fbpx
Wikipedia

Roma

Roma (it./lat. Roma) — İtaliyanın paytaxtı, eyni zamanda Roma əyalətinin və Latsio regionunun inzibati mərkəzi.

Roma
it.Roma
Bayraq[d] Gerb[d]
41°53′35″ şm. e. 12°28′58″ ş. u.
Ölkə
Tarixi və coğrafiyası
Əsası qoyulub 21 aprel e.ə. 753
Sahəsi
Mərkəzin hündürlüyü 21 m
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi
Rəsmi dili italyanca
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu +39 06
Poçt indeksi 00118–00199
Nəqliyyat kodu RM
(ital.)
Roma
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

2,8 milyon nəfər əhalisi olan şəhər Tibr çayı üzərində yerləşir. Roma İmperiyasının paytaxtı olmuş Roma Avropanın ən qədim şəhərlərindən olub çox vaxt "əbədi şəhər", yaxud yeddi təpə üzərində yerləşdiyindən "yeddi təpə şəhəri" adlandırılır.

Mündəricat

Rəvayətə görə e.ə. 21 aprel 753-cü ildə Romul tərəfindən bünövrəsi qoyulmuşdur. Qədim Roma səlnaməçisi Liviusa görə hər şey latınların paytaxtı Alba Lonqanın hakimi Numitorun qardaşı Amuli tərəfindən devrilməsindən başlanmışdır. Qisasdan ehtiyat edən Amuli Numitorun qızı Rea Silvianın və Marsın oğulları Romul və Remi toxunma səbətə qoyaraq Tibr çayına atır. Xoşbəxtlikdən çayın sahilinə yan almış səbəti bir canavar taparaq əkizləri əmizdirir. Bir qədər sonra çoban Faustul canavarın əmizdirdiyi əkizləri aşkar edərək övladlığa götürüb böyüdür. Sonralar Mars əkizləri tapır. Əhvalatı bildikdən sonra Alba Lonqaya qayıdan əkizlər Amulini öldürüb Numitoru yenidən hakim edirlər. Mars onlara bir şəhər tikməyi tapşırır. Şəhər tikildikdən sonra ad qoymaqda və kimin hakim olacağını müəyyən etməkdə çətinlik çəkirlər. Rem şəhərin Rema, Romul isə Roma adlandırılmasını istəyir. Qarşıdurmada Romul Remi öldürür və şəhərin hakimi olur. Digər bir mənbəyə görə Roma sözü yunan mənşəli Ρώμη (Rome) sözündən olub "hünər, qoçaqlıq" mənasını daşıyır.

Romanın 7 təpəsi

Roma Aralıq dənizindən 26 km aralıda, Apennin dağ silsiləsinin dənizə enən vulkanik mənşəli (sönmüş Alban vulkanına aid) yamacında Tibr çayının sol sahilində yerləşmişdir. Şərqdən Abruzzen və şimaldan Sabin dağları ilə əhatələnmişdir. Şəhər əsasən mərkəzi Palatin olan təpələr üzərində formalaşmışdır. Şəhərin ümumi sahəsi 1285 km², tarixi hissənin sahəsi cəmi 143 km²-dir.

Təpələrin adları

  • Palatin (Palatinus, Tibr səviyyəsindən 43 m hündürlükdə )
  • Aventin (Palatinus, 39 m )
  • Kapitoli (Capitolinus, 43 m)
  • Kvirinal (Quirinalis, 48 m)
  • Viminale (Viminalis, 48 m)
  • Eskvilin (Esquilinus (Cispius, 46 m və Oppius, 79 m))
  • Çelio (Caelius, 48 m)
Romanın iqlim cədvəli
Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sen Okt Noy Dek
Max. Temperatur (°C) 11,1 12,6 15,2 18,8 23,4 27,6 30,4 29,8 26,3 21,5 16,1 12,6 Ø 20,5
Min. Temperatur (°C) 4,5 5,4 7,2 9,8 13,3 17,2 19,6 19,4 16,9 12,8 9,3 6,4 Ø 11,8
Yağıntı (mm) 76 88 77 72 63 48 14 22 70 128 128 106 Σ 892
Günəşli saatlar (s/g) 4,3 4,7 6,6 7 8,6 9,4 10,8 9,9 8,1 6,4 4,1 3,3 Ø 6,9
Yağışlı günlər (g) 6 6 8 8 6 4 2 2 5 6 8 8 Σ 69
T
e
m
p
e
r
a
t
u
r
11,1
4,5
12,6
5,4
15,2
7,2
18,8
9,8
23,4
13,3
27,6
17,2
30,4
19,6
29,8
19,4
26,3
16,9
21,5
12,8
16,1
9,3
12,6
6,4
Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sen Okt Noy Dek
A
t
m
o
s
f
e
r

ç
ö
k
ü
n
t
ü
s
ü
76
88
77
72
63
48
14
22
70
128
128
106
Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sep Okt Noy Dek


Mənbə:
Romanın antik forum meydanının xarabalığı

E.ə. I minilliyin əvvəllərində Apennin yarımadasında yaşayan müxtəlif tayfa və xalqlar içərisində ən inkişaf etmiş xalq etrusklar idi. Etruskların azad şəhərləri və on min yazı işarəsi vardı. Apennin yarımadasının mərkəzindəki Latsio vilayətində yaşayan latınların dili ümumi dilə çevrilmişdi. E.ə. 753-cü ildə Tibr çayının 25 kilometrliyində Roma şəhəri salındı. Romanın ən qədim sakinləri özlərini patrisilər adlandırırdılar.

Roma "Əbədi qızıl şəhər" də adlandırılır. Burada isti və soyuq hovuzları olan termlər (hamamlar) tikilmiş, Romanın ətrafında dəniz döyüşü tamaşası üçün göl yaradılmışdı. Romanın Kapitoli təpəsində sığınacaq məqsədi ilə qala tikilmişdi. Şəhərin bazar meydanı — forumun yaxınlığındakı Palatin təpəsində saraylar ucaldılmışdı. Romanın ən əzəmətli abidələrindən biri Kolizey amfiteatrı idi.

Kolizey

Çarlıq və Respublika dövrü

Romuldan sonra çar Tit Livi Nurna Pompili təyin olunur. E.ə. 509-cu ildə çar Tarkvini Superb devrildikdən sonra Roma respublika elan olunur. E.ə. 390-cı ildə keltlərin hücumuna məruz qalan şəhəri qorumaq üçün Servian qala divarları tikilir. E.ə. 312-ci ildə şəhərə su kəməri — Via Appia çəkilir.

Xalq tribununun yaradıcıları Tiberi və Qay Semproni Qraç öldürüldükdən sonra stabillik pozulur və vətəndaş müharibəsi son həddinə çatır. Məhz bu zaman hakimiyyətə gələn Qay Yuli Sezar özünü diktator elan edərək bir çox islahatlar aparır. Bu vaxtdan Yuli Forumunun tikintisinə başlanılır ki, bu da Romanın ərazisinin genişlənməsinə səbəb olur. E.ə. 44-cü illdə Yuli Sezar sui-qəsd nəticəsində öldürülür.

İmperiya dövrü

Roma İmperiyası

E.ə. I əsrdə artıq milyonluq şəhər Roma İmperiyasının paytaxtına çevrilir. Flavi sülaləsinin zamanında (eramızın 69–96-cı illərində) yeni-yeni suvarma sistemləri, yol şəbəkələri və digər infrastrukturlar yaradılır. Bundan başqa Panteon və digər məbədlər də tikilmişdir. Kolizeyin tikintisinə məhz bu illərdə başlanılmış və II əsrin əvvəllərində Trayanın zamanında tamamlanmışdır. Avrelian qala divarları tikilir. Roma İmperiyasının intibahı məhz bu illərə təsadüf edir.

Orta əsrlər

Orta əsrlərə Roma süqut etmiş imperiyanın xarabalıqları kimi gəlib çatmışdır. Belə ki, german və slavyan tayfalarının aramsız dağıdıcı hücumlarına tab gətirməyən imperiya süqut edir. Şəhər istila olunur. Təkcə Roma papasının iqamətgahı bu talanlardan kənarda qalır.

  • Qot kralı Alarix 410-cu ildə şəhərə sahib olur.
  • 455-ci ildə barbarlar Romanı yenidən işğal edirlər.
  • 476-cı ildə german Odoakr və sonuncu imperator Romul Avqustul arasındakı sülhə görə Roma qərb torpaqları üzərinəki hakimiyyətini itirir.
  • 800-cü ildə Böyük Karlın və Papa III Leonun zamanında Roma öz nüfuzunu bərpa etməyə başlayır.
  • 843–849-cu illərdə müsəlman ərəblərin müvvəffəqiyyətsiz hücumlarına məruz qalır.
  • 1418-ci ildə kilsə parçalanması (sxizma) nəticəsində Papa geri dönərək Vatikanı özünün qərargahı elan edir.

1861-ci ildə İtaliya Venesiyanın və kilsə dövləti Vatikanın qəbulundan sonra başda kral Viktor II Emmanuel olmaqla qeyri-məhdud monarxiyaya çevrilir. 26 yanvar 1870-ci ildə kral qoşunları Romaya daxil olur və şəhər birləşmiş İtalyanın paytaxtı elan edilir. 1922-ci ildə faşistlər hakimiyyətə gəlir və kral tərəfindən Benito Mussolini baş nazir təyin edilir.

Mussolininin zamanında kilsə dövlət ziddiyyətləri kəskinləşir və 1929-cu ildə kilsə dövləti Vatikan öz müstəqilliyini elan edir.

İkinci dünya müharibəsindən sonra 1946-cı ildə kral ölkəni tərk edir və İtaliya Respublikası elan edilir.

1960-cı ildə Romada XVII Yay Olimpiya oyunları və I Paralimpiya oyunları keçirilmişdir.

İl Sayı
e.ə. 550 35.000
e.ə. 509 130.000
e.ə. 150 300.000
1377 17.000
1861 194.500
1871 212.432
İl Sayı
1881 273.952
1901 422.411
1911 518.917
1921 660.235
1931 930.926
1936 1.150.589
İl Sayı
1951 1.651.754
1961 2.188.160
1971 2.781.993
1981 2.840.259
1991 2.775.250
2001 2.663.182
İl Sayı
2011 2.617.175
2014 2.870.493
2015 2.864.348
2017 2.873.494
2018 2.872.800

E.ə. 800-cü ildə Romanın əhalisi kiçik ətraf kəndlərlə birlikdə 1000 nəfərə qədər olmuşdur. İnkişaf edən şəhər sonrakı əsrlərdə meqapolisə çevrilərək əhalisinin sayı 1 milyona çatmışdır. IV əsrdə paytaxt funksiyasının Konstantinopola keçməsi və V əsrdə Şərqi Roma imperiyasının ayrılması əhalinin 100 000 nəfərədək azalmasına səbəb olur. XX əsrdən etibarən Roma yenidən milyonçu şəhərə çevrilir. Hal-hazırda əhali ətraf rayonlarla birgə 2,7 milyon, qeyri-rəsmi məlumatlara görə isə 3 milyondur. Əhalinin 8,4%-ni əcnəbilər təşkil edir.

İnzibati bölgünün xəritəsi

İmperator Avqusta qədər Roma 4 dairədən ibarət olmuş, onun dövründə isə məhəllələrdən ibarət 14 dairəyə bölünmüşdür.

VII əsrdə 7 dairədən ibarət olmuşdur. Hal-hazırki Roma 22 inzibati ərazidən ibarətdir.

  • 1. Monti
  • 2. Trevi
  • 3. Colonna
  • 4. Campo Marzio
  • 5. Ponte
  • 6. Parione
  • 7. Regola
  • 8. Sant'Eustachio
  • 9. Pigna
  • 10. Campitelli
  • 11. Sant'Angelo
  • 12. Ripa
  • 13. Trastevere
  • 14. Borgo
  • 15. Esquilino
  • 16. Ludovisi
  • 17. Sallustiano
  • 18. Castro Pretorio
  • 19. Celio
  • 20. Testaccio
  • 21. San Saba
  • 22. Prati
Roma bələdiyyəsi (Palazzo Senatorio)

Covanni Alemanno 28 aprel 2008-ci ildə 53,7% səslə əvvəlki bələdiyyə başçısı Françesko Rutellini üstələyərək Romanın bələdiyyə başçısı seçilmişdir. Kapitolidə yerləşən şəhər bələdiyyəsi 60 nəfərlik icma məclisindən və 15 nəfərlik şəhər məclisindən ibarətdir.

  • 1993–2001 Françesko Rutelli, (Bu gün PD)
  • 2001–2008 Valter Feltroni, (DS, 2007-ci ildən PD)
  • 2008-ci ildən Covanni Alemanno, (PdL)

İkinci dünya müharibəsi sona çatdıqdan sonra İtalyanın ən dinamik inkişaf yolu keçmiş şəhəridir. Maşınqayırma, metallurgiya, yüngül, yeyinti, kimya, kağız sənayelərindən və turizmdən ibarət çox şaxəli iqtisadiyyata malikdir. İqlimi və gözəl monumental memarlığı şəhəri kino sənayesinin mərkəzlərindən birinə çevirmişdir. İtaliya üzrə istehsal olunan məhsulun 5%-i Romanın payına düşür. İşsizlik 7,5% təşkil edir.

Leonardo da Vinçi və ya Fyumiçino beynəlxalq hava limanı
Roma metrosunun sxemi

Hava limanı

Leonardo da Vinçi və ya Fyumiçino beynəlxalq hava limanı (it. L'aeroporto di Roma Fiumicino) şəhər mərkəzindən 34 km aralıda yerləşir, 5 terminala malikdir.

  • A. — daxili reyslər
  • AA. — çarter reyslər
  • B. — xarici (Şengen ölkələri)
  • C. — xarici reyslər
  • 5. — xarici həssas reyslər (ABŞ və s.)

Termini vağzalı

1867-ci ildən fəaliyyətdədir. Yenidən qurulmuş metal konstruksiyalı qəbul zalının uzunluğu 128 m eni 32 m-dir. Əsasən, İtalyanın şimal əyalətləri, ParisVyana istiqamətlərində xətlərə malikdir. Eyni adlı metro dayanacağına və avtovağzala keçidi var.

İctimai nəqliyyat

Metro

Digər Avropa metroları kimi Roma metrosu da ən rahat ictimai nəqliyyat sayılır. İki — A və B xətlərindən ibarətdir. Birdəfəlik bilet 1 avro, gündəlik 4 avro, həftəlik isə 16 avrodur.

A (qırmızı) xətti 1980-ci ildə istifadəyə verilmiş, şərqi Roma — "Battistini"dən başlayıb Vatikandan keçməklə dəmir yol vağzalı — Termini və Romanın cənub şərqinə qədər davam edir. Xətt 18,4 km uzunluğa və 27 dayanacağa malikdir.

B (göy) xətti, 9 fevral 1955-ci ildə istifadəyə verilmiş, cənubi Roma — "Laurentina"dan başlayıb "Ponte Mammolo"dan (avtobus terminalı) keçməklə şimal-şərqə qədər davam edir. Xətt 18,2 km uzunluğa və 22 dayanacağa malikdir.

C (2015) və D (2019) xətləri tikilməkdədir.

Avtobus

Çox inkişaf etmiş şəbəkəyə malikdir. Adi günlər 10–20 dəqiqə bazar günləri 20–40 dəqiqəlik intervallarla işləyir.

Tramvay

Roma tramvayı 2 avqust 1877-ci ildən fəaliyyət göstərir. Yolunun uzunluğu 51,31 km olub, 6 xəttə malikdir. Ən əsas xəttlər "3" ("Trastvere" — "S.Paolo" — "Colosseum" — "Lateran" — "S.Lorenzo" — "Villa Borgeze") və "8"-dir. ("Trastevere" — "Torre Argentino").

Şəhərdə yerləşən ən böyük təhsil müəssisəsi əsası 1303-cü ildə qoyulan Roma Sapienza Universitetidir.

Universitetlər

  • Trevi fəvvarəsi (it. Fontana di Trevi) — Romanın ən iri və gözəl fəvvarəsidir, hündürlüyü 25,9 m, eni 19,8 m-dir.

Barokko üslublu bu fəvvarə 1732–1762-ci illərdə memar Nikolay Salvi tərəfindən inşa edilmişdir.

Qardaşlaşmış şəhərlər

  • Falk Spirallo Reiseführer Rom, Auflage 2007
  • Rom, DuMont Reiseverlag, Auflage 2006
  • Metro Roma Broschüre von Metropolitana di Roma S.p.a., Rom ca. 2007.
Vikianbarda Roma ilə əlaqəli mediafayllar var.
  1. — 1994.
  2. Istat.
  3. Istat.
  4. Istat.

Roma
roma, italiyanın, paytaxtı, eyni, zamanda, əyalətinin, latsio, regionunun, inzibati, mərkəzi, bayraq, gerb, ölkə, italiya, tarixi, coğrafiyasıəsası, qoyulub, aprel, 753sahəsi, oktyabr, 2011, mərkəzin, hündürlüyü, msaat, qurşağı, 00utc, 00əhalisiəhalisi, nəf, y. Roma Dil Izle Redakte Roma it lat Roma Italiyanin paytaxti eyni zamanda Roma eyaletinin ve Latsio regionunun inzibati merkezi Romait RomaBayraq d Gerb d 41 53 35 sm e 12 28 58 s u Olke Italiya 1 Tarixi ve cografiyasiEsasi qoyulub 21 aprel e e 753Sahesi 1 287 36 km 9 oktyabr 2011 2 Merkezin hundurluyu 21 mSaat qursagi UTC 01 00UTC 02 00EhalisiEhalisi 2 872 800 nef 1 yanvar 2018 3 Resmi dili italyancaReqemsal identifikatorlarTelefon kodu 39 06Poct indeksi 00118 00199Neqliyyat kodu RMcomune roma it ital Roma Vikianbarda elaqeli mediafayllar 2 8 milyon nefer ehalisi olan seher Tibr cayi uzerinde yerlesir Roma Imperiyasinin paytaxti olmus Roma Avropanin en qedim seherlerinden olub cox vaxt ebedi seher yaxud yeddi tepe uzerinde yerlesdiyinden yeddi tepe seheri adlandirilir Mundericat 1 Tarixi 2 Cografiyasi 2 1 Tepelerin adlari 3 Iqlimi 4 Tarixi 4 1 Carliq ve Respublika dovru 4 2 Imperiya dovru 4 3 Orta esrler 5 Yeni Roma 6 Ehali 7 Inzibati bolgu 8 Siyaset 9 Iqtisadiyyat 10 Neqliyyat 10 1 Hava limani 10 2 Termini vagzali 10 3 Ictimai neqliyyat 10 3 1 Metro 10 3 2 Avtobus 10 3 3 Tramvay 11 Tehsil 11 1 Universitetler 12 Gormeli yerleri 12 1 Qardaslasmis seherler 13 Menbeler 14 Xarici kecidler 15 Hemcinin baxTarixi RedakteRevayete gore e e 21 aprel 753 cu ilde Romul terefinden bunovresi qoyulmusdur Qedim Roma selnamecisi Liviusa gore her sey latinlarin paytaxti Alba Lonqanin hakimi Numitorun qardasi Amuli terefinden devrilmesinden baslanmisdir Qisasdan ehtiyat eden Amuli Numitorun qizi Rea Silvianin ve Marsin ogullari Romul ve Remi toxunma sebete qoyaraq Tibr cayina atir Xosbextlikden cayin sahiline yan almis sebeti bir canavar taparaq ekizleri emizdirir Bir qeder sonra coban Faustul canavarin emizdirdiyi ekizleri askar ederek ovladliga goturub boyudur Sonralar Mars ekizleri tapir Ehvalati bildikden sonra Alba Lonqaya qayidan ekizler Amulini oldurub Numitoru yeniden hakim edirler Mars onlara bir seher tikmeyi tapsirir Seher tikildikden sonra ad qoymaqda ve kimin hakim olacagini mueyyen etmekde cetinlik cekirler Rem seherin Rema Romul ise Roma adlandirilmasini isteyir Qarsidurmada Romul Remi oldurur ve seherin hakimi olur Diger bir menbeye gore Roma sozu yunan menseli Rwmh Rome sozunden olub huner qocaqliq menasini dasiyir Cografiyasi Redakte Romanin 7 tepesi Roma Araliq denizinden 26 km aralida Apennin dag silsilesinin denize enen vulkanik menseli sonmus Alban vulkanina aid yamacinda Tibr cayinin sol sahilinde yerlesmisdir Serqden Abruzzen ve simaldan Sabin daglari ile ehatelenmisdir Seher esasen merkezi Palatin olan tepeler uzerinde formalasmisdir Seherin umumi sahesi 1285 km tarixi hissenin sahesi cemi 143 km dir Tepelerin adlari Redakte Palatin Palatinus Tibr seviyyesinden 43 m hundurlukde Aventin Palatinus 39 m Kapitoli Capitolinus 43 m Kvirinal Quirinalis 48 m Viminale Viminalis 48 m Eskvilin Esquilinus Cispius 46 m ve Oppius 79 m Celio Caelius 48 m Iqlimi RedakteRomanin iqlim cedveli Yan Fev Mar Apr May Iyn Iyl Avq Sen Okt Noy DekMax Temperatur C 11 1 12 6 15 2 18 8 23 4 27 6 30 4 29 8 26 3 21 5 16 1 12 6 O 20 5Min Temperatur C 4 5 5 4 7 2 9 8 13 3 17 2 19 6 19 4 16 9 12 8 9 3 6 4 O 11 8Yaginti mm 76 88 77 72 63 48 14 22 70 128 128 106 S 892Gunesli saatlar s g 4 3 4 7 6 6 7 8 6 9 4 10 8 9 9 8 1 6 4 4 1 3 3 O 6 9Yagisli gunler g 6 6 8 8 6 4 2 2 5 6 8 8 S 69T e m p e r a t u r 11 1 4 5 12 6 5 4 15 2 7 2 18 8 9 8 23 4 13 3 27 6 17 2 30 4 19 6 29 8 19 4 26 3 16 9 21 5 12 8 16 1 9 3 12 6 6 4Yan Fev Mar Apr May Iyn Iyl Avq Sen Okt Noy DekA t m o s f e r c o k u n t u s u 76 88 77 72 63 48 14 22 70 128 128 106 Yan Fev Mar Apr May Iyn Iyl Avq Sep Okt Noy Dek Menbe Romanin iqlimiTarixi Redakte Romanin antik forum meydaninin xarabaligi E e I minilliyin evvellerinde Apennin yarimadasinda yasayan muxtelif tayfa ve xalqlar icerisinde en inkisaf etmis xalq etrusklar idi Etrusklarin azad seherleri ve on min yazi isaresi vardi Apennin yarimadasinin merkezindeki Latsio vilayetinde yasayan latinlarin dili umumi dile cevrilmisdi E e 753 cu ilde Tibr cayinin 25 kilometrliyinde Roma seheri salindi Romanin en qedim sakinleri ozlerini patrisiler adlandirirdilar Roma Ebedi qizil seher de adlandirilir Burada isti ve soyuq hovuzlari olan termler hamamlar tikilmis Romanin etrafinda deniz doyusu tamasasi ucun gol yaradilmisdi Romanin Kapitoli tepesinde siginacaq meqsedi ile qala tikilmisdi Seherin bazar meydani forumun yaxinligindaki Palatin tepesinde saraylar ucaldilmisdi Romanin en ezemetli abidelerinden biri Kolizey amfiteatri idi Kolizey Panteon Carliq ve Respublika dovru Redakte Romuldan sonra car Tit Livi Nurna Pompili teyin olunur E e 509 cu ilde car Tarkvini Superb devrildikden sonra Roma respublika elan olunur E e 390 ci ilde keltlerin hucumuna meruz qalan seheri qorumaq ucun Servian qala divarlari tikilir E e 312 ci ilde sehere su kemeri Via Appia cekilir Xalq tribununun yaradicilari Tiberi ve Qay Semproni Qrac olduruldukden sonra stabillik pozulur ve vetendas muharibesi son heddine catir Mehz bu zaman hakimiyyete gelen Qay Yuli Sezar ozunu diktator elan ederek bir cox islahatlar aparir Bu vaxtdan Yuli Forumunun tikintisine baslanilir ki bu da Romanin erazisinin genislenmesine sebeb olur E e 44 cu illde Yuli Sezar sui qesd neticesinde oldurulur Imperiya dovru Redakte Roma Imperiyasi E e I esrde artiq milyonluq seher Roma Imperiyasinin paytaxtina cevrilir Flavi sulalesinin zamaninda eramizin 69 96 ci illerinde yeni yeni suvarma sistemleri yol sebekeleri ve diger infrastrukturlar yaradilir Bundan basqa Panteon ve diger mebedler de tikilmisdir Kolizeyin tikintisine mehz bu illerde baslanilmis ve II esrin evvellerinde Trayanin zamaninda tamamlanmisdir Avrelian qala divarlari tikilir Roma Imperiyasinin intibahi mehz bu illere tesaduf edir Orta esrler Redakte Orta esrlere Roma suqut etmis imperiyanin xarabaliqlari kimi gelib catmisdir Bele ki german ve slavyan tayfalarinin aramsiz dagidici hucumlarina tab getirmeyen imperiya suqut edir Seher istila olunur Tekce Roma papasinin iqametgahi bu talanlardan kenarda qalir Qot krali Alarix 410 cu ilde sehere sahib olur 455 ci ilde barbarlar Romani yeniden isgal edirler 476 ci ilde german Odoakr ve sonuncu imperator Romul Avqustul arasindaki sulhe gore Roma qerb torpaqlari uzerineki hakimiyyetini itirir 800 cu ilde Boyuk Karlin ve Papa III Leonun zamaninda Roma oz nufuzunu berpa etmeye baslayir 843 849 cu illerde muselman ereblerin muvveffeqiyyetsiz hucumlarina meruz qalir 1418 ci ilde kilse parcalanmasi sxizma neticesinde Papa geri donerek Vatikani ozunun qerargahi elan edir Yeni Roma Redakte Vatikan Muqqeddes Pyotr meydani Vatikan Muqeddes Pyotr kilsesi 1861 ci ilde Italiya Venesiyanin ve kilse dovleti Vatikanin qebulundan sonra basda kral Viktor II Emmanuel olmaqla qeyri mehdud monarxiyaya cevrilir 26 yanvar 1870 ci ilde kral qosunlari Romaya daxil olur ve seher birlesmis Italyanin paytaxti elan edilir 1922 ci ilde fasistler hakimiyyete gelir ve kral terefinden Benito Mussolini bas nazir teyin edilir Mussolininin zamaninda kilse dovlet ziddiyyetleri keskinlesir ve 1929 cu ilde kilse dovleti Vatikan oz musteqilliyini elan edir Ikinci dunya muharibesinden sonra 1946 ci ilde kral olkeni terk edir ve Italiya Respublikasi elan edilir 1960 ci ilde Romada XVII Yay Olimpiya oyunlari ve I Paralimpiya oyunlari kecirilmisdir Ehali RedakteIl Sayie e 550 35 000e e 509 130 000e e 150 300 0001377 17 0001861 194 5001871 212 432 Il Sayi1881 273 9521901 422 4111911 518 9171921 660 2351931 930 9261936 1 150 589 Il Sayi1951 1 651 7541961 2 188 1601971 2 781 9931981 2 840 2591991 2 775 2502001 2 663 182 Il Sayi2011 2 617 1752014 2 870 493 4 2015 2 864 3482017 2 873 494 5 2018 2 872 800 3 E e 800 cu ilde Romanin ehalisi kicik etraf kendlerle birlikde 1000 nefere qeder olmusdur Inkisaf eden seher sonraki esrlerde meqapolise cevrilerek ehalisinin sayi 1 milyona catmisdir IV esrde paytaxt funksiyasinin Konstantinopola kecmesi ve V esrde Serqi Roma imperiyasinin ayrilmasi ehalinin 100 000 neferedek azalmasina sebeb olur XX esrden etibaren Roma yeniden milyoncu sehere cevrilir Hal hazirda ehali etraf rayonlarla birge 2 7 milyon qeyri resmi melumatlara gore ise 3 milyondur Ehalinin 8 4 ni ecnebiler teskil edir Inzibati bolgu Redakte Inzibati bolgunun xeritesi Imperator Avqusta qeder Roma 4 daireden ibaret olmus onun dovrunde ise mehellelerden ibaret 14 daireye bolunmusdur VII esrde 7 daireden ibaret olmusdur Hal hazirki Roma 22 inzibati eraziden ibaretdir 1 Monti 2 Trevi 3 Colonna 4 Campo Marzio 5 Ponte 6 Parione 7 Regola 8 Sant Eustachio 9 Pigna 10 Campitelli 11 Sant Angelo 12 Ripa 13 Trastevere 14 Borgo 15 Esquilino 16 Ludovisi 17 Sallustiano 18 Castro Pretorio 19 Celio 20 Testaccio 21 San Saba 22 PratiSiyaset Redakte Roma belediyyesi Palazzo Senatorio Covanni Alemanno 28 aprel 2008 ci ilde 53 7 sesle evvelki belediyye bascisi Francesko Rutellini usteleyerek Romanin belediyye bascisi secilmisdir Kapitolide yerlesen seher belediyyesi 60 neferlik icma meclisinden ve 15 neferlik seher meclisinden ibaretdir 1993 2001 Francesko Rutelli Bu gun PD 2001 2008 Valter Feltroni DS 2007 ci ilden PD 2008 ci ilden Covanni Alemanno PdL Iqtisadiyyat RedakteIkinci dunya muharibesi sona catdiqdan sonra Italyanin en dinamik inkisaf yolu kecmis seheridir Masinqayirma metallurgiya yungul yeyinti kimya kagiz senayelerinden ve turizmden ibaret cox saxeli iqtisadiyyata malikdir Iqlimi ve gozel monumental memarligi seheri kino senayesinin merkezlerinden birine cevirmisdir Italiya uzre istehsal olunan mehsulun 5 i Romanin payina dusur Issizlik 7 5 teskil edir Neqliyyat Redakte Leonardo da Vinci ve ya Fyumicino beynelxalq hava limani Roma metrosunun sxemi Hava limani Redakte Leonardo da Vinci ve ya Fyumicino beynelxalq hava limani it L aeroporto di Roma Fiumicino seher merkezinden 34 km aralida yerlesir 5 terminala malikdir A daxili reysler AA carter reysler B xarici Sengen olkeleri C xarici reysler 5 xarici hessas reysler ABS ve s Termini vagzali Redakte 1867 ci ilden fealiyyetdedir Yeniden qurulmus metal konstruksiyali qebul zalinin uzunlugu 128 m eni 32 m dir Esasen Italyanin simal eyaletleri Paris ve Vyana istiqametlerinde xetlere malikdir Eyni adli metro dayanacagina ve avtovagzala kecidi var Ictimai neqliyyat Redakte Metro Redakte Diger Avropa metrolari kimi Roma metrosu da en rahat ictimai neqliyyat sayilir Iki A ve B xetlerinden ibaretdir Birdefelik bilet 1 avro gundelik 4 avro heftelik ise 16 avrodur A qirmizi xetti 1980 ci ilde istifadeye verilmis serqi Roma Battistini den baslayib Vatikandan kecmekle demir yol vagzali Termini ve Romanin cenub serqine qeder davam edir Xett 18 4 km uzunluga ve 27 dayanacaga malikdir B goy xetti 9 fevral 1955 ci ilde istifadeye verilmis cenubi Roma Laurentina dan baslayib Ponte Mammolo dan avtobus terminali kecmekle simal serqe qeder davam edir Xett 18 2 km uzunluga ve 22 dayanacaga malikdir C 2015 ve D 2019 xetleri tikilmekdedir Avtobus Redakte Cox inkisaf etmis sebekeye malikdir Adi gunler 10 20 deqiqe bazar gunleri 20 40 deqiqelik intervallarla isleyir Tramvay Redakte Roma tramvayi 2 avqust 1877 ci ilden fealiyyet gosterir Yolunun uzunlugu 51 31 km olub 6 xette malikdir En esas xettler 3 Trastvere S Paolo Colosseum Lateran S Lorenzo Villa Borgeze ve 8 dir Trastevere Torre Argentino Tehsil RedakteSeherde yerlesen en boyuk tehsil muessisesi esasi 1303 cu ilde qoyulan Roma Sapienza Universitetidir Universitetler Redakte Roma Sapienza Universiteti Muqeddes Akvinali Foma UniversitetiGormeli yerleri Redakte Trevi fevvaresi it Fontana di Trevi Romanin en iri ve gozel fevvaresidir hundurluyu 25 9 m eni 19 8 m dir Barokko uslublu bu fevvare 1732 1762 ci illerde memar Nikolay Salvi terefinden insa edilmisdir Navona meydani it Piazza Navona seherin Parone hissesinde yerlesmis barokko uslublu cox xarakterik bir meydandir Borgeze qalereyasi 1590 1610 cu illerde papa V Pavelin Borgeze serefine memar Lunqi ve Flaminqo Poncio terefinden insa edilmis 100 qranit sutundan ibaret villadir Burada Antonello da Messina Bronzino Karavacco Leonardo da Vinci Rafael Qvido Reni Rubens Antonio Tempesta Titsian ve Veronezenin misli beraberi olmayan senet eserleri sergilenir Heqiqetin agzi it Bocca della verita e e IV esre aid Triton ve ya Okean maskasi tesvir olunmus antik dairevi mermer uzlukdur Heqiqet detektoru kimi taninir bele ki yalanci elini onun agzina soxarsa ilahi onu disleye biler Viktor monumenti birlesmis Italyanin krali Viktor II Emmanuilin serefine ucaldilmisdir Xususen Romanin ponaramini seyr etmek ucun gozel terassa malikdir Kolizey lat Amphitheatrum Novum ve ya Amphitheatrum Flavium e e 72 80 ci illerde insa edilmis Romanin simvolu sayilan qedim amfiteatr Antik Romanin bazar meydani Trevi fevvaresi Navona meydani Borgeze qalereyasi Bocca della verita Viktor monumenti Muqeddes melek qesri Ispaniya pilleleri Trevi fevvaresi Fontana di Trevi 1995Qardaslasmis seherler Redakte Paris Fransa Acakaci Boliviya Elcezair Elcezair Pekin Cin Belqrad Serbiya Brazilia Braziliya Qahire Misir Kiyev Ukrayna London Boyuk Britaniya Madrid Ispaniya Marbella Ispaniya Monreal Kanada Nyu York ABS Plovdiv Bolqaristan Seul Koreya Respublikasi Sidney Avstraliya Tirana Albaniya Tokio Yaponiya Tongern Belcika Tunis Tunis Multan PakistanMenbeler RedakteFalk Spirallo Reisefuhrer Rom Auflage 2007 Rom DuMont Reiseverlag Auflage 2006 Metro Roma Broschure von Metropolitana di Roma S p a Rom ca 2007 Xarici kecidler Redakte Vikianbarda Roma ile elaqeli mediafayllar var http www worldweather org 176 c00201 htm Offizielle Internetseite der Metrobetreibergesellschaft Arxivlesdirilib 2003 10 30 at the Wayback MachineHemcinin bax Redakte archINFORM 1994 lt a href https wikidata org wiki Track P5383 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track P5604 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track Q265049 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track P5573 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track P5508 gt lt a gt Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011 Istat lt a href https wikidata org wiki Track Q214195 gt lt a gt 1 2 Popolazione Residente al 1 Gennaio 2018 Istat lt a href https wikidata org wiki Track Q214195 gt lt a gt http www demo istat it bilmens2014gen query php lingua ita amp Rip S3 amp Reg R12 amp Pro P058 amp Com 91 amp submit Tavola Popolazione Residente al 1 Gennaio 2017 Istat lt a href https wikidata org wiki Track Q214195 gt lt a gt Menbe https az wikipedia org w index php title Roma amp oldid 6035766, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.