigi 1 stekan qaynanmis suyun uzerine tokub 5 7 deqiqe zeif od uzerinde saxlayin Demledikden sonra soyudub suzun gunde 2 3 defe stekanin 1 3 hissesi qeder yemeye 20 30 deqiqe qalmis daxile qebul edin Beraber miqdarda dogranmis cavan soyud budagindan ve qizil agac qozundan goturub 1 stekan qaynar suya tokun ve 3 5 deqiqe bisirib 30 deqiqe demleyib suzun Covherden stekanin 1 4 hissesi qeder goturub her gun 2 3 defe yemekden qabaq qebul edin Mualice kursu 2 3 heftedir Qizdirma goyoskurek ve verem xesteliklerinde 1 cay qasigi xirdalanmis qabigindan goturub 1 stekan qaynar suyun uzerine tokub qaynama derecesine catdirin 3 4 saat demledikden sonra suzub 3 4 defe yemeye 15 20 deqiqe qalmis stekanin 1 4 hissesi qeder daxile qebul edin Qastrit kolit dizenteriya daxili qanaxmalarin o cumleden de usaqligin keskin qanaxmalarinin qarsisinin alinmasinda Soyudun 1 xorek qasigi dogranmis qabigindan ve yaxud cavan budaqlarindan goturub 1 stekan qaynar suya tokub10 15 deqiqe bisirdikden sonra yarim saat demleyib suzun Sonra uzerine isti su ela ve edib bir stekan hecmine getirin Covherden gunde 3 4 defe 1 2 xorek qasigi yemeye 30 deqiqe qalmis qebul edin Mualice kursu 2 3 heftedir Diqqet Soyud qabigindan hazirlanan cay ve demlemelerden hamile qadinlarin xroniki qebizliyi olan xestelerin istifade etmeleri meslehet gorulmur Soyudden hazirlanan sire kosmetika ve etriyyat sahesinde de isledilir Bundan ela ve soyudden alinan covherle doyenek ve ziyillerin aradan qaldirilmasinda sacin dibinin mohkemlendirilmesinde genis istifade edilir Soyudun qabigini yandirib alinan kulun terkibinde qati sirke tursusu elave edib ayaqda emele gelen qasinmalari gobelek xesteliklerini doyenekleri mualice edirler Covheri ile saclari yuduqda tukler qizili renge boyanir Soyud qiymetli bezek bitkisidir Soyudler yarpaqlarinin rengine formasina cetirlerinin muxtelifliyine gore heqiqeten gozeldir Ele bir arx cay dere ve gol etrafi yoxdurki orani soyudsuz tesevvur edesen Ele yerler de varki soyudluyun sixligindan kecmek bele olmur kecilmez cengellikleri xatirladir urekacan biosenoz yaradaraq bir cox qus ve heyvanlar ucun siginacaga cevrilir Budaqlari azaciq kulekden bele esmeye baslayir hezin xisiltili bir musiqi ehengi yaradir Bezi soyudlerin salxim budaqlari suya catana qeder uzanaraq lepelere qosulub qeribe menzere yaradir Bu gorunus insanlarin zovqunu oxsayir onlarin eseblerinin sakitlesmesine sebeb olur Beli bir cox hikmetleri ilk baxisda duyulmayan haqq saylari mizan tereziye qoyulmayan soyudler N A Obozovun dediyi kimi bitib yayildigi yerlerde diger agac ve kollarin yarada bilmediyi qeder munasib mikroiqlim ve bitkiler ucun elverisli olan xususi fitoiqlim yaratmaq kimi ozlerine mexsus bioloji keyfiyyetlere malikdir Ele buna goredirki bulaq ve caylar uzerinde bas eyen soyudlerin kolgesinde torpagin ve suyun herareti asagi havada rutubetin faizi normal havanin ozu saf olur Soyudler kenarinda ekildikleri arxlarin suyunun axma suretini xeyli azaldir etrafi yuyulmaqdan qoruyur pambiq tarlalari ve ekin zemileri ucun qoruyucu mese zolagi vezifesini dasiyir Kend teserrufati bitkilerinin ziyanvericileri ile qidalanan quslarin coxalaraq yasamalari ucun siginacaq yaradir Bir sozle soyudler gozellik saglamliq ve maddi nemetler bolllugunun remzidir Biz ilk defe olaraq soyudun qabiq hissesinden boyaq mehlulu hazirlayib yun ipi aciq qehveyi qehveyi tund qehveyi sabalidi tutunu tutunu qonur mixeyi ve s reng ve calarlara boyamaga nail olduq Bundan basqa gosterdik ki soyudun qabigindan aldigimiz qati asi ve boyaq tebietli ekstraktdan gon deri etriyyat kosmetika sabun bisirme senayesinde de istifade etmek olar Soyudun qabiq hissesini xammal kimi aprelden baslayib iyun ayina qeder toplamagi meslehet gorurler Yigilan xammali gunes altinda serib qurudurlar Qabigin saxlanma muddeti 3 ildir 1 Diger novleri Redakte Salix acutifolia Salix alba Salix amygdaloides Salix arctica Salix atrocinerea Salix aurita Salix babylonica Salix bakko Salix barrattiana Salix bebbiana Salix bonplandiana Salix boothii Salix breweri Salix canariensis Salix candida Salix caprea Salix caroliniana Salix chaenomeloides Salix cinerea Salix cordata Salix delnortensis Salix discolor Salix drummondiana Salix eastwoodiae Salix eriocarpa Salix exigua Salix floridana Salix fragilis Salix futura Salix geyeriana Salix gilgiana Salix gooddingii Salix gracilistyla Salix herbacea Salix hookeriana Salix hultenii Salix integra Salix japonica Salix jepsonii Salix jessoensis Salix koriyanagi Salix kusanoi Salix laevigata Salix lanata Salix lasiolepis Salix lemmonii Salix ligulifolia Salix lucida Salix lutea Salix magnifica Salix matsudana Salix melanopsis Salix miyabeana Salix mucronata Salix myrsinifolia Salix myrtilloides Salix nakamurana Salix nigra Salix orestera Salix pentandra Salix phylicifolia Salix planifolia Salix polaris Salix prolixa Salix purpurea Salix reinii Salix reticulata Salix rorida Salix rupifraga Salix schwerinii Salix scouleriana Salix sericea Salix serissaefolia Salix sessilifolia Salix shiraii Salix sieboldiana Salix sitchensis Salix subfragilis Salix subopposita Salix taraikensis Salix tarraconensis Salix taxifolia Salix tetrasperma Salix triandra Salix udensis Salix viminalis Salix vulpina Salix yezoalpina Salix yoshinoiIstinadlar Redakte http www nkpi az page addread amp id 13828Menbe RedakteMayis Qasimov Tofiq Memmedov Fitoterapiya Baki Elm 2014 Menbe https az wikipedia org w index php title Soyud amp oldid 6084122, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.