fbpx
Wikipedia

Porajmos

Porajmos, Qaraçı holokostu, Qaraçı soyqırımı (rom.Porajmos; mənası – azərb.Dağıdılma‎), Parrayimos (rom.Porajmos; mənası – azərb."Kəsmək" , "Parçalamaq" , "Dağıtmaq"‎) və ya Samudaripen (azərb.kütləvi qətliam‎) — İkinci Dünya müharibəsi dövründə Nasist Almaniyası tərəfindən Şərqi Avropa ərazisində yaşayan qaraçı xalqına qarşı sistematik şəkildə həyata keçirilmiş soyqırım aktı.1935-ci ilin 26 noyabr tarixində Nürnberq qanunları olaraq tanınan, Avropada yaşayan etnik almanyəhudi xalqlarının sinifləndirildiyi qanunlara yeni əlavələr edilmiş və bununla da qaraçılar irqin təməllərini sarsıdan düşmənlər olaraq təsinfatlandırılmışdır.

Porajmos
İkinci Dünya müharibəsi
Almaniyanın cənubunda yerləşən Asberq şəhərində yaşayan etnik qaraçıların şəhərdən deportasiya edilməsi prosesi 22 may 1940).
Hücum yeri Üçüncü Reyx və onlar tərəfindən işğal olunmuş ərazilər
Hücum hədəfi Qaraçılar
Vaxt 19391945
Hücum üsulu Soyqırım, etnik təmizləmə
Həlak olanlar 220.000–500.000
800.000
1.5 milyon nəfər
Təşkilatçılar Üçüncü Reyx

Bu dəyişikliklərlə Üçüncü Reyxin gözündə qaraçı ilə yəhudilərin eyni tərəzidə olduğu və aralında heç bir fərqin qoyulmadığı mesajı verilmişdir. Bu səbəbdəndir ki, Holokost soyqırımının gedişatında etnik qaraçıların qətliamlarına da, rast gəlmək mümkündür. Holokost ilə Poraymos tarixi bir-birilə sıx bağlıdır. Tarixçilər 1933-cü ildə Alman Nasional Sosialist Fəhlə Partiyasının hakimiyyətə gəlməsindən və müharibənin sonuna qədər Şərqi Avropada 200-500 min arasında qaraçının öldürüldüyünü təxmin etməkdədir.

Qaraçıların mütləq əksəriyyəti Avropanın dörd-bir tərəfindən yəhudilərin sürətli formada qətliamını icra etmək üçün təşkil edilmiş nasist həbs düşərgələrində öldürülmüşdür. 1982-ci ildə Qərbi Almaniya müharibədən əvvəl və dönəmində qaraçılara qarşı törədilmiş hadisələrin soyqırım olduğunu rəsmən tanımışdır. 2011-ci ildə Polşa 2 avqust tarixini Qaraçı Soyqırımı günü kimi qeyd etməkdədir.

Mündəricat

Roman dilində Poraymos sözü yox etmək , dağıtmaq mənalarında tərcümə olunur. 1990-cı ilin əvvəllərində Hankok tərəfindən qaraçılara qarşı törədilmiş soyqırım hadisələrini ifadə etmək üçün bu sözdən istifadə olunmağa başlanmışdır. Poraymos termini əsasən RusiyaBalkanlarda yaşayan və qaraçı soyqırımını gündəmə gətirmək istəyən aktivistlər və siyasətçilər tərəfindən işlədilməkdədir. Hadisələr nəticəsində ailələrini və yaxınlarını itirən şəxslərin böyük ölçüdə bu ifadədən xəbərsiz olduqları müəyyənləşdirilmişdir.

Macarıstanda yaşayan roman aktivistlərdən olan Yanos Barsoni və Aqnes Darozki isə soyqırım hadisələrini ifadə etmək üçün oxşar mənada işlədilən Pharrajimos kəliməsinə üstünlük verirlər. Pharrajimos kəlilməsi sifət baxımından Poraymosdan daha qüvvəli hesab olunur və özündə "kəsmək" , "parçalmaq" "kökünü kəsmək" kimi əlavə mənaları daşıyır. Akitivstlər hesab edirlər ki, Poraymos sözü İkinci Dünya müharibəsi zamanı qaraçıların yaşadıqlarını ifadə etmək üçün yetərsiz bir termindir.

Balkanlarda yaşayan roman aktivistlər termin kimi "samudaripen" (azərb.kütləvi qətliam‎), sözündən istifadə etməyə üstünlük verirlər. Bu termin dil mütəxəssisi Marçel Kourthayd tərəfindən təklif olunmuşdur. Hankok təklif olunan bu variantın roman dilinin morfologiyası ilə uyğunlaşmadığını iddia etmişdir. Bəzi Rusiyada yaşayan qaraçılar tərəfindən "Kali Traš" (azərb.Qara qorxu‎) ifadəsi işlədilmişdir. Bu sözün bir başqa alternativi kimi Berša Bibahtale (azərb.Uğursuz illər‎) ifadəsinin də işlədilməsinə rast gəlinir. Qeyd olunmalıdır ki, yəhudilərin qətlimaını ifadə etmək üçün işlədilən Holokost termini də, bəzi hallarda qaraçıların qətlimanı üçün də istifadə olunur.

Rumıniyada yaşayan qaraçılar (1904).

XIX əsrin sonlarına yaxın sosial fərqliliklərin kökündə irqi fərqliliyinin dayandığını müdafiə edən fikirlərin formalaşması Avropada yaşayan yəhudi və qaraçı kimi xalqlara qarşı nifrətin yaranmasına əsas vermişdir. Bu dövrdə sosializm terminini ifadə etmək üçün irq termini sistematik olaraq istifadə olunmuşdur. XIX əsr eyni zamanda Almaniya üçün sənayeləşmə dövrü kimi xarakterizə olunurdu və beləliklə ölkədə yaşayan insanlar yeni dövrün tələblərinə uyğunlaşmaq məcburiyyətində idilər.

Sözügedən uyğunlaşma özündə qaraçıların ənənəvi həyat tərzlərində imtina edərək, avropalılar kimi yaşamağı və işləməyi ehtiva edirdi ki, qaraçılar bir mənalı şəkildə bununla razılaşmaq istəmirdilər. Yanos Barsoni qeyd edirdi ki, "sənaye inkişafı insanlara öz xidmətlərini sənətkar kimi dəyərləndirməyə imkan verirdi ki, bu da cəmiyyətin parçalanması və daha çox marjinallaşmasına səbəb olurdu.

Almaniya imperiyası və Veymar Respublikası dövründə təqiblər

İrqçilik təməlli psevdo-elmin inkişafı nəticəsində Almaniya imperiyasıVeymar Respublikası dövründə yaşayan qaraçılara qarşı təqib və təziq kompaniyalarına start verildi. 1899-cu ildə Münhen şəhərində yerləşən Mərkəzi Polis Təşkilatının qərargahında qaraçıların izlənməsi və nəzarət altında saxlanılması üçün xüsusi mərkəz yaradıldı. Həmin mərkəz, respublika daxilində yaşayan qaraçılardan foto, barmaq izi və şəxsiyyəti təsdiq edən məlumatları toplamaq və onları vahid mərkəzdə saxlamaqla məşğul olurdu. Əsas məqsəd qaraçıların daim nəzarət altında saxlanılması və onların mümkün yerdəyişmələrinin qarşısını almaq olmuşdur.

Veymar Respublikasının mövcud olduğu illərdə qaraçılara ictimai parklarda gəzmək, ümumi hovuzlardan istifadə etmək və digər sosial xidmətlərdən istifadə etmək kimi xüsusiyyətlər mərhələli şəkildə qadağan olunmuşdur. Beləliklə qaraçılar cəmiyyətin ən aşağı zümrəsinə yuvarlanır və ölkə üçün cinayətkarlığın və yoxsulluğun əsas səbəbi kimi təqdim olunurdular.

1926-cı ildə qaraçılar, vağranlara qarşı qanun layihəsi Bavariya əyalətində qəbul edildi. Qanunun tətbiq olunmasına 1929-cu ildən etibarən başlanılmışdır. Sözügedən qanun layihəsinə görə qaraçıların Bavariya bölgəsi daxilində azad şəkildə səyahət etməsi və yerdəyişməsi məhdudlaşdırılırmışdır. Qaraçıların daim nəzarət altında saxlanılması və onların sərbəst şəkildə hərəkət etməsinin qarşısını almaqla respublika romanlara qarşı olan açıq ayrı-seçkilik siyasətini nümayiş etdirmişdir.

Qanunları pozan və daha yaxşı yaşayış qurmaq naminə ərazilərini tərk edən qaraçılar üçün isə 2 il müddətində nəzardə tutulmuş əmək düşərgələrinə göndərilmə cəzası verilmişdir. Bavariya əyalətində qəbul edilmiş qanun digər alman əyalətləri üçün nümunə təşkil etməyə başladı və beləliklə qaraçıların vahid mərkəzlərdə toplanması prosesi sürətləndirildi. Almanların əsas məqsədi, köçəri həyat tərzi yaşayan və tez-tez yer dəyişməyə meyilli olan qaraçı xalqını bir bölgədə cəmləşdirmək və lazım gəldiyi halda onları oradan istədikləri ərazilərə deportasiya etmək və ya əmək düşərgələrinə göndərmək olmuşdur.

1926-cı ildə qaraçılar, vağranlara qarşı qanun layihəsi Bavariya əyalətində qəbul edilməsindən sonra demək olar ki, qaraçıların rəsmi təqib kompaniyasına start verilmişdir. Almaniya torpaqlarında yaşayan səkkiz minə yaxın qaraçıdan məcburi şəkildə barmaq izi alınmış və şəxsiyyəti təsdiq edən fotoşəkillər çəkdirilmişdir. Qaraçılara qarşı artan nifrətin fonunda Hessen şəhərində Qaraçı təhdidi ilə mübarizə qanunu qəbul edilmiş və həmin şəhərdə qaraçılarla mübarizə mərkəzi açılmışdır. Baş vermiş hadisələr qaraçılara ölkə boyunca rahat səyahət etmək imkanlarını tamamilə məhdudlaşdırmış və onların qeyri-qanuni formada həbs olunmasına rəvac vermişdir.

Qəhvəyi üçbucaq işarəsi. Qaraçılar, Auşvitz həbs düşərgəsi kimi nasist ölüm düşərgələrində qollarına qəhvəyi üçbucaq işarəsini vurmaq məcburiyyətində idilər. Bununla saxlanılan məhkumlardan hansının qaraçı olduğunu ayırd etmək mümkün olurdu.

Vətəndaşlığın itirilməsi

1935-ci ilin 15 sentyabr tarixində Nürnberq irq qanunları qəbul edilmişdir. Qanunlar Alman qanı və şərəfini qorumaq məqsədi ilə qəbul olunmuşdur və almanlara yəhudilərlə evlənmək qadağan edilmişdir. İkinci Nürnberq qanunu Reyx vətəndaşlıq aktı olaraq qəbul olunmuşdur və bu qanunla yəhudilər Almaniya vətəndaşlığını tamamilə itirmişdir. 1935-ci ilin 26 noyabr tarixində qanun layihəsi qaraçılarada şamil ediləcək formada genişləndirilmişdir. 1936-cı ilin 7 mart tarixində qaraçılarda, yəhudilər kimi səsvermə hüquqlarını itirmişdir.

Üçüncü Reyx dövrü

Üçüncü Reyx 1936-cı ildən etibarən Almaniyada yaşayan qaraçıların ətraf ərazilərə köçürülməsi və onlara qarşı sistemli mübarizənin aparılmasına başlamışdır. 1937-ci ilin dekabr ayında baş verə biləcək cinayətlərin qarşısını almaq bəhanəsi ilə qaraçıların nasist həbs düşərgələrinə göndərilməsinə start verilmişdir. Bəzi nüfuzlu şəxslərin deportasiya edilməməsi üçün qaraçıların rəsmiləri tərəfindən, nasistlərə müraciət olunsa da, Üçüncü Reyx bu xalqın heç bir nümayəndəsinə güzəştə getmək fikirində olmamışdır. Qaraçılar əsasən DaxauAuşvitz həbs düşərgələrinə göndərilmişdir.

1942-ci ildə qaraçıların Varşava gettosuna göndərilməsi müşahidə olunmuşdur. Getto üsyanlarının təşkilatçılarından olan Emmanuel Ringelbum sırf almanların istəklərinə görə qaraçıların Varşava gettosuna yerləşdirildiyini iddia etmişdir. Nasist rəsmiləri qaraçı probleminin hansı formada həll edilməsi ilə bağlı ümumi mövqeyə sahib deyildilər. 1940-cı illərdə işğal olunmuş Polşanın başçısı olmuş General-Qubernator Hans Frank Almaniya və Avstriyadan deportasiya ediləcək 30 min nəfərə yaxın qaraçının qəbul edilməsindən imtina etmişdir.

Henrix Himmler qaraçıların Ari olaraq adlandırılan ali irqə mənsub olduğunu hesab edirdi və bu səbəbdən onlardan bəzilərinin xilas edilməsi üçün şəxsi təşəbbüslər göstərmişdir. Himllerdən fərqli olaraq Martin Borman isə qaraçıların tamamilə ölkədən deportasiya olunmalı olduğunu düşünürdü. Nasist rəhbələri arasındakı bu fikir ayrılığı Henrix Himmlerin qaraçıların Auşvitz həbs düşərgəsinə göndərilməsi barədə yekun qərar verməsindən sonra sona çatmışdır. 1941-1943-cü illəri əhatə etmiş və Polşada yaşayan yəhudilərin sistematik formada məhv edilməsini nəzərdə tutan Reyinhard əməliyyatı nəticəsində Mərkəzi Avropada yaşayan qaraçıların mütləq əksəriyyəti nasistlər tərəfindən təşkil olunmuş həbs düşərgələrinə göndərildilər.

Psixoloq Robert Ritter von Qreymin nəzarəti altında yoxlanılan qaraçı qadın. (1936)

Tarixi nəzərdən baxdıqda nasistlərin qaraçılara zülm etmək üçün heç bir tutarlı əsasları yox idi. Bu dövrlərdə Fransada yaşayan 3 min ilə 6 min arasındakı qaraçı Ravensburyuk, DaxauBuhenvald kimi həbs düşərgələrinə göndərilmişdir. Henrix Himmler tərəfindən təşkil edilmiş və Einsatzgruppen olaraq adlandırılan səyyar ölüm manqaları qaraçılarının Üçüncü Reyx tərəfindən işğal olunmuş ərazilərdə qətlə yetirilməsində xüsusi fərqlənmişdir. Einsatzgruppen ölüm manqalarının əsas işi, qapı-qapı gəzərək, əsasən kəndlərdə yaşayan etnik yəhudi və qaraçıların təyin edilməsi və onların yerindəcə öldürülməsindən ibarət olmuşdur.

Einsatzgruppen tərəfindən öldürülümş qaraçıların sayı məlum deyil. Bunun əsas səbəbi ölüm manqaları tərəfindən gercəkləşdirilmiş qətillərin çoxusunun qeydiyyatı aparılmırdı və həmin şəxslərin kimləri adətən xarici görünüşünə əsasən müəyyənləşdirilirdi. Tarixçi Timoti Sidnerin fikirlərinə görə SSRİ-nin qərb hissəsində təkcə Einsatzgruppen tərəfindən səkkiz minə yaxın qaraçı öldürülmüşdür.

1942-ci ilin 16 dekabr tarixində Henrix Himmler qaraçıların gettolardan çıxarılaraq Auşvitz həbs düşərgəsinə göndərilməsi barədə göstəriş vermişdir. 1943-cü ilin 15 noyabr tarixində Himmler tərəfindən orduya qaraçıların və yarı-qarçı olan şəxslərin yəhudilərlə eyni baraklarda saxlanılması və onlara da, yəhudilərə göstərilən münasibətin göstərilməsi barədə təlimat vermişdir. Həbs düşərgələrinin komendantları tərəfindən qaraçıların ailə birləşməsi formasında birlikdə saxlanıldığı xüsusi baraklar hazırlanmışdır və təkcə Auşvitz həbs düşərgəsində mövcud qərardan sonra 23 min qaraçı öldürülmüşdür.

Həbs düşərgələrində saxlanılan şəxslərin bir-birlərindən fərqləndirilməsi üçün qollarına müxtəlif işarələr vurulmuşdur. Etnik yəhudilərin qollarına davud ulduzu formasında bandajların taxılmasından sonra, qaraçıların fərqləndirilməsi üçün üzərində qəhvəyi üçbucaq işarəsi olan bandajlardan istifadə olunmuşdur.

İşğal olunmuş ərazilərdə gercəkləşdirilmiş qətliamlar

  • Poraymos
Vikianbarda Porajmos ilə əlaqəli mediafayllar var.
  1. Brzezinski, Zbigniew (2010). . Simon & Schuster (Touchstone). səh. 10. ISBN 978-1-4391-4380-3.
  2. Hancock, Ian (2005), , The Historiography of the Holocaust, Palgrave Macmillan, 383–396, ISBN 978-1-4039-9927-6, 2019-06-09 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi:2019-04-19Sitat səhvi: Xətalı <ref> etiketi; "Milton_estimates" adı bir neçə dəfə müxtəlif məzmunla verilib
  3. Davis, Mark (5 May 2015). . euronews.
  4. . United States Holocaust Memorial Museum (USHMM). İstifadə tarixi:9 August 2011.
  5. . aljazeera.com. 24 October 2012. İstifadə tarixi:8 March 2015.
  6. . Telegraph.co.uk. 27 January 2011. 2 April 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:8 March 2015.
  7. Hancock, 1997. səh. 339: "Poraymos: The Romani Holocaust (1933–1945), also Baro Poraymos, lit. 'great devouring.
  8. Hancock, Ian. . The Romani Archives and Documentation Center – RADOC. 24 September 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:8 March 2015.
  9. Bársony, Daróczi, 2008. səh. x
  10. . Dosta! (Council of Europe). 5 September 2006. 2006-06-20 tarixində arxivləşdirilib.
  11. Mazikina, Lilit. [Romani Culture and Life]. romanykultury.info (Russian). 2007-10-23 tarixində .
  12. Bársony, Daróczi, 2008. səh. 7
  13. Report on the Bavarian Landtag 1925/6, III Tagung; Gesetz- und Verordnungsblatt fur den Freistaat Bayern, Nr. 17, 22 July 1926. as cited in Heuss, 1997. səh. 24.
  14. Heuss, 1997. səh. 24.
  15. Jessee, 2010
  16. Arad, Yitzhak (1999). . Indiana University Press. 152–3. ISBN 978-0-253-21305-1.
  17. Headland, Ronald (1992). . Fairleigh Dickinson Univ Press. səh. 63. ISBN 978-0-8386-3418-9. İstifadə tarixi:17 February 2010.
  18. Snyder, Timothy (2010). . Basic Books. səh. 276. ISBN 978-0-465-00239-9. İstifadə tarixi:30 June 2011.

Ədəbiyyat

  • Hancock, Ian (1992). Gypsy History in Germany and Neighbouring Lands: A Chronology Leading to the Holocaust and Beyond.
  • Tyrnauer, Gabrielle (1992). The Fate of the Gypsies During the Holocaust.
  • Heuss, Herbert (1997). German policies of Gypsy persecution (1870–1945).
  • Sparing, Frank (1997). The Gypsy Camps – The creation, character and meaning of an instrument for the persecution of Sinti and Romanies under National Socialism.
  • Kenrick, Donald, ed. (1999). The Gypsies during the Second World War. 2 In the Shadow of the Swastika. Gypsy Research Centre and Univ. of Hertfordshire Press. ISBN 978-0-900458-85-9.
  • Kenrick, Donald, ed. (2006). The Gypsies during the Second World War. 3 The Final Chapter. Gypsy Research Centre and Univ. of Hertfordshire Press. ISBN 978-1-902806-49-5.

Əlavə oxu

  • Bernadac, Christian (ed.) (1980). Éditions Famot (in French).
  • Fonseca, Isabel (1996). . Chapter 7, The Devouring. London: Vintage. ISBN 978-0-679-73743-8.
  • Kenrick, Donald; Puxon, Grattan (2009). . Univ of Hertfordshire Press. ISBN 978-1-902806-80-8.
  • Klamper, Elisabeth (1993). Persecution and Annihilation of Roma and Sinti in Austria, 1938–1945. 5, 3 (2).
  • Korb, Alexander (2010). "A Multipronged Attack: Ustaša Persecution of Serbs, Jews, and Roma in Wartime Croatia". . Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing. 145–163. ISBN 978-1-4438-2449-1.
  • Milton, Sybil (2001). "'Gypsies' as Social Outsiders in Nazi Germany". In Gellately, Robert; Stoltzfus, Nathan (eds.). Social Outsiders in Nazi Germany. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-08684-2. In .
  • Montemarano, Mike (22 April 2015). . Art On The Banks Journal.
  • Pamieci, Ksiega (1993). . Introduction by Jan Parcer. K G Saur Verlag for State Museum of Auschwitz-Birkenau. ISBN 978-3-598-11162-4.
  • Polansky, Paul (1998). . G plus G. ISBN 978-0-89304-241-7.
  • Ramati, Alexander (1986). . War time biography of Roman (Dymitr) Mirga, on which the film of the same name is based.
  • Rose, Romani, ed. (1995). The Nazi Genocide of the Sinti and Roma. Heidelberg: Documentary and Cultural Centre of German Sinti and Roma.
  • Sonneman, Toby (2002). . Hatfield: University of Hertfordshire Press. ISBN 978-1-902806-10-5.
  • Tyrnauer, Gabrielle (1989). Gypsies and the Holocaust: A Bibliography and Introductory Essay. Concordia University – Montreal Institute for Genocide Studies.
  • Winter, Walter (2004). (Translated and annotated by Struan Robertson). Hatfield: University of Hertfordshire Press ISBN 978-1-902806-38-9.

Porajmos
porajmos, qaraçı, holokostu, qaraçı, soyqırımı, mənası, azərb, dağıdılma, parrayimos, mənası, azərb, kəsmək, parçalamaq, dağıtmaq, samudaripen, azərb, kütləvi, qətliam, ikinci, dünya, müharibəsi, dövründə, nasist, almaniyası, tərəfindən, şərqi, avropa, ərazisi. Porajmos Dil Izle Redakte Porajmos Qaraci holokostu Qaraci soyqirimi rom Porajmos menasi azerb Dagidilma Parrayimos rom Porajmos menasi azerb Kesmek Parcalamaq Dagitmaq ve ya Samudaripen azerb kutlevi qetliam Ikinci Dunya muharibesi dovrunde Nasist Almaniyasi terefinden Serqi Avropa erazisinde yasayan qaraci xalqina qarsi sistematik sekilde heyata kecirilmis soyqirim akti 3 1935 ci ilin 26 noyabr tarixinde Nurnberq qanunlari olaraq taninan Avropada yasayan etnik alman ve yehudi xalqlarinin siniflendirildiyi qanunlara yeni elaveler edilmis ve bununla da qaracilar irqin temellerini sarsidan dusmenler olaraq tesinfatlandirilmisdir PorajmosIkinci Dunya muharibesiAlmaniyanin cenubunda yerlesen Asberq seherinde yasayan etnik qaracilarin seherden deportasiya edilmesi prosesi 22 may 1940 Hucum yeri Ucuncu Reyx ve onlar terefinden isgal olunmus erazilerHucum hedefi QaracilarVaxt 1939 1945Hucum usulu Soyqirim etnik temizlemeHelak olanlar 220 000 500 000 800 000 1 1 5 milyon nefer 2 Teskilatcilar Ucuncu Reyx Bu deyisikliklerle Ucuncu Reyxin gozunde qaraci ile yehudilerin eyni terezide oldugu ve aralinda hec bir ferqin qoyulmadigi mesaji verilmisdir 4 Bu sebebdendir ki Holokost soyqiriminin gedisatinda etnik qaracilarin qetliamlarina da rast gelmek mumkundur Holokost ile Poraymos tarixi bir birile six baglidir 4 Tarixciler 1933 cu ilde Alman Nasional Sosialist Fehle Partiyasinin hakimiyyete gelmesinden ve muharibenin sonuna qeder Serqi Avropada 200 500 min arasinda qaracinin oldurulduyunu texmin etmekdedir Qaracilarin mutleq ekseriyyeti Avropanin dord bir terefinden yehudilerin suretli formada qetliamini icra etmek ucun teskil edilmis nasist hebs dusergelerinde oldurulmusdur 2 1982 ci ilde Qerbi Almaniya muharibeden evvel ve doneminde qaracilara qarsi toredilmis hadiselerin soyqirim oldugunu resmen tanimisdir 5 6 2011 ci ilde Polsa 2 avqust tarixini Qaraci Soyqirimi gunu kimi qeyd etmekdedir Mundericat 1 Etimologiya 2 Tarix 2 1 Almaniya imperiyasi ve Veymar Respublikasi dovrunde teqibler 3 Teqib ve qetliamlar 3 1 Vetendasligin itirilmesi 3 2 Ucuncu Reyx dovru 3 3 Isgal olunmus erazilerde gerceklesdirilmis qetliamlar 4 Olkelere gore qurbanlarin statistikasi 5 Tibbi ekspermentler 6 Qalereya 7 Hemcinin bax 8 IstinadlarEtimologiya RedakteRoman dilinde Poraymos sozu yox etmek dagitmaq menalarinda tercume olunur 1990 ci ilin evvellerinde Hankok terefinden qaracilara qarsi toredilmis soyqirim hadiselerini ifade etmek ucun bu sozden istifade olunmaga baslanmisdir 7 Poraymos termini esasen Rusiya ve Balkanlarda yasayan ve qaraci soyqirimini gundeme getirmek isteyen aktivistler ve siyasetciler terefinden isledilmekdedir Hadiseler neticesinde ailelerini ve yaxinlarini itiren sexslerin boyuk olcude bu ifadeden xebersiz olduqlari mueyyenlesdirilmisdir 8 Macaristanda yasayan roman aktivistlerden olan Yanos Barsoni ve Aqnes Darozki ise soyqirim hadiselerini ifade etmek ucun oxsar menada isledilen Pharrajimos kelimesine ustunluk verirler Pharrajimos kelilmesi sifet baximindan Poraymosdan daha quvveli hesab olunur ve ozunde kesmek parcalmaq kokunu kesmek kimi elave menalari dasiyir Akitivstler hesab edirler ki Poraymos sozu Ikinci Dunya muharibesi zamani qaracilarin yasadiqlarini ifade etmek ucun yetersiz bir termindir 9 Balkanlarda yasayan roman aktivistler termin kimi samudaripen azerb kutlevi qetliam 10 sozunden istifade etmeye ustunluk verirler Bu termin dil mutexessisi Marcel Kourthayd terefinden teklif olunmusdur Hankok teklif olunan bu variantin roman dilinin morfologiyasi ile uygunlasmadigini iddia etmisdir 8 Bezi Rusiyada yasayan qaracilar terefinden Kali Tras azerb Qara qorxu ifadesi isledilmisdir 11 Bu sozun bir basqa alternativi kimi Bersa Bibahtale azerb Ugursuz iller ifadesinin de isledilmesine rast gelinir 8 Qeyd olunmalidir ki yehudilerin qetlimaini ifade etmek ucun isledilen Holokost termini de bezi hallarda qaracilarin qetlimani ucun de istifade olunur Tarix Redakte Ruminiyada yasayan qaracilar 1904 XIX esrin sonlarina yaxin sosial ferqliliklerin kokunde irqi ferqliliyinin dayandigini mudafie eden fikirlerin formalasmasi Avropada yasayan yehudi ve qaraci kimi xalqlara qarsi nifretin yaranmasina esas vermisdir Bu dovrde sosializm terminini ifade etmek ucun irq termini sistematik olaraq istifade olunmusdur XIX esr eyni zamanda Almaniya ucun senayelesme dovru kimi xarakterize olunurdu ve belelikle olkede yasayan insanlar yeni dovrun teleblerine uygunlasmaq mecburiyyetinde idiler Sozugeden uygunlasma ozunde qaracilarin enenevi heyat terzlerinde imtina ederek avropalilar kimi yasamagi ve islemeyi ehtiva edirdi ki qaracilar bir menali sekilde bununla razilasmaq istemirdiler Yanos Barsoni qeyd edirdi ki senaye inkisafi insanlara oz xidmetlerini senetkar kimi deyerlendirmeye imkan verirdi ki bu da cemiyyetin parcalanmasi ve daha cox marjinallasmasina sebeb olurdu 12 Almaniya imperiyasi ve Veymar Respublikasi dovrunde teqibler Redakte Irqcilik temelli psevdo elmin inkisafi neticesinde Almaniya imperiyasi ve Veymar Respublikasi dovrunde yasayan qaracilara qarsi teqib ve teziq kompaniyalarina start verildi 1899 cu ilde Munhen seherinde yerlesen Merkezi Polis Teskilatinin qerargahinda qaracilarin izlenmesi ve nezaret altinda saxlanilmasi ucun xususi merkez yaradildi Hemin merkez respublika daxilinde yasayan qaracilardan foto barmaq izi ve sexsiyyeti tesdiq eden melumatlari toplamaq ve onlari vahid merkezde saxlamaqla mesgul olurdu Esas meqsed qaracilarin daim nezaret altinda saxlanilmasi ve onlarin mumkun yerdeyismelerinin qarsisini almaq olmusdur Veymar Respublikasinin movcud oldugu illerde qaracilara ictimai parklarda gezmek umumi hovuzlardan istifade etmek ve diger sosial xidmetlerden istifade etmek kimi xususiyyetler merheleli sekilde qadagan olunmusdur Belelikle qaracilar cemiyyetin en asagi zumresine yuvarlanir ve olke ucun cinayetkarligin ve yoxsullugun esas sebebi kimi teqdim olunurdular 1926 ci ilde qaracilar vagranlara qarsi qanun layihesi Bavariya eyaletinde qebul edildi Qanunun tetbiq olunmasina 1929 cu ilden etibaren baslanilmisdir Sozugeden qanun layihesine gore qaracilarin Bavariya bolgesi daxilinde azad sekilde seyahet etmesi ve yerdeyismesi mehdudlasdirilirmisdir Qaracilarin daim nezaret altinda saxlanilmasi ve onlarin serbest sekilde hereket etmesinin qarsisini almaqla respublika romanlara qarsi olan aciq ayri seckilik siyasetini numayis etdirmisdir 13 Qanunlari pozan ve daha yaxsi yasayis qurmaq namine erazilerini terk eden qaracilar ucun ise 2 il muddetinde nezarde tutulmus emek dusergelerine gonderilme cezasi verilmisdir Bavariya eyaletinde qebul edilmis qanun diger alman eyaletleri ucun numune teskil etmeye basladi ve belelikle qaracilarin vahid merkezlerde toplanmasi prosesi suretlendirildi Almanlarin esas meqsedi koceri heyat terzi yasayan ve tez tez yer deyismeye meyilli olan qaraci xalqini bir bolgede cemlesdirmek ve lazim geldiyi halda onlari oradan istedikleri erazilere deportasiya etmek ve ya emek dusergelerine gondermek olmusdur 14 1926 ci ilde qaracilar vagranlara qarsi qanun layihesi Bavariya eyaletinde qebul edilmesinden sonra demek olar ki qaracilarin resmi teqib kompaniyasina start verilmisdir Almaniya torpaqlarinda yasayan sekkiz mine yaxin qaracidan mecburi sekilde barmaq izi alinmis ve sexsiyyeti tesdiq eden fotosekiller cekdirilmisdir Qaracilara qarsi artan nifretin fonunda Hessen seherinde Qaraci tehdidi ile mubarize qanunu qebul edilmis ve hemin seherde qaracilarla mubarize merkezi acilmisdir Bas vermis hadiseler qaracilara olke boyunca rahat seyahet etmek imkanlarini tamamile mehdudlasdirmis ve onlarin qeyri qanuni formada hebs olunmasina revac vermisdir 15 Teqib ve qetliamlar Redakte Qehveyi ucbucaq isaresi Qaracilar Ausvitz hebs dusergesi kimi nasist olum dusergelerinde qollarina qehveyi ucbucaq isaresini vurmaq mecburiyyetinde idiler Bununla saxlanilan mehkumlardan hansinin qaraci oldugunu ayird etmek mumkun olurdu Vetendasligin itirilmesi Redakte 1935 ci ilin 15 sentyabr tarixinde Nurnberq irq qanunlari qebul edilmisdir Qanunlar Alman qani ve serefini qorumaq meqsedi ile qebul olunmusdur ve almanlara yehudilerle evlenmek qadagan edilmisdir Ikinci Nurnberq qanunu Reyx vetendasliq akti olaraq qebul olunmusdur ve bu qanunla yehudiler Almaniya vetendasligini tamamile itirmisdir 1935 ci ilin 26 noyabr tarixinde qanun layihesi qaracilarada samil edilecek formada genislendirilmisdir 1936 ci ilin 7 mart tarixinde qaracilarda yehudiler kimi sesverme huquqlarini itirmisdir Ucuncu Reyx dovru Redakte Ucuncu Reyx 1936 ci ilden etibaren Almaniyada yasayan qaracilarin etraf erazilere kocurulmesi ve onlara qarsi sistemli mubarizenin aparilmasina baslamisdir 1937 ci ilin dekabr ayinda bas vere bilecek cinayetlerin qarsisini almaq behanesi ile qaracilarin nasist hebs dusergelerine gonderilmesine start verilmisdir Bezi nufuzlu sexslerin deportasiya edilmemesi ucun qaracilarin resmileri terefinden nasistlere muraciet olunsa da Ucuncu Reyx bu xalqin hec bir numayendesine guzeste getmek fikirinde olmamisdir Qaracilar esasen Daxau ve Ausvitz hebs dusergelerine gonderilmisdir 1942 ci ilde qaracilarin Varsava gettosuna gonderilmesi musahide olunmusdur Getto usyanlarinin teskilatcilarindan olan Emmanuel Ringelbum sirf almanlarin isteklerine gore qaracilarin Varsava gettosuna yerlesdirildiyini iddia etmisdir Nasist resmileri qaraci probleminin hansi formada hell edilmesi ile bagli umumi movqeye sahib deyildiler 1940 ci illerde isgal olunmus Polsanin bascisi olmus General Qubernator Hans Frank Almaniya ve Avstriyadan deportasiya edilecek 30 min nefere yaxin qaracinin qebul edilmesinden imtina etmisdir Henrix Himmler qaracilarin Ari olaraq adlandirilan ali irqe mensub oldugunu hesab edirdi ve bu sebebden onlardan bezilerinin xilas edilmesi ucun sexsi tesebbusler gostermisdir Himllerden ferqli olaraq Martin Borman ise qaracilarin tamamile olkeden deportasiya olunmali oldugunu dusunurdu Nasist rehbeleri arasindaki bu fikir ayriligi Henrix Himmlerin qaracilarin Ausvitz hebs dusergesine gonderilmesi barede yekun qerar vermesinden sonra sona catmisdir 1941 1943 cu illeri ehate etmis ve Polsada yasayan yehudilerin sistematik formada mehv edilmesini nezerde tutan Reyinhard emeliyyati neticesinde Merkezi Avropada yasayan qaracilarin mutleq ekseriyyeti nasistler terefinden teskil olunmus hebs dusergelerine gonderildiler 16 Psixoloq Robert Ritter von Qreymin nezareti altinda yoxlanilan qaraci qadin 1936 Tarixi nezerden baxdiqda nasistlerin qaracilara zulm etmek ucun hec bir tutarli esaslari yox idi Bu dovrlerde Fransada yasayan 3 min ile 6 min arasindaki qaraci Ravensburyuk Daxau ve Buhenvald kimi hebs dusergelerine gonderilmisdir Henrix Himmler terefinden teskil edilmis ve Einsatzgruppen olaraq adlandirilan seyyar olum manqalari qaracilarinin Ucuncu Reyx terefinden isgal olunmus erazilerde qetle yetirilmesinde xususi ferqlenmisdir Einsatzgruppen olum manqalarinin esas isi qapi qapi gezerek esasen kendlerde yasayan etnik yehudi ve qaracilarin teyin edilmesi ve onlarin yerindece oldurulmesinden ibaret olmusdur 17 Einsatzgruppen terefinden oldurulums qaracilarin sayi melum deyil Bunun esas sebebi olum manqalari terefinden gerceklesdirilmis qetillerin coxusunun qeydiyyati aparilmirdi ve hemin sexslerin kimleri adeten xarici gorunusune esasen mueyyenlesdirilirdi Tarixci Timoti Sidnerin fikirlerine gore SSRI nin qerb hissesinde tekce Einsatzgruppen terefinden sekkiz mine yaxin qaraci oldurulmusdur 18 1942 ci ilin 16 dekabr tarixinde Henrix Himmler qaracilarin gettolardan cixarilaraq Ausvitz hebs dusergesine gonderilmesi barede gosteris vermisdir 1943 cu ilin 15 noyabr tarixinde Himmler terefinden orduya qaracilarin ve yari qarci olan sexslerin yehudilerle eyni baraklarda saxlanilmasi ve onlara da yehudilere gosterilen munasibetin gosterilmesi barede telimat vermisdir Hebs dusergelerinin komendantlari terefinden qaracilarin aile birlesmesi formasinda birlikde saxlanildigi xususi baraklar hazirlanmisdir ve tekce Ausvitz hebs dusergesinde movcud qerardan sonra 23 min qaraci oldurulmusdur Hebs dusergelerinde saxlanilan sexslerin bir birlerinden ferqlendirilmesi ucun qollarina muxtelif isareler vurulmusdur Etnik yehudilerin qollarina davud ulduzu formasinda bandajlarin taxilmasindan sonra qaracilarin ferqlendirilmesi ucun uzerinde qehveyi ucbucaq isaresi olan bandajlardan istifade olunmusdur Isgal olunmus erazilerde gerceklesdirilmis qetliamlar RedakteOlkelere gore qurbanlarin statistikasi RedakteTibbi ekspermentler RedakteQalereya RedaktePoraymosHemcinin bax Redakte Vikianbarda Porajmos ile elaqeli mediafayllar var Holokost Holokostun inkari Nasist hebs dusergeleriIstinadlar Redakte Brzezinski Zbigniew 2010 Out of Control Global Turmoil on the Eve of the 21st Century Simon amp Schuster Touchstone seh 10 ISBN 978 1 4391 4380 3 1 2 Hancock Ian 2005 True Romanies and the Holocaust A Re evaluation and an overview The Historiography of the Holocaust Palgrave Macmillan 383 396 ISBN 978 1 4039 9927 6 2019 06 09 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2019 04 19 Sitat sehvi Xetali lt ref gt etiketi Milton estimates adi bir nece defe muxtelif mezmunla verilib Davis Mark 5 May 2015 How World War II shaped modern Germany euronews 1 2 Holocaust Encyclopedia Genocide of European Roma Gypsies 1939 1945 United States Holocaust Memorial Museum USHMM Istifade tarixi 9 August 2011 Germany unveils Roma Holocaust memorial aljazeera com 24 October 2012 Istifade tarixi 8 March 2015 Holocaust Memorial Day Forgotten Holocaust of Roma finally acknowledged in Germany Telegraph co uk 27 January 2011 2 April 2015 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 8 March 2015 Hancock 1997 seh 339 Poraymos The Romani Holocaust 1933 1945 also Baro Poraymos lit great devouring 1 2 3 Hancock Ian On the interpretation of a word Porrajmos as Holocaust The Romani Archives and Documentation Center RADOC 24 September 2015 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 8 March 2015 Barsony Daroczi 2008 seh x What does Samudaripen mean Dosta Council of Europe 5 September 2006 2006 06 20 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Mazikina Lilit Romany Kultury i Dzhiipen Romani Culture and Life romanykultury info Russian 2007 10 23 tarixinde arxivlesdirilib Barsony Daroczi 2008 seh 7 Report on the Bavarian Landtag 1925 6 III Tagung Gesetz und Verordnungsblatt fur den Freistaat Bayern Nr 17 22 July 1926 as cited in Heuss 1997 seh 24 Heuss 1997 seh 24 Jessee 2010 Arad Yitzhak 1999 Belzec Sobibor Treblinka The Operation Reinhard Death Camps Indiana University Press 152 3 ISBN 978 0 253 21305 1 Headland Ronald 1992 Messages of Murder A Study of the Reports of the Einsatzgruppen of the Security Police and the Security Service 1941 1943 Fairleigh Dickinson Univ Press seh 63 ISBN 978 0 8386 3418 9 Istifade tarixi 17 February 2010 Snyder Timothy 2010 Bloodlands Europe Between Hitler and Stalin Basic Books seh 276 ISBN 978 0 465 00239 9 Istifade tarixi 30 June 2011 Edebiyyat Barsony Janos Daroczi Agnes 2008 Pharrajimos The Fate of the Roma During the Holocaust IDEA ISBN 978 1 932716 30 6 Crowe David Kolsti John eds 1991 The Gypsies of Eastern Europe Armonk NY M E Sharpe Routledge ISBN 978 0 87332 671 1 Hancock Ian 1992 Gypsy History in Germany and Neighbouring Lands A Chronology Leading to the Holocaust and Beyond Tyrnauer Gabrielle 1992 The Fate of the Gypsies During the Holocaust Fraser Angus 1992 The Gypsies Oxford Blackwell ISBN 978 0 631 19605 1 Gilbert Martin 1989 Second World War London Guild Publishing Gilbert Martin 2002 The Routledge Atlas of the Holocaust London Routledge ISBN 978 0 415 28145 4 Note formerly The Dent Atlas of the Holocaust 1982 1993 Gilbert Martin 2004 The Second World War A Complete History Revised edition Henry Holt amp Co ISBN 978 0 8050 7623 3 Hancock Ian 1997 A Glossary of Romani Terms American Journal of Comparative Law 45 2 329 44 doi 10 2307 840853 JSTOR 840853 Hancock Ian 2002 We are the Romani People Hatfield University Of Hertfordshire Press ISBN 978 1 902806 19 8 Hancock Ian 2010 Karanth Dileep ed Danger Educated Gypsy Selected Essays University of Hertfordshire Press ISBN 978 1 902806 98 3 Heuss Herbert Sparing Frank Fings Karola ve b eds 1997 The Gypsies during the Second World War 1 From Race Science to the Camps Gypsy Research Centre and University of Hertfordshire Press ISBN 978 0 900458 78 1 Heuss Herbert 1997 German policies of Gypsy persecution 1870 1945 Sparing Frank 1997 The Gypsy Camps The creation character and meaning of an instrument for the persecution of Sinti and Romanies under National Socialism Kenrick Donald ed 1999 The Gypsies during the Second World War 2 In the Shadow of the Swastika Gypsy Research Centre and Univ of Hertfordshire Press ISBN 978 0 900458 85 9 Kenrick Donald ed 2006 The Gypsies during the Second World War 3 The Final Chapter Gypsy Research Centre and Univ of Hertfordshire Press ISBN 978 1 902806 49 5 dd Jessee Erin 3 February 2010 Nazi Atrocities The Genocide of the Roma Sinti Lecture at Concordia University Montreal Quebec Lewy Guenter 2000 The Nazi Persecution of the Gypsies Oxford University Press ISBN 978 0 19 512556 6 Longerich Peter 2012 Heinrich Himmler A Life OUP Oxford ISBN 978 0 19 965174 0 Matras Yaron 2004 A conflict of paradigms review article Reviewed by Yaron Matras PDF Romani Studies 14 2 193 219 doi 10 3828 rs 2004 7 Milton Sybil 1992 Nazi Policies Toward Roma and Sinti 1933 1945 2 Gypsy Lore Society ASIN B0006RI6NA Preview in ProQuest Milton Sybil 2009 The Holocaust The Gypsies In Totten Samuel Parsons William S eds Century of Genocide 3rd Routledge Rummel Rudolph J 1992 Democide Nazi Genocide and Mass Murder New Brunswick Transaction Publishers Rummel Rudolph J 1997 Statistic of Democide Genocide and Mass Murder Since 1900 Center for National Security Law University of Virginia and Transaction Publishers Elave oxu Bernadac Christian ed 1980 L Holocauste oublie Le martyre des Tsiganes Editions Famot in French Fonseca Isabel 1996 Bury Me Standing The Gypsies And Their Journey Chapter 7 The Devouring London Vintage ISBN 978 0 679 73743 8 Kenrick Donald Puxon Grattan 2009 Gypsies Under the Swastika Univ of Hertfordshire Press ISBN 978 1 902806 80 8 Klamper Elisabeth 1993 Persecution and Annihilation of Roma and Sinti in Austria 1938 1945 Journal of the Gypsy Lore Society 5 3 2 Korb Alexander 2010 A Multipronged Attack Ustasa Persecution of Serbs Jews and Roma in Wartime Croatia Eradicating Differences The Treatment of Minorities in Nazi Dominated Europe Newcastle upon Tyne Cambridge Scholars Publishing 145 163 ISBN 978 1 4438 2449 1 Milton Sybil 2001 Gypsies as Social Outsiders in Nazi Germany In Gellately Robert Stoltzfus Nathan eds Social Outsiders in Nazi Germany Princeton University Press ISBN 978 0 691 08684 2 In Google Books Montemarano Mike 22 April 2015 A Case for Heritage The Romani Art On The Banks Journal Pamieci Ksiega 1993 Memorial Book The Gypsies at Auschwitz Birkenau Introduction by Jan Parcer K G Saur Verlag for State Museum of Auschwitz Birkenau ISBN 978 3 598 11162 4 Polansky Paul 1998 Black Silence The Lety Survivors Speak G plus G ISBN 978 0 89304 241 7 Ramati Alexander 1986 And the Violins Stopped Playing A Story of the Gypsy Holocaust War time biography of Roman Dymitr Mirga on which the film of the same name is based Rose Romani ed 1995 The Nazi Genocide of the Sinti and Roma Heidelberg Documentary and Cultural Centre of German Sinti and Roma Sonneman Toby 2002 Shared Sorrows A Gypsy Family Remembers the Holocaust Hatfield University of Hertfordshire Press ISBN 978 1 902806 10 5 Tyrnauer Gabrielle 1989 Gypsies and the Holocaust A Bibliography and Introductory Essay Concordia University Montreal Institute for Genocide Studies Winter Walter 2004 Winter Time Memoirs of a German Sinto who survived Auschwitz Translated and annotated by Struan Robertson Hatfield University of Hertfordshire Press ISBN 978 1 902806 38 9 Menbe https az wikipedia org w index php title Porajmos amp oldid 6055095, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.