fbpx
Wikipedia

Paris

Paris (fr. Paris, tələf. Paği) — Fransa Respublikasının paytaxtı, ölkənin mühüm iqtisadi, mədəni və inzibati mərkəzidir. Fransanın şimalında, İl-de-Frans əyalətində, Sena çayı sahilində yerləşir.Ile-de-France, 20 bölgəyə bölünmüş bir kommuna və şöbə təşkil edir . Paris böyük beynəlxalq əhəmiyyətə malikdir. Burada UNESCO, İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı (OECD) və Beynəlxalq Ticarət Palatasının mənzil qərargahları yerləşir.

Paris
fr.Paris
Bayraq[d] Gerb[d]
48°51′25″ şm. e. 2°21′05″ ş. u.
Ölkə
Tarixi və coğrafiyası
Əsası qoyulub III əsr
Sahəsi
  • 105,4 km²
Mərkəzin hündürlüyü 28 ± 1 m
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu +33 1
Poçt indeksi 75116,75001,75002,75003,75004,75005,75006,75007,75008,75009,75010,75011,75012,75013,75014,75015,75016,75017,75018,75019,75020
Nəqliyyat kodu 75
(fr.)
Paris
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Mündəricat

Körpülərin birində "Paris Meridianı" həkk olunmuş tunc medalyon

Şəhər Paris hövzəsinin mərkəzində, təxminən dəniz səviyyəsindən 65 m hündürlükdə yerləşmişdir. Parisin yaşayış məhəllələri 36 km-lik dairəvi yolla əhatələnmişdir. Parisin ərazisinə həmçinin şəhərdən qərbdə yerləşən Bulon və şərqdə yerləşən Vensen meşələri də aiddirlər. Şəhərin sahəsi 87 кm², adı çəkilən meşə zolaqları ilə birlikdə 105 кm²-dir. İndiki sərhədlər 1860-cı ildə qurulub. Şəhər sərhədi əsasən Periferik dairəvi yol boyunca uzanır, onun xaricində şərqə və qərbə doğru şəhərin bir hissəsi olan Bois de Vincennes və Boulogne var.

Fransız xəritələrində uzun müddət Paris meridianı 0 meridian kimi göstərilmişdir. Parisin körpülərində, piyada zolaqlarında, binaların üzərində Paris meridianı həkk olunmuş tunc medalyonlara rast gəlmək olar.

Paris süst klimatik zonada yerləşir. Orta illik temperatur 10,9 °C, orta illik yağıntı – 585 mm-dir. Parisin mikro iqlimi az rütubətli, gündüzləri az işıqlı, gecələri isə nisbətən işıqlıdır. Ən yüksək temperatur 39,3 °C 12 avqust 2003-cü ildə, ən aşağı temperatur −25,6 °C 10 dekabr 1878-ci ildə, 24 saat ərzində ən dəyişkən temperatur (+12 °C-dən −10 °C-dək) 31 dekabr 1978-ci ildə, ən güclü külək isə (169 km/saat) 1999-cu ilin dekabrında qeydə alınmışdır.Meteoroloji müşahidələr 1873-cü ildən bəri Montsouris parkındakı meteoroloji stansiyadan davamlı olaraq aparılır.

Paris üçün aylıq orta temperatur və yağıntı
Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sen Okt Noy Dek
Max. Temperatur (°C) 6,9 8,2 11,8 14,7 19,0 21,8 24,4 24,6 20,8 15,8 10,4 7,8 Ø 15,5
Min. Temperatur (°C) 2,5 2,8 5,1 6,8 10,5 13,3 15,5 15,4 12,5 9,2 5,3 3,6 Ø 8,5
Yağıntı (mm) 53,7 43,7 48,5 53,0 65,0 54,6 63,1 43,0 54,7 59,7 51,9 58,7 Σ 649,6
Günəşli saatlar (s/g) 1,9 2,9 5,1 6,0 7,5 8,1 7,8 7,1 6,0 4,1 2,0 1,5 Ø 5
Yağışlı günlər (g) 10,2 9,3 10,4 9,4 10,3 8,6 8,0 6,9 8,5 9,5 9,7 10,7 Σ 111,5
Nisbi rütubət (%) 86 81 76 69 71 73 73 74 79 85 87 88 Ø 78,5
T
e
m
p
e
r
a
t
u
r
6,9
2,5
8,2
2,8
11,8
5,1
14,7
6,8
19,0
10,5
21,8
13,3
24,4
15,5
24,6
15,4
20,8
12,5
15,8
9,2
10,4
5,3
7,8
3,6
Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sen Okt Noy Dek
A
t
m
o
s
f
e
r

ç
ö
k
ü
n
t
ü
s
ü
53,7
43,7
48,5
53,0
65,0
54,6
63,1
43,0
54,7
59,7
51,9
58,7
Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sep Okt Noy Dek


Mənbə: ;

Kiçik adalara malik Sena çayı Paris şəhərinin yaranmasında və inkişafında mühüm rol oynamışdır. Adalar içərisində ən əhəmiyyətlisi Parisin beşiyi sayılan hələ antik dövrdə məskunlaşmış Site adası sayılır. Notr-Dam de Pari, Sent-Şapel, Konserjeri kimi tarixi abidələr məhz burada yerləşir.

Ənənvi olaraq şəhər sağ sahilə (Biznes və ticarət hissəsi) və sol sahilə (mədəni maarif hissəsi) bölünür.

Şəhərin əsası (qədim adı Lütesiya) e.ə. III əsrin ortalarında Kelt mənşəli parisi tayfaları tərəfindən indiki Site adasında qoyulmuşdur. Məhz şəhərin müasir adı parisilərin adından götürülmüşdür. Lütesiya haqqında ilkin yazılı məlumata e.ə. 53-cü ildə Yuli Sezarın Qall müharibəsi haqqında 6-cı kitabında rast gəlinir.

e.ə. 53-cü ildə romalılar birinci müvvəffəqiyyətsiz cəhtdən sonra ikinci dəfə şəhərə yaxınlaşmaq istərkən, parisilər Luteçiya şəhərini oda vuraraq körpüləri məhv etmişlər. Romalılar adanı parisilərə saxlayaraq Sena çayının sol sahilində yeni şəhər salmışlar. Roma imperiyası zamanında şəhər bir o qədər də əhəmiyyətə malik olmamışdır.

Orta əsrlər

Parisin planı, 1223-cü il

Romalıların hökmranlığı 508-ci ildə franklıların gəlişindən sonra süqut etdi. Filipp II Avqustun hakimiyyəti illərində şəhərin müdahiəsi möhkımləndirilmiş: 1190-cı ildə sağ sahil, 1210-cu ildə sol sahil boyu qala divarları, şəhərinh qərb hissəsidə isə Luvr qəsiri tikilmişdir.

XI əsrdən başlayaraq Paris Avropanın mədəni-maarif və dini mərkəzinə cevrilməyə başlayır. XIII əsrdən etibarən sol sahil boyu soralar Strabon universitetinin yaranmasında mühüm rol oynamış coxlu kolleclər acılır.

XIV əsrdə Böyük bulvar deyilən yerdə, sol sahil boyu yeni qala divarları tikilir.

Yeni tarix

XIV Lüdovikin zamanında kral iqamətgahı Versala köçürülür. Buna baxmayaraq Parisin artan iqtisadi potensialı və əhalisi onu siyasi mərkəz olaraq daha da aktuallaşdırır. 1844-cü ildə indiki dairəvi yol boyu sayca üçüncü qala divari tikilərək şəhərətrafı 16 girişli qala divarlarının uzunluğu 36 km-ə çatdırılır.

Bastiliyanın alınması

XIX əsrdə 21 beynəlxalq sərginin beşi Parisdə keçirilir ki, bu da şəhərin mədəni siyasi həyatına çox müsbət təsirini göstərir.

Eyfel qülləsi Ümumdünya sərgisi münasibətilə 1889-cu ildə tikilmişdir.

Almanlar tərəfindən Parisin işğalı, fəhlələrdən, xırda sənətkarlardan və burjuaziyadan ibarət Paris Kommunası Fransa imperiyasını süquta yetirir.

İkinci dünya müharibəsində şəhər faşist Almaniyası tərəfindən işğal edilir və işğal 1944-cü ilə kimi davam edir.

1968-ci ildə Paris kütləvi ixtişaşlar meydanına çevrilir ki, bu da hakimiyyət dəyişikliyi ilə nəticələnir.

Paris əhalisinin
illər üzrə artım cədvəli

1150 50 000
1200 120 000
1328 200 000
1365 275 000
1422 100 000
1500 150 000
1565 294 000
1590 300 000
1637 415 000
1680 515 000
1750 576 000
1789 650 000
1801 547 800
1810 714 600
1851 1 053 000
1872 1 851 702
1881 2 240 000
1901 2 714 000
1926 2 871 000
1954 2 850 000
1975 2 300 000
1999 2 125 000
2007 2 143 000

Paris Fransanın ən six əhali yaşayan şəhəridir. İl de Frans əyalətinin əhalisinin 19,3%-i, Fransa əhalisinin 3,6%-i Parisdə yaşayır. Əhalinin orta sıxlığı 20 433 nəfər/кm²-dir.

Antik zamanlarda və orta əsrlərdə çoxsaylı müharibələr, epidemiyalar və əhali arasında kütləvi aclıqlar əhalinin tez-tez azalmasına səbəb olmuşdur.1832-ci ildə vəba epidemiyası təxminən 20 000 insanın tələfinə səbəb olmuşdur.

XIX əsrin sənayeləşməsi əhalinin artımına səbəb olmuşdur. 1921-ci ildə əhali rekord həddə 3 milyona catmışdır. Hal hazırda Parisdə 2 milyondan bir qədər artıq əhali yaşayır.

Ətraf rayonlarda əksinə əhali artmaqdadır. 1921-ci ildə 4,85 milyon yaşadığı halda, 2006-cı ildə rəqəm 11,6 milyonu kecmişdir.

Təgaüd yaşlı əhali əsasən şəhərətrafında yaşamağa üstünlük verir. Məhz buna görə də Parisi "cavan" şəhər adlandırırlar. Əhalinin əksəriyyəti subaylardan ibarətdir. Orta hesabla hər parisli ailəsi 1,75 nəfərdən ibarətdir.

Hal azırda Parisdə 310 000 immiqrant yaşayır ki, bu da şəhərin əhalisinin 14,5%-ni təşkil edir. İmmiqrantların əksəriyyətini Portuqaliya, Əlcəzair, Mərakeş, AvropaAfrika olkələrindən olan gəlmələr təşkil edir.

Parisin 20 bələdiyə dairəsi

Şəhər iki aqlomerasiyadan: intra-muros – "divar içi" və Grand Paris – "Böyük Paris"dən ibarətdir.

Paris 20 bələdiyə dairəsinə — arrondissementinə (fr. arrondissements; [aʀɔ̃dismɑ̃]) bölünür. Hər bir dairə dörd məhəlləni (fr. quartiers) əhatə edir. Beləliklə Paris 80 məhəllədən ibarətdir. Hər bir məhəllə öz polis şöbəsinə malikdir.

Paris bələdiyyəsi

2001-ci ilin martından şəhərin bələdiyyə başçısı Fransa sosialist partiyasının nümayəndəsi Bertran Delanodur. Onun lehinə şəhər şurasının 163 üzvündən 92-si öz səsini vermişdir. 2008-ci ildə təkrar seçilmişdir.

İtaliya, Roma (1956). Məşhur deyimə görə: fr. Seule Paris est digne de Rome; seule Rome est digne de Paris / it. Solo Parigi è degna di Roma; Solo Roma è degna di Parigi / "Yalnız Paris Romaya layiqdir; yalnız Roma Parisə layiqdir".

Ölkənin mühüm iqtisadi mərkəzidir. Demək olar ki, əksər sənaye müəssisələrinin, bankların, sığorta, telerabitə kompaniyalarının (Vivendi Universal, Groupe Lagardère, Groupe TF1), məşhur mətbuat müəssisələrinin (Le Figaro, Le Monde, Libération) ofis və mənzil-qərargahları burada yerləşmişdir. İşsizlik ölkənin orta işsizlik səviyyəsinə uyğundur.

İş yerlərinin 85%-i xidmət sahələrinin payına düşür. Ümumiyyətlə iş yerlərinin 35%-i iaşə xidmətinin, 30%-i istehsal müəssisələrinin, 20%-i tikinti sektorunun və 15%-i yeyinti sənayesinin payına düşür.

Turizm biznesi yüksək inkişaf səviyyəsindədir. 2007-ci ildə Paris mağazalarında çinli turistlər 79 milyon, yaponlar 87 milyon, ruslar 72 milyon, amerikalılar 71 milyon avro xərcləmişlər.

Le Figaro nəşriyyatı

Avtomobil nəqliyyatı

Parisətrafı dairəvi yol

Paris nəhəng nəqliyyat qovşağına malik olub, tarixi yolların kəsişdiyi şəhərdir. Parisdən radius şəkilli müxtəlif istiqamətlərə yönəlmiş avtomobil yolları başlanğıc götürürlər. Bu yollara A1 Lill isiqamətli, A4 Reyms isiqamətli, A5 Dijon isiqamətli, A6 Lion istiqamətli, A7 Never isiqamətli, A10 Orlean isiqamətli, A13 Ruan isiqamətli avtomagistrallarını misal göstərmək olar.

Bilavasitə şəhərətrafı iki dairəvi A86 və A104 magistrallarına malikdir.

Şəhərətrafı dairəvi yolun xəritəsi

Hava nəqliyyatı

Paris üç beynəlxalq hava limanına malikdir:

Dəmiryol nəqliyyatı

Sen-Lazar vağzalı

Paris vağzallarının dəmiryol xətləri Fransanın bütün əyalətləri və qonşu Avropa ölkələri ilə birbaşa əlaqəlidir.

İctimai nəqliyyat

Paris metrosunun sxemi

Ən rahat və praktik nəqliyyat vasitəsi Paris metrosudur. 1900-cü ilin iyul ayında fəaliyyət göstərən uzunluğu 212,5 km olan metro 16 xəttdən ibarətdir. Metro infrastrukturuna eyni zamanda əlavə olaraq 5 (RER – A, B, C, D, E xətləri) ekspress regional elektrik qatar xətti də daxildir.

Hələ 1930-cu illərdə ləğv edilmiş tramvay xətlərinin 1992-ci ildən etibarən bərpasına başlanılmışdır. 4 xəttə malik tramvaylar Parisin əsasən ətraf məhəllələrlə əlaqələndirilməsində heç də az rol oynamırlar.

Parisin avtobus nəqliyyat sisteminə nəinki adi marşrutlar, eyni zamanda turist marşrutları da daxildir.

2007-ci ildən Parisdə çoxlu sayda avtomat velosiped kirayə məntəqələri (Vélib) mövcuddur.

Fransanın ən nüfuzlu təhsil müəssisələri Parisdə yerləşir. Sarbonna universitetinin əsası 1257-ci ildə xeyriyyə məqsədilə onlarla kasıb tələbənin təhsil ala bilməsi üçün Robert Sarbon tərəfindən yaradılmış kolleclə qoyulmuşdur. XIV əsrdən etibarən universitet adlanaraq, Parisin və Fransanın ən iri və nüfuzlu təhsil müəssisəsinə çevrilmişdir. 1968-ci il islahatından sonra universitet 13 müstəqil ali təhsil müəssisəsinə bölünmüşdür.

Parisin digər məşhur təhsil müəssisələrinə Kollec de Frans, Politexnik məktəbi, Katolik institutu, Dağ-mədən və Milli idarəetmə institutları aiddirlər. Həmçinin 5 akademiyanı, xüsusilə 1803-cü ildən tərkib hissəsi sayılan Fransa Akademiyasını özündə birləşdirən Fransa İnstitutu (Institut de France) Parisdə yerləşir. Fransa Akabemiyası Paris ədəbiyyat dərnəyi əsasında 1629-cu ildə Valentin Kanrar tərəfindən təsis edilmişdir. Akademiya 1635-ci ildən dövlət elm müəssisəsi statusuna malikdir. Fransa Milli Kitabxanası 1368-ci ildə kral V Karl tərəfindən Luvrdakı şəxsi kitabxanası əsasında yaradılmışdır. Kral XI Lüdovikin vəfatından sonra monarxa məxsus bütün əlyazmaların ənənəyə əsasən məhv edilməsinə qarşı çıxaraq, əksinə onların toplanib kitabxana fonduna verilməsi qərarına gəlməsi onu daha da zənginləşdirmişdir.

1793-cü ildə Fransa krallarının keçmiş iqamətgahında yaradılmış Luvr muzeyi dünyada ən zəngin, 30 000 eksponatdan ibarət kolleksiyaya malikdir. Dünya incəsənətinin şedevrləri sayılan Mona Liza rəsm əsəri və Miloslu Venera heykəli məhz burada saxlanılır.

Luvr muzeyinin şüşəli piramida formasındakı girişi

Orse muzeyi 1980-ci illərdə Sena sahilindəki Viktor Lalunun layihəsi əsasında 1900-cü ildə tikilmiş keçmiş Orse dəmiryol vağzalının binasında yaradılmışdır. Muzeyin kolleksiyası fransız impressionistlərinin əsərləri ilə zəngindir.

Pikasso muzeyinin kolleksiyasına 250 əsər daxildir. 1985-ci ildə Parisin Mare məhəlləsindəki 1656–1659-cu illərdə inşa olunmuş Sale malikanəsində yaradılmış və Pablo Pikassonun yaradıcılığına həsr olunmuşdur. Kolleksiyaya əsasən Pikassonun əsərləri və onun özü tərəfindən yığılmış bir çox rəssamın (Jorj Brak, Pol Sezan, Anri Matis, Amadeo Modilyani) əsərləri daxildir.

Parisdə iki opera teatrı, Opera Qarnye və Bastiliya operası fəaliyyət gostərir. 1875-ci ildə açılan və memarının adı ilə adlandırılan "Opera Qarnye"nin sahəsi 11 237 m² olub dünyanın ən böyük operası sayılır.

Parisin görməli yerləri çoxdur. Bura memarlıq tikililəri, küçə və meydanlar, körpülər və s. aiddir. Bunlardan üçü – Napoleonun sərəncmı ilə 1806–1836-cı illərdə memar Jan-Fransua Şalqrin tərəfindən tikilmiş Zəfər tağı, 1887–1889-cu illər arasında Qustav Eyfelin layihəsi əsasında inşa edilmiş Eyfel qülləsiXII əsrdə Site adasında tikilmiş Notr-Dam de Pari kilsəsi Parisin simvoluna çevrilmişdir.

Parisin gecə görüntüsü

Beş kral meydanı

Parisin malik olduğu "Beş kral" meydanı onun tarixini əyani əks etdirən atributlardan sayılır.

Əsas məqalə: Vandom meydanı

Vandom meydanı (fr.Place Vendôme), əvvəlki "Böyük Lüdovik meydanı" (fr.Place Louis le Grand) — Parisin "beş kral meydanından" biri. Vandom meydanı Parisin I arrondessmentində Paris operasının yaxınlığında yerləşir. Meydana Paris metrosunun 3,7,8 xəttləri ilə yetişmək mümkündür. Vandom meydanı 1699 cu ildə XIV Lüdovikin şərəfinə memar Jyulya Arduen Mansara tərəfindən lahiyələşdirilərək salınmışdır. Meydan öz adını Sezar de Vandom sarayından götürmüşdür. Belə ki, 1720 ci ildə inşaası tamamlanan, klassisizm memarlıq üslubunda olan Sezar de Vandom sarayı meydanı əhatə edir. Meydanın mərkəzində 44 m hündürlüyündə Romadakı Trayan sütununun bənzəri olan Vandom sütunu ucalmaqdadır. Sütunun ucunda Napoleonun heykəli qoyulmuşdur.

Əsas məqalə: Konkord meydanı (Paris)

Konkord meydanı ya Razılıq meydanı (fr.Place de la Concorde) — Klassizim üslubunda salınmış Parisin mərkəzi meydanı, "5 kral meydanından" biri. Böyüklüyünə görə Fransanın Bordo şəhərindəki lat.“Quinconces” meydanından sonra ikincidir. Sahəsi 68.470 m²- dir. Meydan Sena çayından şimalda, VIII arrondissement ərazisində, Tyuilri bağı ilə Şanzelize prospekti arasında yerləşir. Konkord meydanına RivoliRoyal küçələri açılırlar.

Viktoriya meydanı ya Qələbə meydanı (fr.Place des Victoires) — Parisin mərkəzi lakin bir o qədər də böyük olmayan meydanı, "5 kral meydanından" dördüncüsü. Meydan Pale-Royaldan şimal-şərqdə, I və II arrondissementlərin sərhəddində, Luvrdan 500 m şimalda yerləşir. Holland müharibəsi bitdikdən və Nimvegen sülhü bağlandıqdan sonra onun salınmasının təşəbbüskarı marşal La Feyad olmuşdur. Marşal La Feyad həmin sahəni alıb, ətraf evləri sökdürüb memar Jül Arduen Mansara mərkəzində XIV Lüdovikin at üstündə heykəli olan bir meydan salmağı tapşırır. Bununla o, fransızların Holland müharidəsindəki qələbəsini əbədiləşdirmək istəmişdir.

Əsas məqalə: Dofina meydanı (Paris)

Dofina meydanı ya Vəliəhd meydanı(fr.Place Dauphine) — Parisin mərkəzi meydanı, "5 kral meydanından" ikincisi. Meydan 1607 ci ildə kral IV Henri tərəfindən vəliəhd XIII Lüdovikin şərəfinə sifariş edilmişdir. O dövrdə (XVII əsrdə) bu meydan Voje meydanından sonra ikinci kral meydanı olmşdur.

Vogezlər meydanı (fr.Place des Vosges)) — Parisin ən qədim meydanı, "5 kral meydanından" birincisi. Mare məhəlləsində yerləşən bu meydan kvadrat şəklindədir. 1799 cu ilə qədər "Kral meydanı" fr.Place Royale adlanmış.

Əsas məqalə: Chanel

Chanel S. A. (fr.[ʃaˈnɛl]; azərb.Şanel‎) — XX əsrin əvvəlində Parisdə moda dizayneri Koko Şanel tərəfindən təsis edilmiş dəbdəbəli geyim firması öz fəaliyyətinə 1910 cu ildə Parisdə Kambon küçəsi (fr.Rue Cambon) 21 ünvanında, Ritç otelinin arxasında fr.“Chanel Modes” atelyesini açmaqla başlamışdır.

  1. — 1994.
  2. répertoire géographique des communesInstitut national de l'information géographique et forestière.
  3. Populations légales 2018Fransa Statistika və İqtisadi Araşdırmalar üzrə Milli İnstitutu, 2020.
  4. "Париж" (rus). 22 июня 2021. İstifadə tarixi:16 iyun 2021.
  5. "Париж" (rus). 22 июня 2021. İstifadə tarixi:16 iyun 2021.
  6. (French). INSEE. İstifadə tarixi:10 February 2021.

Paris
paris, tələf, paği, fransa, respublikasının, paytaxtı, ölkənin, mühüm, iqtisadi, mədəni, inzibati, mərkəzidir, fransanın, şimalında, frans, əyalətində, sena, çayı, sahilində, yerləşir, france, bölgəyə, bölünmüş, kommuna, şöbə, təşkil, edir, böyük, beynəlxalq, . Paris Dil Izle Redakte Paris fr Paris telef Pagi Fransa Respublikasinin paytaxti olkenin muhum iqtisadi medeni ve inzibati merkezidir Fransanin simalinda Il de Frans eyaletinde Sena cayi sahilinde yerlesir Ile de France 20 bolgeye bolunmus bir kommuna ve sobe teskil edir 5 Paris boyuk beynelxalq ehemiyyete malikdir Burada UNESCO Iqtisadi Emekdasliq ve Inkisaf Teskilati OECD ve Beynelxalq Ticaret Palatasinin menzil qerargahlari yerlesir Parisfr ParisBayraq d Gerb d 48 51 25 sm e 2 21 05 s u Olke Fransa 1 1 Tarixi ve cografiyasiEsasi qoyulub III esr 2 Sahesi 105 4 km 3 Merkezin hundurluyu 28 1 mSaat qursagi UTC 01 00UTC 02 00EhalisiEhalisi 2 175 601 nef 1 yanvar 2018 4 Reqemsal identifikatorlarTelefon kodu 33 1Poct indeksi 75116 75001 75002 75003 75004 75005 75006 75007 75008 75009 75010 75011 75012 75013 75014 75015 75016 75017 75018 75019 75020Neqliyyat kodu 75paris fr fr Paris Vikianbarda elaqeli mediafayllar Mundericat 1 Cografiyasi 2 Iqlimi 3 Hidroqrafiya 4 Tarixi 4 1 Orta esrler 4 2 Yeni tarix 5 Ehalisi 6 Demoqrafik melumatlar 7 Etnik terkibi 8 Inzibati bolgusu 9 Idarecilik 10 Qardaslasmis seher 11 Iqtisadiyyati 12 Neqliyyat 12 1 Avtomobil neqliyyati 12 2 Hava neqliyyati 12 3 Demiryol neqliyyati 12 4 Ictimai neqliyyat 13 Tehsil 14 Muzeyler 15 Teatr 16 Gormeli yerleri 16 1 Bes kral meydani 17 Brendler 18 Menbeler 19 Istinadlar 20 Xarici kecidlerCografiyasi Redakte Korpulerin birinde Paris Meridiani hekk olunmus tunc medalyon Seher Paris hovzesinin merkezinde texminen deniz seviyyesinden 65 m hundurlukde yerlesmisdir Parisin yasayis mehelleleri 36 km lik dairevi yolla ehatelenmisdir Parisin erazisine hemcinin seherden qerbde yerlesen Bulon ve serqde yerlesen Vensen meseleri de aiddirler Seherin sahesi 87 km adi cekilen mese zolaqlari ile birlikde 105 km dir Indiki serhedler 1860 ci ilde qurulub Seher serhedi esasen Periferik dairevi yol boyunca uzanir onun xaricinde serqe ve qerbe dogru seherin bir hissesi olan Bois de Vincennes ve Boulogne var 6 Fransiz xeritelerinde uzun muddet Paris meridiani 0 meridian kimi gosterilmisdir Parisin korpulerinde piyada zolaqlarinda binalarin uzerinde Paris meridiani hekk olunmus tunc medalyonlara rast gelmek olar Iqlimi RedakteParis sust klimatik zonada yerlesir Orta illik temperatur 10 9 C orta illik yaginti 585 mm dir Parisin mikro iqlimi az rutubetli gunduzleri az isiqli geceleri ise nisbeten isiqlidir En yuksek temperatur 39 3 C 12 avqust 2003 cu ilde en asagi temperatur 25 6 C 10 dekabr 1878 ci ilde 24 saat erzinde en deyisken temperatur 12 C den 10 C dek 31 dekabr 1978 ci ilde en guclu kulek ise 169 km saat 1999 cu ilin dekabrinda qeyde alinmisdir Meteoroloji musahideler 1873 cu ilden beri Montsouris parkindaki meteoroloji stansiyadan davamli olaraq aparilir 7 Paris ucun ayliq orta temperatur ve yaginti Yan Fev Mar Apr May Iyn Iyl Avq Sen Okt Noy DekMax Temperatur C 6 9 8 2 11 8 14 7 19 0 21 8 24 4 24 6 20 8 15 8 10 4 7 8 O 15 5Min Temperatur C 2 5 2 8 5 1 6 8 10 5 13 3 15 5 15 4 12 5 9 2 5 3 3 6 O 8 5Yaginti mm 53 7 43 7 48 5 53 0 65 0 54 6 63 1 43 0 54 7 59 7 51 9 58 7 S 649 6Gunesli saatlar s g 1 9 2 9 5 1 6 0 7 5 8 1 7 8 7 1 6 0 4 1 2 0 1 5 O 5Yagisli gunler g 10 2 9 3 10 4 9 4 10 3 8 6 8 0 6 9 8 5 9 5 9 7 10 7 S 111 5Nisbi rutubet 86 81 76 69 71 73 73 74 79 85 87 88 O 78 5T e m p e r a t u r 6 9 2 5 8 2 2 8 11 8 5 1 14 7 6 8 19 0 10 5 21 8 13 3 24 4 15 5 24 6 15 4 20 8 12 5 15 8 9 2 10 4 5 3 7 8 3 6Yan Fev Mar Apr May Iyn Iyl Avq Sen Okt Noy DekA t m o s f e r c o k u n t u s u 53 7 43 7 48 5 53 0 65 0 54 6 63 1 43 0 54 7 59 7 51 9 58 7 Yan Fev Mar Apr May Iyn Iyl Avq Sep Okt Noy Dek Menbe Meteo France wetterkontor deHidroqrafiya RedakteKicik adalara malik Sena cayi Paris seherinin yaranmasinda ve inkisafinda muhum rol oynamisdir Adalar icerisinde en ehemiyyetlisi Parisin besiyi sayilan hele antik dovrde meskunlasmis Site adasi sayilir Notr Dam de Pari Sent Sapel Konserjeri kimi tarixi abideler mehz burada yerlesir Enenvi olaraq seher sag sahile Biznes ve ticaret hissesi ve sol sahile medeni maarif hissesi bolunur Tarixi Redakte Lutesiyanin plani Seherin esasi qedim adi Lutesiya e e III esrin ortalarinda Kelt menseli parisi tayfalari terefinden indiki Site adasinda qoyulmusdur Mehz seherin muasir adi parisilerin adindan goturulmusdur Lutesiya haqqinda ilkin yazili melumata e e 53 cu ilde Yuli Sezarin Qall muharibesi haqqinda 6 ci kitabinda rast gelinir e e 53 cu ilde romalilar birinci muvveffeqiyyetsiz cehtden sonra ikinci defe sehere yaxinlasmaq isterken parisiler Luteciya seherini oda vuraraq korpuleri mehv etmisler Romalilar adani parisilere saxlayaraq Sena cayinin sol sahilinde yeni seher salmislar Roma imperiyasi zamaninda seher bir o qeder de ehemiyyete malik olmamisdir Orta esrler Redakte Parisin plani 1223 cu il Romalilarin hokmranligi 508 ci ilde franklilarin gelisinden sonra suqut etdi Filipp II Avqustun hakimiyyeti illerinde seherin mudahiesi mohkimlendirilmis 1190 ci ilde sag sahil 1210 cu ilde sol sahil boyu qala divarlari seherinh qerb hisseside ise Luvr qesiri tikilmisdir XI esrden baslayaraq Paris Avropanin medeni maarif ve dini merkezine cevrilmeye baslayir XIII esrden etibaren sol sahil boyu soralar Strabon universitetinin yaranmasinda muhum rol oynamis coxlu kollecler acilir XIV esrde Boyuk bulvar deyilen yerde sol sahil boyu yeni qala divarlari tikilir Yeni tarix Redakte XIV Ludovikin zamaninda kral iqametgahi Versala kocurulur Buna baxmayaraq Parisin artan iqtisadi potensiali ve ehalisi onu siyasi merkez olaraq daha da aktuallasdirir 1844 cu ilde indiki dairevi yol boyu sayca ucuncu qala divari tikilerek seheretrafi 16 girisli qala divarlarinin uzunlugu 36 km e catdirilir Bastiliyanin alinmasi XIX esrde 21 beynelxalq serginin besi Parisde kecirilir ki bu da seherin medeni siyasi heyatina cox musbet tesirini gosterir Eyfel qullesi Umumdunya sergisi munasibetile 1889 cu ilde tikilmisdir Almanlar terefinden Parisin isgali fehlelerden xirda senetkarlardan ve burjuaziyadan ibaret Paris Kommunasi Fransa imperiyasini suquta yetirir Ikinci dunya muharibesinde seher fasist Almaniyasi terefinden isgal edilir ve isgal 1944 cu ile kimi davam edir 1968 ci ilde Paris kutlevi ixtisaslar meydanina cevrilir ki bu da hakimiyyet deyisikliyi ile neticelenir Ehalisi RedakteParis ehalisinin iller uzre artim cedveli 1150 50 0001200 120 0001328 200 0001365 275 0001422 100 0001500 150 0001565 294 0001590 300 0001637 415 0001680 515 0001750 576 0001789 650 0001801 547 8001810 714 6001851 1 053 0001872 1 851 7021881 2 240 0001901 2 714 0001926 2 871 0001954 2 850 0001975 2 300 0001999 2 125 0002007 2 143 000Des villages Cassini Paris Fransanin en six ehali yasayan seheridir Il de Frans eyaletinin ehalisinin 19 3 i Fransa ehalisinin 3 6 i Parisde yasayir Ehalinin orta sixligi 20 433 nefer km dir Demoqrafik melumatlar RedakteAntik zamanlarda ve orta esrlerde coxsayli muharibeler epidemiyalar ve ehali arasinda kutlevi acliqlar ehalinin tez tez azalmasina sebeb olmusdur 1832 ci ilde veba epidemiyasi texminen 20 000 insanin telefine sebeb olmusdur XIX esrin senayelesmesi ehalinin artimina sebeb olmusdur 1921 ci ilde ehali rekord hedde 3 milyona catmisdir Hal hazirda Parisde 2 milyondan bir qeder artiq ehali yasayir Etraf rayonlarda eksine ehali artmaqdadir 1921 ci ilde 4 85 milyon yasadigi halda 2006 ci ilde reqem 11 6 milyonu kecmisdir Tegaud yasli ehali esasen seheretrafinda yasamaga ustunluk verir Mehz buna gore de Parisi cavan seher adlandirirlar Ehalinin ekseriyyeti subaylardan ibaretdir Orta hesabla her parisli ailesi 1 75 neferden ibaretdir Etnik terkibi RedakteHal azirda Parisde 310 000 immiqrant yasayir ki bu da seherin ehalisinin 14 5 ni teskil edir Immiqrantlarin ekseriyyetini Portuqaliya Elcezair Merakes Avropa ve Afrika olkelerinden olan gelmeler teskil edir Inzibati bolgusu Redakte Parisin 20 belediye dairesi Seher iki aqlomerasiyadan intra muros divar ici ve Grand Paris Boyuk Paris den ibaretdir Paris 20 belediye dairesine arrondissementine fr arrondissements aʀɔ dismɑ bolunur Her bir daire dord mehelleni fr quartiers ehate edir Belelikle Paris 80 mehelleden ibaretdir Her bir mehelle oz polis sobesine malikdir Idarecilik Redakte Paris belediyyesi 2001 ci ilin martindan seherin belediyye bascisi Fransa sosialist partiyasinin numayendesi Bertran Delanodur Onun lehine seher surasinin 163 uzvunden 92 si oz sesini vermisdir 2008 ci ilde tekrar secilmisdir Qardaslasmis seher Redakte Italiya Roma 1956 Meshur deyime gore fr Seule Paris est digne de Rome seule Rome est digne de Paris it Solo Parigi e degna di Roma Solo Roma e degna di Parigi Yalniz Paris Romaya layiqdir yalniz Roma Parise layiqdir Iqtisadiyyati RedakteOlkenin muhum iqtisadi merkezidir Demek olar ki ekser senaye muessiselerinin banklarin sigorta telerabite kompaniyalarinin Vivendi Universal Groupe Lagardere Groupe TF1 meshur metbuat muessiselerinin Le Figaro Le Monde Liberation ofis ve menzil qerargahlari burada yerlesmisdir Issizlik olkenin orta issizlik seviyyesine uygundur Is yerlerinin 85 i xidmet sahelerinin payina dusur Umumiyyetle is yerlerinin 35 i iase xidmetinin 30 i istehsal muessiselerinin 20 i tikinti sektorunun ve 15 i yeyinti senayesinin payina dusur Turizm biznesi yuksek inkisaf seviyyesindedir 2007 ci ilde Paris magazalarinda cinli turistler 79 milyon yaponlar 87 milyon ruslar 72 milyon amerikalilar 71 milyon avro xerclemisler Le Figaro nesriyyatiNeqliyyat RedakteAvtomobil neqliyyati Redakte Parisetrafi dairevi yol Paris neheng neqliyyat qovsagina malik olub tarixi yollarin kesisdiyi seherdir Parisden radius sekilli muxtelif istiqametlere yonelmis avtomobil yollari baslangic gotururler Bu yollara A1 Lill isiqametli A4 Reyms isiqametli A5 Dijon isiqametli A6 Lion istiqametli A7 Never isiqametli A10 Orlean isiqametli A13 Ruan isiqametli avtomagistrallarini misal gostermek olar Bilavasite seheretrafi iki dairevi A86 ve A104 magistrallarina malikdir Seheretrafi dairevi yolun xeritesi Hava neqliyyati Redakte Paris uc beynelxalq hava limanina malikdir Sarl de Qoll Hava Limani sernisindasima hecmine gore Avropada 3 cudur Orli hava Hava Limani sernisindasima hecmine gore Avropada 9 cudur esasen daxili reysler heyata kecirilir Le Burje Hava Limani bir qeder kohnedir xususi ucaqlar ve avio kompaniyalar ucun istifade olunur Demiryol neqliyyati Redakte Sen Lazar vagzali Paris vagzallarinin demiryol xetleri Fransanin butun eyaletleri ve qonsu Avropa olkeleri ile birbasa elaqelidir Sen Lazar Normandiya Simal vagzali Boyuk Britaniya Eurostar Belcika ve Hollandiya Thalys TGV Serq vagzali Almaniya Avstriya Lion Alp Isvecre Italiya TGV Bersi Alp Italiya gece qatari Austerlic Austerlic Ispaniya Portuqaliya TGV Monparnas Bretan ve qerbi Fransa TGV Le Burje xususi olaraq yuk qatarlari ucun istifade olunur Ictimai neqliyyat Redakte Paris metrosu Paris metrosunun sxemi En rahat ve praktik neqliyyat vasitesi Paris metrosudur 1900 cu ilin iyul ayinda fealiyyet gosteren uzunlugu 212 5 km olan metro 16 xettden ibaretdir Metro infrastrukturuna eyni zamanda elave olaraq 5 RER A B C D E xetleri ekspress regional elektrik qatar xetti de daxildir Hele 1930 cu illerde legv edilmis tramvay xetlerinin 1992 ci ilden etibaren berpasina baslanilmisdir 4 xette malik tramvaylar Parisin esasen etraf mehellelerle elaqelendirilmesinde hec de az rol oynamirlar Parisin avtobus neqliyyat sistemine neinki adi marsrutlar eyni zamanda turist marsrutlari da daxildir 2007 ci ilden Parisde coxlu sayda avtomat velosiped kiraye menteqeleri Velib movcuddur Tehsil RedakteFransanin en nufuzlu tehsil muessiseleri Parisde yerlesir Sarbonna universitetinin esasi 1257 ci ilde xeyriyye meqsedile onlarla kasib telebenin tehsil ala bilmesi ucun Robert Sarbon terefinden yaradilmis kollecle qoyulmusdur XIV esrden etibaren universitet adlanaraq Parisin ve Fransanin en iri ve nufuzlu tehsil muessisesine cevrilmisdir 1968 ci il islahatindan sonra universitet 13 musteqil ali tehsil muessisesine bolunmusdur Sarbonna Universiteti Paris Dofin Universiteti Fransa Milli Kitabxanasinin oval zali Parisin diger meshur tehsil muessiselerine Kollec de Frans Politexnik mektebi Katolik institutu Dag meden ve Milli idareetme institutlari aiddirler Hemcinin 5 akademiyani xususile 1803 cu ilden terkib hissesi sayilan Fransa Akademiyasini ozunde birlesdiren Fransa Institutu Institut de France Parisde yerlesir Fransa Akabemiyasi Paris edebiyyat derneyi esasinda 1629 cu ilde Valentin Kanrar terefinden tesis edilmisdir Akademiya 1635 ci ilden dovlet elm muessisesi statusuna malikdir Fransa Milli Kitabxanasi 1368 ci ilde kral V Karl terefinden Luvrdaki sexsi kitabxanasi esasinda yaradilmisdir Kral XI Ludovikin vefatindan sonra monarxa mexsus butun elyazmalarin eneneye esasen mehv edilmesine qarsi cixaraq eksine onlarin toplanib kitabxana fonduna verilmesi qerarina gelmesi onu daha da zenginlesdirmisdir Muzeyler Redakte1793 cu ilde Fransa krallarinin kecmis iqametgahinda yaradilmis Luvr muzeyi dunyada en zengin 30 000 eksponatdan ibaret kolleksiyaya malikdir Dunya incesenetinin sedevrleri sayilan Mona Liza resm eseri ve Miloslu Venera heykeli mehz burada saxlanilir Luvr muzeyinin suseli piramida formasindaki girisi Muzey Orsay Pikasso muzeyi Orse muzeyi 1980 ci illerde Sena sahilindeki Viktor Lalunun layihesi esasinda 1900 cu ilde tikilmis kecmis Orse demiryol vagzalinin binasinda yaradilmisdir Muzeyin kolleksiyasi fransiz impressionistlerinin eserleri ile zengindir Pikasso muzeyinin kolleksiyasina 250 eser daxildir 1985 ci ilde Parisin Mare mehellesindeki 1656 1659 cu illerde insa olunmus Sale malikanesinde yaradilmis ve Pablo Pikassonun yaradiciligina hesr olunmusdur Kolleksiyaya esasen Pikassonun eserleri ve onun ozu terefinden yigilmis bir cox ressamin Jorj Brak Pol Sezan Anri Matis Amadeo Modilyani eserleri daxildir Teatr RedakteParisde iki opera teatri Opera Qarnye ve Bastiliya operasi fealiyyet gosterir 1875 ci ilde acilan ve memarinin adi ile adlandirilan Opera Qarnye nin sahesi 11 237 m olub dunyanin en boyuk operasi sayilir Opera Qarnye Boyuk zal Tamasa zaliGormeli yerleri RedakteParisin gormeli yerleri coxdur Bura memarliq tikilileri kuce ve meydanlar korpuler ve s aiddir Bunlardan ucu Napoleonun serencmi ile 1806 1836 ci illerde memar Jan Fransua Salqrin terefinden tikilmis Zefer tagi 1887 1889 cu iller arasinda Qustav Eyfelin layihesi esasinda insa edilmis Eyfel qullesi ve XII esrde Site adasinda tikilmis Notr Dam de Pari kilsesi Parisin simvoluna cevrilmisdir 8 Zefer tagi Notr Dam de Pari Eyfel qullesi Parisin gece goruntusu Bes kral meydani Redakte Parisin malik oldugu Bes kral meydani onun tarixini eyani eks etdiren atributlardan sayilir Esas meqale Vandom meydani Vandom meydani fr Place Vendome evvelki Boyuk Ludovik meydani fr Place Louis le Grand Parisin bes kral meydanindan biri Vandom meydani Parisin I arrondessmentinde Paris operasinin yaxinliginda yerlesir Meydana Paris metrosunun 3 7 8 xettleri ile yetismek mumkundur Vandom meydani 1699 cu ilde XIV Ludovikin serefine memar Jyulya Arduen Mansara terefinden lahiyelesdirilerek salinmisdir Meydan oz adini Sezar de Vandom sarayindan goturmusdur Bele ki 1720 ci ilde insaasi tamamlanan klassisizm memarliq uslubunda olan Sezar de Vandom sarayi meydani ehate edir Meydanin merkezinde 44 m hundurluyunde Romadaki Trayan sutununun benzeri olan Vandom sutunu ucalmaqdadir Sutunun ucunda Napoleonun heykeli qoyulmusdur Esas meqale Konkord meydani Paris Konkord meydani ya Raziliq meydani fr Place de la Concorde Klassizim uslubunda salinmis Parisin merkezi meydani 5 kral meydanindan biri Boyukluyune gore Fransanin Bordo seherindeki lat Quinconces meydanindan sonra ikincidir Sahesi 68 470 m dir Meydan Sena cayindan simalda VIII arrondissement erazisinde Tyuilri bagi ile Sanzelize prospekti arasinda yerlesir Konkord meydanina Rivoli ve Royal kuceleri acilirlar Esas meqale Viktoriya meydani Paris Viktoriya meydani ya Qelebe meydani fr Place des Victoires Parisin merkezi lakin bir o qeder de boyuk olmayan meydani 5 kral meydanindan dorduncusu Meydan Pale Royaldan simal serqde I ve II arrondissementlerin serheddinde Luvrdan 500 m simalda yerlesir Holland muharibesi bitdikden ve Nimvegen sulhu baglandiqdan sonra onun salinmasinin tesebbuskari marsal La Feyad olmusdur Marsal La Feyad hemin saheni alib etraf evleri sokdurub memar Jul Arduen Mansara merkezinde XIV Ludovikin at ustunde heykeli olan bir meydan salmagi tapsirir Bununla o fransizlarin Holland muharidesindeki qelebesini ebedilesdirmek istemisdir Esas meqale Dofina meydani Paris Dofina meydani ya Veliehd meydani fr Place Dauphine Parisin merkezi meydani 5 kral meydanindan ikincisi Meydan 1607 ci ilde kral IV Henri terefinden veliehd XIII Ludovikin serefine sifaris edilmisdir O dovrde XVII esrde bu meydan Voje meydanindan sonra ikinci kral meydani olmsdur Esas meqale Vogezler meydani Paris Vogezler meydani fr Place des Vosges Parisin en qedim meydani 5 kral meydanindan birincisi Mare mehellesinde yerlesen bu meydan kvadrat seklindedir 1799 cu ile qeder Kral meydani fr Place Royale adlanmis Brendler Redakte Esas meqale Chanel Chanel S A fr ʃaˈnɛl azerb Sanel XX esrin evvelinde Parisde moda dizayneri Koko Sanel terefinden tesis edilmis debdebeli geyim firmasi oz fealiyyetine 1910 cu ilde Parisde Kambon kucesi fr Rue Cambon 21 unvaninda Ritc otelinin arxasinda fr Chanel Modes atelyesini acmaqla baslamisdir Menbeler RedakteParis Alan Tillier Ein Dorling Kindersley Buch reisefuhrer VISaVIS Neuauflage 2007 2008 ISBN 978 3 928044 37 0 Paris Teresa Fischer Falk reisefuhrer Auflage 2004 ISBN 3 8279 0175 8 Istinadlar Redakte 1 2 archINFORM 1994 lt a href https wikidata org wiki Track P5383 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track P5604 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track Q265049 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track P5573 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track P5508 gt lt a gt http books google com books id QSIDAAAAMAAJ amp pg RA1 PA132 repertoire geographique des communes Institut national de l information geographique et forestiere lt a href https wikidata org wiki Track Q1665102 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track Q20894925 gt lt a gt Populations legales 2018 Fransa Statistika ve Iqtisadi Arasdirmalar uzre Milli Institutu 2020 lt a href https wikidata org wiki Track Q104619889 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track Q156616 gt lt a gt Parizh rus 22 iyunya 2021 Istifade tarixi 16 iyun 2021 Parizh rus 22 iyunya 2021 Istifade tarixi 16 iyun 2021 Comparateur de territoire Unite urbaine 2020 de Paris 00851 French INSEE Istifade tarixi 10 February 2021 Famous Places to Visit in ParisXarici kecidler RedakteParisde interavtiv virtual tur Paris Menbe https az wikipedia org w index php title Paris amp oldid 6050155, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.