fbpx
Wikipedia

Qafqaz karabusu

?Qafqaz karabusu
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Tip: Buğumayaqlılar
Sinif: Cücülər
Dəstə: Sərtqanadlılar
Fəsilə: Karabid böcəklər
Cins: Carabus
Növ: Qafqaz karabusu
Elmi adı
Сarabus (Procerus) caucasicus
Adams, 1817

Qafqaz karabusu (lat.Carabus caucasicus) — Karabid böcəklər fəsiləsinə aid böcək növü. Əvvələr Carabus scabrosus növünün Qafqaz yarımnövü hesab edilirdi.

Mündəricat

Bədənin uzunluğu 40 – 50 mm, alt hisəsi qara, üst hissəsi isə metal parıltılı göy və ya bənövşəyi rəngdədir. Krım yarımnövündən ön döşün formasına görə fərqlənir. Belə ki, Qafqaz ilbizyeyən fışqırdanında ön döş qabaq tərəfdən daralmış və arxa küncləri bir qədər qalxmış vəziyyətdədir.

Azərbaycanda Böyük Qafqaz və Kiçik Qafqazın (Şuşa ətrafı, Daşaltı dərəsi) dağ və dağətəyi rayonlarında dəniz səviyyəsindən 1200 m-ə qədər yüksəklikdə yayılmışdır.

Meşə və bağlarda rütubətli yerlərdə yaşayır. Qışlayan böcəklər ilkin yazda təbiətdə görünməyə başlayır və yayın ortasına qədər rast gəlinirlər. Cütləşmə və yumurtaqoyma prosesi yazın sonunda gedir. Sürfələr yayda inkişaf edir, tezliklə, sentyabrın əvvəlində yeni nəslin böcəkləri əmələ gəlir və onlar oktyabrda qışlamaya gedir. Böcək yırtıcıdır, zərərli ilbizlərlə qidalanmaqla fayda verir. Narahat edilmiş böcəklər zəhərli maye ifraz edirlər. Təbii düşmənləri və xəstəlikləri məlum deyildir.

1917-ci ildə M.Vinovski tərəfindən Qubada 2 fərd, 1924-cü ildə Cəbrayıl rayonunda 1 fərd, 1927-ci ildə E.Sidorovina tərəfindən Şamaxıda 2 fərd, 1927-ci ildə F.Əskərov tərəfindən Qusarda 1 fərd, 1929-cu ildə E.Sidorovina tərəfindən Qubada 1 fərd, 2002-ci ildə İ.A.Nuriyeva tərəfindən Siyəzən rayonunun Qalaaltı kəndində 6 fərd, 2004-cü ildə 2 fərd, 2007-ci ildə 6 fərd, 2010-cu ildə 5 fərd qeydə alınmışdır.

Böyük Qafqaz ilbizyeyəninin yayıldığı ərazilərdən olan Şuşa ətrafı, Daşaltı dərəsi işğal altında olduğundan bu ərazilərdə böcəyin sayı barədə dəqiq məlumat əldə etmək mümkün deyildir. Ilbizyeyənin yaşadığı Böyük Qafqazın meşə ərazilərində də antropogen təzyiqin güclü olmasının bu böcəyin sayının azalmasında rolu böyükdür. Meşələrin qırılması, qeyri-qanuni turizm obyektlərinin ətrafında meşə örtüyünün məişət tullantıları ilə çirkləndirilməsi, meşəaltı örtüyün mal-qara tərəfindən tapdanması Böyük Qafqaz ilbizyeyəninin sayına mənfi təsir göstərir. Böyük Qafqaz meşələrində tək (Lymantria dispar L.) və həlqəvi ipəksarıyanların (Malacosoma neustria L.) kütləvi artımı zamanı meşələrin pestisidlərlə plansız emalı böcəyin məhvinə səbəb olur. Bu böcəyin kolleksionerlər tərəfindən kommersiya məqsədi ilə kütləvi yığımı da onun sayına təsir göstərməyə bilməz.

Rusiya Federasiyasının Qırmızı kitabına və Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxil edilmişdir.

Böcəyin yayıldığı meşə massivləri qorunmalı, onun sayi və yayılma arealı barədə yeni məlumatların əldə edilməsi üçün hər il yasayis ərazilərinə monitorinqlər təşkil edilməlidir.

  • Богачев А.В. Животный мир Азербайджана. Академия Наук Азербайджанской ССР, Баку, 1951, с. 320
  • Крыжановский О.Л. и др. Жесткокрылые Кавказа. Животный мир СССР, т.V, М.-Л., Изд-во АН СССР,1958,с.384 - 431
  • Самедов Н.Г. Об охране некоторых групп и видов жесткокрылых насекомых. Ереван, 1976, Изд. АН Армянской ССР,с.103-107
  • Ekoloji Menecment.Dərs vəsaiti II cild, Mega basım, 2014.-428s.
  • Azərbaycan Respublikasının "QIRMIZI KİTABI", II cild, Fauna, Bakı 2013
  1. Богачев А.В. Животный мир Азербайджана. Академия Наук Азербайджанской ССР, Баку, 1951, с.320
  2. Azərbaycan Respublikasının "QIRMIZI KİTABI", II cild, Fauna, Bakı 2013

Qafqaz karabusu
qafqaz, karabusu, elmi, təsnifataləmi, heyvanlartip, buğumayaqlılarsinif, cücülərdəstə, sərtqanadlılarfəsilə, karabid, böcəklərcins, carabusnöv, elmi, adıСarabus, procerus, caucasicus, adams, 1817vikinnövlərdə, təsnifatvikianbarda, axtarütms, ncbi, carabus, ca. Qafqaz karabusu Dil Izle Redakte Qafqaz karabusuElmi tesnifatAlemi HeyvanlarTip BugumayaqlilarSinif CuculerDeste SertqanadlilarFesile Karabid boceklerCins CarabusNov Qafqaz karabusuElmi adiSarabus Procerus caucasicus Adams 1817Vikinnovlerde tesnifatVikianbarda axtarUTMS 1 NCBI 1 Qafqaz karabusu lat Carabus caucasicus Karabid bocekler fesilesine aid bocek novu Evveler Carabus scabrosus novunun Qafqaz yarimnovu hesab edilirdi Mundericat 1 Qisa tesviri 2 Yayilmasi 3 Yasayis yeri ve heyat terzi 4 Sayi 5 Mehdudlasdirici amiller 6 Qorunmasi ucun qebul edilmis tedbirler 7 Qorunmasi ucun meslehet gorulmus tedbirler 8 Edebiyyat 9 Xarici kecidler 10 Istinadlar 11 Hemcinin baxQisa tesviri RedakteBedenin uzunlugu 40 50 mm alt hisesi qara ust hissesi ise metal pariltili goy ve ya benovseyi rengdedir Krim yarimnovunden on dosun formasina gore ferqlenir Bele ki Qafqaz ilbizyeyen fisqirdaninda on dos qabaq terefden daralmis ve arxa kuncleri bir qeder qalxmis veziyyetdedir Yayilmasi RedakteAzerbaycanda Boyuk Qafqaz ve Kicik Qafqazin Susa etrafi Dasalti deresi dag ve dageteyi rayonlarinda deniz seviyyesinden 1200 m e qeder yukseklikde yayilmisdir Yasayis yeri ve heyat terzi RedakteMese ve baglarda rutubetli yerlerde yasayir Qislayan bocekler ilkin yazda tebietde gorunmeye baslayir ve yayin ortasina qeder rast gelinirler Cutlesme ve yumurtaqoyma prosesi yazin sonunda gedir Surfeler yayda inkisaf edir tezlikle sentyabrin evvelinde yeni neslin bocekleri emele gelir ve onlar oktyabrda qislamaya gedir Bocek yirticidir zererli ilbizlerle qidalanmaqla fayda verir Narahat edilmis bocekler zeherli maye ifraz edirler Tebii dusmenleri ve xestelikleri melum deyildir 1 Sayi Redakte1917 ci ilde M Vinovski terefinden Qubada 2 ferd 1924 cu ilde Cebrayil rayonunda 1 ferd 1927 ci ilde E Sidorovina terefinden Samaxida 2 ferd 1927 ci ilde F Eskerov terefinden Qusarda 1 ferd 1929 cu ilde E Sidorovina terefinden Qubada 1 ferd 2002 ci ilde I A Nuriyeva terefinden Siyezen rayonunun Qalaalti kendinde 6 ferd 2004 cu ilde 2 ferd 2007 ci ilde 6 ferd 2010 cu ilde 5 ferd qeyde alinmisdir Mehdudlasdirici amiller RedakteBoyuk Qafqaz ilbizyeyeninin yayildigi erazilerden olan Susa etrafi Dasalti deresi isgal altinda oldugundan bu erazilerde boceyin sayi barede deqiq melumat elde etmek mumkun deyildir Ilbizyeyenin yasadigi Boyuk Qafqazin mese erazilerinde de antropogen tezyiqin guclu olmasinin bu boceyin sayinin azalmasinda rolu boyukdur Meselerin qirilmasi qeyri qanuni turizm obyektlerinin etrafinda mese ortuyunun meiset tullantilari ile cirklendirilmesi mesealti ortuyun mal qara terefinden tapdanmasi Boyuk Qafqaz ilbizyeyeninin sayina menfi tesir gosterir Boyuk Qafqaz meselerinde tek Lymantria dispar L ve helqevi ipeksariyanlarin Malacosoma neustria L kutlevi artimi zamani meselerin pestisidlerle plansiz emali boceyin mehvine sebeb olur Bu boceyin kolleksionerler terefinden kommersiya meqsedi ile kutlevi yigimi da onun sayina tesir gostermeye bilmez 2 Qorunmasi ucun qebul edilmis tedbirler RedakteRusiya Federasiyasinin Qirmizi kitabina ve Azerbaycanin Qirmizi kitabinin I nesrine daxil edilmisdir Qorunmasi ucun meslehet gorulmus tedbirler RedakteBoceyin yayildigi mese massivleri qorunmali onun sayi ve yayilma areali barede yeni melumatlarin elde edilmesi ucun her il yasayis erazilerine monitorinqler teskil edilmelidir Edebiyyat RedakteBogachev A V Zhivotnyj mir Azerbajdzhana Akademiya Nauk Azerbajdzhanskoj SSR Baku 1951 s 320 Kryzhanovskij O L i dr Zhestkokrylye Kavkaza Zhivotnyj mir SSSR t V M L Izd vo AN SSSR 1958 s 384 431 Samedov N G Ob ohrane nekotoryh grupp i vidov zhestkokrylyh nasekomyh Erevan 1976 Izd AN Armyanskoj SSR s 103 107 Ekoloji Menecment Ders vesaiti II cild Mega basim 2014 428s Azerbaycan Respublikasinin QIRMIZI KITABI II cild Fauna Baki 2013Xarici kecidler RedakteQafqaz ilbizyeyen fisqirdaniIstinadlar Redakte Bogachev A V Zhivotnyj mir Azerbajdzhana Akademiya Nauk Azerbajdzhanskoj SSR Baku 1951 s 320 Azerbaycan Respublikasinin QIRMIZI KITABI II cild Fauna Baki 2013Hemcinin bax RedakteTalis brameyasi Menbe https az wikipedia org w index php title Qafqaz karabusu amp oldid 6092155, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.