fbpx
Wikipedia

QİÇS

QİÇS (Qazanılmış İmmun Çatışmazlıq Sindromu;ing.Acquired Immune Deficiency Syndrome) insanda HİV-infeksiyasının səbəb olduğu immunsisteminin zəifləməsi nəticəsində ortaya çıxan simptomların kombinasiyasını ifadə edir. Xəstələrdə həyatı təhdid edən opportunistik infeksiyalarabədxassəli şişlərə səbəb olur. QİÇS 1 dekabr 1981-ci ildə müəyyən simptomlar toplusunun QİÇS olaraq müəyyənləşdirilməsindən sonra ABŞ Xəstəliklərin İdarə olunması və Müalicəsi Mərkəzləri (CDC) tərəfindən özlüyündə bir xəstəlik olaraq qəbul edildi. QİÇS cinsi yolla keçən xəstəliklərə aiddir. BMT-nin HIV/AIDS üzrə Birgə Proqramına görə 2019-cu ildə dünya miqyasında 37,9 milyon HİV-pozitiv insan yaşayırdı. 2019-cu ildə 1,7 milyon yeni yoluxma halı qeydə alındı və 0,77 milyon insan HİV/QİÇS səbəbindən öldü. Epidemiya başlayandan bəri 35 milyon insan HİV-dən dünyasını dəyişib. HİV-ə yoluxanların nisbəti dünya miqyasında orta hesabla 15–49 yaşlı şəxslərin 0,8%-i civarındadır, bir sıra Afrika ölkələrində isə bu nisbət 25%-ə çatır. Qoruyucu peyvənd mövcud deyil. Yeni dərman vasitələri ilə HİV-infeksiyasının effektiv müalicəsi sayəsində QİÇS orta Avropada daha az yayıldı.

Mündəricat

ICD-10-da təsnifat

ÜST-nın dünya miqyasında tanınan tibbi diaqnoz təsnifatı sistemi ICD-10-da həm HİV-infesiyası, həm də HİV-infeksiyasının səbəb olduğu saysız xəstəlik kodlaşdırıla bilər. İkincili xəstəliyin dəqiq növü ÜST tərəfindən yenilənmiş ICD-10 versiyasında IV xanada kodlaşdırılıb, məsələn: B20.6 HİV-xəstəliyi nəticəsində yaranan Pnevmosist [Ağciyər iltihabı|pnevmoniya]]sı.

HİV-infeksiyasın təsnifatı

CDC-nin tərifi

ABŞ Xəstəliklərin İdarə olunması və Müalicəsi Mərkəzləri (CDC) yoluxma təriflərinə görə təsdiqlənmiş pozitiv HİV-testi HİV-infeksiyasının sübutu hesab olunur. QİÇS daxil olmaqla ağırlıq dərəcəsinə görə HİV-infeksiyasının dəyərləndirilməsi 2008-ci ildə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirildi. Buna qədər klinik tapıntılar və laboratoyiya nəticələri ayrı təsnifləndirilirdi. Asimptomatik və ayrıca HİV-lə əlaqəli amma QİÇS-i müəyyən etməyən xəstəliklər də daxil edilmişdir. 2008-ci ildən bəri yalnız QİÇS-i müəyyən edən xəstəliklər nəzərə alınır. CD4+ T-limfositlərin sayına və QİÇS-i müəyyən edən xəstəliklərin siyahısına görə təsnifat dəyişməmiş olaraq qalmışdır. Nəzərə alınmalıdır ki, yoluxmanın müəyyənləşdirilməsi ilk növbədə klinik diaqnoz üçün rəhbər olaraq yox, HİV və QİÇS-in epidemioloji nəzarəti üçün istifadə edilir. HİV-infeksiyasının və QİÇS-i müəyyən edən xəstəliyin (III mərhələ) isbatı QİÇS olaraq qəbul edilir. Və ya HİV-infeksiyasının sübutu və CD4-hüceyrə sayı < 200 hüceyrə QİÇS olaraq qəbul edilir. CDC tərəfindən QİÇS-i müəyyən edən xəstəlik/simptomlar müəyyənləşdirilmişdir:

ÜST-nın tərifi

ÜST-na görə təsdiqlənmiş pozitiv HİV-testi HİV-infeksiyasının sübutu olaraq hesab edilir. Yetkin şəxslərdə və yeniyetmələrdə epidemioloji nəzarət üçün inkişaf etmiş HİV-infeksiyası HİV-infeksiyasının dəlili olaraq və III və ya IV mərhələdə bir xəsətlik olaraq təyin edilir. Yetkin şəxs və yeniyetmələrdə HİV-infeksiyasının dəlili və QİÇS-i müəyyən edən xəstəlik və ya HİV-infeksiyasının dəlili və CD-hüceyrə sayı < 200 hüceyrə QİÇS olaraq qəbul edilir. QİÇS-i müəyyən edən xəstəliklər/simptomlar CDC siyahısında olanlarla eynidir.

İnsan immunçatışmazlığı virusu — İİV bədən mayeləri vasitəsilə— qan, sperma, vaginal ifrazat, likvor və ana südü ilə ötürülür. Potensial giriş qapısı selikli qişada (konyunktiva, ağız, burun, vajinal və anal selikli qişa) yeni qanayan yaralar və xarici dərinin yetərincə buynuzlaşmamış asan zədələnən bölgələridir (penis başı, penis sünnət dərisinin iç tərəfi). Ən çox baş verən yoluxma yolları qorunmadan vajinal və ya anal cinsi əlaqə, intravenoz narkotik qəbulu zamanı çirklənmiş şprislərin istifadəsi, oral cinsi əlaqədir (sperma və ya menstrual qan selikli qişa ilə kontaktda olduqda). Zədələnməmiş ağız selikli qişası ilə oral seks zamanı preeyokulyat və ya vajinal ifrazatla kontakt əhəmiyyətsiz bir infeksiya riski daşıyır. Həmcinsləri ilə cinsi əlaqədə olan kişilər risk qrupuna daxildir. Cinsi əlaqə zamanı riskin dərəcəsi qan, sperma və vajinal ifrazatdakı virus yükündən asılıdır. Bu yoluxmadan sonrakı ilk həftələrdə anticisimlər yaranmazdan əvvəl özəlliklə yüksəkdir, daha sonra azalır və xəstəliyin sonrakı stadiyalarında yenidən artır. HİV tüpürcək, tər, gözyaşı mayesi, damcı infeksiyaları və ya həşərat sancması yolu ilə yoluxmur. Eyni şəkildə intakt dərinin virus saxlayan mayelərlə təması yoluxmaya səbəb olmur. Günlük sosial qarşılıqlı əlaqədə bədən təması, qab-qacaq və gigyenik vasitələrin birlikdə istifadəsi infeksiya riski yaratmır. Tam QİÇS xəstiliyi olan xəstələr tipik opportunistik törədicilərlə yoluxma riski altındadır: herpes qrupundan viruslar, kandida, streptokokklar, pnevmokokklar. Tam QİÇS xəstiliyi olan xəstələrin partnyorları da həmçinin bu törədicilər və onların yoluxma yolları haqqında məlumatlanmalıdır.

Oral kandidaz

Transplasentar yoluxma

HİV-infeksiyalı ana tərəfindən hamiləlik və ya doğuş zamanı uşağın yoluxma riski 10–30% olduğu təxmin edilir. Ananın bilinən HİV-infeksiyasında antiretroviral dərmanların qəbulu (doğuşdan əvvəl ana, sonra uşaq), sezar kəsiyi ilə doğuş, uşağı əmizdirməkdən imtina uşağa yoluxma riskini 1%-in altına sala bilər. İnfesiya riskini azaldan antiretroviral dərmanların istifadəsi şərtilə İEOÖ-də HİV-infeksiyasına rəğmən ananın əmizdirməsi tövsiyə edilir. Bunun səbəbi əmizdirmənin pis gigiyenik şərtlər altında və ya çirkli su ilə hazırlanan hazır qidalarla müqayisədə önəmli üstünlüklərə malik olmasıdır. Ayrıca ana südü doğuşdan əvvəl və ya doğuş zamanı yoluxan HİV-infeksiyalı körpənin həyatda qalma şansını artırır. Buna görə ÜST HİV-pozitiv anaların 6 ay boyunca körpəni əmizdirməsini tövsiyə edir.

Qan transfuziyası zamanı yoluxma

Qan transfuziyası HİV-infeksiyası ilə yoluxma riski daşıyır. Qan ianəsinin rutin izlənməsi bunu kəskin azaldır, elə ki bugünlərdə qan məhsullarının transfuziyası ilə HİV-infeksiyasına yoluxma riski çox azdır. HİV-nin kəşfindən sonrakı ilk illərdə qan donorlarını yoxlamaq üçün etibarlı laboratoriya testləri olmadığından bulaşmış qan məhsullarıyla infeksiya təhlükəsi çox yüksək idi. Ayrıca yoluxmuş qan məhsullarının transfuziyası zamanı yoluxma təhlükəsi xüsusilə yüksəkdir. Özəlliklə davamlı laxtalanma faktoru konsentratları transfuziya edilməli olan hemofiliya xəstələri bundan əziyyət çəkirdi. Bu 80-cı illərin sonuna qədər Amerikada 15000 hemofiliya xəstəsinin təqribən 50%-nin HİV-lə yoluxmasına səbəb oldu. Rutin yoxlanışlar tranzfuziya ilə yoluxma hallarını azaltdı. Bununla belə kiçik bir qalıq risk vardı, çünki virus infeksiyasından yalnız bir-neçə həftə sonra anticisimlər aşkar edilə bilər ("diaqnostik boşluq"). 2004-cü il 1 maydan etibarən hər qan ianəsinin sadəcə anticisimlərlə deyil, ayrıca HİV-RNT-nin mövcudluğu üzərindən yoxlanması qanuni tələb edilir. Beləliklə yeni yoluxma halları da aşkar edilə bilir.

İynələr/kanulalar vasitəsilə yoluxma

Özəlliklə epidemiyanın ilk zamanlarında çoxlu venadaxili narkotik asılılığı olan şəxslər inyeksiya iynəsinin birgə istifadəsi zamanı yoluxurdu. Həmçinin həkim və tibbi personalın da yoluxmuş xəstələr üzərində əməliyyatlarda iynə batması yaralanmaları zamanı və ya punksiyalarda müəyyən yoluxma riski var. İynə batması zamanı yoluxma riski böyük ölçüdə mövcud şərtlərdən asılıdır. Yoluxma riski ortalama 0,3% qəbul edilir və aşağıdakı faktorlar ilə artır: çox dərin yaralanmalar, iynə üzərində gözlə görüləbilən qan izi, daşıyıcının yüksək virus yükü. Kanulanın ortaq istifadəsi zamanı risk 0,7%-dir və inyeksiyalar arasındakı zaman aralığında azalır, amma kanulada qalan qan günlərlə yoluxdurucu ola bilir. Baxmayaraq ki iynələrin qaynadılması mümkündür, satışda olan iynələr istifadə olunan sintetik materialın istiyə davamlı olmaması səbəbindən bunun üçün uyğun deyil. Kimyəvi dezinfeksiya riski əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər, amma yoluxmanı tamamilə istisna etmir.

Xüsusi hal – steril olmayan, 1 dəfədən çox istifadə edilən kəsici alətlərin qadın sünnəti üçün istifadəsi

Qadın sünnəti üçün qeyri-steril və bir neçə dəfə istifadə olunan kəsici alətlərin istifadəsi zamanı HİV-infeksiyası daxil olmaqla bir çox bakterial və viral infeksiyalarla yoluxma mümkündür. Cənubi Afrika bölgələrinin gənc əhalisi arasında rast gəlinən yüksək yoluxma sayı problemin ciddiliyinə işarə edir.

Cinsi yolla yoluxma

Cinsi əlaqə zamanı HİV-lə yoluxma riski çox dəyişkəndir və bir çox faktordan asılıdır. Tək cinsi əlaqədən sonra yoluxma mümkün olduğu kimi, yoluxmuş partnyorla çoxillik qorunmadan cinsi kontakta rəğmən yoluxmama halları məlumdur. Eyni zamanda mövcud olan başqa cinsi yolla keçən xəstəliklərin yoluma riski 5–10 dəfə daha yüksəkdir. Qadında aybaşı zamanı cinsi əlaqə iki partnyor üçün yüksək youxma riski deməkdir. Sünnət olmuş kişilər aşağı yoluxma riskinə sahibdir. Antiretroviral terapiya ilə qanda və ifrazatlarda azalan virus yükü yoluxma riskini böyük ölçüdə azaldır.

  • Vaginal seks: qorunmasız vaginal cinsi əlaqə yüksək riski ehtiva edir (hər cinsi əlaqədə 0,05–1%)
  • Anal seks zamanı tez-tez selikli qişada kiçik çatlar yaranır. Bu səbəbdən risk vaginal sekslə müqayisədə dəfələrlə yüksəkdir.
  • Sperma qəbulu ilə oral seks: yoluxma riski çox aşağıdır, amma yoluxma mümkünsüz deyil.
  • Preeyokulyatla yolxma riski çox aşağıdır.
  • Qadınlarda oral seks: aybaşı qanı ilə təmas baş tutmadığı müddətcə risk son dərəcə az olaraq təxmin edilir.
  • Selikli qişa, qan, sperma və ya vaginal ifrazatla kontakt olmayan başqa seksual təcrübələrdə yoluxma riski olduqca azdır.

Təmas sonrası profilaktika

Belə tədbirlərə cinsi əlaqədən sonra penisin yuyulması, iynə batması yaralarının dezinfeksiyaedici maddələrlə müalicəsi aiddir. Məruz qaldıqdan sonra 2 saat içində müalicəyə başlanması ən yaxşı qorunmanı təmin edir, amma intraveoz yoluxmadan sonra 24 saata qədər müdaxilə təsirli ola bilər. Buna görə əsaslı yoluxma şübhəsində dərhal mümkün tədbirlər haqda məlumat verə və bunları başlada biləcək bir həkimə müraciət edilməlidir. Təmas sonrası profilaktika üçün dərmanlar HİV-pozitiv xəstənin antiretroviral müalicəsinə uyğun gəlir və adətən 4 həftə davam edir.

HİV/QİÇS diaqnozu labarator müayinələrə əsasən qoyulur. Cinsi yolla yoluxan xəstəlik diaqnozu qoyulan hərkəsin test etdirməsi tövsiyə olunur. HİV daşıyıcıların 1/3-ü yalnız QİÇS ortaya çıxdıqdan sonra xəstəliyin iləri stadiyalarında yoluxduqlarını öyrənirlər. HİV-testlərinin köməyi ilə infeksiya qan, plazma, tüpürcək və ya sidikdə müəyyənləşdirilə bilər. Testlər HİV-RNT-sini və ya antigenlərini və bədəndə HİV-ə qarşı yaradılan anticisimləri təsbit edir. HİV-testləri arasında axtarış testləri və təsdiqləmə testləri ayırd edilir. Axtarış testlərinin məqsədi (ELİSA, CMIA, FPIA) mümkün qədər bütün yoluxmaların aşkar edilməsidir. ELİSA HİV-in aşkar edilməsi üçün istifadə edilən ən yayğın metoddur. 3-cü nəsil immun testlər yalnız HİV-ə qarşı anticisimləri təyin edə bilir. Orqanizmdə anticimslərin yaranması üçün gərəkli müddəti nəzərə alaraq bu testlər mümkün yoluxmadan 12 həftə sonra yoluxmanı təsbit edə bilir. Mümkün yoluxma ilə anticimslərin aşkar edilməsi arasındakı bu müddət "diaqnostik boşluq" adlanır. 4-cü nəsil immun testlər qanda HİV-nun kapsidində yerləşən p24 antigenini təyin edə bilir. Anticisimlər əmələ gəlməzdən əvvəl qanda antigenlər mövcud olduğundan 4-cü nəsil immun testlər diaqnotik boşluğu qısaldır. Sözügedən testlər vasitəsilə bəzi yanlış pozitiv nəticələr əldə edilə bilər.Buna görə axtarış testləri yüksək həssaslığa ehtiyac duyur, lakin nisbətən aşağı spesifikliyə malikdir. Axtarış testində pozitiv dəyərləndirilən şəxsə yanlış pozitiv diaqnozu istisna etmək üçün təsdiqləyici test təyin edilir. Təsdiqləyici test HİV-ə məxsus anticisimləri təsbit edən Western blot metodu (Western-Blot-Bestätigungstest) istifadə edilərək həyata keçirilir. Buna görə təsdiqləyici test axtarış testindən daha yüksək spesifikliyə malikdir. Xəstəyə yalnızca axtarış testi və təsdiqləyici test pozitivdirsə pozitiv nəticə bildirilir. Əks transkriptaza PCR testi HİV-infeksiyası araşdırma metodları arasında ən dəqiq, eyni zamanda ən bahasıdır. PCR testi xüsusi viral nuklein turşusu ardıcıllığını yoxlayaraq birbaşa yoluxmanın aşkarlanmasını təmin edir. Hazırda yarım saat ərzində nəticəni göstərən ekspress-testlər var. Ekspress-testlər İEOÖ-də sürətli nəticə gərəkli olan hallarda, məsələn cərrahi prosedurlar zamanı iynə batması yaralanmalarında xəstənin HİV-infeksiyası vəziyyəti bilinmədikdə təmas sonrası profilaktikaya başlama qərarı üçün istifadə edilir. Profilaktikanın nəticəsi böyük ölçüdə təmas və profilaktikaya başlama arasındakı müddətdən asılıdır. Ekspress-test 15–20 dəqiqə içində nəticə verir, digər yandan yanlış pozitiv nəticə ehtimalı digər testlərdən yüksəkdir.

Kəskin faza

Kəskin faza birincili HİV və ya kəskin retroviral sindrom adlandırılır. Yoluxmadan sonra 2–6 həftə ərzində qızdırma, gecə tərləmələri, şişmiş limfa düyünləri, ürək bulanma kimi qripəbənzər simptomlar üzə çıxa bilər. Kəskin HİV-infeksiyasında simptomların rastgəlmə tezliyi:

Bəzi xəstələr yuxarıdakı simptomların fərqinə varmaya bilər və ya bu simptomlar mövcud olmaya bilər. Simptomlar qeyri-spesifikdir. Bu səbəbdən infeksiya üçün risk faktoru göstərən və yuxarıdakı simptomlara sahib şəxslərdə HİV araşdırılmalıdır. Yalnız kəskin faza simptomlarının vasitəsilə HİV-pozitiv diaqnozu qoyula bilməz, HİV-testləri vasitəsilə müəyyənləşdirilməlidir.

Latent faza

İlk simptomları latent faza (asimptomatik HİV və ya xroniki HİV) izləyir. Bu fazada virus bədəndə çoxalır. Xəstə, əgər yoluxmanı bilirsə psixi əziyyət çəkir, fiziki simptomlar adətən üzə çıxmır. Müalicə edilmədikdə bu faza 3–20 il davam edə bilər, ortalama 9–11 il davam edir. Həm aylar ərzində QİÇS-ə inkişaf edən, həm də 80 yaşlarında yoluxmaya və antiretroviral terapiya qəbul etməməsinə baxmayaraq QİŞS-ə proqress göstərməyən xəstələr var.

Xəstəlik fazası

QİÇS diaqnozu HİV-pozitiv xəstədə QİÇS-i müəyyənləşdirən xəstəliklər və ya bədxassəli şişlər təyin edildikdə qoyulur. Bu infeksiyalar oppotunistik infeksiyalar adlanır. Sağlam insan immunsistemi üçün adətən zərərsizdirlər. HİV-pozitiv şəxsin immunsistemi isə orqanizmi lazimi dərəcədə qoruya bilmir, beləliklə yuxarıda adı çəkilən infeksiyalar meydana gəlir. İmmunsisteminin zədələnməsi üçün ölçü olaraq HİV-infeksiyalı şəxsin qanındakı T-helper hüceyrələrin sayı əsas götürülür. Orqanizmdə virus yükü artdıqca T-helper hüceyrə sayı azalır. Spesifik müalicə edilmədiyi təqdirdə HİV-pozitiv şəxslərin təqribən yarısında proses QİÇS-ə proqress edir. QİÇS-in mövcudluğunu göstərən ən yayğın xəstəlik pnevmosist pnevmoniyasıdır, onu kaxeksiya və qida borusu kandidazı izləyir. QİÇS-li şəxslərdə Kapoşi sarkoması, limfoma, uşaqlıq ağzı xərçəngi kimi viral qaynaqlı xərçənglər inkişaf etmə riski yüksəkdir.

HIV-infesiyasının müalicəsinə göstəriş yoluxmuş xəstədə klinik tapıntılara (HIV-assosiasiyalı simptomlar və xəstəliklər, oppurtunistik infeksiyalar), immun statusa (CD4-pozitiv T-helper limfositlər), virus yükünə əsaslanır.

Yüksək Aktiv Antiretroviral Terapiya (HAART)

HAART ən azı 3 antiretroviral təsiredici maddədən ibarət dərman kombinasiyası ilə aparılan terapiyanı ifadə edir. HAART-ın məqsədi immunsistemi bərpa etmək və QİÇS-in başlamasına əngəl olmaqdır. Uğurlu bir HAART qanda virus yükünü xəstəliyi təyin edən həddin altına salır, CD4-hüceyrələrin sayı yenidən artır, beləliklə immun sistem opputunistik infeskiyalara və QİÇS-i müəyyən edən xəstəliklərə qarşı gücləndirilir. Terapiya 3 antiretroviral təsiredici maddənin qəbulu ilə həyata keçirilir, çünki virus təklikdə bir təsiredici maddəyə qarşı sürətli rezistentlik əmələ gətirə bilir. Müasir dərmanlarda bu 3 təsiredici maddə gündə bir dəfə qəbul edilən bir həbdə birləşdirilib. Antiretroviral terapiya HIV-infeksiyalı xəstənin yaşama müddətinin uzada bilir, amma virusu tam aradan qaldıra bilmir. Ayrıca ciddi yan təsirlər meydana gələ bilər, amma təsiredici maddə kombinasiyasının dəyişdirilməsi ilə aradan qaldırıla bilər. Bir dəfə başlanan Antiretroviral terapiya rezistensliyin əmələ gəlməsini əngəlləmək üçün kəsilməməlidir. Bu səbəbdən qaydalı şəkildə dərmanın qəbulu mütləqdir. ART-nin müxtəlif aspektlərinə dair milli və beynəlxalqr səviyyədə aydın təlimatlar var. İndilərdə bir-neçə təsiredici maddə sinifləri istifadə edilir: Nukleotid analoqları (NRTI), Nukleotid olmayan əks-transkriptaza inhibitorları (NNRTI), HIV-proteaza inhibitorları (PI), giriş inhibitorlarıinteqrasiya inhibitorları. HAART-a başlanmaq üçün kriteriyalar müvafiq milli təlimatlarda müəyyənləşdirilib. Bu kriteriyalar rezistensliyin əmələ gəlməsi və mümkün uzun müddətli toksikliyə qarşı QİÇS-lə xəstələnmə təhlükəsini təyin edir. Terapiyaya başlamaq üçün 3 faktor nəzərə alınır: xəstənin klinik mənzərəsi, CD4-limfosit səviyyəsi, virus yükü. Hazırda QİÇS-i müəyyənləşdirən xəstəlikləri olan xəstələrə təcili HAART tövsiyə olunur. Həmçinin zəifləmiş immunsistemini göstərən, amma QİÇS-i müəyyənləşdirməyən xəstəliklər zamanı da HAART tövsiyə olunur. Bu simptomsuz amma CD4-hüceyrə sayı 350-dən aşağı olan xəstələr üçün də keçərlidir. Həmçinin yüksək virus yükünə (>100000) sahib CD4-dəyəri 350–500 arasında olan xəstələrdə HAART-a başlanma məsləhətdir.

Aktiv maddələr

Nukleotid Əks-Transkriptaza İnhibitorları (NRTI)

Nukleotid əks-transkiptaza inhibitorları da adlanan nukleotid analoqları viral RNT genomunu ikizəncirli DNT-yə çevirən immunçatışmazlıq virusunun bir fermenti olan əks-transkiptazanı hədəf alır. Başqa bir viral ferment İnteqraza bu viral DNT-ni insanın ev sahibi hüceyrəsinin DNT-sinə birləşdirir. NRTI alternativ substrat olaraq əks-transkiptaza fermenti DNT zəncirini qurarkən fizioloji nukleotidlərlə rəqabətə girir və zəncirə daxil olur. Nukleotid analoqları dəyişilmiş karbohidrat molekulları vasitəsilə fizioloji nukleotidlərdən fərqlənir. Analoqun zəncirə birləşməsi fizioloji nukleotidlərin birləşməsini, beləliklə də ikizəncirli strukturun qurulmasını əngəlləyir. Nəticədə virus DNT-sində zəncir qırılmasına səbəb olur. Aktiv maddələrdən timidin DNT-sinin qurulmasına [[Zidovudin (Azidotimidin, AZT) və Stavudin (d4T), sitidinə Lamivudin (3TC), inozinə analoq Didanozin (ddl), quanozinə analoq Abakavirdir. Eyni başlanğıc nöqtəsi ilə analoqların kombinasiyası (AZT və d4T) məntiqli deyil. NRTI ilə terapiya zamanı saysız yan təsirlər meydana çıxa bilər. Baş ağrısı, qastrointestinal şikayətlər, ürək bulanma və ya doluluq hissi, qusma, diareya, ümumi yorğunluq tez-tez rast gəlinir. Uzun müddətli istifadənin nəticəsi olaraq laktik asidoz (qanda süd turşusunun yığılması), miyelotoksiklik (sümük iliyində zədələnmə), periferik sinirlərin zədələnməsimədəaltı vəzi iltihabına gətirə bilər. Uzun istifadə zamanı həmçinin lipodistrofiya –HIV-proteaza inhibitorları ilə müalicədə izlənən bədən yağının yerdəyişməsi meydana çıxa bilər. Yan təsirlərin çoxu mitoxondrial toksikliyin nəticəsidir: Hüceyrələrdə enerji istehsalına cavabdeh olan mitoxondrilərin nukleotidlərə ehtiyacı var. Fizioloji nukleotidlər əvəzinə NRTI-lərin qurulması metabolik xəstəliklərə və mitoxondrilərin degenerasiyasına gətirir. Fərqli substratların toksikliyində böyük fərqlər var. NRTI hüceyrələrə dəyişlməmiş alınır və orada fosforilləşmə zamanı aktivləşir. Onlar böyük ölçüdə böyrəklərdə eliminasiya olunur, buna görə qaraciyərdə metabolizə olunan dərmanlarla az qarşılıqlı təsiri olur. Digər NRTI-lər TenofovirEmtrisitabindir.

Nukleotid olmayan əks-transkriptaza inhibitorları (NNRTI)

Nukleotid əks-transkriptaza inhibitorları yanlış strukturlar olaraq əks-transkriptazanı bloklayarkən, nukleotid olmayan əks-trankriptaza inhibitorları birbaşa bu fermentə, nukleotidlərin substrat bağlanma sahəsinin yaxınlığına bağlanır. Hazırda 3 nukleotid olmayan əks-trankriptaza inhibitoru bazarda var: Nevirapin (NVP), Delavirdin (DLV), Efavirenz (EFV). Nevirapin və Efavirenz aşağı-yuxarı eyni effektivliyə sahibkən, Delavirdin terapiyada demək olar ki, rol oynamır. Digər bir seçim Etavirindir. Tək substrat olaraq nukleotid olmayan əks-trankriptaza inhibitoları yalnız məhdud effektivliyə sahibdir. Onlar iki nukleotid əks-trankriptaza inhibitoru ilə kombinasion terapiyada immunoloji-viroloji baxımdan HIV-proteaza inhibitorları ilə eynidir. İndiyə qədər heç bir araşdırma həyatda qalma müddətinin yaxşılaşdığını və xəstəliyin HAART ilə müalicədən daha yavaş ilərlədiyini isbat edə bilməyib. Lakin həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdığı qeyd olunmuşdur. Təsdiq üçün yalnız təkmilləşdirilmiş CD4+ hüceyrə sayı və daha aşağı virus yükü ilə bağlı araşdırmalar istifadə edildi. Yaxşı tolerantlıqları və daha az həb sayı səbəbində adətən proteaza inhibitorlarına nisbətən üstün tutulurlar. Nukleotid olmayan əks-trankriptaza inhibitoları olduqca həssasdır: virusun təsiredici maddəyə qarşı davamlılığını yaratmaq üçün bir gen mutasiyası yetərlidir. Ayrıca çarpaz rezistentliklər mövcuddur: virus bir nukleotid olmayan əks-trankriptaza inhibitoruna qarşı rezistentlik göstərirsə, beləliklə bütün nukleotid olmayan əks-trankriptaza inhibitoları əksərən təsirsizdir. Nukleotid olmayan əks-trankriptaza inhibitoları qaraciyərdə metabolizmaya uğrayır (sitoxrom P-450 sistemi). Hər təsiredici maddənin yan təsirləri bir-birindən böyük ölçüdə fərqlənir. Nevirapinlə müalicədə allergik reaksiyalar və qaraciyər toksikliyi diqqət mərkəzində durur. Allergiya təhlükəsini azaltmaq üçün Nevirapin müalicənin başlanğıcında daha aşağı dozalarda verilir. Sonra doza mərhələli artırılır. Qaraciyər toksikliyi nadir amma həyatı təhdid edən yan təsiridir. Buna görə terapiyanın əvvəlində qaraciyər dəyərləri yaxından yoxlanılmalıdır. Buna qarşın Efavirenzin yan təsirləri əsas mərkəzi sinir sisteminə təsir edir. Yan təsirlər adətən terapiyanın əvvəlində üzə çıxır, daha sonra zəifləyir. Araşdırmanın ilk 4 həftəsində xəstələrin 2/3-ində vertigo və 1/3-ində halsızlıq və yuxu pozğunluqları üzə çıxdı, təqribən yarısı kabus gördü. Ancaq bunlar əksərən bir müddət sonra azalır. Nevirapin anadan uşağa yoluxmanı əngəlləmək üçün istifadə edilərkən, Efavirenz hamiləlikdə əks götərişdir. Nevirapinə qarşı Efavirenzin üstünlüyü daha aşağı qaraciyər toksikliyidir. Delavirdin çox həb sayına və gündə 3 dəfə qəbuluna görə digər təsiredici maddələrdən daha aşağı dəyənləndirilir.

Proteaza inhibitorları

HIV-fermenti olan HIV-proteaza viral makromolekul gag-pol poliproteinini parçalaya bilməzsə yoluxucu olmayan parçacıqları istehsa olunar. HIV-proteaza inhibitorları (Atazanavir, Darunavir, Fosamprenavir, Indinavir, Nelfinavir, SaquinavirTipranavir) fermentin molekulyar strukturu haqqında məlumat ilə elə modelləşdirilib ki, o proteazanın aktiv mərkəzinə birbaşa birləşə bilir. HIV-proteaza inhibitorları terapiyanın yaxşılaşmasında böyük rol oynadılar. Ancaq uzunmüddətli müalicə zamanı yağ mübadiləsində pozğunluqlara və nəticədə lipid distrofiyasıdislipidemiyaya səbəb ola biləcək problemlər mövcuddur. Səbəb güman ki mitoxondrial toksikliyə əsaslanır, çünki HIV-proteaza inhibitorları mitoxondrini nukleotid əks-transkriptaza inhibitorlarına bənzər şəkildə zədələyir. Digər yan təsirlər gastrointestinal şikayətlərdir. HIV-proteaz inhibitorlarının parçalanması qaraciyərdə sitoxrom-P450 ferment sistemi vasitəsilə həyata keçir. HIV-proteaza inhibitoru Ritonavir bu sistemi əngəlləyir. Buna görə parçalanmanı yavaşlatmaq və plazma yarım ömrünü uzatmaq üçün başqa proteaza inhibitorları ritonavirlə birgə verilir. Bu gücləndirici olaraq bilinir. Bu arada gücləndirici doza Ritonavirlə kombinə edilən proteaza inhibitoru Lopinavir mövcuddur. Bu Lopinavirin 100 dəfə çox plazma konsentrasiyasına və rezistentliyə qarşı böyük bir bariyerə gətirir. Buna görə Lopinavir/Ritonavir daha çox digər dərmanlarla müalicədə uğursuzluqdan sonra istifadə edilir.

Giriş inhibitorları

Girişi inhibitorları virusun hüceyrəyə girişini kəsir.

Birləşmə inhibitorları

2003-cü ilin əvvəlində ilk birləşmə inhibitoru Enfuvirtid (T-20 adı altında) bazara gətirildi. T-20 virusun T-helfer hüceyrələrin membranı ilə birləşməsi üçün önəmli olan transmembran protein gp41-ə birləşir və beləliklə virusun hüceyrəyə daxil olmasının qarşısını alır. Özəlliklə maddə bununla diqqətçəkicidir ki, mitoxondrial toksikliyi tətikləmir, beləliklə də lipid distrofiyası sindromuna səbəb olmur. 36 aminturşulu T-20 oral qəbul etmək üçün çox böyükdür. İndiki formasıda T-20 gündəlik dərialtı vurulmalı və ya infuziya pompası ilə tətbiq edilməlidir. Yan təsir olaraq adətən vurulma nahiyəsində dəri həssaslığı meydana gəlir. İlk araşdırmalar göstərirdi ki, klasik antiretroviral terapiyaya T-20-nin əlavə edilməsi yalnız məhdud uğurlu nəticə gətirir. Bununla birlikdə, T-20'yi optimallaşdırılmış bir HAART ilə T-20 olmadan optimallaşdırılmış bir HAART-ı müqayisə edən iki böyük çalışma, tədqiqatın T-20 qolunda əhəmiyyətli dərəcədə daha yaxşı dəyərlər göstərdi. Bu özəlliklə T-20-nin başqa dərman variantları olan xəstələrə faydalı olacağını göstərir. T-20 yan təsirlər və ya rezistentlik səbəbindən müalicəsini dəyişməli olan xəstələrə əlavə seçim verir. Hər halda T-20 müalicəyə başlamaq üçün ilk seçim deyil. İstahsalçı firmanın dediyinə görə T-20 firma tarixində istehsal olunan dərman maddələrindən ən bahalılarından biridir.

İnteqrasiya inhibitorları

1990-cı illərdə bir çox uğursuzluq və çətinliklərdən sonra 2000-lərdən etibarən inteqraza inhibitorlarının inkişafı sürətlənməyə başladı. Raltegravir digər müalicə yöntəmləri mümkün olmadıqda HIV xəstələrinin müalicəsi üçün təsdiqlənmişdir.

Monoklonal anticisim

Mart 2018-ci ildə FDA bütün müalicə variantları ilə terapiyada multirezistent olan xəstələrin müalicəsi üçün ilk HIV-1 inhibitoru və uzun təsirli monoklonal anticisim İbalizumabı təsdiqlədi.

Eksperimental terapiyalar

Yetkinləşmə inhibitorları

Yetkinləşmə inhibitorları yeni virionların tumurcuqlanmasının qarşısını alır. İnteqrasiya inhibitorlarında olduğu kimi 2005-də ilk dəfə in vivoda antiretroviral təsiri isbatlanıb. Bevirimat (PA-457) melanomaya qarşı sitostatik olaraq istifadə edilən betulin turşusunun bir törəməsidir. PA-457 yeni virionların yetkinləşməsini əngəlləyir. Faza IIA-nın araşdırmaları artıq çap edilib. Faza IIB-nin araşdırmalar doza tapmada gözlənilməz çətinliklər səbəbindən yavaş irəliləyir.

Tre-rekombinaza

Araşdırmacılar HIV-genomunu yoluxmuş hüceyrə DNT-sindən hədəfli şəkildə kəsilməsi və beləliklə bu hüceyrələrin infeksiyasının geri qaytarılması üzərində işləyirlər. Bunun üçün “gen-qayçısı” olaraq iş görən xüsusi fermentTre-rekombinaza sintez edilib. Ferment yalnız proviral DNT-nin mövcudluğunda, yəni sadəcə yoluxmuş hüceyrələrdə aktivləşir. In vitroda bir neçə eksperimentdən sonra elm adamları 2013-cü ildə HIV ilə yoluxmuş siçanları HIV-dən azad etdilər, daha doğrusu sağaltdılar. Bununla birlikdə bu transgen siçanlar başlanğıcdan bəri tre-rekombinaza genini genomlarında daşıyırdılar. Tre-rekombinazanın köməyilə HIV-infeksiyasının effektli müalicəsi, daha dəqəqi sağalmanın mümkün olub-olmayacağı hələ dəqiqliklə dəyərləndirilə bilməz. Araşdırmaçılar yaxın gələcəkdə həmçinin insanlar üzərində klinik araşdırmalar çərçivəsində Tre-rekombinazanın təsirinin araşdırıla bilinəcəyinə ümid edirlər.

Kök hüceyrə transplantasiyası

2013-ün başlarında bir məqalə uzunmüddətli virus reduksiyası ardından hematopoetik kök hüceyrə terapiyasının HIV-ni tamamilə ortadan qaldıra biləcəyuini göstərdi. Amma Bostonda bu yolla müalicə edilən xəstələrin hər ikisi bir neçə həftə sonra residiv yaşadı və yenidən antiretroviral müalicəyə başlamaq məcburiyyətində qaldılar. Kök hüceyrə transplantasiyası ilə müalicə alan amerikalı Timoti Rey Broun bugünə qədər müalicə edilən ilk QİÇS xəstəsi olaraq qəbul edilir.

Gen terapiyası

Hüceyrə transferigenom düzənləməsi ilə CD4-pozitiv T-hüceyrələrin genomundan köməkçi reseptor CCR5-in hissəvi çıxarılması ilə CD4-pozitiv T-hüceyrələrin konsentrasiyasının düşüşü yavaşladıla bilər.

Profilaktika HIV-ə qarşı ən effektiv tədbirdir. Ümumilikdə yad qansperma ilə təmasdan qaçınılmalıdır. Prezervativ istifadəsi, narkotik qəbulunda steril iynələr, qan ianəsi çərçivəsində qanın ciddi yoxlanması ilə infeksiyadan qaçınıla bilər. Yoluxmadan əvvəl profilaktika HIV-neqativ şəxslərin mümkün yoluxmadan qorunmaq üçün antiretroviral HIV müalicəsindən dərman qəbul etdikləri profilaktika tədbiri olaraq uğurla həyata keçirilir. Yoluxma riski olan hadisələrdən sonra yoluxmadan sonrakı profilatika həyata keçirildikdə infeksiya ehtimalı azaldıla bilər. Yetərli effektivliyə sahib HIV-vaksini hələ mövcud deyil. HIV-nin yüksək mutasiya qabiliyyəti səbəbindən səthi protein gp120-ə qarşı qoruyucu anticisimlərin qurulmasını təşviq etməli olan peyvəndlər üzərinə uzunillik araşdırmalar bugünə qədər uğursuzluqla nəticələndi. Preparat meymunlarda çox bənzər SIV-nə qarşı uğurla test edildikdə vəhşi təbiətdəki insan immunçatışmazlıq virusu gp120 səthi proteinin strukturunu dəyişdirmişdi.

İmmunsupressiyanın dərəcəsindən asılı olaraq oppurtunistik infeksiyaların birincili profilaktikası aparılır. Üzərinə müəyyən HIV-assosiasiyalı xəstəliklərin ehtimal olunmadığı CD4 limitləri:

CD4-hüceyrə sayından asılı birincili profilaktikanın əksinə ikincili və ya yoluxmadan sonrakı profilaktika artıq keçmiş xəstəlikdən sonra terapiya olaraq tətbiq edilir.

  • Pnevmosist jiroveci və toksoplazmozun səbəb olduğu ağciyər iltihabından sonra Ko-trimoksazol verilməsi
  • Vərəmdən sonra riskli xəstələrə İzoniazid
  • Atipik mikobakteriozdan sonra Azitromisin
  • Bakterial pnevmoniyadan sonra pnevmokok peyvəndi
  • SMV-retiniti, kandidoz, Herpes simplex virusu, Varicella-Zooster virusu və kriptokoklardan sonra birincili profilaktika tövsiyə olunmur.

Meydanagəlmə nəzəriyyələri

İnsan immunçatışmazlıq virusu (HIV) meymunlarda mövcud olan simian immunçatışmazlıq virusu (SIV) ilə aşağı-yuxarı eynidir. HIV-1-in gəldiyi Afrika SIVcpz (şimpanzelərdən) və HIV-2-nin gəldiyi Asiya SIVmac (makaklardan) bir-birindən fərqlənir. 2003-cu ildən Alabama Universiteti viroloqlarının apardığı genetik analizlər göstərir ki, SIVcpz böyük ağ burunlu meymunlaryaxalı manqabeylərdən gələn 2 virus ştammından ibarət kombinasiyadır. Şimpanzelərin bu növləri ovlandıqları və yeyildikləri üçün şimpanzelər bu iki virus ştammı ilə yoluxmuş ola bilər ki, daha sonra onlardan şimpanze orqanizmində SIV meydana gələ bilər. Araşdırmacıların görüşünə görə SIV-nin insanlara ötürülməsi 1930-lardan əvvəl şimpanzelərin ovlanması və yeyilməsi zamanı yaralanmalara dayanır. Digər elmi araşdırmalar HIV-nin Qərbi Afrikada ortaya çıxdığını göstərirdi. Yeni filogenetik araşdırmalar, HIV-in müxtəlif alt qrupları arasında və HIV ilə SIV arasında qohumluq müqayisəsi Kamerun və ətraf ölkələrdə meymunlardan insanlara bir-birindən asılı olmayan ötürülmələrin olduğunu təxmin etməyə icazə verir. HIV-anticisimləri ehtiva edən ən köhnə qan nümunəsi 1959-cu ildə Konqoda yetkin bir şəxsdən götürülmüşdür. Ancaq bu nümunənin reallığı dəqiqliklə müəyyənləşdirilməmişdir. Konqoda ölən bir qadında (1960), amerikalı bir gəncdə (1969), norveçli bir matrosda (1976) köhnə parafin-DNT nümunələrində HIV-geni tapılmışdı.

Komplo nəzəriyyəsi

Hazırda bilinən nəzəriyyə ilə yanaşı KQB ABŞ-a qarşı yönələn “İnfeksiya” dezinformasiya aksiyası çərçivəsində amerikalı araşdrmaçılar tərəfindən bioloji müharibə üçün uyğun törədicilərin axtarışı üzərinə Afrikada yeni növ virus kəşf edildiyini yaydı. Bunun üzərinə 1985-dən etibarən Yakob Segal süni HIV mənbəsinin elmi əsaslandırılmış hipotezi üzərində işlədi.

İlk infeksiya

HIV-1 ilə ilk sənədləşdirilmiş infeksiya 1959 Leopoldvilledən bir şəxsin qan nümunəsi vasitəsilə sübut olunmuşdur. Norveçli bir dənizçinin 1976-da QİÇS-dən ölən ailəsinin sonrakı nümunələri ilə müqayisə 1940-lardan 1950-ci illərə qədər ortaq bir əcdaddan ayrıldığına işarə edir. HIV-1 və HIV-2 arasındakı genetik fəqlilik həmçinin buna da işarə edir ki, bu alt tiplər daha əvvəl ayrılıb. Los Alamos milli labartoriysından genetik Bette Korber 2000-ci ildə 1959-cu il nümunəsi vasitəsilə ilk ötürülməni 1951-ci ilə tarixləndirdi. Arizona universietindən təkamül bioloqu Mixael Üorobey 2008-də 1960-cı ildən əlavən ümunələrin köməyilə ilk ötürülməni 1884 və 1924-cü illər arasındakı dövrə tarixləndirdi. Müstəmləkə şəhərlərin qurulmasının virusun möhkəmlənməsinə kömək etdiyindən şübhələnir.

İlk xəstəlik təsviri

1981-ci ildə Michael S. Gottlieb "Morbidity and Mortality Weekly Report"nin 5 iyunda yayınlanan nəşrində pnevmoniyanın nadir bir formasının artmasını təsvir etmişdi. Pnevmosist jirovecii tərəfindən törədilən bu forma demək olar ki, yalnız immun sistemi zəif olan şəxslərdə xəstəliyə səbəb olurdu. Amma bu forma Gottlieb tərəfindən əvvəl sağlam olan 5 homoseksual kişidə tapıldı. Amerikanın başqa şəhərlərindən eyni xəbərlər davam etdi. Ayrıca Kapoşi sarkoması kimi şiddətli oppurtunistik infeksiyalar müəyyənləşdirildi. Ehtimal olunan səbəb olaraq cinsi yolla keçə bilən qazanılmış immun sistemi zəifliyi nəzərdə tutuldu. Başlarda rəsmi adı yox idi, adətən Limfadenopatiya və ya Kapoşi sarkoması kimi xəstəliklərin adları ilə göstərilirdi. die Task Force der CDC wurde Kaposi’s Sarcoma and Opportunistic Infections benannt, welches auch für Berichte genutzt wurde. In der allgemeinen Presse wurde unter anderem ab Mai 1981 von Gay Related Immune Deficiency (GRID) Ümumi mətbuatda 1981 mayın 1-indən etibarən homoseksual immun çatışmazlığı (GRID) və ya homoseksual əhalinin immun çatışmazlıq sindromu (GIDS) yazıldı. Halbuki ABŞ-dakı digər epidemioloji araşdırmalar xəstəliyin hemofiliya xəstələri, qan transfuziya edilənlər və heteroseksual narkotik istifadəçiləri arasında da ortaya çıxdığını göstərdi, bu da xəstəliyin cinsi yolla bərabər parenteral yolla da keçdiyini düşündürdü. Ad axtarışları üzərinə CDC sözdə xəstəliklə bağlı başlıca qrupları nəzərə alaraq “4H xəstəliyi” adını təklif etdi: Haitililər, homoseksuallar, hemofiliya xəstələri, heroin bağımlıları. 1982-ci il 27 iyulda Qazanılmış İmmunçatışmazlıq Sindromu adı konfransda razılaşdırıldı.

Virusun izolyasiyası və ilk terapiya

1983-cü ildə fransız araşdırma qrupu əvvəldən bilinməyən bir retrovirusu, QİÇS-in səbəbi olaraq təxmin edilən Limfadenopatiya Virusunu (LAV) izolyasiya etdi. Qısa müddət sonra virus ilə immun zəifliyi xəstəliyi arasındakı əlaqə iddia edildi. 1984-cü ildə ABŞ-da QİÇS xəstələrində kəşf edilən bir virus İnsan T-hüceyrə Limfotrop Virusu-III (HTLV-III) adlandırıldı. LAV və HTLV-III ilə əlqəli məlumatlara əsasən mart 1985-də bunların eyni virus olduğu ortaya çıxdı. 1985-ci ildə Robert Gallo ilk ELİSA anticisim testi üçün ABŞ patentini aldı. 1986-cı ildə virus üçün İnsan İmmunçatışmazlıq Virusu adı verildi. 1 il sonra Retrovir ilə ilk müalicəyə icazə verildi. 1989-da HIV xəstələrində pnevmosist pnevmoniyasının profilaktikası üçün Pentamidin inhalyasiyası tətbiq edildi. 1982-ci il 15 oktyabrda Ağ Evdə mətbuat konfransı zamanı QİÇS haqqında sual soruşulanda mövzu qeyri-ciddi qəbul edildi. O vaxtkı ABŞ prezidenti Ronald Reagen may 1987-də Vaşinqtonda keçirilən III beynəlxalq QİÇS konfransında ilk dəfə rəsmi şəkildə ifadə etdi. Elizabeth Taylor ona daha əvvəl arxaik damğanı qırmağa kömək etməsi üçün bir məktub yazmışdı. O vaxta qədər artıq 36058 ABŞ vətəndaşına diaqnoz qoyulmuşdu, nəticələrdən 20849 öldü və infeksiya 113 ölkədə müəyyənləşdirilib.

Cəmiyyətdəki inkişaf

Başlarda xəstəlik cəmiyyətin gözündə homoseksuallar və narkotik bağımlıları kimi kənar qrupların problem olaraq görülürdü. Amma bu HIV-testinin ortaya çıxması ilə dramatik şəkildə dəyişdi. Çünki klinik simptomsuz xəstələrdə də anticisimlər vardı, bu uzun illərdir virusun ötürülməyə davam etdiyi latent müddətə işarə edir. 1984-cü ildə araşdırmlar QİÇS-in qadın və kişilərdə narkotik istifadəsi və qan transfuziyasından asılı olmayaraq eyni tezlikdə ortaya çıxdığını göstərdi. Heteroseksual cinsi əlaqə zamanı yoluxma riskinin əvvəllər qəbul ediləndən qat-qat yüksək olması reallığı böyük marağa səbəb oldu.

Qırmızı lent QİÇS-ə qarşı mübarizənin simvolu oldu

1990-cu ildə San Fransiskoda QİÇS konfransında HIV-infeksiyalıların diskrimnasiyasına qarşı etiraz olaraq Qırmızı Lent quruldu. 1 il sonra qırmızı lent beynəlxalq simvola çevrildi. 1992-ci ildə ABŞ-ın giriş qaydalarına görə Dünya QİÇS konqresi Bostondan Amsterdama köçürüldü. Ayrıca Freddi Merkurinin xatirəsinə digər Queen üzvləri tərəfindən Mecury Phoenix Trust fondu quruldu.

PCR-testinin tətbiqindən sonra dəyişikliklər

1994-cü ildə HIV-PCR xəstəliyin gedişatının yoxlanmasında önəmli diaqnostik test olaraq təsdiqləndi. Sonrakı il ilk HIV-proteaza inhibitoru, Saquinavir ABŞ-da bazara gəldi. Növbəti il Nevirapin ilk nukleotid olmayan əks-transkriptaza inhibitoru olaraq təsdiqləndi. 1997-ci ildə intensiv kombinasion terapiya ilə ABŞ-da ölüm faizi ciddi şəkildə azaldı. 2003-cü ildə Enfuvirtid ilk daxil olma inhibitoru olaraq ABŞ-da təsdiqləndi. 2004-cü ildə ÜST tərəfindən 3/5 təşəbbüsü başladıldı: 3 milyon yoluxmuş xəstə 2005-ci ildə dərmanla təmin edilməliydi.

  1. "HIV", bereitgestellt durch das Digitale Wörterbuch der deutschen Sprache, , abgerufen am 12. März 2021.
  2. J. L. Marx (1982). (PDF). Science. 217 (4560): 618–621. PMID .
  3. (PDF; 216 kB). unaids.org. 2019.
  4. Şablon:Literatur
  5. Şablon:Literatur
  6. . CDC. 2008-12-05.
  7. . cdc.gov. 1993.
  8. . CDC. 2008-12-05.
  9. (PDF;1,12 MB). WHO. 2007.
  10. (German). Robert Koch-Institut. 2011-03.
  11. . CDC. 2015-12-14.
  12. A. Plettenberg; və b. (2000). "„HIV-PEP State of the art"". Bundesgesundheitsblatt – Gesundheitsforschung – Gesundheitsschutz. 43 (13): 18–25. doi:. (#explicit_et_al)
  13. (German). Spiegel Online.
  14. Gina Kolata (1988-05-16). . The New York Times.
  15. (German). Aidshilfe NRW.
  16. (PDF) (German). CDC. 2004-07.
  17. (PDF; 177 kB). giz.de. 2011-01. 2018-03-24 at the Wayback Machine
  18. . unaids.org.
  19. (PDF; 424 kB). HIVreport 2/2011 (German). 2011-04-28.
  20. Elizabeth Boskey: In: about.com. 21. April 2020, abgerufen am 13. Mai 2020 (englisch).
  21. Şablon:Literatur
  22. Kleinman; və b. (1998). . JAMA. 280 (12): 1080–1085. PMID . (#explicit_et_al)
  23. F. M. Hecht; və b. (2002). "". AIDS. 16 (8): 1119–1129. PMID . (#explicit_et_al)
  24. . 2013-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2021-04-29.
  25. Marianne Abele-Horn: Antimikrobielle Therapie. Entscheidungshilfen zur Behandlung und Prophylaxe von Infektionskrankheiten. Unter Mitarbeit von Werner Heinz, Hartwig Klinker, Johann Schurz und August Stich, 2., überarbeitete und erweiterte Auflage. Peter Wiehl, Marburg 2009, ISBN 978-3-927219-14-4, S. 302–305 (HIV-Infektion), hier: S. 302 f.
  26. Durch Senkung der Viruslast um 1 – 2 log10 können Morbidität und Letalität vermindert werden. Die unvollständige Viruslastsenkung führt jedoch zur Selektion von resistenten Virusmutanten und es besteht das Risiko eines Therapieversagens, weswegen eine die initiale antiretrovirale Therapie die Viruslast unter die Nachweisegrenze (Stand 2009: 20–50 HIV-RNA-Kopien/mL) absenken sollte. Marianne Abele-Horn: Antimikrobielle Therapie. Entscheidungshilfen zur Behandlung und Prophylaxe von Infektionskrankheiten. Unter Mitarbeit von Werner Heinz, Hartwig Klinker, Johann Schurz und August Stich, 2., überarbeitete und erweiterte Auflage. Peter Wiehl, Marburg 2009, ISBN 978-3-927219-14-4, S. 302 f.
  27. . Daignet.de. İstifadə tarixi:2010-09-09.
  28. (PDF). Rki.de. 2010-03-04. 2014-03-09 tarixində (PDF). İstifadə tarixi:2012-08-14. (#parameter_ignored)
  29. . Weltgesundheitsorganisation. 2014-03.
  30. K. Brinkman; və b. (1999). "Mitochondrial toxicity induced by nucleoside-analogue reverse-transcriptase inhibitors is a key factor in the pathogenesis of antiretroviral-therapy-related lipodystrophy". The Lancet. 354 (9184): 1112–1115. PMID . (#explicit_et_al)
  31. Marianne Abele-Horn (2009), S. 303.
  32. D. Torre; və b. (2001). "Nevirapine or efavirenz combined with two nucleoside reverse transcriptase inhibitors compared to HAART: a meta-analysis of randomized clinical trials". HIV Clinical Trials. 2 (2): 113–121. PMID . (#explicit_et_al)
  33. C. R. Fumaz; və b. (2002). "Quality of life, emotional status, and adherence of HIV-1-infected patients treated with efavirenz versus protease inhibitor-containing regimens". Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes. 29 (3): 244–253. PMID . (#explicit_et_al)
  34. Marianna Abele-Horn (2009), S. 303.
  35. B. Dauer (2005). "Protease inhibitors: the current status". Journal of HIV Therapy. 10 (4): 72–74. PMID .
  36. V. Oldfield, G. L. Plosker (2006). "Lopinavir/Ritonavir: a review of its use in the management of HIV infection". Drugs. 66 (9): 1275–1299. PMID .
  37. J. P. Lalezari; və b. (2003). "„Enfuvirtide, an HIV-1 Fusion Inhibitor, for Drug-Resistant HIV Infection in North and South America"". New England Journal of Medicine. 348 (22): 2175–2185. PMID . (#explicit_et_al)
  38. D Cooper, J Gatell, J Rockstroh et al.: Results of BENCHMRK-1, a phase III study evaluating the efficacy and safety of MK-0518, a novel HIV-1 integrase inhibitor, in patients with triple-class resistant virus. Abstract 105aLB, 14th CROI 2007, Los Angeles. Şablon:Webarchiv
  39. . fda.gov. 2018-03-06.
  40. Pressemitteilung von Theratechnologies. In: prnewswire. 6. März 2018, abgerufen am 4. Mai 2020 (englisch).
  41. F. Li, R. Goila-Gaur u. a.: PA-457: a potent HIV inhibitor that disrupts core condensation by targeting a late step in Gag processing. In: Proceedings of the National Academy of Sciences. Band 100, Nummer 23, November 2003, S. 13555–13560, doi:10.1073/pnas.2234683100. . Şablon:PMC.
  42. G. Beatty, J. Jacobson, J. Lalezari et al. Safety and Antiviral Activity of PA-457, the First-In-Class Maturation Inhibitor, in a 10-Day Monotherapy Study in HIV-1 Infected Patients. Abstract H-416D, 45th ICAAC 2005, Washington.
  43. . 2007-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2021-06-06.
  44. . Sciencemag.org. 2007-06-29. İstifadə tarixi:2010-09-09.
  45. . Plospathogens.org. 2013-09-26. İstifadə tarixi:2013-10-20.
  46. T. J. Henrich, Z. Hu u. a.: Long-term reduction in peripheral blood HIV type 1 reservoirs following reduced-intensity conditioning allogeneic stem cell transplantation. In: The Journal of infectious diseases. Band 207, Nummer 11, Juni 2013, S. 1694–1702, doi:10.1093/infdis/jit086. . Şablon:PMC.
  47. rme/aerzteblatt.de (2013-12-09). . aerzteblatt.de (German).
  48. Kerstin Decker (2011-06-06). (German). Der Tagesspiegel.
  49. P. Tebas, D. Stein, W. W. Tang, I. Frank, S. Q. Wang, G. Lee, S. K. Spratt, R. T. Surosky, M. A. Giedlin, G. Nichol, M. C. Holmes, P. D. Gregory, D. G. Ando, M. Kalos, R. G. Collman, G. Binder-Scholl, G. Plesa, W. T. Hwang, B. L. Levine, C. H. June: Gene editing of CCR5 in autologous CD4 T cells of persons infected with HIV. In: The New England Journal of Medicine. Band 370, Nummer 10, März 2014, S. 901–910, doi:10.1056/NEJMoa1300662, , Şablon:PMC.
  50. (German). 2019-05-13.
  51. Marianne Abele-Horn (2009), S. 304 f.
  52. Donald G. McNeil Jr.: In: nytimes.com. 13. Juni 2003, abgerufen am 21. Juni 2020 (englisch).
  53. A. J. Nahmias, J. Weiss u. a.: Evidence for human infection with an HTLV III/LAV-like virus in Central Africa, 1959. In: Lancet. Band 1, Nummer 8492, Mai 1986, S. 1279–1280, .
  54. Jack Z. Bratich: AIDS. In: Peter Knight (Hrsg.): Conspiracy Theories in American History. An Encyclopedia. Bd. 1. ABC Clio, Santa Barbara/Denver/London 2003, S. 42–48.
  55. T. Zhu, B. T. Korber, A. J. Nahmias, E. Hooper, P. M. Sharp, D. D. Ho (1998). "„An African HIV-1 sequence from 1959 and implications for the origin of the epidemic"". Nature. 391 (1998-02–05): 594–597. PMID .
  56. M. Worobey, M. Gemmel, D. E. Teuwen, T. Haselkorn, K. Kunstman, M. Bunce, J.-J. Muyembe, J.-M. M. Kabongo, R. M. Kalengayi, E. Van Marck, M. T. P. Gilbert, S. M. Wolinsky (2008). "„Direct evidence of extensive diversity of HIV-1 in Kinshasa by 1960"". Nature. 455 (2008-10–02): 661–664. PMID .
  57. , Morbidity and Mortality Weekly Report, 5. Juni 1981/30(21);1-3
  58. In: Morbidity and Mortality Weekly Report, 11. Juni 1982, 31(22), 294, S. 300–301
  59. Centers for Disease Control (CDC) (1982). . MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 31 (19): 249–251. PMID .
  60. , Morbidity and Mortality Weekly Report, 18. Juni 1982/31(23);305-7
  61. Centers for Disease Control (CDC) (1982). . MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 31 (26): 353–354, 360–361. PMID .
  62. F Barré-Sinoussi, JC Chermann, F Rey; və b. (1983). (PDF). Science. 220 (4599): 868–871. doi:. PMID . (#explicit_et_al) („References and Notes“)
  63. L. K. Altman. "New homosexual disorder worries officials". The New York Times.
  64. (PDF; 556 kB). American Association for the Advancement of Science. 2006-07-28. İstifadə tarixi:2011-06-03.
  65. U. Kher (2003-03-31). . Time. İstifadə tarixi:2008-03-10.
  66. F. Barre-Sinoussi; və b. (1983). "„Isolation of a T-lymphotropic retrovirus from a patient at risk for acquired immune deficiency syndrome (AIDS)"". Science. 220 (4599): 868–871. PMID . (#explicit_et_al)
  67. Popovic; və b. (1984). "„Detection, isolation, and continuous production of cytopathic retroviruses (HTLV-III) from patients with AIDS and pre-AIDS"". Science. 224 (4648): 497–500. PMID . (#explicit_et_al)
  68. Zum Terminus „human“ vgl. Gundolf Keil: Umgang mit AIDS-Kranken als Herausforderung an eine humane Gesellschaft. „Statement“ zum Akquirierten Immun-Defizienz-Syndrom aus fachhistorischer Perspektive. In: Johannes Gründel (Hrsg.): AIDS. Herausforderung an Gesellschaft und Moral. 2. Auflage. Düsseldorf 1988 (= Schriften der Katholischen Akademeie in Bayern. Band 125), S. 31–41, hier: S. 32 f.
  69. . thebody.com. 2004-06-12.
  70. . orf.at (German). 2011-06-05.

QİÇS
qiçs, qiçs, qazanılmış, immun, çatışmazlıq, sindromu, acquired, immune, deficiency, syndrome, insanda, infeksiyasının, səbəb, olduğu, immunsisteminin, zəifləməsi, nəticəsində, ortaya, çıxan, simptomların, kombinasiyasını, ifadə, edir, xəstələrdə, həyatı, təhdi. QICS qics Dil Izle Redakte QICS Qazanilmis Immun Catismazliq Sindromu ing Acquired Immune Deficiency Syndrome 1 insanda HIV infeksiyasinin sebeb oldugu immunsisteminin zeiflemesi neticesinde ortaya cixan simptomlarin kombinasiyasini ifade edir 2 Xestelerde heyati tehdid eden opportunistik infeksiyalara ve bedxasseli sislere sebeb olur QICS 1 dekabr 1981 ci ilde mueyyen simptomlar toplusunun QICS olaraq mueyyenlesdirilmesinden sonra ABS Xesteliklerin Idare olunmasi ve Mualicesi Merkezleri CDC terefinden ozluyunde bir xestelik olaraq qebul edildi QICS cinsi yolla kecen xesteliklere aiddir BMT nin HIV AIDS uzre Birge Proqramina gore 2019 cu ilde dunya miqyasinda 37 9 milyon HIV pozitiv insan yasayirdi 2019 cu ilde 1 7 milyon yeni yoluxma hali qeyde alindi ve 0 77 milyon insan HIV QICS sebebinden oldu Epidemiya baslayandan beri 35 milyon insan HIV den dunyasini deyisib 3 HIV e yoluxanlarin nisbeti dunya miqyasinda orta hesabla 15 49 yasli sexslerin 0 8 i civarindadir bir sira Afrika olkelerinde ise bu nisbet 25 e catir 4 Qoruyucu peyvend movcud deyil Yeni derman vasiteleri ile HIV infeksiyasinin effektiv mualicesi sayesinde QICS orta Avropada daha az yayildi 5 HIV QICSXBT 10 B24 XBT 10 KM B20XBT 9 042OMIM 609423DiseasesDB 5938MedlinePlus 000594eMedicine emerg 253 MeSH D000163 Vikianbarda elaqeli mediafayllar Mundericat 1 Klassifikasiya 1 1 ICD 10 da tesnifat 1 2 HIV infeksiyasin tesnifati 1 2 1 CDC nin terifi 1 2 2 UST nin terifi 2 Yoluxma 2 1 Transplasentar yoluxma 2 2 Qan transfuziyasi zamani yoluxma 2 3 Iyneler kanulalar vasitesile yoluxma 2 4 Cinsi yolla yoluxma 2 5 Temas sonrasi profilaktika 3 HIV test 4 Xesteliyin gedisati 4 1 Keskin faza 4 2 Latent faza 4 3 Xestelik fazasi 5 Mualice 5 1 Yuksek Aktiv Antiretroviral Terapiya HAART 5 2 Aktiv maddeler 5 2 1 Nukleotid Eks Transkriptaza Inhibitorlari NRTI 5 2 2 Nukleotid olmayan eks transkriptaza inhibitorlari NNRTI 5 2 3 Proteaza inhibitorlari 5 2 4 Giris inhibitorlari 5 2 5 Birlesme inhibitorlari 5 2 6 Inteqrasiya inhibitorlari 5 2 7 Monoklonal anticisim 5 3 Eksperimental terapiyalar 5 3 1 Yetkinlesme inhibitorlari 5 3 2 Tre rekombinaza 5 3 3 Kok huceyre transplantasiyasi 5 3 4 Gen terapiyasi 6 Profilaktika 7 Opportunistik infeksiyalarin profilaktikasi 8 Tarix 8 1 Meydanagelme nezeriyyeleri 8 2 Komplo nezeriyyesi 8 3 Ilk infeksiya 8 4 Ilk xestelik tesviri 8 5 Virusun izolyasiyasi ve ilk terapiya 8 6 Cemiyyetdeki inkisaf 8 7 Qirmizi lent QICS e qarsi mubarizenin simvolu oldu 8 8 PCR testinin tetbiqinden sonra deyisiklikler 9 IstinadlarKlassifikasiya RedakteICD 10 da tesnifat Redakte UST nin dunya miqyasinda taninan tibbi diaqnoz tesnifati sistemi ICD 10 da hem HIV infesiyasi hem de HIV infeksiyasinin sebeb oldugu saysiz xestelik kodlasdirila biler Ikincili xesteliyin deqiq novu UST terefinden yenilenmis ICD 10 versiyasinda IV xanada kodlasdirilib meselen B20 6 HIV xesteliyi neticesinde yaranan Pnevmosist Agciyer iltihabi pnevmoniya si HIV infeksiyasin tesnifati Redakte CDC nin terifi Redakte ABS Xesteliklerin Idare olunmasi ve Mualicesi Merkezleri CDC yoluxma teriflerine gore tesdiqlenmis pozitiv HIV testi HIV infeksiyasinin subutu hesab olunur 6 QICS daxil olmaqla agirliq derecesine gore HIV infeksiyasinin deyerlendirilmesi 2008 ci ilde ehemiyyetli derecede deyisdirildi Buna qeder klinik tapintilar ve laboratoyiya neticeleri ayri tesniflendirilirdi Asimptomatik ve ayrica HIV le elaqeli amma QICS i mueyyen etmeyen xestelikler de daxil edilmisdir 7 2008 ci ilden beri yalniz QICS i mueyyen eden xestelikler nezere alinir CD4 T limfositlerin sayina ve QICS i mueyyen eden xesteliklerin siyahisina gore tesnifat deyismemis olaraq qalmisdir Nezere alinmalidir ki yoluxmanin mueyyenlesdirilmesi ilk novbede klinik diaqnoz ucun rehber olaraq yox HIV ve QICS in epidemioloji nezareti ucun istifade edilir HIV infeksiyasinin ve QICS i mueyyen eden xesteliyin III merhele isbati QICS olaraq qebul edilir Ve ya HIV infeksiyasinin subutu ve CD4 huceyre sayi lt 200 huceyre QICS olaraq qebul edilir CDC terefinden QICS i mueyyen eden xestelik simptomlar mueyyenlesdirilmisdir 8 Bronx traxeya ve ya agciyerlerin kandidozu gobelek infeksiyasi Ezofagus kandidozu yemek borusunun gobelek infeksiyasi Sitomeqalovirus infeksiyalari qaraciyer dalaq limfa duyunleri istisna Sitomeqalovirus retiniti gorme itkisi ile birge retina iltihabi HIV le elaqeli ensefalopatiya Herpes Simplex infeksiyalari xroniki xora gt 1ay davam eden bronxit pnevmoniya ezofagit Histoplazmoz yayilmis ve ya ekstrapulmonal Izosporiaz xroniki intestinal 1 aydan cox davam eden Kaposi sarkomasi Koksidioidomikoz yayilmis ve ya ekstrapulmonal Kriptokokkoz ekstrapulmonal Kriptosporidiaz xroniki intestinal 1 aydan cox davam eden Burkitt limfomasi Immunoblastik limfoma Birincili serebral limfoma Mikobakterium avium kompleksi ve ya M kansasii Mikobakterioz Pnevmosist pnevmoniyasi Pnevmoniya bakterial residivveren ilde 2 defeden cox Proqressiv multifokal leykoensefalopatiya Salmonella sepsisi residivveren Verem Toksoplazmoz serebral Usaqliq agzi xercengi invazivUST nin terifi Redakte UST na gore tesdiqlenmis pozitiv HIV testi HIV infeksiyasinin subutu olaraq hesab edilir 9 Yetkin sexslerde ve yeniyetmelerde epidemioloji nezaret ucun inkisaf etmis HIV infeksiyasi HIV infeksiyasinin delili olaraq ve III ve ya IV merhelede bir xesetlik olaraq teyin edilir Yetkin sexs ve yeniyetmelerde HIV infeksiyasinin delili ve QICS i mueyyen eden xestelik ve ya HIV infeksiyasinin delili ve CD huceyre sayi lt 200 huceyre QICS olaraq qebul edilir QICS i mueyyen eden xestelikler simptomlar CDC siyahisinda olanlarla eynidir Yoluxma RedakteInsan immuncatismazligi virusu IIV beden mayeleri vasitesile qan sperma vaginal ifrazat likvor ve ana sudu ile oturulur Potensial giris qapisi selikli qisada konyunktiva agiz burun vajinal ve anal selikli qisa yeni qanayan yaralar ve xarici derinin yeterince buynuzlasmamis asan zedelenen bolgeleridir penis basi penis sunnet derisinin ic terefi En cox bas veren yoluxma yollari qorunmadan vajinal ve ya anal cinsi elaqe intravenoz narkotik qebulu zamani cirklenmis sprislerin istifadesi oral cinsi elaqedir sperma ve ya menstrual qan selikli qisa ile kontaktda olduqda Zedelenmemis agiz selikli qisasi ile oral seks zamani preeyokulyat ve ya vajinal ifrazatla kontakt ehemiyyetsiz bir infeksiya riski dasiyir Hemcinsleri ile cinsi elaqede olan kisiler risk qrupuna daxildir Cinsi elaqe zamani riskin derecesi qan sperma ve vajinal ifrazatdaki virus yukunden asilidir Bu yoluxmadan sonraki ilk heftelerde anticisimler yaranmazdan evvel ozellikle yuksekdir daha sonra azalir ve xesteliyin sonraki stadiyalarinda yeniden artir HIV tupurcek ter gozyasi mayesi damci infeksiyalari ve ya heserat sancmasi yolu ile yoluxmur Eyni sekilde intakt derinin virus saxlayan mayelerle temasi yoluxmaya sebeb olmur Gunluk sosial qarsiliqli elaqede beden temasi qab qacaq ve gigyenik vasitelerin birlikde istifadesi infeksiya riski yaratmir 10 11 Tam QICS xestiliyi olan xesteler tipik opportunistik toredicilerle yoluxma riski altindadir herpes qrupundan viruslar kandida streptokokklar pnevmokokklar Tam QICS xestiliyi olan xestelerin partnyorlari da hemcinin bu torediciler ve onlarin yoluxma yollari haqqinda melumatlanmalidir Oral kandidaz Transplasentar yoluxma Redakte HIV infeksiyali ana terefinden hamilelik ve ya dogus zamani usagin yoluxma riski 10 30 oldugu texmin edilir 12 Ananin bilinen HIV infeksiyasinda antiretroviral dermanlarin qebulu dogusdan evvel ana sonra usaq sezar kesiyi ile dogus usagi emizdirmekden imtina usaga yoluxma riskini 1 in altina sala biler 10 Infesiya riskini azaldan antiretroviral dermanlarin istifadesi sertile IEOO de HIV infeksiyasina regmen ananin emizdirmesi tovsiye edilir 13 Bunun sebebi emizdirmenin pis gigiyenik sertler altinda ve ya cirkli su ile hazirlanan hazir qidalarla muqayisede onemli ustunluklere malik olmasidir Ayrica ana sudu dogusdan evvel ve ya dogus zamani yoluxan HIV infeksiyali korpenin heyatda qalma sansini artirir Buna gore UST HIV pozitiv analarin 6 ay boyunca korpeni emizdirmesini tovsiye edir Qan transfuziyasi zamani yoluxma Redakte Qan transfuziyasi HIV infeksiyasi ile yoluxma riski dasiyir Qan ianesinin rutin izlenmesi bunu keskin azaldir ele ki bugunlerde qan mehsullarinin transfuziyasi ile HIV infeksiyasina yoluxma riski cox azdir HIV nin kesfinden sonraki ilk illerde qan donorlarini yoxlamaq ucun etibarli laboratoriya testleri olmadigindan bulasmis qan mehsullariyla infeksiya tehlukesi cox yuksek idi Ayrica yoluxmus qan mehsullarinin transfuziyasi zamani yoluxma tehlukesi xususile yuksekdir Ozellikle davamli laxtalanma faktoru konsentratlari transfuziya edilmeli olan hemofiliya xesteleri bundan eziyyet cekirdi Bu 80 ci illerin sonuna qeder Amerikada 15000 hemofiliya xestesinin teqriben 50 nin HIV le yoluxmasina sebeb oldu 14 Rutin yoxlanislar tranzfuziya ile yoluxma hallarini azaltdi Bununla bele kicik bir qaliq risk vardi cunki virus infeksiyasindan yalniz bir nece hefte sonra anticisimler askar edile biler diaqnostik bosluq 2004 cu il 1 maydan etibaren her qan ianesinin sadece anticisimlerle deyil ayrica HIV RNT nin movcudlugu uzerinden yoxlanmasi qanuni teleb edilir Belelikle yeni yoluxma hallari da askar edile bilir Iyneler kanulalar vasitesile yoluxma Redakte Ozellikle epidemiyanin ilk zamanlarinda coxlu venadaxili narkotik asililigi olan sexsler inyeksiya iynesinin birge istifadesi zamani yoluxurdu Hemcinin hekim ve tibbi personalin da yoluxmus xesteler uzerinde emeliyyatlarda iyne batmasi yaralanmalari zamani ve ya punksiyalarda mueyyen yoluxma riski var Iyne batmasi zamani yoluxma riski boyuk olcude movcud sertlerden asilidir Yoluxma riski ortalama 0 3 qebul edilir ve asagidaki faktorlar ile artir cox derin yaralanmalar iyne uzerinde gozle gorulebilen qan izi dasiyicinin yuksek virus yuku Kanulanin ortaq istifadesi zamani risk 0 7 dir ve inyeksiyalar arasindaki zaman araliginda azalir amma kanulada qalan qan gunlerle yoluxdurucu ola bilir Baxmayaraq ki iynelerin qaynadilmasi mumkundur satisda olan iyneler istifade olunan sintetik materialin istiye davamli olmamasi sebebinden bunun ucun uygun deyil Kimyevi dezinfeksiya riski ehemiyyetli derecede azalda biler amma yoluxmani tamamile istisna etmir 15 16 Xususi hal steril olmayan 1 defeden cox istifade edilen kesici aletlerin qadin sunneti ucun istifadesi Qadin sunneti ucun qeyri steril ve bir nece defe istifade olunan kesici aletlerin istifadesi zamani HIV infeksiyasi daxil olmaqla bir cox bakterial ve viral infeksiyalarla yoluxma mumkundur 17 Cenubi Afrika bolgelerinin genc ehalisi arasinda rast gelinen yuksek yoluxma sayi problemin ciddiliyine isare edir 18 Cinsi yolla yoluxma Redakte Cinsi elaqe zamani HIV le yoluxma riski cox deyiskendir ve bir cox faktordan asilidir Tek cinsi elaqeden sonra yoluxma mumkun oldugu kimi yoluxmus partnyorla coxillik qorunmadan cinsi kontakta regmen yoluxmama hallari melumdur Eyni zamanda movcud olan basqa cinsi yolla kecen xesteliklerin yoluma riski 5 10 defe daha yuksekdir Qadinda aybasi zamani cinsi elaqe iki partnyor ucun yuksek youxma riski demekdir Sunnet olmus kisiler asagi yoluxma riskine sahibdir Antiretroviral terapiya ile qanda ve ifrazatlarda azalan virus yuku yoluxma riskini boyuk olcude azaldir Vaginal seks qorunmasiz vaginal cinsi elaqe yuksek riski ehtiva edir her cinsi elaqede 0 05 1 Anal seks zamani tez tez selikli qisada kicik catlar yaranir Bu sebebden risk vaginal seksle muqayisede defelerle yuksekdir Sperma qebulu ile oral seks yoluxma riski cox asagidir amma yoluxma mumkunsuz deyil Preeyokulyatla yolxma riski cox asagidir 19 Qadinlarda oral seks aybasi qani ile temas bas tutmadigi muddetce risk son derece az olaraq texmin edilir Selikli qisa qan sperma ve ya vaginal ifrazatla kontakt olmayan basqa seksual tecrubelerde yoluxma riski olduqca azdir Temas sonrasi profilaktika Redakte Bele tedbirlere cinsi elaqeden sonra penisin yuyulmasi iyne batmasi yaralarinin dezinfeksiyaedici maddelerle mualicesi aiddir Meruz qaldiqdan sonra 2 saat icinde mualiceye baslanmasi en yaxsi qorunmani temin edir amma intraveoz yoluxmadan sonra 24 saata qeder mudaxile tesirli ola biler 12 Buna gore esasli yoluxma subhesinde derhal mumkun tedbirler haqda melumat vere ve bunlari baslada bilecek bir hekime muraciet edilmelidir Temas sonrasi profilaktika ucun dermanlar HIV pozitiv xestenin antiretroviral mualicesine uygun gelir ve adeten 4 hefte davam edir HIV test RedakteHIV QICS diaqnozu labarator muayinelere esasen qoyulur Cinsi yolla yoluxan xestelik diaqnozu qoyulan herkesin test etdirmesi tovsiye olunur HIV dasiyicilarin 1 3 u yalniz QICS ortaya cixdiqdan sonra xesteliyin ileri stadiyalarinda yoluxduqlarini oyrenirler 20 HIV testlerinin komeyi ile infeksiya qan plazma tupurcek ve ya sidikde mueyyenlesdirile biler Testler HIV RNT sini ve ya antigenlerini ve bedende HIV e qarsi yaradilan anticisimleri tesbit edir HIV testleri arasinda axtaris testleri ve tesdiqleme testleri ayird edilir 21 Axtaris testlerinin meqsedi ELISA CMIA FPIA mumkun qeder butun yoluxmalarin askar edilmesidir ELISA HIV in askar edilmesi ucun istifade edilen en yaygin metoddur 3 cu nesil immun testler yalniz HIV e qarsi anticisimleri teyin ede bilir Orqanizmde anticimslerin yaranmasi ucun gerekli muddeti nezere alaraq bu testler mumkun yoluxmadan 12 hefte sonra yoluxmani tesbit ede bilir Mumkun yoluxma ile anticimslerin askar edilmesi arasindaki bu muddet diaqnostik bosluq adlanir 4 cu nesil immun testler qanda HIV nun kapsidinde yerlesen p24 antigenini teyin ede bilir 21 Anticisimler emele gelmezden evvel qanda antigenler movcud oldugundan 4 cu nesil immun testler diaqnotik boslugu qisaldir Sozugeden testler vasitesile bezi yanlis pozitiv neticeler elde edile biler Buna gore axtaris testleri yuksek hessasliga ehtiyac duyur lakin nisbeten asagi spesifikliye malikdir Axtaris testinde pozitiv deyerlendirilen sexse yanlis pozitiv diaqnozu istisna etmek ucun tesdiqleyici test teyin edilir Tesdiqleyici test HIV e mexsus anticisimleri tesbit eden Western blot metodu Western Blot Bestatigungstest istifade edilerek heyata kecirilir 22 Buna gore tesdiqleyici test axtaris testinden daha yuksek spesifikliye malikdir Xesteye yalnizca axtaris testi ve tesdiqleyici test pozitivdirse pozitiv netice bildirilir 21 Eks transkriptaza PCR testi HIV infeksiyasi arasdirma metodlari arasinda en deqiq eyni zamanda en bahasidir PCR testi xususi viral nuklein tursusu ardicilligini yoxlayaraq birbasa yoluxmanin askarlanmasini temin edir Hazirda yarim saat erzinde neticeni gosteren ekspress testler var Ekspress testler IEOO de suretli netice gerekli olan hallarda meselen cerrahi prosedurlar zamani iyne batmasi yaralanmalarinda xestenin HIV infeksiyasi veziyyeti bilinmedikde temas sonrasi profilaktikaya baslama qerari ucun istifade edilir Profilaktikanin neticesi boyuk olcude temas ve profilaktikaya baslama arasindaki muddetden asilidir Ekspress test 15 20 deqiqe icinde netice verir diger yandan yanlis pozitiv netice ehtimali diger testlerden yuksekdir Xesteliyin gedisati RedakteKeskin faza Redakte Keskin faza birincili HIV ve ya keskin retroviral sindrom adlandirilir Yoluxmadan sonra 2 6 hefte erzinde qizdirma gece terlemeleri sismis limfa duyunleri urek bulanma kimi qripebenzer simptomlar uze cixa biler Keskin HIV infeksiyasinda simptomlarin rastgelme tezliyi 23 80 qizdirma 78 yorgunluq 54 bas agrisi 54 istahsizliq 54 artralgiya oynaq agrisi 51 deri ekzentemasi 51 gece terlemesi 49 mialgiya ezele agrisi 49 urek bulanma 46 diareya 46 qizdirma ve ekzentema kombinasiya olaraq 44 faringit 37 agiz xorasi 34 boyun tutulmasi sismis limfa duyunleri sebebinden ola biler 32 ceki itkisi 24 fotofobiya isiqdan qorxma Bezi xesteler yuxaridaki simptomlarin ferqine varmaya biler ve ya bu simptomlar movcud olmaya biler Simptomlar qeyri spesifikdir Bu sebebden infeksiya ucun risk faktoru gosteren ve yuxaridaki simptomlara sahib sexslerde HIV arasdirilmalidir Yalniz keskin faza simptomlarinin vasitesile HIV pozitiv diaqnozu qoyula bilmez HIV testleri vasitesile mueyyenlesdirilmelidir 23 Latent faza Redakte Ilk simptomlari latent faza asimptomatik HIV ve ya xroniki HIV izleyir Bu fazada virus bedende coxalir Xeste eger yoluxmani bilirse psixi eziyyet cekir fiziki simptomlar adeten uze cixmir Mualice edilmedikde bu faza 3 20 il davam ede biler ortalama 9 11 il davam edir Hem aylar erzinde QICS e inkisaf eden hem de 80 yaslarinda yoluxmaya ve antiretroviral terapiya qebul etmemesine baxmayaraq QISS e proqress gostermeyen xesteler var 24 Xestelik fazasi Redakte QICS diaqnozu HIV pozitiv xestede QICS i mueyyenlesdiren xestelikler ve ya bedxasseli sisler teyin edildikde qoyulur Bu infeksiyalar oppotunistik infeksiyalar adlanir Saglam insan immunsistemi ucun adeten zerersizdirler HIV pozitiv sexsin immunsistemi ise orqanizmi lazimi derecede qoruya bilmir belelikle yuxarida adi cekilen infeksiyalar meydana gelir Immunsisteminin zedelenmesi ucun olcu olaraq HIV infeksiyali sexsin qanindaki T helper huceyrelerin sayi esas goturulur Orqanizmde virus yuku artdiqca T helper huceyre sayi azalir Spesifik mualice edilmediyi teqdirde HIV pozitiv sexslerin teqriben yarisinda proses QICS e proqress edir QICS in movcudlugunu gosteren en yaygin xestelik pnevmosist pnevmoniyasidir onu kaxeksiya ve qida borusu kandidazi izleyir QICS li sexslerde Kaposi sarkomasi limfoma usaqliq agzi xercengi kimi viral qaynaqli xercengler inkisaf etme riski yuksekdir Mualice RedakteHIV infesiyasinin mualicesine gosteris yoluxmus xestede klinik tapintilara HIV assosiasiyali simptomlar ve xestelikler oppurtunistik infeksiyalar immun statusa CD4 pozitiv T helper limfositler virus yukune esaslanir 25 Yuksek Aktiv Antiretroviral Terapiya HAART Redakte HAART en azi 3 antiretroviral tesiredici maddeden ibaret derman kombinasiyasi ile aparilan terapiyani ifade edir HAART in meqsedi immunsistemi berpa etmek ve QICS in baslamasina engel olmaqdir Ugurlu bir HAART qanda virus yukunu xesteliyi teyin eden heddin altina salir 26 CD4 huceyrelerin sayi yeniden artir belelikle immun sistem opputunistik infeskiyalara ve QICS i mueyyen eden xesteliklere qarsi guclendirilir Terapiya 3 antiretroviral tesiredici maddenin qebulu ile heyata kecirilir cunki virus teklikde bir tesiredici maddeye qarsi suretli rezistentlik emele getire bilir Muasir dermanlarda bu 3 tesiredici madde gunde bir defe qebul edilen bir hebde birlesdirilib Antiretroviral terapiya HIV infeksiyali xestenin yasama muddetinin uzada bilir amma virusu tam aradan qaldira bilmir Ayrica ciddi yan tesirler meydana gele biler amma tesiredici madde kombinasiyasinin deyisdirilmesi ile aradan qaldirila biler Bir defe baslanan Antiretroviral terapiya rezistensliyin emele gelmesini engellemek ucun kesilmemelidir Bu sebebden qaydali sekilde dermanin qebulu mutleqdir ART nin muxtelif aspektlerine dair milli 27 28 ve beynelxalqr 29 seviyyede aydin telimatlar var Indilerde bir nece tesiredici madde sinifleri istifade edilir Nukleotid analoqlari NRTI Nukleotid olmayan eks transkriptaza inhibitorlari NNRTI HIV proteaza inhibitorlari PI giris inhibitorlari ve inteqrasiya inhibitorlari HAART a baslanmaq ucun kriteriyalar muvafiq milli telimatlarda mueyyenlesdirilib Bu kriteriyalar rezistensliyin emele gelmesi ve mumkun uzun muddetli toksikliye qarsi QICS le xestelenme tehlukesini teyin edir Terapiyaya baslamaq ucun 3 faktor nezere alinir xestenin klinik menzeresi CD4 limfosit seviyyesi virus yuku Hazirda QICS i mueyyenlesdiren xestelikleri olan xestelere tecili HAART tovsiye olunur Hemcinin zeiflemis immunsistemini gosteren amma QICS i mueyyenlesdirmeyen xestelikler zamani da HAART tovsiye olunur Bu simptomsuz amma CD4 huceyre sayi 350 den asagi olan xesteler ucun de kecerlidir Hemcinin yuksek virus yukune gt 100000 sahib CD4 deyeri 350 500 arasinda olan xestelerde HAART a baslanma meslehetdir Aktiv maddeler Redakte Nukleotid Eks Transkriptaza Inhibitorlari NRTI Redakte Nukleotid eks transkiptaza inhibitorlari da adlanan nukleotid analoqlari viral RNT genomunu ikizencirli DNT ye ceviren immuncatismazliq virusunun bir fermenti olan eks transkiptazani hedef alir Basqa bir viral ferment Inteqraza bu viral DNT ni insanin ev sahibi huceyresinin DNT sine birlesdirir NRTI alternativ substrat olaraq eks transkiptaza fermenti DNT zencirini qurarken fizioloji nukleotidlerle reqabete girir ve zencire daxil olur Nukleotid analoqlari deyisilmis karbohidrat molekullari vasitesile fizioloji nukleotidlerden ferqlenir Analoqun zencire birlesmesi fizioloji nukleotidlerin birlesmesini belelikle de ikizencirli strukturun qurulmasini engelleyir Neticede virus DNT sinde zencir qirilmasina sebeb olur Aktiv maddelerden timidin DNT sinin qurulmasina Zidovudin Azidotimidin AZT ve Stavudin d4T sitidine Lamivudin 3TC inozine analoq Didanozin ddl quanozine analoq Abakavirdir Eyni baslangic noqtesi ile analoqlarin kombinasiyasi AZT ve d4T mentiqli deyil NRTI ile terapiya zamani saysiz yan tesirler meydana cixa biler Bas agrisi qastrointestinal sikayetler urek bulanma ve ya doluluq hissi qusma diareya umumi yorgunluq tez tez rast gelinir Uzun muddetli istifadenin neticesi olaraq laktik asidoz qanda sud tursusunun yigilmasi miyelotoksiklik sumuk iliyinde zedelenme periferik sinirlerin zedelenmesi ve medealti vezi iltihabina getire biler Uzun istifade zamani hemcinin lipodistrofiya HIV proteaza inhibitorlari ile mualicede izlenen beden yaginin yerdeyismesi meydana cixa biler Yan tesirlerin coxu mitoxondrial toksikliyin neticesidir Huceyrelerde enerji istehsalina cavabdeh olan mitoxondrilerin nukleotidlere ehtiyaci var Fizioloji nukleotidler evezine NRTI lerin qurulmasi metabolik xesteliklere ve mitoxondrilerin degenerasiyasina getirir 30 Ferqli substratlarin toksikliyinde boyuk ferqler var NRTI huceyrelere deyislmemis alinir ve orada fosforillesme zamani aktivlesir Onlar boyuk olcude boyreklerde eliminasiya olunur buna gore qaraciyerde metabolize olunan dermanlarla az qarsiliqli tesiri olur Diger NRTI ler Tenofovir ve Emtrisitabindir 31 Nukleotid olmayan eks transkriptaza inhibitorlari NNRTI Redakte Nukleotid eks transkriptaza inhibitorlari yanlis strukturlar olaraq eks transkriptazani bloklayarken nukleotid olmayan eks trankriptaza inhibitorlari birbasa bu fermente nukleotidlerin substrat baglanma sahesinin yaxinligina baglanir Hazirda 3 nukleotid olmayan eks trankriptaza inhibitoru bazarda var Nevirapin NVP Delavirdin DLV Efavirenz EFV Nevirapin ve Efavirenz asagi yuxari eyni effektivliye sahibken Delavirdin terapiyada demek olar ki rol oynamir Diger bir secim Etavirindir Tek substrat olaraq nukleotid olmayan eks trankriptaza inhibitolari yalniz mehdud effektivliye sahibdir Onlar iki nukleotid eks trankriptaza inhibitoru ile kombinasion terapiyada immunoloji viroloji baximdan HIV proteaza inhibitorlari ile eynidir Indiye qeder hec bir arasdirma heyatda qalma muddetinin yaxsilasdigini ve xesteliyin HAART ile mualiceden daha yavas ilerlediyini isbat ede bilmeyib 32 Lakin heyat keyfiyyetinin yaxsilasdigi qeyd olunmusdur 33 Tesdiq ucun yalniz tekmillesdirilmis CD4 huceyre sayi ve daha asagi virus yuku ile bagli arasdirmalar istifade edildi Yaxsi tolerantliqlari ve daha az heb sayi sebebinde adeten proteaza inhibitorlarina nisbeten ustun tutulurlar Nukleotid olmayan eks trankriptaza inhibitolari olduqca hessasdir virusun tesiredici maddeye qarsi davamliligini yaratmaq ucun bir gen mutasiyasi yeterlidir Ayrica carpaz rezistentlikler movcuddur virus bir nukleotid olmayan eks trankriptaza inhibitoruna qarsi rezistentlik gosterirse belelikle butun nukleotid olmayan eks trankriptaza inhibitolari ekseren tesirsizdir Nukleotid olmayan eks trankriptaza inhibitolari qaraciyerde metabolizmaya ugrayir sitoxrom P 450 sistemi Her tesiredici maddenin yan tesirleri bir birinden boyuk olcude ferqlenir Nevirapinle mualicede allergik reaksiyalar ve qaraciyer toksikliyi diqqet merkezinde durur Allergiya tehlukesini azaltmaq ucun Nevirapin mualicenin baslangicinda daha asagi dozalarda verilir Sonra doza merheleli artirilir Qaraciyer toksikliyi nadir amma heyati tehdid eden yan tesiridir Buna gore terapiyanin evvelinde qaraciyer deyerleri yaxindan yoxlanilmalidir Buna qarsin Efavirenzin yan tesirleri esas merkezi sinir sistemine tesir edir Yan tesirler adeten terapiyanin evvelinde uze cixir daha sonra zeifleyir Arasdirmanin ilk 4 heftesinde xestelerin 2 3 inde vertigo ve 1 3 inde halsizliq ve yuxu pozgunluqlari uze cixdi teqriben yarisi kabus gordu Ancaq bunlar ekseren bir muddet sonra azalir Nevirapin anadan usaga yoluxmani engellemek ucun istifade edilerken Efavirenz hamilelikde eks goterisdir Nevirapine qarsi Efavirenzin ustunluyu daha asagi qaraciyer toksikliyidir Delavirdin cox heb sayina ve gunde 3 defe qebuluna gore diger tesiredici maddelerden daha asagi deyenlendirilir Proteaza inhibitorlari Redakte HIV fermenti olan HIV proteaza viral makromolekul gag pol poliproteinini parcalaya bilmezse yoluxucu olmayan parcaciqlari istehsa olunar HIV proteaza inhibitorlari Atazanavir Darunavir Fosamprenavir Indinavir Nelfinavir Saquinavir ve Tipranavir 34 fermentin molekulyar strukturu haqqinda melumat ile ele modellesdirilib ki o proteazanin aktiv merkezine birbasa birlese bilir HIV proteaza inhibitorlari terapiyanin yaxsilasmasinda boyuk rol oynadilar 35 Ancaq uzunmuddetli mualice zamani yag mubadilesinde pozgunluqlara ve neticede lipid distrofiyasi ve dislipidemiyaya sebeb ola bilecek problemler movcuddur Sebeb guman ki mitoxondrial toksikliye esaslanir cunki HIV proteaza inhibitorlari mitoxondrini nukleotid eks transkriptaza inhibitorlarina benzer sekilde zedeleyir 30 Diger yan tesirler gastrointestinal sikayetlerdir HIV proteaz inhibitorlarinin parcalanmasi qaraciyerde sitoxrom P450 ferment sistemi vasitesile heyata kecir HIV proteaza inhibitoru Ritonavir bu sistemi engelleyir Buna gore parcalanmani yavaslatmaq ve plazma yarim omrunu uzatmaq ucun basqa proteaza inhibitorlari ritonavirle birge verilir Bu guclendirici olaraq bilinir Bu arada guclendirici doza Ritonavirle kombine edilen proteaza inhibitoru Lopinavir movcuddur 36 Bu Lopinavirin 100 defe cox plazma konsentrasiyasina ve rezistentliye qarsi boyuk bir bariyere getirir Buna gore Lopinavir Ritonavir daha cox diger dermanlarla mualicede ugursuzluqdan sonra istifade edilir Giris inhibitorlari Redakte Girisi inhibitorlari virusun huceyreye girisini kesir Birlesme inhibitorlari Redakte 2003 cu ilin evvelinde ilk birlesme inhibitoru Enfuvirtid T 20 adi altinda bazara getirildi T 20 virusun T helfer huceyrelerin membrani ile birlesmesi ucun onemli olan transmembran protein gp41 e birlesir ve belelikle virusun huceyreye daxil olmasinin qarsisini alir Ozellikle madde bununla diqqetcekicidir ki mitoxondrial toksikliyi tetiklemir belelikle de lipid distrofiyasi sindromuna sebeb olmur 36 amintursulu T 20 oral qebul etmek ucun cox boyukdur Indiki formasida T 20 gundelik derialti vurulmali ve ya infuziya pompasi ile tetbiq edilmelidir Yan tesir olaraq adeten vurulma nahiyesinde deri hessasligi meydana gelir Ilk arasdirmalar gosterirdi ki klasik antiretroviral terapiyaya T 20 nin elave edilmesi yalniz mehdud ugurlu netice getirir Bununla birlikde T 20 yi optimallasdirilmis bir HAART ile T 20 olmadan optimallasdirilmis bir HAART i muqayise eden iki boyuk calisma tedqiqatin T 20 qolunda ehemiyyetli derecede daha yaxsi deyerler gosterdi Bu ozellikle T 20 nin basqa derman variantlari olan xestelere faydali olacagini gosterir 37 T 20 yan tesirler ve ya rezistentlik sebebinden mualicesini deyismeli olan xestelere elave secim verir Her halda T 20 mualiceye baslamaq ucun ilk secim deyil Istahsalci firmanin dediyine gore T 20 firma tarixinde istehsal olunan derman maddelerinden en bahalilarindan biridir Inteqrasiya inhibitorlari Redakte 1990 ci illerde bir cox ugursuzluq ve cetinliklerden sonra 2000 lerden etibaren inteqraza inhibitorlarinin inkisafi suretlenmeye basladi Raltegravir diger mualice yontemleri mumkun olmadiqda HIV xestelerinin mualicesi ucun tesdiqlenmisdir 38 Monoklonal anticisim Redakte Mart 2018 ci ilde FDA butun mualice variantlari ile terapiyada multirezistent olan xestelerin mualicesi ucun ilk HIV 1 inhibitoru ve uzun tesirli monoklonal anticisim Ibalizumabi tesdiqledi 39 40 Eksperimental terapiyalar Redakte Yetkinlesme inhibitorlari Redakte Yetkinlesme inhibitorlari yeni virionlarin tumurcuqlanmasinin qarsisini alir Inteqrasiya inhibitorlarinda oldugu kimi 2005 de ilk defe in vivoda antiretroviral tesiri isbatlanib Bevirimat PA 457 melanomaya qarsi sitostatik olaraq istifade edilen betulin tursusunun bir toremesidir PA 457 yeni virionlarin yetkinlesmesini engelleyir 41 Faza IIA nin arasdirmalari artiq cap edilib 42 Faza IIB nin arasdirmalar doza tapmada gozlenilmez cetinlikler sebebinden yavas irelileyir 43 Tre rekombinaza Redakte Arasdirmacilar HIV genomunu yoluxmus huceyre DNT sinden hedefli sekilde kesilmesi ve belelikle bu huceyrelerin infeksiyasinin geri qaytarilmasi uzerinde isleyirler Bunun ucun gen qaycisi olaraq is goren xususi ferment Tre rekombinaza sintez edilib Ferment yalniz proviral DNT nin movcudlugunda yeni sadece yoluxmus huceyrelerde aktivlesir In vitroda 44 bir nece eksperimentden sonra elm adamlari 2013 cu ilde HIV ile yoluxmus sicanlari HIV den azad etdiler daha dogrusu sagaltdilar Bununla birlikde bu transgen sicanlar baslangicdan beri tre rekombinaza genini genomlarinda dasiyirdilar 45 Tre rekombinazanin komeyile HIV infeksiyasinin effektli mualicesi daha deqeqi sagalmanin mumkun olub olmayacagi hele deqiqlikle deyerlendirile bilmez Arasdirmacilar yaxin gelecekde hemcinin insanlar uzerinde klinik arasdirmalar cercivesinde Tre rekombinazanin tesirinin arasdirila bilineceyine umid edirler Kok huceyre transplantasiyasi Redakte 2013 un baslarinda bir meqale uzunmuddetli virus reduksiyasi ardindan hematopoetik kok huceyre terapiyasinin HIV ni tamamile ortadan qaldira bileceyuini gosterdi 46 Amma Bostonda bu yolla mualice edilen xestelerin her ikisi bir nece hefte sonra residiv yasadi ve yeniden antiretroviral mualiceye baslamaq mecburiyyetinde qaldilar 47 Kok huceyre transplantasiyasi ile mualice alan amerikali Timoti Rey Broun bugune qeder mualice edilen ilk QICS xestesi olaraq qebul edilir 48 Gen terapiyasi Redakte Huceyre transferi ve genom duzenlemesi ile CD4 pozitiv T huceyrelerin genomundan komekci reseptor CCR5 in hissevi cixarilmasi ile CD4 pozitiv T huceyrelerin konsentrasiyasinin dususu yavasladila biler 49 Profilaktika RedakteProfilaktika HIV e qarsi en effektiv tedbirdir Umumilikde yad qan ve sperma ile temasdan qacinilmalidir Prezervativ istifadesi narkotik qebulunda steril iyneler qan ianesi cercivesinde qanin ciddi yoxlanmasi ile infeksiyadan qacinila biler Yoluxmadan evvel profilaktika HIV neqativ sexslerin mumkun yoluxmadan qorunmaq ucun antiretroviral HIV mualicesinden derman qebul etdikleri profilaktika tedbiri olaraq ugurla heyata kecirilir 50 Yoluxma riski olan hadiselerden sonra yoluxmadan sonraki profilatika heyata kecirildikde infeksiya ehtimali azaldila biler Yeterli effektivliye sahib HIV vaksini hele movcud deyil HIV nin yuksek mutasiya qabiliyyeti sebebinden sethi protein gp120 e qarsi qoruyucu anticisimlerin qurulmasini tesviq etmeli olan peyvendler uzerine uzunillik arasdirmalar bugune qeder ugursuzluqla neticelendi Preparat meymunlarda cox benzer SIV ne qarsi ugurla test edildikde vehsi tebietdeki insan immuncatismazliq virusu gp120 sethi proteinin strukturunu deyisdirmisdi Opportunistik infeksiyalarin profilaktikasi RedakteImmunsupressiyanin derecesinden asili olaraq oppurtunistik infeksiyalarin birincili profilaktikasi aparilir Uzerine mueyyen HIV assosiasiyali xesteliklerin ehtimal olunmadigi CD4 limitleri 50 µl den asagi SMV retiniti kriptosporidioz atipik mikobakterioz 100 µl den asagi serebral toksoplazmoz HIV ensefalopatiyasi kriptokokoz miliar verem 250 µl den asagi pnevmoniya kandida ezofagiti proqressiv multifokal leykensefalopatiya 350 µl den asagi Herpes zooster virusu sebebinden kemerleyici demrov Herpes simplex virusu sebebinden yaralar Limiti olmayan Kaposi sarkomasi agciyerlerin veremi ve bakterial pnevmoniya CD4 huceyre sayindan asili birincili profilaktikanin eksine ikincili ve ya yoluxmadan sonraki profilaktika artiq kecmis xestelikden sonra terapiya olaraq tetbiq edilir Pnevmosist jiroveci ve toksoplazmozun sebeb oldugu agciyer iltihabindan sonra Ko trimoksazol verilmesi Veremden sonra riskli xestelere Izoniazid Atipik mikobakteriozdan sonra Azitromisin Bakterial pnevmoniyadan sonra pnevmokok peyvendi SMV retiniti kandidoz Herpes simplex virusu Varicella Zooster virusu ve kriptokoklardan sonra birincili profilaktika tovsiye olunmur 51 Tarix RedakteMeydanagelme nezeriyyeleri Redakte Insan immuncatismazliq virusu HIV meymunlarda movcud olan simian immuncatismazliq virusu SIV ile asagi yuxari eynidir HIV 1 in geldiyi Afrika SIVcpz simpanzelerden ve HIV 2 nin geldiyi Asiya SIVmac makaklardan bir birinden ferqlenir 2003 cu ilden Alabama Universiteti viroloqlarinin apardigi genetik analizler gosterir ki SIVcpz boyuk ag burunlu meymunlar ve yaxali manqabeylerden gelen 2 virus stammindan ibaret kombinasiyadir Simpanzelerin bu novleri ovlandiqlari ve yeyildikleri ucun simpanzeler bu iki virus stammi ile yoluxmus ola biler ki daha sonra onlardan simpanze orqanizminde SIV meydana gele biler 52 Arasdirmacilarin gorusune gore SIV nin insanlara oturulmesi 1930 lardan evvel simpanzelerin ovlanmasi ve yeyilmesi zamani yaralanmalara dayanir Diger elmi arasdirmalar HIV nin Qerbi Afrikada ortaya cixdigini gosterirdi Yeni filogenetik arasdirmalar HIV in muxtelif alt qruplari arasinda ve HIV ile SIV arasinda qohumluq muqayisesi Kamerun ve etraf olkelerde meymunlardan insanlara bir birinden asili olmayan oturulmelerin oldugunu texmin etmeye icaze verir HIV anticisimleri ehtiva eden en kohne qan numunesi 1959 cu ilde Konqoda yetkin bir sexsden goturulmusdur Ancaq bu numunenin realligi deqiqlikle mueyyenlesdirilmemisdir 53 Konqoda olen bir qadinda 1960 amerikali bir gencde 1969 norvecli bir matrosda 1976 kohne parafin DNT numunelerinde HIV geni tapilmisdi Komplo nezeriyyesi Redakte Hazirda bilinen nezeriyye ile yanasi KQB ABS a qarsi yonelen Infeksiya dezinformasiya aksiyasi cercivesinde amerikali arasdrmacilar terefinden bioloji muharibe ucun uygun toredicilerin axtarisi uzerine Afrikada yeni nov virus kesf edildiyini yaydi 54 Bunun uzerine 1985 den etibaren Yakob Segal suni HIV menbesinin elmi esaslandirilmis hipotezi uzerinde isledi Ilk infeksiya Redakte HIV 1 ile ilk senedlesdirilmis infeksiya 1959 Leopoldvilleden bir sexsin qan numunesi vasitesile subut olunmusdur Norvecli bir denizcinin 1976 da QICS den olen ailesinin sonraki numuneleri ile muqayise 1940 lardan 1950 ci illere qeder ortaq bir ecdaddan ayrildigina isare edir HIV 1 ve HIV 2 arasindaki genetik feqlilik hemcinin buna da isare edir ki bu alt tipler daha evvel ayrilib 55 Los Alamos milli labartoriysindan genetik Bette Korber 2000 ci ilde 1959 cu il numunesi vasitesile ilk oturulmeni 1951 ci ile tarixlendirdi Arizona universietinden tekamul bioloqu Mixael Uorobey 2008 de 1960 ci ilden elaven umunelerin komeyile ilk oturulmeni 1884 ve 1924 cu iller arasindaki dovre tarixlendirdi Mustemleke seherlerin qurulmasinin virusun mohkemlenmesine komek etdiyinden subhelenir 56 Ilk xestelik tesviri Redakte 1981 ci ilde Michael S Gottlieb Morbidity and Mortality Weekly Report nin 5 iyunda yayinlanan nesrinde pnevmoniyanin nadir bir formasinin artmasini tesvir etmisdi Pnevmosist jirovecii terefinden toredilen bu forma demek olar ki yalniz immun sistemi zeif olan sexslerde xesteliye sebeb olurdu Amma bu forma Gottlieb terefinden evvel saglam olan 5 homoseksual kiside tapildi 57 Amerikanin basqa seherlerinden eyni xeberler davam etdi Ayrica Kaposi sarkomasi kimi siddetli oppurtunistik infeksiyalar mueyyenlesdirildi Ehtimal olunan sebeb olaraq cinsi yolla kece bilen qazanilmis immun sistemi zeifliyi nezerde tutuldu 58 Baslarda resmi adi yox idi adeten Limfadenopatiya ve ya Kaposi sarkomasi kimi xesteliklerin adlari ile gosterilirdi 59 60 die Task Force der CDC wurde Kaposi s Sarcoma and Opportunistic Infections benannt welches auch fur Berichte genutzt wurde 61 62 In der allgemeinen Presse wurde unter anderem ab Mai 1981 von Gay Related Immune Deficiency GRID 63 Umumi metbuatda 1981 mayin 1 inden etibaren homoseksual immun catismazligi GRID ve ya homoseksual ehalinin immun catismazliq sindromu GIDS yazildi Halbuki ABS daki diger epidemioloji arasdirmalar xesteliyin hemofiliya xesteleri qan transfuziya edilenler ve heteroseksual narkotik istifadecileri arasinda da ortaya cixdigini gosterdi bu da xesteliyin cinsi yolla beraber parenteral yolla da kecdiyini dusundurdu Ad axtarislari uzerine CDC sozde xestelikle bagli baslica qruplari nezere alaraq 4H xesteliyi adini teklif etdi Haitililer homoseksuallar hemofiliya xesteleri heroin bagimlilari 64 1982 ci il 27 iyulda Qazanilmis Immuncatismazliq Sindromu adi konfransda razilasdirildi 65 Virusun izolyasiyasi ve ilk terapiya Redakte 1983 cu ilde fransiz arasdirma qrupu evvelden bilinmeyen bir retrovirusu QICS in sebebi olaraq texmin edilen Limfadenopatiya Virusunu LAV izolyasiya etdi 66 Qisa muddet sonra virus ile immun zeifliyi xesteliyi arasindaki elaqe iddia edildi 1984 cu ilde ABS da QICS xestelerinde kesf edilen bir virus Insan T huceyre Limfotrop Virusu III HTLV III adlandirildi 67 LAV ve HTLV III ile elqeli melumatlara esasen mart 1985 de bunlarin eyni virus oldugu ortaya cixdi 1985 ci ilde Robert Gallo ilk ELISA anticisim testi ucun ABS patentini aldi 1986 ci ilde virus ucun Insan Immuncatismazliq Virusu adi verildi 68 1 il sonra Retrovir ile ilk mualiceye icaze verildi 1989 da HIV xestelerinde pnevmosist pnevmoniyasinin profilaktikasi ucun Pentamidin inhalyasiyasi tetbiq edildi 1982 ci il 15 oktyabrda Ag Evde metbuat konfransi zamani QICS haqqinda sual sorusulanda movzu qeyri ciddi qebul edildi 69 O vaxtki ABS prezidenti Ronald Reagen may 1987 de Vasinqtonda kecirilen III beynelxalq QICS konfransinda ilk defe resmi sekilde ifade etdi Elizabeth Taylor ona daha evvel arxaik damgani qirmaga komek etmesi ucun bir mektub yazmisdi O vaxta qeder artiq 36058 ABS vetendasina diaqnoz qoyulmusdu neticelerden 20849 oldu ve infeksiya 113 olkede mueyyenlesdirilib 70 Cemiyyetdeki inkisaf Redakte Baslarda xestelik cemiyyetin gozunde homoseksuallar ve narkotik bagimlilari kimi kenar qruplarin problem olaraq gorulurdu Amma bu HIV testinin ortaya cixmasi ile dramatik sekilde deyisdi Cunki klinik simptomsuz xestelerde de anticisimler vardi bu uzun illerdir virusun oturulmeye davam etdiyi latent muddete isare edir 1984 cu ilde arasdirmlar QICS in qadin ve kisilerde narkotik istifadesi ve qan transfuziyasindan asili olmayaraq eyni tezlikde ortaya cixdigini gosterdi Heteroseksual cinsi elaqe zamani yoluxma riskinin evveller qebul edilenden qat qat yuksek olmasi realligi boyuk maraga sebeb oldu Qirmizi lent QICS e qarsi mubarizenin simvolu oldu Redakte 1990 cu ilde San Fransiskoda QICS konfransinda HIV infeksiyalilarin diskrimnasiyasina qarsi etiraz olaraq Qirmizi Lent quruldu 1 il sonra qirmizi lent beynelxalq simvola cevrildi 1992 ci ilde ABS in giris qaydalarina gore Dunya QICS konqresi Bostondan Amsterdama kocuruldu Ayrica Freddi Merkurinin xatiresine diger Queen uzvleri terefinden Mecury Phoenix Trust fondu quruldu PCR testinin tetbiqinden sonra deyisiklikler Redakte 1994 cu ilde HIV PCR xesteliyin gedisatinin yoxlanmasinda onemli diaqnostik test olaraq tesdiqlendi Sonraki il ilk HIV proteaza inhibitoru Saquinavir ABS da bazara geldi Novbeti il Nevirapin ilk nukleotid olmayan eks transkriptaza inhibitoru olaraq tesdiqlendi 1997 ci ilde intensiv kombinasion terapiya ile ABS da olum faizi ciddi sekilde azaldi 2003 cu ilde Enfuvirtid ilk daxil olma inhibitoru olaraq ABS da tesdiqlendi 2004 cu ilde UST terefinden 3 5 tesebbusu basladildi 3 milyon yoluxmus xeste 2005 ci ilde dermanla temin edilmeliydi Istinadlar Redakte HIV bereitgestellt durch das Digitale Worterbuch der deutschen Sprache lt https www dwds de wb HIV gt abgerufen am 12 Marz 2021 J L Marx 1982 New disease baffles medical community PDF Science 217 4560 618 621 PMID 7089584 Fact Sheet World Aids Day 2019 PDF 216 kB unaids org 2019 Sablon Literatur Sablon Literatur Revised Surveillance Case Definitions for HIV Infection Among Adults Adolescents and Children Aged lt 18 Months and for HIV Infection and AIDS Among Children Aged 18 Months to lt 13 Years CDC 2008 12 05 1993 Revised Classification System for HIV Infection and Expanded Surveillance Case Definition for AIDS Among Adolescents and Adults cdc gov 1993 AIDS Defining Conditions CDC 2008 12 05 WHO case definitions of HIV for surveillance and revised clinical staging and immunological classification of HIV related disease in adults and children PDF 1 12 MB WHO 2007 1 2 RKI Ratgeber fur Arzte HIV AIDS German Robert Koch Institut 2011 03 HIV Transmission CDC 2015 12 14 1 2 A Plettenberg ve b 2000 HIV PEP State of the art Bundesgesundheitsblatt Gesundheitsforschung Gesundheitsschutz 43 13 18 25 doi 10 1007 s001030070006 explicit et al Studie in Afrika Langes Stillen senkt Risiko fur HIV Ubertragung German Spiegel Online Gina Kolata 1988 05 16 Hemophilia and AIDS Silent Suffering The New York Times Tipps zum Reinigen des Spritzbestecks German Aidshilfe NRW Syringe Disinfection for Injection Drug Users PDF German CDC 2004 07 Female Genital Mutilation and HIV PDF 177 kB giz de 2011 01 Arxivlesdirilib 2018 03 24 at the Wayback Machine Country Factsheet Lesotho 2016 HIV and AIDS Estimates unaids org Der Lusttropfen PDF 424 kB HIVreport 2 2011 German 2011 04 28 Elizabeth Boskey How HIV Is Diagnosed In about com 21 April 2020 abgerufen am 13 Mai 2020 englisch 1 2 3 Sablon Literatur Kleinman ve b 1998 False Positive HIV 1 Test Results in a Low Risk Screening Setting of Voluntary Blood Donation JAMA 280 12 1080 1085 PMID 9757856 explicit et al 1 2 F M Hecht ve b 2002 Use of laboratory tests and clinical symptoms for identification of primary HIV infection AIDS 16 8 1119 1129 PMID 12004270 explicit et al iht com 2013 06 29 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2021 04 29 Marianne Abele Horn Antimikrobielle Therapie Entscheidungshilfen zur Behandlung und Prophylaxe von Infektionskrankheiten Unter Mitarbeit von Werner Heinz Hartwig Klinker Johann Schurz und August Stich 2 uberarbeitete und erweiterte Auflage Peter Wiehl Marburg 2009 ISBN 978 3 927219 14 4 S 302 305 HIV Infektion hier S 302 f Durch Senkung der Viruslast um 1 2 log10 konnen Morbiditat und Letalitat vermindert werden Die unvollstandige Viruslastsenkung fuhrt jedoch zur Selektion von resistenten Virusmutanten und es besteht das Risiko eines Therapieversagens weswegen eine die initiale antiretrovirale Therapie die Viruslast unter die Nachweisegrenze Stand 2009 20 50 HIV RNA Kopien mL absenken sollte Marianne Abele Horn Antimikrobielle Therapie Entscheidungshilfen zur Behandlung und Prophylaxe von Infektionskrankheiten Unter Mitarbeit von Werner Heinz Hartwig Klinker Johann Schurz und August Stich 2 uberarbeitete und erweiterte Auflage Peter Wiehl Marburg 2009 ISBN 978 3 927219 14 4 S 302 f Leitlinien fur Diagnostik und Therapie der HIV Infektion Deutsche AIDS Gesellschaft e V Daignet de Istifade tarixi 2010 09 09 Deutsch Osterreichische Leitlinien zur antiretroviralen Therapie der HIV 1 Infektion PDF Rki de 2010 03 04 2014 03 09 tarixinde arxivlesdirilib PDF Istifade tarixi 2012 08 14 parameter ignored Guidelines HIV Weltgesundheitsorganisation 2014 03 1 2 K Brinkman ve b 1999 Mitochondrial toxicity induced by nucleoside analogue reverse transcriptase inhibitors is a key factor in the pathogenesis of antiretroviral therapy related lipodystrophy The Lancet 354 9184 1112 1115 PMID 10509516 explicit et al Marianne Abele Horn 2009 S 303 D Torre ve b 2001 Nevirapine or efavirenz combined with two nucleoside reverse transcriptase inhibitors compared to HAART a meta analysis of randomized clinical trials HIV Clinical Trials 2 2 113 121 PMID 11590519 explicit et al C R Fumaz ve b 2002 Quality of life emotional status and adherence of HIV 1 infected patients treated with efavirenz versus protease inhibitor containing regimens Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes 29 3 244 253 PMID 11873073 explicit et al Marianna Abele Horn 2009 S 303 B Dauer 2005 Protease inhibitors the current status Journal of HIV Therapy 10 4 72 74 PMID 16519246 V Oldfield G L Plosker 2006 Lopinavir Ritonavir a review of its use in the management of HIV infection Drugs 66 9 1275 1299 PMID 16827606 J P Lalezari ve b 2003 Enfuvirtide an HIV 1 Fusion Inhibitor for Drug Resistant HIV Infection in North and South America New England Journal of Medicine 348 22 2175 2185 PMID 12637625 explicit et al D Cooper J Gatell J Rockstroh et al Results of BENCHMRK 1 a phase III study evaluating the efficacy and safety of MK 0518 a novel HIV 1 integrase inhibitor in patients with triple class resistant virus Abstract 105aLB 14th CROI 2007 Los Angeles Sablon Webarchiv FDA approves new HIV treatment for patients who have limited treatment options fda gov 2018 03 06 Theratechnologies Announces FDA Approval of Breakthrough Therapy Trogarzo ibalizumab uiyk Injection the First HIV 1 Inhibitor and Long Acting Monoclonal Antibody for Multidrug Resistant HIV 1 Pressemitteilung von Theratechnologies In prnewswire 6 Marz 2018 abgerufen am 4 Mai 2020 englisch F Li R Goila Gaur u a PA 457 a potent HIV inhibitor that disrupts core condensation by targeting a late step in Gag processing In Proceedings of the National Academy of Sciences Band 100 Nummer 23 November 2003 S 13555 13560 doi 10 1073 pnas 2234683100 PMID 14573704 Sablon PMC G Beatty J Jacobson J Lalezari et al Safety and Antiviral Activity of PA 457 the First In Class Maturation Inhibitor in a 10 Day Monotherapy Study in HIV 1 Infected Patients Abstract H 416D 45th ICAAC 2005 Washington Bericht uber Phase IIb bei Berivimat 2007 06 29 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2021 06 06 Indrani Sarkar Ilona Hauber Joachim Hauber Frank Buchholz HIV 1 Proviral DNA Excision Using an Evolved Recombinase Science 316 Nr 5833 2007 pp 1912 1915 Sciencemag org 2007 06 29 Istifade tarixi 2010 09 09 Highly Significant Antiviral Activity of HIV 1 LTR Specific Tre Recombinase in Humanized Mice Plospathogens org 2013 09 26 Istifade tarixi 2013 10 20 T J Henrich Z Hu u a Long term reduction in peripheral blood HIV type 1 reservoirs following reduced intensity conditioning allogeneic stem cell transplantation In The Journal of infectious diseases Band 207 Nummer 11 Juni 2013 S 1694 1702 doi 10 1093 infdis jit086 PMID 23460751 Sablon PMC rme aerzteblatt de 2013 12 09 HIV Geheilte Boston Patienten erleiden Ruckfall aerzteblatt de German Kerstin Decker 2011 06 06 AIDS Heilung Anatomie eines Wunders German Der Tagesspiegel P Tebas D Stein W W Tang I Frank S Q Wang G Lee S K Spratt R T Surosky M A Giedlin G Nichol M C Holmes P D Gregory D G Ando M Kalos R G Collman G Binder Scholl G Plesa W T Hwang B L Levine C H June Gene editing of CCR5 in autologous CD4 T cells of persons infected with HIV In The New England Journal of Medicine Band 370 Nummer 10 Marz 2014 S 901 910 doi 10 1056 NEJMoa1300662 PMID 24597865 Sablon PMC HIV PrEP German 2019 05 13 Marianne Abele Horn 2009 S 304 f Donald G McNeil Jr Researchers Have New Theory on Origin of AIDS Virus In nytimes com 13 Juni 2003 abgerufen am 21 Juni 2020 englisch A J Nahmias J Weiss u a Evidence for human infection with an HTLV III LAV like virus in Central Africa 1959 In Lancet Band 1 Nummer 8492 Mai 1986 S 1279 1280 PMID 2872424 Jack Z Bratich AIDS In Peter Knight Hrsg Conspiracy Theories in American History An Encyclopedia Bd 1 ABC Clio Santa Barbara Denver London 2003 S 42 48 T Zhu B T Korber A J Nahmias E Hooper P M Sharp D D Ho 1998 An African HIV 1 sequence from 1959 and implications for the origin of the epidemic Nature 391 1998 02 05 594 597 PMID 9468138 M Worobey M Gemmel D E Teuwen T Haselkorn K Kunstman M Bunce J J Muyembe J M M Kabongo R M Kalengayi E Van Marck M T P Gilbert S M Wolinsky 2008 Direct evidence of extensive diversity of HIV 1 in Kinshasa by 1960 Nature 455 2008 10 02 661 664 PMID 18833279 Epidemiologic Notes and Reports Pneumocystis Pneumonia Los Angeles Morbidity and Mortality Weekly Report 5 Juni 1981 30 21 1 3 Epidemiologic Notes and Reports Update on Kaposi s Sarcoma and Opportunistic Infections in Previously Healthy Persons United States In Morbidity and Mortality Weekly Report 11 Juni 1982 31 22 294 S 300 301 Centers for Disease Control CDC 1982 Persistent generalized lymphadenopathy among homosexual males MMWR Morb Mortal Wkly Rep 31 19 249 251 PMID 6808340 A Cluster of Kaposi s Sarcoma and Pneumocystis carinii Pneumonia among Homosexual Male Residents of Los Angeles and range Counties California Morbidity and Mortality Weekly Report 18 Juni 1982 31 23 305 7 Centers for Disease Control CDC 1982 Opportunistic infections and Kaposi s sarcoma among Haitians in the United States MMWR Morb Mortal Wkly Rep 31 26 353 354 360 361 PMID 6811853 F Barre Sinoussi JC Chermann F Rey ve b 1983 Isolation of a T lymphotropic retrovirus from a patient at risk for acquired immune deficiency syndrome AIDS PDF Science 220 4599 868 871 doi 10 1126 science 6189183 PMID 6189183 explicit et al References and Notes L K Altman New homosexual disorder worries officials The New York Times Making Headway Under Hellacious Circumstances PDF 556 kB American Association for the Advancement of Science 2006 07 28 Istifade tarixi 2011 06 03 U Kher 2003 03 31 A Name for the Plague 80 Days That Changed the World Time Istifade tarixi 2008 03 10 F Barre Sinoussi ve b 1983 Isolation of a T lymphotropic retrovirus from a patient at risk for acquired immune deficiency syndrome AIDS Science 220 4599 868 871 PMID 6189183 explicit et al Popovic ve b 1984 Detection isolation and continuous production of cytopathic retroviruses HTLV III from patients with AIDS and pre AIDS Science 224 4648 497 500 PMID 6200935 explicit et al Zum Terminus human vgl Gundolf Keil Umgang mit AIDS Kranken als Herausforderung an eine humane Gesellschaft Statement zum Akquirierten Immun Defizienz Syndrom aus fachhistorischer Perspektive In Johannes Grundel Hrsg AIDS Herausforderung an Gesellschaft und Moral 2 Auflage Dusseldorf 1988 Schriften der Katholischen Akademeie in Bayern Band 125 S 31 41 hier S 32 f Ronald Reagan Remembered First Public Discussion of HIV AIDS thebody com 2004 06 12 Wie Reagan Aids ermoglichte orf at German 2011 06 05 Menbe https az wikipedia org w index php title QICS amp oldid 6086924, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.