fbpx
Wikipedia

Qıpçaqlar

Bu məqalə Qıpçaq türk xalqı haqqındadır. Digər mənalar üçün Qıpçaq (dəqiqləşdirmə) səhifəsinə baxın.

Qıpçaqlar və ya Kumanlar - köçəri türk tayfalarından biri.

12-ci əsrə aid Qıpçaq portreti olan balbal. Luqansk.

Mündəricat

Haqqında olan

Qıpçaqlar (Kumanlar) - Qədim türk xalqı. Qıpçaqlardan ilk dəfə eramızdan əvvəl Orta Asiya mənbələrində danışılmışdır. Dilləri qıpçaq türkcəsidir.

Qıpçaqlar, VIII -IX əsrlər ətrafında Orta Asiyadan Urala keçmiş və burada üstünlük qazanmışlar, daha sonra oğuzlarla birgə Orta Asiyaya yayılmışdılar. Tarix səhnəsinə IX -XI əsrlər arasında çıxmışlar. Qıpçaqlar, monqol zəbtindən əvvəl də Sır-dərya, İdil və Don arasında, QafqazKrım dağlarında, Xəzərin şimal düzlüyü ilə bu günki Qazaxıstanın orta və şimal-qərb arasında yaşayıb bir çox türk tayfaları ilə qarışmışlar və İran, Suriya, Rusiya, Şərqi AvropaBizans ilə hərbi, ticarət və iqtisadi əlaqələr qurmuşlar. Əvvəllər "Oğuz çölü" deyilən torpaqlar, artıq XIII əsrdə Dəşti Qıpçaq adı ilə xatırlanmağa başlanmışdır. Çindən Don çayına, Uraldan Qara dənizə qədər olan sahəyə yayılan qıpçaqlar, bu dövrdən sonra da böyük sürətlə yeni ərazilərə yayılırdılar.

Macar tarixçilərinin məlumatlarına görə, 1020-ci illərdə, Qərbi Sibirdə böyük bir kimek-qıpçaq tayfa birliyi vardır. Kuman (macarca Kun) tayfa quruluşunun, kunlar və sarıqların yanında ən əhəmiyyətli olan qıpçaqlar, bu dövrdə birləşmişlər və qarışmışlar və sonralar çox məşhur olan Kuman adı da bu dövrdə ortaya çıxmışdır. Kuman-Qıpçaq birliyindən əvvəl, Kuman xalqı daha şərqdə yaşayarkən, Sarı Uyğurları məğlub edərək ölkələrini işğal etmişlər və bu xalqın bir qisimini özlərinə bağlamışlar. Kuman-Sarı Uyğur birləşməsi, X əsrin ikinci yarısında, çinliləri və qonşuları sürüşləri sıxışdırmaqla qərbə, oğuzların və qarların torpaqlarına yönəlmişlər. Bu köçün ardınca, yuxarıda göstərilən Oğuz çölü, artıq tarix qaynaqlarında Qıpçaq çölü adlandırılmışdır. Onların tarixdə az olan bu yürüşləri, XI əsrdə Rus knyazlarına qarşı qazandıqları silsilə qələbələrdən sonra, Karpatlara, Balkanlara qədər davam etmişdir. İnkişaf edən Qıpçaq-Kuman birliyi, XIII əsrin sonlarına qədər, bu bölgənin təyinedici bir gücü olmuşdur.

Xüsusilə XIII əsrdə, Monqol axınları qarşısında, Avrasiya çöllərində çox geniş bir sahəyə yayılan Qıpçaqlar, dinamik bir güc olaraq qonşu dövlətlərin bəzən qorxulu düşməni və bəzən də etibarlı müttəfiqləri olmaqla, çox parçalanmışlar və tarixdə öz adlarıyla xatırlanan bir dövlət yarada bilməmişlər. Buna baxmayaraq Qızıl Orda və onun davamı olan Qazan, Krım, Noyabr, Astahan, Noqay, Sibir xanlıqları kimi dövlətlərdən Misir məmluklərinə qədər, orta dövrlərdə qurulan dövlətlərdə böyük rol oynayan bir güc olmuşlar. Macarıstan, Bolqarıstan, Rumıniya, Rusiya, Gürcüstan kimi ölkələrin xalqları içində ərimişlər, lakin günümüzə qədər yer və şəxs adlarında çox izləri qalmışdı. Qazaxlarda və digər bəzi türk xalqlarında bu gün Qıpçaq adlı boylar vardır. Altay türkləri arasında da Qıpçaq adlı boy mövcuddur. Krımda Qıpçaq adını daşıyan bir kənd vardır. Anadoluda, xüsusilə Əskişəhir daxilində, Ərdahan (Mərkəz, Posof), Artvin (Mərkəz, Şavşat, Ardanuç, Yusufəli), Bayburt, Ərzurum (Tortam, Narman,Oltu) Qarabük (Safranbolu) el və mahallarında, Mərmərə bölgəsində sıx bir şəkildə Qıpçaq türkləri yaşamaqdadır. Azərbaycanın Qax rayonunda da Qıpçaq adlı kənd var. Ayrıca Axısqa türkləri də Qıpçaq boyuna mənsubdur.

Qalereya

Mənbə

  • Голубовский П. В. 2015-09-23 at the Wayback Machine
  • Добролюбский, Андрей Олегович. Кочевники на западе причерноморских степей в X—XVIII веках (историко-археологическое исследование). Автореф. дисс. … д. ист. наук.СПб., ИИМК РАН, 1991.
  • Плетнёва С. А. Печенеги, торки и половцы в южнорусских степях. Материалы и исследования по археологии СССР. № 62. М., 1958.
  • Плетнёва С. А. Половецкая земля // Древнерусские княжества X—XIII вв. / П. П. Толочко, М. П. Кучера, А. В. Куза и др. — М.: Наука, 1975.
  • Фёдоров-Давыдов Г. А. Курганы, идолы, монеты. — М.: Наука, 1968.

Xarici keçid

  • // Энциклопедия «Слова о полку Игореве»
  • 2013-06-25 at the Wayback Machine
  • (rus.)(ing.)
  • Ахинжанов С. М.
  • Гагин И. А.
  • Гумилев Л. Н. ;
  • Тажутов А.
  • Ундасынов И. Н.
  • , Половецкие молитвы, гимны и загадки XIII-XIV вв. —М.: Лигалорбис, 2005.
  • 2014-12-04 at the Wayback Machine
  • [ölü keçid]
  • 2014-08-11 at the Wayback Machine

Həmçinin bax

Etnos ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.

Qıpçaqlar
qıpçaqlar, məqalə, qıpçaq, türk, xalqı, haqqındadır, digər, mənalar, üçün, qıpçaq, dəqiqləşdirmə, səhifəsinə, baxın, kumanlar, köçəri, türk, tayfalarından, biri, əsrə, qıpçaq, portreti, olan, balbal, luqansk, mündəricat, haqqında, olan, qalereya, mənbə, xarici. Qipcaqlar Dil Izle Redakte Bu meqale Qipcaq turk xalqi haqqindadir Diger menalar ucun Qipcaq deqiqlesdirme sehifesine baxin Qipcaqlar ve ya Kumanlar koceri turk tayfalarindan biri 12 ci esre aid Qipcaq portreti olan balbal Luqansk Mundericat 1 Haqqinda olan 2 Qalereya 2 1 Menbe 2 2 Xarici kecid 2 3 Hemcinin bax Haqqinda olan Redakte Qipcaqlar Kumanlar Qedim turk xalqi Qipcaqlardan ilk defe eramizdan evvel Orta Asiya menbelerinde danisilmisdir Dilleri qipcaq turkcesidir Qipcaqlar VIII IX esrler etrafinda Orta Asiyadan Urala kecmis ve burada ustunluk qazanmislar daha sonra oguzlarla birge Orta Asiyaya yayilmisdilar Tarix sehnesine IX XI esrler arasinda cixmislar Qipcaqlar monqol zebtinden evvel de Sir derya Idil ve Don arasinda Qafqaz ve Krim daglarinda Xezerin simal duzluyu ile bu gunki Qazaxistanin orta ve simal qerb arasinda yasayib bir cox turk tayfalari ile qarismislar ve Iran Suriya Rusiya Serqi Avropa ve Bizans ile herbi ticaret ve iqtisadi elaqeler qurmuslar Evveller Oguz colu deyilen torpaqlar artiq XIII esrde Desti Qipcaq adi ile xatirlanmaga baslanmisdir Cinden Don cayina Uraldan Qara denize qeder olan saheye yayilan qipcaqlar bu dovrden sonra da boyuk suretle yeni erazilere yayilirdilar Macar tarixcilerinin melumatlarina gore 1020 ci illerde Qerbi Sibirde boyuk bir kimek qipcaq tayfa birliyi vardir Kuman macarca Kun tayfa qurulusunun kunlar ve sariqlarin yaninda en ehemiyyetli olan qipcaqlar bu dovrde birlesmisler ve qarismislar ve sonralar cox meshur olan Kuman adi da bu dovrde ortaya cixmisdir Kuman Qipcaq birliyinden evvel Kuman xalqi daha serqde yasayarken Sari Uygurlari meglub ederek olkelerini isgal etmisler ve bu xalqin bir qisimini ozlerine baglamislar Kuman Sari Uygur birlesmesi X esrin ikinci yarisinda cinlileri ve qonsulari surusleri sixisdirmaqla qerbe oguzlarin ve qarlarin torpaqlarina yonelmisler Bu kocun ardinca yuxarida gosterilen Oguz colu artiq tarix qaynaqlarinda Qipcaq colu adlandirilmisdir Onlarin tarixde az olan bu yurusleri XI esrde Rus knyazlarina qarsi qazandiqlari silsile qelebelerden sonra Karpatlara Balkanlara qeder davam etmisdir Inkisaf eden Qipcaq Kuman birliyi XIII esrin sonlarina qeder bu bolgenin teyinedici bir gucu olmusdur Xususile XIII esrde Monqol axinlari qarsisinda Avrasiya collerinde cox genis bir saheye yayilan Qipcaqlar dinamik bir guc olaraq qonsu dovletlerin bezen qorxulu dusmeni ve bezen de etibarli muttefiqleri olmaqla cox parcalanmislar ve tarixde oz adlariyla xatirlanan bir dovlet yarada bilmemisler Buna baxmayaraq Qizil Orda ve onun davami olan Qazan Krim Noyabr Astahan Noqay Sibir xanliqlari kimi dovletlerden Misir memluklerine qeder orta dovrlerde qurulan dovletlerde boyuk rol oynayan bir guc olmuslar Macaristan Bolqaristan Ruminiya Rusiya Gurcustan kimi olkelerin xalqlari icinde erimisler lakin gunumuze qeder yer ve sexs adlarinda cox izleri qalmisdi Qazaxlarda ve diger bezi turk xalqlarinda bu gun Qipcaq adli boylar vardir Altay turkleri arasinda da Qipcaq adli boy movcuddur Krimda Qipcaq adini dasiyan bir kend vardir Anadoluda xususile Eskisehir daxilinde Erdahan Merkez Posof Artvin Merkez Savsat Ardanuc Yusufeli Bayburt Erzurum Tortam Narman Oltu Qarabuk Safranbolu el ve mahallarinda Mermere bolgesinde six bir sekilde Qipcaq turkleri yasamaqdadir Azerbaycanin Qax rayonunda da Qipcaq adli kend var Ayrica Axisqa turkleri de Qipcaq boyuna mensubdur Qalereya Redakte Dest i Qipcaq 1200 cu il Dest i Qipcaq Knyaz Iqorun 1151 1201 hakimiyyet illeri 1180 1201 qipcaqlarla savasir Ruslarin Iqor Dastani Qipcaqlardan qalan Balballar Ukrayna Dnepr BalbalMenbe Redakte Golubovskij P V Pechenegi torki i polovcy do nashestviya tatar Kiev 1884 Arxivlesdirilib 2015 09 23 at the Wayback Machine Dobrolyubskij Andrej Olegovich Kochevniki na zapade prichernomorskih stepej v X XVIII vekah istoriko arheologicheskoe issledovanie Avtoref diss d ist nauk SPb IIMK RAN 1991 Pletnyova S A Pechenegi torki i polovcy v yuzhnorusskih stepyah Materialy i issledovaniya po arheologii SSSR 62 M 1958 Pletnyova S A Poloveckaya zemlya Drevnerusskie knyazhestva X XIII vv P P Tolochko M P Kuchera A V Kuza i dr M Nauka 1975 Fyodorov Davydov G A Kurgany idoly monety M Nauka 1968 Xarici kecid Redakte Polovcy Enciklopediya Slova o polku Igoreve Desht i Kipchak Polovci Omelyan Pricak Arxivlesdirilib 2013 06 25 at the Wayback Machine Kypchakskie rukopisi rus ing Povest vremennyh let Ahinzhanov S M Kipchaki v X XIII vv Istoriograficheskij obzor Gagin I A Ryazan i polovcy Gumilev L N Drevnyaya Rus i Velikaya Step Drevnyaya Rus i Kipchakskaya Step v 945 1225 gg Tazhutov A Kipchakskaya stezya Undasynov I N Polovcy Kto oni Codex Cumanicus Poloveckie molitvy gimny i zagadki XIII XIV vv M Ligalorbis 2005 R A Abdumanapov Proishozhdenie kypchakov Arxivlesdirilib 2014 12 04 at the Wayback Machine O kypchakah olu kecid Kipchaki Nauchnaya periodika Arxivlesdirilib 2014 08 11 at the Wayback Machine Dinastiya Ryurikovichej i polovcy Peredacha iz cikla Chas istiny Hemcinin bax Redakte Etnos ile elaqedar bu meqale qaralama halindadir Meqaleni redakte ederek Vikipediyani zenginlesdirin Menbe https az wikipedia org w index php title Qipcaqlar amp oldid 5878221, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.