fbpx
Wikipedia

Peru

Peru (İspanca: Perú, Quechua dili: Piruw, Aymara dili: Piruw) və ya rəsmi adı Peru Respublikası (İspanca: República del Perú, Quechua: Piruw Republika, Aymara: Piruw Suyu) — Cənubi Amerikanın qərbində bir ölkədir. Şimalda EkvadorKolumbiya, şərqdə Braziliya, cənub-şərqdə Boliviya, cənubda Çili və qərbdə Sakit okeanla məhduddur.

Peru Respublikası
República del Perú(İspan)
Peru
Şüarı:
"Firme y feliz por la unión"(İspan)
"Birlik üçün hazır və xoşbəxt"
Himni:
"Himno Nacional del Perú"(İspan)
"Peru Dövlət Himni"

Bayraq himni:
"Marcha de Banderas"(İspan)
"Bayraqlar marşı"
Gran Sello del Estado(İspan)
Dövlətin Böyük Möhürü

Milli möhürü
Paytaxtı
və ən böyük şəhəri
Lima
12°2,60′ c. e. 77°1,70′ q. u.
Rəsmi dilləriispanca,Aymara dili,Keçua dilləri
Rəsmi dilİspan
Yarı-rəsmi dillər
Etnik qrupları
(2017)
Etnik qrupların siyahısı
  • &&&&&&&&&&&&&066.10000066,10% Mestizo/Avropa mənşəli perulular
  • &&&&&&&031696939.13000031.696.939,13% Amerindlər
  • ——&&&&&&&&&&&&&022.31000022,31% Keçualar
  • ——&&&&&&&&&&&02363.4800002.363,48% Aymaralar
  • ——&&&&&&&&&&&&0214.860000214,86% Digər
  • &&&&&&&&&&&&0907.970000907,97% Amazonlular
  • ——&&&&&&&&&&&&0239.220000239,22% Aşaninkalar
  • ——&&&&&&&&&&&&0162.480000162,48% Aquarunalar
  • ——&&&&&&&&&&&&0108.730000108,73% Şipibolar
  • ——&&&&&&&&&&&&&055.81000055,81% Çayauitalar
  • ——&&&&&&&&&&&&0341.720000341,72% Digər
  • &&&&&&&&&&&03573.2100003.573,21% Qaradərililər
  • &&&&&&&&&&&&0158.820000158,82% Asiyalı
  • &&&&&&&&&&&&&097.15000097,15% Nikkey
  • &&&&&&&&&&&&&061.68000061,68% Tusan
  • &&&&&&&&&&&01043.&500001.043,05% Digər
  • &&&&&&&&&&&03323.9600003.323,96% Cavab verməyib
Dini
(2017)
Demonim(lər)iPerulu
İdarəetmə formasıUnitar prezident respublikası
Martin Viskarra
Mersedes Araos
Salvador del Solar
Qanunverici orqanıRespublika Konqressi
İspaniya Krallığından müstəqillik
Tarixi
28 iyul 1821-ci il
9 dekabr 1824-cü il
• Tanınması
14 avqust 1879-cu il
• Yaranması
28 iyul 1821
Ərazisi
• Ümumi
1,285,216 (19-cu)
• Su (%)
0.41
Əhalisi
• 2019 təxmini
33,105,273 (41-ci)
• 2017 siyahıya alma
31,237,385
• Sıxlıq
23/km2 (59.6/kv. mil) (198-ci)
ÜDM(AQP)2019 təxmini
• Ümumi
$487.417 milyard (36-cı)
• Adam başına
$14,252 (85-ci)
ÜDM(nominal)2019 təxmini
• Ümumi
$239.218 billion (41-ci)
• Adam başına
$7,118 (80-ci)
Cini indeksi(2017) 43.3
orta
İİİ(2018)0.759
yüksək · 82-ci
ValyutasıSol (PEN)
Saat qurşağıUTC−5 (PV)
Tarix formatıdd.mm.yyyy (BE)
Yolun hərəkət istiqamətisağ
Telefon kodu+51
ISO 3166 koduPE
İnternet domeni.pe
  1. Keçua, aymara və digər yerli dillər hinduların üstünlük təşkil etdiyi bölgələrdə rəsmi dil hesab olunur.
Peru

Mündəricat

Peru dəyişik iqlim bölgələrinə malikdir.

  • Sahil bölgələr– Ölkənin təxminən % 11i
  • Dağlıq bölgələr – təxminən %15
  • Meşəlik və meşə ilə örtülü dağlıq ərazilər – təxminən % 64
Peru Costa'da Ica

Costa Humboldt Axıntısının təsiri altında olub, əkinçiliyin yalnız Andlardan gələn çaylar boyunca və çay vahələrində mümkün olduğu, geniş ölçüdə bir sahil çölüdür. Perunun cənubunda, Çili sərhədində dünyanın ən quraq səhrası olan Atakama səhrası başlayır.

Limanın şimalında yağıntının miqdarı bir az artar ki beləliklə əkinçilik imkanı çay vahələrinin xaricində də mümkün olar. İstilik qışda 12 °C və yazda 35 °C olar. Limanın yanında sahildəki böyük şəhərlər (şimaldan cənuba) Tumbes, Sullana, Piura, Chiclayo, Trujillo, Chimbote, Huaral, Pisco, Ica, Naz tərəfindəndir.

Sierra, Kusko şəhəri yaxınlığında

Ensiz sahil bölgəsinin ardında Sierra başlayır. Bura, uzun vadilərlə kəsilməyə uğrayan (isp. callejón və ya valle) Andların çox sayda dağ sırasından meydana gələr. Bütün Andlar bölgəsində tipik olan, dərin seqmentli vadilər (Kanyonlar) və dağ zəncirlərində böyük çaylarla ibarət olann Kordiliyerin şərq və qərb yaxasındakı aralıqdır (isp:Pongo).

Andlardakı tipik iqlim, özünü mərkəzi bölgə Ancashda göstərər. Qərbdən şərqə „Qra Kordiliyer" 'ini (Cordillera Negra, təxminən 5.000 m qədər) Callejón də Huaylas (3.000 m ətrafında) izləyər. Sonrakı dağ sırası "Ağ Kordiliyer" 'dir (Cordillera Blanca). Burada Perunun ən yüksək dağı Huascarán (6.768 m) yerləşir. Şərq istiqamətinə davam edərək Callejón də Conchucos uzanar (Amazonların bir qaynaq çayı olan Marañón ilə birgə). Sonrasında digər dağ zəncirləri ilə davam edər.Ən yüksək dağlar, Nevado Huascarán (6.768 m), Yerupajá (6.634 m), Coropuna (6.425 m), Ampato (6.310 m), Chachani (6.075 m) və yanardağ Misdir (5.822 m).

Ölkənin şimalında Andlar qar xəttinə çatmaz və bitki örtüyü çox zənginkən (Páramo İqlim Zonu), orta bölgələrdə azalır, qismən geniş vadilər və davamlı qar və buzlaqlarla qablı yüksək dağlar olaraq göstərər. Perunun orta cənubunda (Paytaxt Limanın paralelindən etibarən) təbiət özünü 3.000 və 4.000 metr aralığında təpəlik olaraq göstərər. 5000 mdən yüksək diqqət çəkici zirvəsi qarlı dağ sayı azdır.

Bu paraleldən cənuba doğru, qismən aktiv olan vulkan Ubinas yerləşir, bərabərində daha az hündürlü olan dağ sıraları və bunların arasında qalan təpəlik yüksək plato görünüşünə sahib And Dağları zəncirləri, qüvvətli ölçüdə yayılam göstərər. Ölkənin cənubunda (Arequipa, Puno, Moquegua və Tacna Bölgələrində) xüsusilə yüksək platonun müəyyən ölçüdə düz qisimi özünü göstərər. Burafa, tipik görünüşünü Titikaka Gölü ətrafında alan, Altiplano adı verilən plato meydana gələr.

Ortalama illik istilik dərəcəsi 3.300 m yüksəklikdə 11 °C'dir. Bəzən, yağış baxımından kasıb bölgələrdə Oktyabrdan Aprelə qədər qüvvətli yağmurlar gözlənilə bilər. Bu bölgədəki böyük şəhərlər (şimaldan cənuba) Cajamarca, Huaraz, Cerro da Pasco, Huancayo, Ayacucho, Cusco, Puno və Arequipadır. Cusco yaxınlarında əfsanəvi İnk şəhər xarabası Machu Picchu yerləşir.

Andların şərqində Yağışlı Meşələr bölgəsi „Selva" başlayır. İstilik fərqliliklərinin az olduğu bölgələrdə illik ortalama istilik təxminən 26 °C olub, illik yağmur miqdarı 3.800 mmə çatar. Burada, Braziliyaya doğru Amazon Hövzəsindən axan Amazonların digər qaynaq çayları başlayır. Peru, yağış meşələri çox sıxdir. And Dağlarından çıxaraq geniş qıvrımlarla Amazonlara axan çaylar, meşə dərinliklərindən keçən tək nəqliyyat vasitələridir.

Bu bölgənin böyük və turizm üçün əhəmiyyətli olan şəhərləri Iquitos və Puerto Maldonadodur. Iquitosa Limadan quru yolu ilə çatmaq mümkün deyil, nəqliyyat təyyarə ya da gəmilərlə olar. Puerto Maldonadoya təyyarə (1 ½ saat Lima; ½ saat Cuzco), gəmi ya da quru vasitəsiylə çatıla bilər. Bölgədəki digər böyük şəhərlər (şimaldan cənuba) Tarapoto, Tingo María və Pucallpadır.

Perunun əhəmiyyətli çayları Amazon Çayı və onun qolları olan çaylar Río Apurímac, Río Urubamba, Río Ucayali və Río Marañón ilə Amazonun yan qolları olan Napo, Putumayo və Huallagadır. Perunun ən böyük və ən əhəmiyyətli gölləri isə And Dağları arasındakı Titikaka Gölü ilə Lago Junín'dir.

Perunun florası çox dəyişkəndir. Quraq və qumlu sahil düzənliklərdə yalnız az miqdar otlar və kollar böyüyər. Buna qarşı rütubətli meşələri bölgəsində böyük bir bitki bolluğu var. Bu bitki örtüyünün başlıca nümayəndələri kauçuk, təsbeh ağacları, vanil bitkiləridir. Yüksək dağlıq seqmentdə təbiətdən aslı olaraq səbəbiylə az bitki müxtəlifliyi mövcuddur. Burada başlıca olaraq, kaktuslar, mesquiteler kimi quraq bölgə bitkiləri (Xerophyt) vardır.

Perunun heyvan dünyası da eyni şəkildə florası kimi çox müxtəliflik təqdim edər. Sahil düzlüklərində və sahil önlərindəki adaların sahillərində qağayılar, əqrəblər, və pinqvinlər yaşayır. Perunun sahil sularında başlıca olaraq sardalyalar, istakozlar, və uskumrular var. Şərqdə bərəkətli bölgələrdəki heyvanlar məsələn armadillo, timsahlar, yaquarlar, pumalar və flamingolardır. Perunun milli heyvanı And qaya xoruzu (Rupicola peruviana) Manu Miili Parkında qorunur.

Peru, 26 hissəyə (Departamentos), 195 əyalətə (Provincias) və 1.828 məntəqəya (Distritos) ayrılmışdır. Ölkənin 2002-ci ildəki regionallaşmasından bəri departamentolar, seçili orqanları olan avtonom administrativ vahidlərdir. Ölkə ərazisindəki ilk regional seçkilər Noyabr 2002 tarixində reallaşmışdır. Ölkənin bölgələrə (Regiones) ayrılması da planlanmış olmaqla birlikdə, 30 Oktyabr 2005 tarixindəki referendumda, 16 depertamentonun xalqının % 78i 5 bölgədə (Norte, Nor Centro Oriente, Ica-Huancavelica-Ayacucho, Cusco-Apurímac və Arequipa-Puno-Tacna) bir yerə gəlməyə qarşı olduğunu bəyan etmişdir.

  1. – Amazonas
  2. – Ancash
  3. – Apurimac
  4. – Arequipa
  5. – Ayacucho
  6. – Cajamarca
  7. – Callao
  8. – Cusco
  9. – Huancavelica
  10. – Huanuco
  11. – Ica
  12. – Junín
  13. – La Libertad
  14. – Lambayeque
  15. – Lima
  16. – Loreto
  17. – Madre də Dios
  18. – Moquegua
  19. – Pasco
  20. – Piura
  21. – Puno
  22. – San Martın
  23. – Tacna
  24. – Tumbes
  25. – Ukayaliç

Perunun böyük şəhərləri bunlardır: Lima (7.363.069 nüf.), Trujillo (861.044), Arequipa (860.000), Callao (824.329), Chiclayo (634.600) və Iquitos (400.000).

Limada məktəbliləri
And dağlarında milli geyimdə qadın.

Peru, Bolivya və Guatemalanın yanında əhali əksəriyyəti qırmızıdərili xalqın olduğu üç ölkədən biridir. Əhalinin yüzdə 45i qırmızıdərili mənşəlidir. Bunlar ağırlıqlı olaraq Quechua (% 40) və Aymará (% 5) danışan xalqlara aiddir. % 37 mələz olan xalqın, % 15 qədəri Avropa mənşəli, geri qalan % 3 isə qismən Afrika qismən isə Asiya mənşəlidir.

Çöl seqmentdən qaçış ilə ibarət olan/yaranan və nüfüsun təxminən üçdə birinin sıxlaşdığı paytaxta olan, yüksək ədəddəki köç, bərabərində böyük ictimai problemlər gətirər. Yerli xalqın xatiri sayılar bir kəsmi Limada, yoxsulluq sərhədinin altında ya da sahilində yaşar. Etnik mədəniyyətlərin ziddlikləri və sosyo-politik bərabərsizlik səbəbiylə, xalqın qeyri-kafi dolanışıq və təmin şərtləri meydana gəlir. Bunu, təməl ehtiyac maddələrinin idxalatı və kurs xərcləmələri izləyər.

İki yarım milyon Perulu davamlı olaraq immiqrant vəziyyətdə başda ABŞ, Avropa və Yaponiya olmaq üzrə xaricdə yaşayır.

Nazka rəsimləri.

Peru min illər boyunca Pre-İnka mədəniyyətinə sahib olan bir ölkədir. İlk köç edən məskunlaşmaçılar, e. ə. 20.000 ilə 10.000 illərinə qədər bu günki Perunun olduğu bölgəyə gəlmişlər. e. ə. 4000 illərində tarla qərargaha və heyvan yetişdirməyə başlarlar. Bu gün hələ də daha ayırt edilə bilən ən köhnə mədəniyyət, e.ə. 800 ilə e.ə. 300 illərinə qədər var olmuş olan Chavín də Huántar'dır. Titikaka gölü ətrafında e. ə. 1. əsrdən itbaren b. e.-nın 1000-ci ilinə qədər Tiahuanaco mədəniyyəti meydana gələr. Sahildə, And çaylarının sulak sahələrində b. e.-nın ilk minilliyində Lambayeque Bölgəsi ətrafında Mochica kimi fərqli mədəniyyətlər meydana gələr. İnk Krallığından əvvəl, inkişaf etmiş şəhər mədəniyyəti olan Chimú'nun paytaxtı Chanchan idi

Qədim İnk şəhəriMaçu Pikçu

İnk Krallığı 1200-cü illərdə meydana gələr və 1532`ə qədər bu günki Kolumbiya, Ekvador, Peru, Boliviya, ArgentinaÇilinin böyük qisimini əhatə edirdi. Perunun yüksək platosunda olan Cusco şəhəri İnk Krallığının paytaxtıdır. İspanlar 1532`dən etibarən bu ölkəni fəth edərlər və İspaniya Krallığı adına Peru Qubernatorluğunu qurarlarlar ki bu qubernatorluq, zirvəsinə çatdığında bu günkinə Panamadan, qitənin ən cənub nöqtəsinə qədər çatmışdır. 1821-cu ildə də Peru İstiqlal müharibəsi nəticəsində ölkə José de San Martín və Simón Bolívar tərəfindən qurtarılar və müstəqilliyini qazanar. Bununla birlikdə üsyanlar və vətəndaş müharibələri müasir bir dövlətin inkişafına mane olarlar. Bu günki Peru milli gerbi 25 Fevral 1825də milli konqresin qanunuyla qəbul edilir. Şəkili parlamentar José Gregorio aiddir. 1836-cı ildə Boliviya ilə müştərək dövlət olan Boliviya-Peru Konfederasiyasını yaradırlar.Qonşu dövlətlərin bu birliyə qısqanc münasibəti 1836-1839 cu illərdə Boliviya-Peru Konfederasiyasına qarşı müharibə ilə nəticələnir.Hansı ki müharibənin nəticəsində konfederasiya mövcudluğu qoruyub saxlıya bilmir. 1879-cu ildə Tarapaca ətrafında Şili və Peru arasındakı dəniz müharibəsi

Jose de San Martinin müstəqillik bəyanatı 28 iyul, 1821-ci il Lima, Peru.

1879-cu ildə Güherçile Döyüşü partlaq verər. Şili və Bolivya müstəqilliklərini elan etdikləri zamandan bəri Antofaqasta üzərində mübahisə/müzakirə halındadırlar. Peru mübahisə/müzakirəli bölgədə çox sayda guano və mədən şirkətinə malikdir. Bolivya Peruya birlik olma halında Antofagastada iqtisadi imtiyazlar təklif edər. Ayrıca Peru, İspan qubernatorluğunun kolonyal zamanında götürdüyü siyasi və iqtisadi prioritetli mövqesinin, Cənub Pasifikdə Şili tərəfindən təhlükədə olduğunu görməkdədir.

1874-cu ildə Şiliyə qarşı Bolivya ilə birgə gizli bir pakt qurular. Bu pakt yenə də Çilinin zəfərinə maneə ola bilməz. Bolivya itirilən çox saydakı müharibədən sonra 1880-ci ildə döyüşdən çəkilər və Antofagasta Bölgəsi üzərindəki haqq iddiasından tamamilə imtina edər. Çili bu vaxt şimala doğru irəliləyərək Peru bölgəsi Tarapacá'a girmiş və Peruya atəşkəs və barış andlaşması təklif etmişdir. Peru yenə də Tarapacá'yı Şiliyə buraxmağı rədd edər. Çili izləyən illərdə yeni bir döyüş başladaraq, 1881də Peru ordularını korladıqdan sonra Paytaxt Limaya girər. Rəsmi hökumət ləğv edilərək, Çilili General Patricio Lynch ölkə qubernatoru olaraq təyin edilər. Bununla birlikdə, Miguel Iglesias və Andres Caceres kimi bəzi Perulu generallar xilas olaraq; Şərq və Şimal Sierrada, müvəffəqiyyəti şübhəli mütəşəkkil bir partizan döyüşü icra etməyə çalışarlar. Caceres son bir qurtuluş mübarizəsində ol/tapılmaq üçün İyul 1883də 1500 şəxsiyyət konvansiyonel bir bölük qərargahı bacarar. Şübhəsiz Şilili Polkovnik Alejandro Gorostiaga Huamachuco Müharibəsidə son ümidləri yuyar. Saveş qəti olaraq itirilmişdir. Oktyabr 1883-də Ancon Andlaşması ilə döyüşə son verilərək Tarapaca və Tacna Şiliyə buraxılar və Şili Ordusu Perudan çəkilər. Peru tarixi boyu sərhəd anlaşmazlıqları səbəbindən qonşu dövlətlərlə müharibə aparıb .Bunlardan 1-ci Kolumbiya və Peru müharibəsi , 2-ci Kolumbiya və Peru müharibəsi, Peru Ekvador , Pakuişa, Alto-Senepa kimi müharibələri göstərmək olar 1968-cu ildə Juan Velasco Alvarado altındakı bir əsgəri cunta qansız bir zərbə ilə hökuməti götürərək, torpaq və iqtisadi islahatlarla ictimai bir sistem gətirməyə işlə/çalışar. General Velasco 1975də General Francisco Morales Bermúdez tərəfindən salınarılaraq, yenidən təşəbbüskar yanlısı bir istiqamət izləniyər. 1980də, 1968-ci ildə salınan Fernando Belaúnde Terry seçilmiş başçı olaraq rəhbərliyi götürər və yenidən iqtidara gəlir. Terry, devletleştirlen şirkətləri təkrar xüsusi təşəbbüsə təhvil verər.

1980-ci illərdə sol yanlısı partizan təşkilatı İşıqlıq Yol („Sendero Luminoso") hökumətə qarşı silahlı bir döyüş başladar. Hər iki tərəf də, vətəndaş xalqa/halqa qarşı öz tərəflərinə intizama etmək üçün, mərhəmətsiz bir hərəkat icra edər. İşıqlıq Yolun fəaliyyətləri 1990-cı illərə qədər davam edər. Ölkənin digər sol partizan hərəkəti Movimiento Revolucionario Túpac Amaru vətəndaş xalqa/halqa qarşı şiddəti

Dövlətin prioritetli maraq sahəs(n)i ölkə təhlükəsizliyinin müdafiə olunması, xalqın təhlükəsizlik təhdidinin qorunması və ümumi rifahın təsis edilməsidir. Bununla birlikdə xarici iqtisadi müvəffəqiyyətlərə baxmayaraq, siyasi, ictimai və iqtisadi problemlər mövcuddur. Mədəniyyət

Mədəni həyatı az sayda böyük şəhərdə sıxlaşmış olub, bunların başında paytaxt Lima gəlir. Bu gün mədəni quruluşun geniş sahəsində, İspan işğalçıların gətirmiş olduğu mədəniyyətin və onların təmsil etdiyi dinin izləri vardır.

Pre-Kolombiyan zamanından qalma bir çox dini ənənə Peruda hələdə yaşayır, bu ənənələr başda çöl bölgələrdə olmaq üzrə yaşadırlar. Düzənlik ərazidə yaşayanların böyük hissəsinin mənşəyi təbiət dinlərindən gəlir. Qaz və neft firmalarının varlıqları səbəbindən gedərək artan mədəniyyət, bu insanları qaçınılmaz olaraq köhnə dinləri və mədəniyyətlərinin bərəkəti arasında ikiləmdə buraxar.

Peru xalqının təxminən % 90 ilə % 95 qədəri katolikdir. Bu, İspan işğalçılarının missioner işlərinin (qismən məcbur etmə ilə) və müstəqillikdən sonra yenə Perunun ABŞın Almaniyanın missioner qruplarının, icra etdiyi işlərin nəticəsidir. Katolik xristian ənənələr, xristianlıq əvvəli dövrün köhnə ənənələri ilə qarışmışdır (Syncretizm). Bu vəziyyət xüsusilə dini bayramlarda özünü göstərər.

Bir çox Latın Amerika ölkəsində olduğu kimi Peruda da son bir neçə ildir, evangelik və karizmatik kilsələr və yeddinci-Gün Adventistleri, Assemblies of God, Yehovanın Şahidləri və Mormonlar kimi inanc camaatları yaşamaqdadır. Bunlar mali olaraq qismən ABŞ tərəfindən dəstəkləniyərlər. Aktiv olaraq işlə/çalışan bu camaatlar bəzən aqresiv olaraq üzv qazanma kampaniyası icra edərlər.

Ədəbiyyat: Ozan César Vallejo (1892-1938)

Təxminən Peru ədəbiyyatının ən köhnə əsəri Ollantaydır. Bu əsər bir drama olub, İnklərdən gəlmiş və Quechua Dilində yazılmışdır.

Ricardo Palma 19-cu əsrdə, fantastika və hekayələrin canlandırıldığı bir ədəbiyyat növlərə ayırması olan Tradicionesi ortaya qoymuşdur. Clorinda Matto da Turnerin romanlarında ən başda İnk mədəniyyətinin izləri görünür. Şair César Vallejo 20. əsrdə alışılmışın xaricində əsərlər yazmışdır. Vallejonun xüsusilə ilk olaraq 1922-ci ildə nəşr olunan Trilce adlı əsəri məşhurdur. 20. əsrin digər əhəmiyyətli Perulu yazıçıları José María Arguedas, Julio Ramón Ribeyro, Manual Scorza, Sergio Bambaren, Alfredo Bryce Echenique və Mario Vargas Llosadır.

Musiqi: Musiqi Peru mədəniyyətinin önəmli bir parçasıdır. Quena (And flütü olaraq da adlandırılar)), Panflüt (Zampoña və ya Sicu), Cajón və klassik gitara çox məşhurdur.

Perunun ən məşhur parçası Əl Condor Pasa bir Daniel Alomía Robles bəstəsi olub (1913), aralarında Simon and Garfunkelinkinin də olduğu çox sayda cover versiyaları sayəsində dünya səviyyəsində sevilmişdir. Perunun şimal sahilində Marinera rəqsi məşhurdur. Ənənəvi musiqi növlərinin yanında rok musiqis(n)i də 50li illərdən bəri çox məşhurdur. Líbido, Peru Pop/Rockbandı üçün bir nümunə təşkil edər. Bu an ən sevilən Peru metal/Grunge/Punk/Rock qrupları Ni Voz Ni Voto, Por Həblər, Leuzemia və La Saritadır.

Ən məşhur musiqiçilər və müğənnilər nümunə olaraq Juan Diyeqo Florez, Yma Sumac, Susanna Baca, Chabuca Granda, Lucha Reyes, Cantos deş Pueblo, Raúl García Zarate, Sonuya Morales, Evə Ayllón və Zambo Caverodur.

Film:20ci və 30cu illərdə Ricardo Villarán kimi rejissorlar tərəfindən bir neçə qısa və qara-ağ film yaradılmış, amma bu filmlər ölkə xaricində ümumiyyətlə tamaşaçı tapa bilməmişdir. 20-ci əsrin geri qalanında Peru filmləri çox az diqqət çəkirlər.

Francisco José Lombardi, Perunun ən əhəmiyyətli müasir film rejissoru olaraq qəbul edilir. 1991də drama filmi Lima üzərində səma ilə Goya mükafatını qazanar. Onun ədəbi filmi Nömrə se lo digas a nadie, beynəlxalq film festivallarında müvəffəqiyyətli olar. Werner Herzogun filmləri Fitzcarraldo və Aguirre, deyər Zorn Gottes, Peruda çəkilmişdir.

Peru mətbəxi tam mənasıyla çox istiqamətli olaraq qəbul edilir. Sahil, plato və rütubətli meşələri arasındakı coğrafi fərqliliklər və buna bağlı Perunun Pre-Kolombiyan sakinlərinin bəslənmə ənənələri, İspan zəbtçilərin qismən Ərəblərin təsiri mətbəxləriylə birləşir. 19-cu əsrin ortalarında Çinli immiqrantlar səbəbindən, xüsusi bir çin-Peru mətbəxi meydana gələdi (Chifa). Qara kölələrdən Afrika elementləri də Peru mətbəxinə gətirilər.

Tipik yeməkləri bunlardır.

  • Ceviche (təzə çiy balıq və ya dəniz məhsullarından bir yemək. Nadir olaraq ətdən edilərək, limon suyu və turş soğan ilə marine edilərək xidmət edilər.)
  • Anticucho (şişdə qızartma mal ürəyi)
  • Arroz con Pollo (toyuqlu plov) və Arroz con Pato (ördəkli plov)
  • Ají də gallina (yüngül ağrılı, kremli Chili-soslu toyuq əti)
  • Rocoto Relleno (mal əti ilə doldurulumuş paprika bibəri)
  • Estofado ( et/ət, kartof, misir və kök ilə edilən acı/ağrılı pendir-paprika souslu güveç.)
  • Papa a la huancaina (ağrılı pendir souslu kartof dilimləri)
  • Carapulcra (qurudulmuş kartof və ətdən güveç)
  • Albondigas (et/ət topları)
  • Pachamanca (Quechua „güveç", torpaq güveçte hazırlanmış et/ət və tərəvəz)
  • Chicharrón də Chancho (qalın yağ dərisi olan qovrulmuş donuz əti)
  • Lomo Saltado (soğan və paprika ilə qızardılmış mal dilimləri )
  • Chupe də Camarones (krevet, kartof və tərəvəzli şorba)
  • Çubuq a la Criolla (ölkəyə xas et/ət parçalı makaron şorbası)
  • Tacacho (donuz yağı və qaynadılmış banandan edilmiş küftə)
  • Choclo con queso (qaynadılmış, pendirli misir qoçanı)
  • Cuy Chactado (qızardılmış hintdomuzu)

Perunun ən məşhur spirtli içkisi Pisco bir brendi olub, Pisco Sour və Perú Funt kimi kokteyllərin əsasını təçkil edir. Peruda digər sevilən içkilər Chicha, Chicha Morada və Inca Koladır.

Señor de los Milagros
  • 1 Yanvar: Yeni il
  • fevral/Mart Karnaval (hər Bazar)
  • mart/Aprel: Pasxa
  • 1 May Deyə də los Trabajadores (İşçi Bayramı)
  • may/İyun Deyə deş Corpus (Katolik yortusu)
  • 14 İyun Deyə də los Campesinos (Cütçü Bayramı)
  • 29 İyun: Əziz Peter və Paul (El Día də San Pedro y San Pablo)
  • 28 İyul: Müstəqillik Günü
  • 29 İyul: Milli Bayram
  • 15 Avqust Virgen də la Asunción (Mariä Miracı)
  • 30 Avqust: Santa Rosa da Lima
  • 8 Oktyabr: Donanma Günü
  • 9 Oktyabr Deyə də la Dignidad Nacional (Milli Qürur Günü)
  • 18 Oktyabr: Señor de lso Milago
  • 1/2 Noyabr: Bütün Əzizlər Bayramı
  • 8 Dekabr: Virgen də la Concepción
  • 25 Dekabr: Milad
  • 31 Dekabr Noche də San Silvestre (Aziz Silvester)
  1. (PDF). INEI. 2017. səh. 214.
  2. Shugart, Matthew Søberg (September 2005). (PDF). Graduate School of International Relations and Pacific Studies. 19 August 2008 tarixində (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:31 August 2017.
  3. Shugart, Matthew Søberg (December 2005). "Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns". French Politics. 3 (3): 323–351. doi:. ISSN . OCLC . Only in Latin America have all new democracies retained a pure presidential form, except for Peru (president-parliamentary) and Bolivia (assembly-independent).
  4. [Peru: Estimates and Projections of Total Population, by Calendar Years and Simple Ages, 1950-2050](PDF) (Spanish). National Institute of Statistics and Informatics. September 2009.
  5. . International Monetary Fund.
  6. . World Bank. İstifadə tarixi:6 April 2019.
  7. (PDF). United Nations Development Programme. 2019. İstifadə tarixi:9 December 2019.
Vikianbarda Peru ilə əlaqəli mediafayllar var.

Peru
peru, ispanca, perú, quechua, dili, piruw, aymara, dili, piruw, rəsmi, adı, respublikası, ispanca, república, perú, quechua, piruw, republika, aymara, piruw, suyu, cənubi, amerikanın, qərbində, ölkədir, şimalda, ekvador, kolumbiya, şərqdə, braziliya, cənub, şə. Peru Dil Izle Redakte Peru Ispanca Peru Quechua dili Piruw Aymara dili Piruw ve ya resmi adi Peru Respublikasi Ispanca Republica del Peru Quechua Piruw Republika Aymara Piruw Suyu Cenubi Amerikanin qerbinde bir olkedir Simalda Ekvador ve Kolumbiya serqde Braziliya cenub serqde Boliviya cenubda Cili ve qerbde Sakit okeanla mehduddur Peru Respublikasi Republica del Peru Ispan PeruBayragi GerbiSuari Firme y feliz por la union Ispan Birlik ucun hazir ve xosbext Himni Himno Nacional del Peru Ispan Peru Dovlet Himni source source track track track track Bayraq himni Marcha de Banderas Ispan Bayraqlar marsi source source track track Gran Sello del Estado Ispan Dovletin Boyuk Mohuru Milli mohuruPaytaxti ve en boyuk seheriLima 12 2 60 c e 77 1 70 q u Resmi dilleriispanca Aymara dili Kecua dilleriResmi dilIspanYari resmi dillerKecuaAymaraDiger yerli dillerEtnik qruplari 2017 Etnik qruplarin siyahisi amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp 066 100000 66 10 Mestizo Avropa menseli perulular 1 amp amp amp amp amp amp amp 031696939 130000 31 696 939 13 Amerindler amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp 022 310000 22 31 Kecualar amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp 02363 480000 2 363 48 Aymaralar amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp 0214 860000 214 86 Diger amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp 0907 970000 907 97 Amazonlular amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp 0239 220000 239 22 Asaninkalar amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp 0162 480000 162 48 Aquarunalar amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp 0108 730000 108 73 Sipibolar amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp 055 810000 55 81 Cayauitalar amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp 0341 720000 341 72 Diger amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp 03573 210000 3 573 21 Qaraderililer amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp 0158 820000 158 82 Asiyali amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp 097 150000 97 15 Nikkey amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp 061 680000 61 68 Tusan amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp 01043 amp 50000 1 043 05 Diger amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp amp 03323 960000 3 323 96 Cavab vermeyibDini 2017 Dinlerin siyahisi Sablon Percent Roma Katolik Sablon Percent Protestant Sablon Percent Evangelical Sablon Percent Mezhebsiz xristian Sablon Percent Adventist Sablon Percent Yehovanin Sahidleri Sablon Percent Mormon Sablon Percent Dinsiz Sablon Percent DigerleriDemonim ler iPeruluIdareetme formasiUnitar prezident respublikasi 2 3 PrezidentMartin Viskarra Vitse prezidentMersedes Araos Bas nazirSalvador del SolarQanunverici orqaniRespublika KonqressiIspaniya Kralligindan musteqillikTarixi Musteqilliyin elan olunmasi28 iyul 1821 ci il Musteqilliyin mohkemlendirilmesi9 dekabr 1824 cu il Taninmasi14 avqust 1879 cu il Yaranmasi28 iyul 1821Erazisi Umumi1 285 216 19 cu Su 0 41Ehalisi 2019 texmini 33 105 273 4 41 ci 2017 siyahiya alma31 237 385 Sixliq23 km2 59 6 kv mil 198 ci UDM AQP 2019 texmini Umumi 487 417 milyard 5 36 ci Adam basina 14 252 5 85 ci UDM nominal 2019 texmini Umumi 239 218 billion 5 41 ci Adam basina 7 118 5 80 ci Cini indeksi 2017 43 3 6 ortaIII 2018 0 759 7 yuksek 82 ciValyutasiSol PEN Saat qursagiUTC 5 PV Tarix formatidd mm yyyy BE Yolun hereket istiqametisagTelefon kodu 51ISO 3166 koduPEInternet domeni peKecua aymara ve diger yerli diller hindularin ustunluk teskil etdiyi bolgelerde resmi dil hesab olunur Peru Mundericat 1 Tebii bolgeler 2 Sahil bolgeler 3 Dagliq eraziler 4 Meselikler 5 Axar sulari 6 Flora ve fauna 7 Seherler 8 Bolgeler 9 Ehali 10 Tarixi 11 Siyaseti 12 Din 13 Medeniyyeti 14 Metbexi Pisco 15 Yerli bayramlar 16 Qeydler 17 Istinadlar 18 Xarici kecidlerTebii bolgeler RedaktePeru deyisik iqlim bolgelerine malikdir Sahil bolgeler Olkenin texminen 11i Dagliq bolgeler texminen 15 Meselik ve mese ile ortulu dagliq eraziler texminen 64Sahil bolgeler Redakte Peru Costa da Ica Costa Humboldt Axintisinin tesiri altinda olub ekinciliyin yalniz Andlardan gelen caylar boyunca ve cay vahelerinde mumkun oldugu genis olcude bir sahil coludur Perunun cenubunda Cili serhedinde dunyanin en quraq sehrasi olan Atakama sehrasi baslayir Limanin simalinda yagintinin miqdari bir az artar ki belelikle ekincilik imkani cay vahelerinin xaricinde de mumkun olar Istilik qisda 12 C ve yazda 35 C olar Limanin yaninda sahildeki boyuk seherler simaldan cenuba Tumbes Sullana Piura Chiclayo Trujillo Chimbote Huaral Pisco Ica Naz terefindendir Dagliq eraziler Redakte Sierra Kusko seheri yaxinliginda Ensiz sahil bolgesinin ardinda Sierra baslayir Bura uzun vadilerle kesilmeye ugrayan isp callejon ve ya valle Andlarin cox sayda dag sirasindan meydana geler Butun Andlar bolgesinde tipik olan derin seqmentli vadiler Kanyonlar ve dag zencirlerinde boyuk caylarla ibaret olann Kordiliyerin serq ve qerb yaxasindaki araliqdir isp Pongo Andlardaki tipik iqlim ozunu merkezi bolge Ancashda gosterer Qerbden serqe Qra Kordiliyer ini Cordillera Negra texminen 5 000 m qeder Callejon de Huaylas 3 000 m etrafinda izleyer Sonraki dag sirasi Ag Kordiliyer dir Cordillera Blanca Burada Perunun en yuksek dagi Huascaran 6 768 m yerlesir Serq istiqametine davam ederek Callejon de Conchucos uzanar Amazonlarin bir qaynaq cayi olan Maranon ile birge Sonrasinda diger dag zencirleri ile davam eder En yuksek daglar Nevado Huascaran 6 768 m Yerupaja 6 634 m Coropuna 6 425 m Ampato 6 310 m Chachani 6 075 m ve yanardag Misdir 5 822 m Olkenin simalinda Andlar qar xettine catmaz ve bitki ortuyu cox zenginken Paramo Iqlim Zonu orta bolgelerde azalir qismen genis vadiler ve davamli qar ve buzlaqlarla qabli yuksek daglar olaraq gosterer Perunun orta cenubunda Paytaxt Limanin paralelinden etibaren tebiet ozunu 3 000 ve 4 000 metr araliginda tepelik olaraq gosterer 5000 mden yuksek diqqet cekici zirvesi qarli dag sayi azdir Bu paralelden cenuba dogru qismen aktiv olan vulkan Ubinas yerlesir beraberinde daha az hundurlu olan dag siralari ve bunlarin arasinda qalan tepelik yuksek plato gorunusune sahib And Daglari zencirleri quvvetli olcude yayilam gosterer Olkenin cenubunda Arequipa Puno Moquegua ve Tacna Bolgelerinde xususile yuksek platonun mueyyen olcude duz qisimi ozunu gosterer Burafa tipik gorunusunu Titikaka Golu etrafinda alan Altiplano adi verilen plato meydana geler Ortalama illik istilik derecesi 3 300 m yukseklikde 11 C dir Bezen yagis baximindan kasib bolgelerde Oktyabrdan Aprele qeder quvvetli yagmurlar gozlenile biler Bu bolgedeki boyuk seherler simaldan cenuba Cajamarca Huaraz Cerro da Pasco Huancayo Ayacucho Cusco Puno ve Arequipadir Cusco yaxinlarinda efsanevi Ink seher xarabasi Machu Picchu yerlesir Meselikler Redakte Selva Puerto Maldonado Andlarin serqinde Yagisli Meseler bolgesi Selva baslayir Istilik ferqliliklerinin az oldugu bolgelerde illik ortalama istilik texminen 26 C olub illik yagmur miqdari 3 800 mme catar Burada Braziliyaya dogru Amazon Hovzesinden axan Amazonlarin diger qaynaq caylari baslayir Peru yagis meseleri cox sixdir And Daglarindan cixaraq genis qivrimlarla Amazonlara axan caylar mese derinliklerinden kecen tek neqliyyat vasiteleridir Bu bolgenin boyuk ve turizm ucun ehemiyyetli olan seherleri Iquitos ve Puerto Maldonadodur Iquitosa Limadan quru yolu ile catmaq mumkun deyil neqliyyat teyyare ya da gemilerle olar Puerto Maldonadoya teyyare 1 saat Lima saat Cuzco gemi ya da quru vasitesiyle catila biler Bolgedeki diger boyuk seherler simaldan cenuba Tarapoto Tingo Maria ve Pucallpadir Axar sulari RedaktePerunun ehemiyyetli caylari Amazon Cayi ve onun qollari olan caylar Rio Apurimac Rio Urubamba Rio Ucayali ve Rio Maranon ile Amazonun yan qollari olan Napo Putumayo ve Huallagadir Perunun en boyuk ve en ehemiyyetli golleri ise And Daglari arasindaki Titikaka Golu ile Lago Junin dir Flora ve fauna RedaktePerunun florasi cox deyiskendir Quraq ve qumlu sahil duzenliklerde yalniz az miqdar otlar ve kollar boyuyer Buna qarsi rutubetli meseleri bolgesinde boyuk bir bitki bollugu var Bu bitki ortuyunun baslica numayendeleri kaucuk tesbeh agaclari vanil bitkileridir Yuksek dagliq seqmentde tebietden asli olaraq sebebiyle az bitki muxtelifliyi movcuddur Burada baslica olaraq kaktuslar mesquiteler kimi quraq bolge bitkileri Xerophyt vardir Perunun heyvan dunyasi da eyni sekilde florasi kimi cox muxteliflik teqdim eder Sahil duzluklerinde ve sahil onlerindeki adalarin sahillerinde qagayilar eqrebler ve pinqvinler yasayir Perunun sahil sularinda baslica olaraq sardalyalar istakozlar ve uskumrular var Serqde bereketli bolgelerdeki heyvanlar meselen armadillo timsahlar yaquarlar pumalar ve flamingolardir Perunun milli heyvani And qaya xoruzu Rupicola peruviana Manu Miili Parkinda qorunur Seherler RedaktePeru 26 hisseye Departamentos 195 eyalete Provincias ve 1 828 menteqeya Distritos ayrilmisdir Olkenin 2002 ci ildeki regionallasmasindan beri departamentolar secili orqanlari olan avtonom administrativ vahidlerdir Olke erazisindeki ilk regional seckiler Noyabr 2002 tarixinde reallasmisdir Olkenin bolgelere Regiones ayrilmasi da planlanmis olmaqla birlikde 30 Oktyabr 2005 tarixindeki referendumda 16 depertamentonun xalqinin 78i 5 bolgede Norte Nor Centro Oriente Ica Huancavelica Ayacucho Cusco Apurimac ve Arequipa Puno Tacna bir yere gelmeye qarsi oldugunu beyan etmisdir Bolgeler Redakte Amazonas Ancash Apurimac Arequipa Ayacucho Cajamarca Callao Cusco Huancavelica Huanuco Ica Junin La Libertad Lambayeque Lima Loreto Madre de Dios Moquegua Pasco Piura Puno San Martin Tacna Tumbes Ukayalic Perunun boyuk seherleri bunlardir Lima 7 363 069 nuf Trujillo 861 044 Arequipa 860 000 Callao 824 329 Chiclayo 634 600 ve Iquitos 400 000 Ehali Redakte Limada mekteblileri And daglarinda milli geyimde qadin Peru Bolivya ve Guatemalanin yaninda ehali ekseriyyeti qirmiziderili xalqin oldugu uc olkeden biridir Ehalinin yuzde 45i qirmiziderili menselidir Bunlar agirliqli olaraq Quechua 40 ve Aymara 5 danisan xalqlara aiddir 37 melez olan xalqin 15 qederi Avropa menseli geri qalan 3 ise qismen Afrika qismen ise Asiya menselidir Col seqmentden qacis ile ibaret olan yaranan ve nufusun texminen ucde birinin sixlasdigi paytaxta olan yuksek ededdeki koc beraberinde boyuk ictimai problemler getirer Yerli xalqin xatiri sayilar bir kesmi Limada yoxsulluq serhedinin altinda ya da sahilinde yasar Etnik medeniyyetlerin ziddlikleri ve sosyo politik berabersizlik sebebiyle xalqin qeyri kafi dolanisiq ve temin sertleri meydana gelir Bunu temel ehtiyac maddelerinin idxalati ve kurs xerclemeleri izleyer Iki yarim milyon Perulu davamli olaraq immiqrant veziyyetde basda ABS Avropa ve Yaponiya olmaq uzre xaricde yasayir Tarixi Redakte Nazka resimleri Peru min iller boyunca Pre Inka medeniyyetine sahib olan bir olkedir Ilk koc eden meskunlasmacilar e e 20 000 ile 10 000 illerine qeder bu gunki Perunun oldugu bolgeye gelmisler e e 4000 illerinde tarla qerargaha ve heyvan yetisdirmeye baslarlar Bu gun hele de daha ayirt edile bilen en kohne medeniyyet e e 800 ile e e 300 illerine qeder var olmus olan Chavin de Huantar dir Titikaka golu etrafinda e e 1 esrden itbaren b e nin 1000 ci iline qeder Tiahuanaco medeniyyeti meydana geler Sahilde And caylarinin sulak sahelerinde b e nin ilk minilliyinde Lambayeque Bolgesi etrafinda Mochica kimi ferqli medeniyyetler meydana geler Ink Kralligindan evvel inkisaf etmis seher medeniyyeti olan Chimu nun paytaxti Chanchan idi Qedim Ink seheriMacu Pikcu Ink Kralligi 1200 cu illerde meydana geler ve 1532 e qeder bu gunki Kolumbiya Ekvador Peru Boliviya Argentina ve Cilinin boyuk qisimini ehate edirdi Perunun yuksek platosunda olan Cusco seheri Ink Kralliginin paytaxtidir Ispanlar 1532 den etibaren bu olkeni feth ederler ve Ispaniya Kralligi adina Peru Qubernatorlugunu qurarlarlar ki bu qubernatorluq zirvesine catdiginda bu gunkine Panamadan qitenin en cenub noqtesine qeder catmisdir 1821 cu ilde de Peru Istiqlal muharibesi neticesinde olke Jose de San Martin ve Simon Bolivar terefinden qurtarilar ve musteqilliyini qazanar Bununla birlikde usyanlar ve vetendas muharibeleri muasir bir dovletin inkisafina mane olarlar Bu gunki Peru milli gerbi 25 Fevral 1825de milli konqresin qanunuyla qebul edilir Sekili parlamentar Jose Gregorio aiddir 1836 ci ilde Boliviya ile musterek dovlet olan Boliviya Peru Konfederasiyasini yaradirlar Qonsu dovletlerin bu birliye qisqanc munasibeti 1836 1839 cu illerde Boliviya Peru Konfederasiyasina qarsi muharibe ile neticelenir Hansi ki muharibenin neticesinde konfederasiya movcudlugu qoruyub saxliya bilmir 1879 cu ilde Tarapaca etrafinda Sili ve Peru arasindaki deniz muharibesi Jose de San Martinin musteqillik beyanati 28 iyul 1821 ci il Lima Peru 1879 cu ilde Guhercile Doyusu partlaq verer Sili ve Bolivya musteqilliklerini elan etdikleri zamandan beri Antofaqasta uzerinde mubahise muzakire halindadirlar Peru mubahise muzakireli bolgede cox sayda guano ve meden sirketine malikdir Bolivya Peruya birlik olma halinda Antofagastada iqtisadi imtiyazlar teklif eder Ayrica Peru Ispan qubernatorlugunun kolonyal zamaninda goturduyu siyasi ve iqtisadi prioritetli movqesinin Cenub Pasifikde Sili terefinden tehlukede oldugunu gormekdedir 1874 cu ilde Siliye qarsi Bolivya ile birge gizli bir pakt qurular Bu pakt yene de Cilinin zeferine manee ola bilmez Bolivya itirilen cox saydaki muharibeden sonra 1880 ci ilde doyusden cekiler ve Antofagasta Bolgesi uzerindeki haqq iddiasindan tamamile imtina eder Cili bu vaxt simala dogru irelileyerek Peru bolgesi Tarapaca a girmis ve Peruya ateskes ve baris andlasmasi teklif etmisdir Peru yene de Tarapaca yi Siliye buraxmagi redd eder Cili izleyen illerde yeni bir doyus basladaraq 1881de Peru ordularini korladiqdan sonra Paytaxt Limaya girer Resmi hokumet legv edilerek Cilili General Patricio Lynch olke qubernatoru olaraq teyin ediler Bununla birlikde Miguel Iglesias ve Andres Caceres kimi bezi Perulu generallar xilas olaraq Serq ve Simal Sierrada muveffeqiyyeti subheli mutesekkil bir partizan doyusu icra etmeye calisarlar Caceres son bir qurtulus mubarizesinde ol tapilmaq ucun Iyul 1883de 1500 sexsiyyet konvansiyonel bir boluk qerargahi bacarar Subhesiz Silili Polkovnik Alejandro Gorostiaga Huamachuco Muharibeside son umidleri yuyar Saves qeti olaraq itirilmisdir Oktyabr 1883 de Ancon Andlasmasi ile doyuse son verilerek Tarapaca ve Tacna Siliye buraxilar ve Sili Ordusu Perudan cekiler Peru tarixi boyu serhed anlasmazliqlari sebebinden qonsu dovletlerle muharibe aparib Bunlardan 1 ci Kolumbiya ve Peru muharibesi 2 ci Kolumbiya ve Peru muharibesi Peru Ekvador Pakuisa Alto Senepa kimi muharibeleri gostermek olar 1968 cu ilde Juan Velasco Alvarado altindaki bir esgeri cunta qansiz bir zerbe ile hokumeti goturerek torpaq ve iqtisadi islahatlarla ictimai bir sistem getirmeye isle calisar General Velasco 1975de General Francisco Morales Bermudez terefinden salinarilaraq yeniden tesebbuskar yanlisi bir istiqamet izleniyer 1980de 1968 ci ilde salinan Fernando Belaunde Terry secilmis basci olaraq rehberliyi goturer ve yeniden iqtidara gelir Terry devletlestirlen sirketleri tekrar xususi tesebbuse tehvil verer 1980 ci illerde sol yanlisi partizan teskilati Isiqliq Yol Sendero Luminoso hokumete qarsi silahli bir doyus basladar Her iki teref de vetendas xalqa halqa qarsi oz tereflerine intizama etmek ucun merhemetsiz bir herekat icra eder Isiqliq Yolun fealiyyetleri 1990 ci illere qeder davam eder Olkenin diger sol partizan hereketi Movimiento Revolucionario Tupac Amaru vetendas xalqa halqa qarsi siddetiSiyaseti RedakteDovletin prioritetli maraq sahes n i olke tehlukesizliyinin mudafie olunmasi xalqin tehlukesizlik tehdidinin qorunmasi ve umumi rifahin tesis edilmesidir Bununla birlikde xarici iqtisadi muveffeqiyyetlere baxmayaraq siyasi ictimai ve iqtisadi problemler movcuddur Medeniyyet Medeni heyati az sayda boyuk seherde sixlasmis olub bunlarin basinda paytaxt Lima gelir Bu gun medeni qurulusun genis sahesinde Ispan isgalcilarin getirmis oldugu medeniyyetin ve onlarin temsil etdiyi dinin izleri vardir Din RedaktePre Kolombiyan zamanindan qalma bir cox dini enene Peruda helede yasayir bu eneneler basda col bolgelerde olmaq uzre yasadirlar Duzenlik erazide yasayanlarin boyuk hissesinin menseyi tebiet dinlerinden gelir Qaz ve neft firmalarinin varliqlari sebebinden gederek artan medeniyyet bu insanlari qacinilmaz olaraq kohne dinleri ve medeniyyetlerinin bereketi arasinda ikilemde buraxar Peru xalqinin texminen 90 ile 95 qederi katolikdir Bu Ispan isgalcilarinin missioner islerinin qismen mecbur etme ile ve musteqillikden sonra yene Perunun ABSin Almaniyanin missioner qruplarinin icra etdiyi islerin neticesidir Katolik xristian eneneler xristianliq evveli dovrun kohne eneneleri ile qarismisdir Syncretizm Bu veziyyet xususile dini bayramlarda ozunu gosterer Bir cox Latin Amerika olkesinde oldugu kimi Peruda da son bir nece ildir evangelik ve karizmatik kilseler ve yeddinci Gun Adventistleri Assemblies of God Yehovanin Sahidleri ve Mormonlar kimi inanc camaatlari yasamaqdadir Bunlar mali olaraq qismen ABS terefinden destekleniyerler Aktiv olaraq isle calisan bu camaatlar bezen aqresiv olaraq uzv qazanma kampaniyasi icra ederler Medeniyyeti RedakteEdebiyyat Ozan Cesar Vallejo 1892 1938 Texminen Peru edebiyyatinin en kohne eseri Ollantaydir Bu eser bir drama olub Inklerden gelmis ve Quechua Dilinde yazilmisdir Ricardo Palma 19 cu esrde fantastika ve hekayelerin canlandirildigi bir edebiyyat novlere ayirmasi olan Tradicionesi ortaya qoymusdur Clorinda Matto da Turnerin romanlarinda en basda Ink medeniyyetinin izleri gorunur Sair Cesar Vallejo 20 esrde alisilmisin xaricinde eserler yazmisdir Vallejonun xususile ilk olaraq 1922 ci ilde nesr olunan Trilce adli eseri meshurdur 20 esrin diger ehemiyyetli Perulu yazicilari Jose Maria Arguedas Julio Ramon Ribeyro Manual Scorza Sergio Bambaren Alfredo Bryce Echenique ve Mario Vargas Llosadir Musiqi Musiqi Peru medeniyyetinin onemli bir parcasidir Quena And flutu olaraq da adlandirilar Panflut Zampona ve ya Sicu Cajon ve klassik gitara cox meshurdur Perunun en meshur parcasi El Condor Pasa bir Daniel Alomia Robles bestesi olub 1913 aralarinda Simon and Garfunkelinkinin de oldugu cox sayda cover versiyalari sayesinde dunya seviyyesinde sevilmisdir Perunun simal sahilinde Marinera reqsi meshurdur Enenevi musiqi novlerinin yaninda rok musiqis n i de 50li illerden beri cox meshurdur Libido Peru Pop Rockbandi ucun bir numune teskil eder Bu an en sevilen Peru metal Grunge Punk Rock qruplari Ni Voz Ni Voto Por Hebler Leuzemia ve La Saritadir En meshur musiqiciler ve mugenniler numune olaraq Juan Diyeqo Florez Yma Sumac Susanna Baca Chabuca Granda Lucha Reyes Cantos des Pueblo Raul Garcia Zarate Sonuya Morales Eve Ayllon ve Zambo Caverodur Film 20ci ve 30cu illerde Ricardo Villaran kimi rejissorlar terefinden bir nece qisa ve qara ag film yaradilmis amma bu filmler olke xaricinde umumiyyetle tamasaci tapa bilmemisdir 20 ci esrin geri qalaninda Peru filmleri cox az diqqet cekirler Francisco Jose Lombardi Perunun en ehemiyyetli muasir film rejissoru olaraq qebul edilir 1991de drama filmi Lima uzerinde sema ile Goya mukafatini qazanar Onun edebi filmi Nomre se lo digas a nadie beynelxalq film festivallarinda muveffeqiyyetli olar Werner Herzogun filmleri Fitzcarraldo ve Aguirre deyer Zorn Gottes Peruda cekilmisdir Metbexi Pisco RedaktePeru metbexi tam menasiyla cox istiqametli olaraq qebul edilir Sahil plato ve rutubetli meseleri arasindaki cografi ferqlilikler ve buna bagli Perunun Pre Kolombiyan sakinlerinin beslenme eneneleri Ispan zebtcilerin qismen Ereblerin tesiri metbexleriyle birlesir 19 cu esrin ortalarinda Cinli immiqrantlar sebebinden xususi bir cin Peru metbexi meydana geledi Chifa Qara kolelerden Afrika elementleri de Peru metbexine getiriler Tipik yemekleri bunlardir Ceviche teze ciy baliq ve ya deniz mehsullarindan bir yemek Nadir olaraq etden edilerek limon suyu ve turs sogan ile marine edilerek xidmet ediler Anticucho sisde qizartma mal ureyi Arroz con Pollo toyuqlu plov ve Arroz con Pato ordekli plov Aji de gallina yungul agrili kremli Chili soslu toyuq eti Rocoto Relleno mal eti ile doldurulumus paprika biberi Estofado et et kartof misir ve kok ile edilen aci agrili pendir paprika souslu guvec Papa a la huancaina agrili pendir souslu kartof dilimleri Carapulcra qurudulmus kartof ve etden guvec Albondigas et et toplari Pachamanca Quechua guvec torpaq guvecte hazirlanmis et et ve terevez Chicharron de Chancho qalin yag derisi olan qovrulmus donuz eti Lomo Saltado sogan ve paprika ile qizardilmis mal dilimleri Chupe de Camarones krevet kartof ve terevezli sorba Cubuq a la Criolla olkeye xas et et parcali makaron sorbasi Tacacho donuz yagi ve qaynadilmis banandan edilmis kufte Choclo con queso qaynadilmis pendirli misir qocani Cuy Chactado qizardilmis hintdomuzu Perunun en meshur spirtli ickisi Pisco bir brendi olub Pisco Sour ve Peru Funt kimi kokteyllerin esasini teckil edir Peruda diger sevilen ickiler Chicha Chicha Morada ve Inca Koladir Yerli bayramlar Redakte Senor de los Milagros 1 Yanvar Yeni il fevral Mart Karnaval her Bazar mart Aprel Pasxa 1 May Deye de los Trabajadores Isci Bayrami may Iyun Deye des Corpus Katolik yortusu 14 Iyun Deye de los Campesinos Cutcu Bayrami 29 Iyun Eziz Peter ve Paul El Dia de San Pedro y San Pablo 28 Iyul Musteqillik Gunu 29 Iyul Milli Bayram 15 Avqust Virgen de la Asuncion Maria Miraci 30 Avqust Santa Rosa da Lima 8 Oktyabr Donanma Gunu 9 Oktyabr Deye de la Dignidad Nacional Milli Qurur Gunu 18 Oktyabr Senor de lso Milago 1 2 Noyabr Butun Ezizler Bayrami 8 Dekabr Virgen de la Concepcion 25 Dekabr Milad 31 Dekabr Noche de San Silvestre Aziz Silvester Qeydler RedakteIstinadlar Redakte 2017 Peru Census PDF INEI 2017 seh 214 Shugart Matthew Soberg September 2005 Semi Presidential Systems Dual Executive and Mixed Authority Patterns PDF Graduate School of International Relations and Pacific Studies 19 August 2008 tarixinde orijinalindan PDF arxivlesdirilib Istifade tarixi 31 August 2017 Shugart Matthew Soberg December 2005 Semi Presidential Systems Dual Executive And Mixed Authority Patterns French Politics 3 3 323 351 doi 10 1057 palgrave fp 8200087 ISSN 1476 3427 OCLC 6895745903 Only in Latin America have all new democracies retained a pure presidential form except for Peru president parliamentary and Bolivia assembly independent Peru Estimaciones y Proyecciones de Poblacion Total por Anos Calendario y Edades Simples 1950 2050 Peru Estimates and Projections of Total Population by Calendar Years and Simple Ages 1950 2050 PDF Spanish National Institute of Statistics and Informatics September 2009 1 2 3 4 Peru International Monetary Fund Gini Index World Bank Istifade tarixi 6 April 2019 2019 Human Development Report PDF United Nations Development Programme 2019 Istifade tarixi 9 December 2019 Xarici kecidler Redakte Vikianbarda Peru ile elaqeli mediafayllar var http www Apokalipsis Tk Bayraq Gerb PeruMenbe https az wikipedia org w index php title Peru amp oldid 5215100, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.