fbpx
Wikipedia

Paraqvay

Paraqvay (rəsmi adı: Paraqvay Respublikası) — Cənubi Amerikada dənizə çıxışı olmayan dövlət. Cənubda və cənub-qərbdə Argentina, şimal-qərbdə Boliviya, şərqdə və şimal-şərqdə Braziliya ilə həmsərhəddir. Paytaxtı Asunson şəhəridir. Paraqvayın ərazisi 406.756 kvadrat kilometrdir.

isp.República del Paraguay
Paraqvay Respublikası
Paraqvay
Şüarı: Paz y justicia
(isp.«Sülh və hüquq»)
Himni: Paraguayos, República o Muerte
Paytaxtı
və ən böyük şəhəri
Asunson
Rəsmi dilləriispanQuarani
Etnik qrupları
paraqvaylılar -91%,braziliyalılar -3%,hindular -2%,almanlar -1%
İdarəetmə formasıPrezident respublikası
Mario Abdo Benitez[15.VIII.2018 ~]
Hugo Velazquez Moreno
[15.VIII.2018 ~]
Yaranması14.V.1811
Tarixi
• Yaranması
1811
Ərazisi
• Ümumi
406752 (60-cı yer)
• Su (%)
2,3%
Əhalisi
• 2015-ci təxmini
6 840 mln (102-ci yer)
• 28.VIII.2002 siyahıya alma
5 163 mln
• Sıxlıq
165/km2 (427.3/kv. mil)
İİİ(2013)0.709
yüksək · 111-ci yer
Valyutasıquarani (PYG)
Saat qurşağı-4
Yolun hərəkət istiqamətisağ
Telefon kodu595
ISO 3166 koduPY
İnternet domeni.py
Paraqvay

Mündəricat

Quarani dilində "Paraqvay" "böyük çaydan" deməkdir. Burada, ehtimal ki, Parana çayı nəzərdə tutulur. Cənubi Amerikanın mərkəzində yerləşdiyinə görə Paraqvayı bəzən "Amerikanın ürəyi" də adlandırırlar.

La-Plata hövzəsinin geniş ərazilərinin tədqiqi Xuan-Dias de Solisin rəhbərlik etdiyi ekspedi tərəfindən 1516-cı ildə Atlantik okeanında Parana və Uruqvay çaylarının mənsəblərinin əmələ gətirdikləri körfəzdən başlamışdır. Məhz ispan konkistadorlarının dayaq məntəqələri də elə okean sahillərində yaradılmışdı. Sonradan onlar materikin daxili hissələrinə, quarani hindularını yaşadığı Parana və Paraqvay çaylarının arasındakı vadiyə doğru irəlilədilər. Buradakı hindu tayfası yarımoturaq həyat tərzi keçirir, əkinçilik, ovçuluq və balıqçılıqla məşğul olurdular. Lakin okeandan uzaqlıq, təbii varidatın azlığı bu rayonu təsərrüfat nöqteyi-nəzərincə mənimsəməyə imkan vermədi. 1617-ci ildə böyük ərazini əhatə edən Rio-de-La-Plata iki hissəyə bölündü. Şimalda Quayara əyalətinin mərkəzi Asunsyon olmaqla Paraqvay adlandırıldı.

Paraqvayın xəritəsi

Ölkənin ərazisi qitə olatformasının qərb hissəsində yerləşir. Paraqvay çayı bu ərazini şərq və qərb hissələrə bölür. Cənub-şərqində hündürlüyü 300–400 m-ə çatan Parana Platosu və hündürlüyü 700 m-ə çatan qədim platforma qalxması, Parana çayının qərbində geniş Çako ovalığı yerləşir. Bu ovalığın səthi çayların And dağlarından gətirdiyi çöküntü materialları ilə örtülmüşdür.

Cənub tropikinin hər iki tərəfıni əhatə edən Paraqvayın əlverişli iqlimi vardır. Şərqi Paraqvayın iqlimi əsasən subtropikdir, lakin Çakoda hava isti və quru tropik xarakterlidir. Çakoda yayda (oktyabr mart ayınadək) orta aylıq temperatur 29 °C-yə, maksimum isə 47°-C-yə çatır. Təsadüfi deyildir ki, materikin təxminən ortasında yerləşən bu vilayət ən isti və qurudur. Şərqi Paraqvayda yayın orta temperaturu 27 °C-dir və ən isti aylar dekabr, yanvar, fevraldır ki, materikin daxili, hissələrində isti və rütubətli küləklər əsir. Qış dövründə Şərqi Paraqvayda havanın temperaturu 15-24 °C arasında tərəddüd edir. Hərdənbir sərt şaxtalar plantasiyalara ciddi zərər yetirir. Bu adətən Cənubda pampadan soyuq hava kütlələlri Pataqoniya istiqamətindən Parana-Paraqvay ovalığı boyu əraziyə daxil olarkən baş verir. Şərqi Paraqvayda qasırğalar az-az hallarda, qısamüddətli olur və ərazinin bir hissəsini əhatə edir. Yağıntıların düşməsində mövsümilik nəzərə çarpır. Şərqdən qərbə doğru onun miqdarı azalır.

Paraqvay çayı vadisində quraqlıq dörd ay (iyun-sentyabr) ərzində davam edir, yalnız ölkənin şərq hissəsində il boyu bərabər miqdarda yağıntılar müşahidə edilir. Çakonun Boliviya ilə sərhəddindən başqa ölkə ərazisi çaylarla əhatələnir. Onun ən iri çayları Parana və iri qolu Paraqvaydır. Parana uzunluğuna və hövzəsinin sahəsinə görə Amazondan sonra Latın Amerikasında ikinci yeri tutur. Parana aşağı axarlara doğru getdikcə genəlir, sürəti azalır və gəmiçilik üçün yararlı olur. Paraqvay da Parana kimi öz mənbəyini Braziliyadan götürür. Ümumi uzunluğu 2,5 min km olan çay ölkə ərazisindən 900 km məsafədən keçir. Ölkə ərazisini şimaldan cənuba doğru kəsib keçən çay özünün yuxarı axarında Braziliya, aşağı axarında isə Argentina ilə dövlət sərhəddini yaradır. Paranadan fərqli olaraq, o, sakit axarlıdır və yatağı boyu düzənlikdən keçir. Paranaya qovuşan yerdə dərinliyi 22 m-dir. Paraqvay ölkənin əsas nəqliyyat damarıdır. Yatağının mütəmadi olaraq dərinləşməsi nəticəsində gəmilər Konsension limanına, dəniz gəmiləri isə Asunsiyonadək gələ bilir.

Paraqvayın mineral resursları hələ o qədər də yaxşı öyrənilməmiş, faydalı qazıntı işləri fəal surətdə həyata keçirilməmişdir. Dəmir filizi, manqan, mis, həmçinin kükürd, qranit, bazalt, çöl şpatı, əhəng və digər tikinti materiallarının müəyyən qədər ehtiyatı vardır. Çakoda neft ehtiyatları aşkar edilmişdir. Ölkənin əsas təbii ehtiyatı onun meşə resurslarıdır ki, ərazinin 56 faizini örtür. Parana Platosu daha sıx meşəliyə malikdir, qərbə doğru irəlilədikcə onun seyrəlməsi müşahidə edilir. Rütubətli şərqdə qırmızı-ferralit torpaqlarda həmişəyaşıl meşə və kolluqlar, mərkəzdə bataqlıqlaşmış meşələr, hündürboylu otları olan savannalar və bataqlıqlar növbələşir. Qərb hissədə tropik meşələr, qonur-qırmızı torpaqlar qiymətli kebraço, alqarrobo, çanyar və digər qiymətli ağaclarla zəngindir.

Parana Platosundan qərbə doğru palma meşəliyi yayılmışdır. Palma ağacının bir növü olan karnauba (mum, şam palması) geniş şöhrət qazanmışdır. Bu ağacın hündürlüyü 10–12 m, yarpağının diametri 2 m-ə çatır. Mum qatı cavan yarpaqları rütubət itirməkdən qoruyur. Cır portağal meşələri Paraqvayın sol qolları boyu, həmçinin də Asunsiyon-Enkaraasyon dəmiryol xətti boyu uzanır. Onların yarpağından alınan efir yağı ixrac olunur. Portağalın mədəni növlərinin meyvəsi dadına görə yüksək qiymətləndirilir. Çakonun quraqlığa davamlı meşələrində kebraço ağacı xüsusilə fərqlənir. Onun oduncağında 30 %-dək tanin vardır ki, ondan gön-dəri sənayesində işlədilən aşılayıcı istehsal edilir. Kebraço meşə massivlərinin yaradılması və ondan istifadə təsərrüfat əhəmiyyəti kəsb edir. Bu ağacın oduncağı bərk, ağır və gec bərpa olunandır, uzunömürlüdür. Buna görə də kebraço meşələrinin səmərəli istifadəsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Paraqvay bütöv Amerikada iqtisadi cəhətdən ən geridə qalmış İspan müstəmləkəsi olmuşdur. Yalnız müstəqillik əldə etdikdən yarım əsr sonra iqtisadi inkişaf üçün ilkin addımlar atılmağa başlanmışdır. İlk əvvələr dövlət ölkəni xammal və ərzaq məhsulları idxal etmək və xaricdən asılı vəziyyətdən çıxarmaq üçün tədbirlər görməyə başladı. Heyvandarlığı inkişaf etdirmək, pambıq, buğda, və qarğıdalı istehsalını artırma təşəbbüsündə olanları mükafatlandırırdı. Bu həmçinin də milli sənaye şamil edildi.

Paraqvayın təbii imkanları yüksək məhsuldar əkinçiliyin və maldarlığın inkişaf etdirilməsinə, milli sənayesinin yaradılmasına gözəl şərait yaradır. Lakin təəssüf ki, hələ də ərazinin çox hissəi lazımi şəkildə mənimsənilməmiş, bir çox təbii, o cümlədən hidroresurslar kifayət qədər tədqiq edilməmiş, mövcud meşə massivləri birtərəfli və zəif istifadəyə cəlb edilmişdir. Emaledici sənaye demək olar ki, rüşeym halında və bəsit formasındadır.

Ölkə iqtisadiyyatı zəif inkişaf edir, adambaşına milli qəlir Venesuela, Argentina, Braziliya, Meksika və Çiliyə nisbətən 5-6 dəfə aşağı səviyyədədir. Onun iqtisadiyyatının əsasını kənd və meşə təsərrüfatı təşkil edir. Əmək qabiliyyətli əhalinin də 3∕4-ü bu sahələrə cəlb olunmuşdur. Muzdlu fəhlələr kənd təsərrüfatından savayı meşə təsərrüfatlarında da çoxdur. Onlar yarba-mate yarpaqlarının yığılıb, emal olunmasında, ağac tədarükündə, kebraço şirəsi hazırlanmasında iştirak edirlər. Xarici ölkələrin kapital qoyuluşunda Argentina daha üstün yer tutur.Argentina kapitalı əsasən kebraço şirəsi, paraqvay çayı, sement, ağac emalı və heyvandarlıq məhsulları istehsalına yönəldilmişdir.

Ölkə iqtisadiyyatında xarici kapitalın xüsusi çəkisi getdikcə artmaqdadır. Burada ABŞ, İngiltərə, Braziliya və Argentina müstəsna rol oynayırlar. XX əsrin 60-70-ci illərində durğunluq keçirn ölkə iqtisadiyyatı regionda digər ölkələrdən geri qalmış, ÜDM-un və milli gəlirin artım sürəti aşağı olmuşdur. Paraqvay həmçinin Latın Amerikasının digər ölkələrində tək ÜDM-un həcmi ilə deyil, həm də orta illik artım səviyyəsinə görə də geridə qalır. ÜDM-un srtukturu göstərir ki, ölkədə iqtisadiyyat hələ də durğunluq həddni aşmır və dəyişməz qalmaqdadır. Son illər xidmət sahələri sürətlə inkişaf edərək istehsal bölməsinə sərf ediləsi maliyyə imkanlarını özünə cəlb edə bilmişdir. Son 10 ildə Paraqvayın ümumi daxili məhsul istehsalında tikintinin xüsusi çəkisi çox sürətlə artır. Bu ilk növbədə amerika krediti əsasında SES-nin, strateji əhəmiyyətli avtomobil yolunun çəkilişi ilə izah edilir.

Ümumiyyətlə, son 50 ildə ölkənin iqtisadiyyatının inkişafına və yenidən qurulmasına xarici kapitalın cəlb edilməsi sürətlənmişdir. Argentina kapitalı əsasən kebraço şirəsi, paraqvay çayı, sement, ağac emalı və heyvandarlıq məhsulları istehsalına yönəldilmişdir. Parana çayı üzərində Argentina ilə birgə tikilən bu SES-nın istehsal gücü 3,7 mln.kVt-dır. Parana çayı üzərində ən nəhəng SES-nın tikintisi artıq başa çatmışdır. Bu SES-ın tikintisi 16 ilə, tiknti xərci isə 18 mld. dollara başa gəlmişdir. 70-ci illərdən etibarən Paraqvayın nəinki öz ehtiyaclarını ödəyir, hətta Braziliya və Argentinaya da elektrik enerjisi ixrac edir.

Kənd təsərrüfatı

Paraqvayın iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Ölkənin ümumi daxili məhsul istehsalında kənd təsərrüfatının xüsusi çəkisi 27,2%-dir, ölkəyə daxil olan valyutanın 95%-ni verir. Ölkə iqtisadiyyatının aqrar xarakterli olmasına baxmayaraq, əhalinin cəmi 89%-ni ərzaq məhsulları ilə təmin edir, qalan hissəsi isə xaricdən, xüsusilə Braziliya və Argentinadan idxal edilir. İdxal məhsullarının da 70-80 %-i buğdanın payına düşür.

Latifundizm və yarımnatural kiçik hissələrə bölünmüş xırda təsərrüfatlar kənddə əsas torpaq mülkiyyətidir. 2,5 min latifunçunun əlində ölkənin torpaq sahəsinin 3/4-ü cəmləşmişdir. 25 iri torpaq sahibkarı ailəsinə ümumi torpaq fondunun təxminən yarısı mənsubdur. Ölkənin qərb əraziləri üçün heyvandarlıq latifundiyaları ixtisaslaşmış sahələrə çevrilmişdir və iri estansiya (heyvandarlıq təsərrüfatı) 30-40 min baş mal-qaraya sahibdir. Şərqdə iri heyvandarlıq təsərrüfatları ilə yanaşı kiçik kəndli təsərrüfatları da vardır. Lakin kəndli təsərrüfatlarının 2/3 hissəsi iri olmayan əraziləri ya icarə, ya da hüququ əsası olmayan zəbt formasında (okupantes) becərmə məcburiyyətində qalmışlar. Onun istehsal gücü 12,6 mln.kVt miqdarında hesablanmışdır. Ölkədə fəaliyyət göstərən 185 minə yaxın təsərrüfatlarda 850 min nəfər, yəni ölkənin iqtisadi fəal əhalisinin 60%-ə qədəri çalışır.

Kənd təsərrüfatı məhsulunun istehsal səviyyəsi olduqca aşağıdır. Təsərrüfatların texnika və kübrə ilə təchizatı çox zəifdir. Kənd təsərrüfatı məhsulu istehsalının çeşidində və həcmində müəyyən dövrlərdə olan irəliləyişlər, adətən ya həmin məhsula təlabatın dünya bazarında artmasından, ya da əlverişli iqlim şəraitindən asılı olur. Son illər ixrac olunan məhsulların istehsal həcmində müəyyən artım hiss edilməkdədir. Vaxtı ilə Paraqvay çayı ən çox ixrac olunan və bölgəyə külli miqdarda valyuta gətirən məhsul idisə, indi o, az gəlir gətirən sahəyə çevrilmişdir.

Ölkənin əsas əkinçilik rayonu Parana, Paraqvay çayları və şimal-şərqdən keçən Asunsiyon-Enkarnason dəmiryol xətti arasında yerləşən üçbucaq şəkilli ərazidir. Burada kiçik və orta təsərrüfatlar üstünlük təşkil edir. Əkinçilikdə ərzaq bitkisi kimi bütün təsərrüfatlarda qarğıdalı və maniok əkilir.

Son illər ərzində çəltik əkini və istehsalı da xeyli artırılmışdır. Onun əkin sahəsi hazırda 13-15 min ha, istehsalı isə 43-50 min tona çatır. Paraqvaylıların qida rasionunda şirin kartof-batatın xüsusi yeri vardır, illik istehsal həcmi 110-150 min ton təşkil edir. Şəkər qamışının əkin sahəsi artmasa da, istehsal həcmi sürətlə artmaqdadır. Şəkər qamışının əkin plantasiyalarının əsas rayonları Kiindi şəhərindən şimalda Asunsiyondan sonra Paraqvay çayının sağ sahillərində, Vilya-Ayes şəhərinin ətrafındadır.

1950-ci illərdən etibarən ölkədə qəhvənin istehsalına maraq artmağa başladı. 1953-cü ildə Şimali amerika firması “Amerikan kofı korporeyşn” və braziliyalı "Lunardeli" maliyyə qrupu Aedro-Xuan Kabalyero şəhəri yaxınlığında, Braziliya ilə sərhəddə 25 milyon hektar torpaq almışdır. Bu torpaqlarda hərəsi 50 ha (25 min ədəd qəhvə ağacı) olan plantasiyalar salınmışdır.

Texniki bitkilər içərisində pambıq və tütün istehsalı xüsusi yer tutur. Bu bitkilər geniş şəkildə 1920-ci ildən sonra əkilməyə başlanmışdır. Hazırda pambıq üçün 85-90 min ha əkin sahəi ayrılmışdır. O, əsasən paytaxtın şərq dəmir yolu xətti boyu ərazilərdə becərilir. Onun istehsal həcmi 58-70 min tona çatdırılmışdır. Paraqvay pambığı yüksək keyfıyyətli və uzunliflidir. Orta məhsuldarlıq hər h-dan 700-800 kq-dır. Çiyiddən ərzaq məhsulu məqsədilə yağ istehsal edilir.

Ölkədə becərilən ixrac istiqamətli bitkilərdən biri də tütündür. Tütün əsasən Asunsiyondan şərqdə 5-10 min ha ərazidə becərilir və orta hesabla hər il 28-30 min ton məhsul götürülür. İstehsal olunmuş tütünün 60%-ə qədəri Argentina, Uruqvay, Qərbi Avropa və Şimali Afrika ölkələrinə ixrac edilir. Yağlı bitkilər içərisində daha geniş yayılmışı yer fındığı, yənı araxisdir. Araxisin vətəni Cənubi Afrikadır və Paraqvay ərazisində onun əkin sahəsi 18-20 min ha, istehsal həcmi isə 19-25 min t-dur. Ölkənin kənd təsərrüfatında sitrus bitkilərinin 3/4- ü banan, ananas və digər meyvələrin istehsalı xüsusi yer tutur. Hər il orta hesabla naringi, partağal, limon və digər meyvələrin istehsalı 25-30 min sentnerdir. Paraqvay çayının sol qolları boyu və Asunsiyon-Enkarnason dəmir yolu xətti boyu portağal meşəliyi uzanır. Dünya portağal yağı istehsalının 3/4-ü Paraqvayın payına düşür və o, tibbdə və kosmetika sahəsində qiymətli xammaldır. Paraqvayda istehsal olunan mədəni portağal olduqca yüksək keyfiyyəti, dadı, qoxusu ilə Latın Amerikasında müqayisəyə gəlməzdir.

Asunsiyon şəhərinin əsası qoyulduqdan dərhal sonra ispanlar bura yeddi inək və buğa gətirdilər. Onlardan törəmiş iri buynuzlu mal-qara nəinki Paraqvayda, hətta Argentina və Uruqvayda iri sürülərin yaranmasına səbəb oldu. Otlaq heyvandarlığı indi də Paraqvayda kənd təsərrüfatının əsas sahəsi kimi özünü göstərir. Bu təsərrüfat sahəsi kənd təsərrüfatı ümumi daxili məhsulun 1/3-ni, ölkənin ümumi daxili məhsulunun 19%-ni, milli gəlirin 13%-ni verir. Ölkədə üç əsas heyvandarlıq rayonu vardır. Onlardan biri Paraqvay və Parana çaylarının arasındakı üçbucaq şəkilli subasarın şirəli otlağı, ikincisi, Paraqvayın sol sahili boyu, üçüncüsü isə getdikcə daha böyük əhəmiyyət kəsb edən Paraqvay Çakosunun cənub-şərq hissəsidir. Heyvandarlıq ölkədə əsasən ətlik istiqamətlidir. Yalnız Asunsiyon ətrafında südlük istiqamətli heyvandarlıq inkişaf etmişdir. Ölkədə heyvandarlığın inkişafı Argentina və Uruqvayla gərgin rəqabət şəraitində gedir. Ölkə ərazisinin 34%-ni çəmənlik və otlaqlar təşkil edir. Bunların da 90%-i iri torpaq sahibkarlarının əlindədir, heyvandarlıq latifundiyalarında cəmləşən iribuynuzlu mal-qaranın da 40 %-dən çoxu həmin sahibkarlara məxsusdur. Ölkədə olan mal-qara əsasən kreol növündəndir, iqlimə yaxşı uyğunlaşmışdır, lakin az ət verəndir. Cins tərkibinin yaxşılaşdırmaq, məhsuldarlığını artırmaq üçün Avropadan bir neçə döl növü gətirilmişdir. İxrac işinin artırılması məqsədilə heyvandarların vergisinin azaldılması, ölkəyə gətirilən maşın və avadanlıqların gömrük rüsumunun ləğv olunması, dünya bazarında paraqvay əti, gön-dəri məhsullarının rəqabətinin tənzimlənməsi sahəsində xeyli iş görülmüşdür.

Meşə təsərrüfatı

Paraqvay iqtisadityyatında, xüsusilə də xarici ticarətdə meşə təsərrüfatının xüsusi rolu vardır. Ölkə ərazisinin 56%-ni örtən meşə ümumi daxili məhsulun 4%-ni, milli gəlirin 2%-ni verir. Meşə massivlərinin 92%-i xüsusi, 5%-i dövlət, 3%-i kooperativ mülkiyyətə məxsusdur. Ölkənin əmək qabiliyyətli əhalisinin 3%-dən çoxu meşə təsərrüfatında çalışır.

Müstəmləkə dövründə əsas meşə sənayesi cır paraqvay çayı - yorba-mate yarpağının yığılması olmuşdur. Bu çay yarpağının qısa müddətdə acgözlüklə və necə gəldi yığımı ölkənin cənub-şərqində yaorba-mate bitkisinin yox olmasına gətrib çıxarmışdır. Qonşu Argentinada paraqvay çayına təlabatının artması onun yeni-yeni plantasiyalarının yaradılmasına səbəb oldu. Meşələrin ağac tədarükü olduqca primitiv yolla həyata keçirilir. Kəsilmiş ağaclar ya fəhlələr vasitəsilə müəyyən ərazilərə daşınır, ya da Parana, Paraqvay və onların qolları vasitəsilə müəyyənləşmiş dayanacaqlara axıdılır.

Çakonun şimalında Paraqvay çayının sahili boyu park meşələrinin kebraço ağacları daha intensiv surətdə mənimsənilir. Argentina ilə yanaşı Paraqvay da dünya bazarında kebraço şirəsi ixrac edir. 1941-ci il müqaviləsinə əsasən dünya bazarına çıxarılan kebraço şirəsinin 20%-i Paraqvayın, 80%-i isə Argentinanın payına düşməlidir. Kebraço tədarükü əsasən Paraqvay çayının qərbində PuertoQurani və Puerto-Pinesko rayonu ərazisində həyata keçirilir.

Sənaye

Paraqvayda sənaye olduqca zəif inkişaf etmişdir və əsasən də bir sıra kənd təsərrüfatı və meşə materialları emal edən müəssisələrlə təmsil olunur. II Dünya müharibəsi dövründə xarici məhsulların kəskin şəkildə çatışmaması Latın Amerikası ölkələrində yüngül sənayenin inkişafına çox yaxşı zəmin yaratdı. Lakin Paraqvayda sənaye əvvəlki səviyyədə qalaraq özünün olduqca zəif texniki təchizatı ilə xarakterizə olunaraq qalmaqda davam edir. Digər tərəfdən sənayenin inkişafına bir sıra amillər də mane olur. Belə ki, daxili bazarın kasadlığı, xarici kapitalın təsiri, kadrların çatışmamazlığı, yanacaq-energetika bazasının zəifliyi, nəqliyyat vasitələrinin çatışmamızlığı, yolların kifayət qədər olmaması belə amillərdəndir. Xarici kapital ölkədə ən iri sənaye müəssisələrinə sahibbdir. Son illər ABŞ, İngiltərə, AFR, Fransa ilə yanaşı, Braziliya, Argentinada Paraqvay sənayesinə, xüsusilə də, elektroenergetika, dağ-mədən, meşə sənaye, neft emalı və digər sahələrə marağı artırmışdır. Ümumi daxili məhsul istehsalında sənayenin xüsusi çəkisi uzun illərdir ki, 16-20% həcmində qalmaqdadır. Lakin son 10 ildə Argentina, Braziliya və Uruqvayla birgə elektroenergetika sənayesinin inkişafında ciddi dönüş yaranmışdır. Lakin buna baxmayaraq, ölkədə ümumi daxili məhsulun istehsalının orta illik artım sürəti Latın Amerikasının əksər ölkələrindən geri qalmaqdadır.

Son illərdə Paraqvayda fəaliyyət göstərən sənaye müəssisələrinin 45% yeyinti, 12% toxuculuq, 13%-i kimya, 10%-i müxtəlif içki və tütün, 3%-i ağac emalı sənaye sahələrinin payına düşür.

XX əsrin sonlarında demək olar ki, sənayenin bütün sahələri paytaxtda cəmləşmişdir. Hazırda Mərkəzi rayonda, Asunsiyon da daxil olmaqla sənaye müəssisələrinin 76%-i cəmləşir.

Emaledici sənayenin əsas sahəsi yeyinti sənayesidir. Ölkədə şəkər istehsalı getdikcə təkmilləşərək dünya bazarında bu məhsulların təlabatına uyğunlaşmışdır. Əsasən paraqvaylı olan və yaxın xaricdə yaşayan sahibkarlar ölkənin şəkər sənayesinin ümumi məhsulunun 70%-ni verir. Bitki yağı istehsalında ölkənin böyük müvəffəqiyyəti vardır. Belə ki, tuiq yağı evir yağı istehsalına görə dünyada birinci yeri tutur. Ölkənin toxuculuq sənayesi 19 pambıqtəmizləmə və 18 toxuculuq fabriki ilə təmsil olunur. Yekun məhsul istehsalının yarıdan çoxu amerika şirkətlərinin payına düşür. Ən iri fabriklər Asunsion və Paraqvay çayı üzərində yerləşən Pilar şəhərində yerləşir. Müəssisələrin əksəriyyəti yerli pambığın əsasında işləyir və ilkin parça istehsal edir. Dəri-ayaqqabı sənayesinin müəssisələri əsasən Asunsion və Puerto-Sastredə yerləşir.

Gön-dəri məhsulları və ayaqqabı istehsasalı əhalinin təlabatını hələlik ödəmir, istehsal olunan dərinin böyük əksəriyyəti ixrac edilir.

Taxta-şalban sənayesinin əsas mərkəzləri Vilyarrika və Keronel-Ovyedo şəhərlərinin ətrafında, həmçinin də Konsepsion, San-Pedro-Rosario və Enkarnosyon rayonlarındadır. 1952-ci ildə Konsepsion yaxınlığında Vanyeşdə sement zavodu işə düşmüş, il 12-14 milyon ton məhsul istehsal etməyə başlamışdır. Ölkənin sementə olan təlabatı ödənilmiş, qalan hissəsi Boliviya və Braziliyaya ixrac edilməyə başlamışdır.

Ölkədə dəmir filizi, nikel və digər faydalı qazıntıların müəyyən qədər ehtiyatının olmasına baxmayaraq, dağ-mədən sənayesi kifayət qədər inkişaf etməmişdir. Hələ 1954-cü ildə İbikun şəhəri yaxınlığında az da olsa dəmir filizi emal edilməyə başlasa da indiyədək müəyyən inkişaf nəzərə çarpmır.

İngilis və amerikan neft krallarının rəqabəti 1930-cu illərdə Paraqvayla Boliviya arasında müharibənin başlanmasına səbəb oldu. Boliviyanın neftli zonasının kənarındakı mübahisəli Çako vilayəti müharibə nəticəsində Paraqvaya nəsib oldu. ABŞ, İngiltərə, Kanada, Braziliya və digər dövlətlərin neft şirkətləri Paraqvay Çakosu ilə konsessiya danışıqlarını davam etdirdilər. Nəhayət, amerika şirkətləri olan “Pyur oyl of Paraqvay” və “İnterneşnl prodaktş korporeyşn”, həmçinin Braziliya firması “Petrolera quarani” və “Karlos Kasada limitada” belə konsessiya əldə edə bildilər. 1958-ci ilin axırlarında “Pyur oyl of Paraqvay” şirkəti ilk neft quyularını qazmağa başladı.

Keçən əsrin 70-ci illərinin əvvəllərinədək Paraqvay elektroenergetikanın inkişaf səviyyəsinə görə Latın Amerikasında axırıncı yeri tuturdu. Cəmi 47 İES vardı və əsasən də gətirilmə neftə və oduna əsaslanırdı. Elektrik enerjisin ölkə ehtiyacının cəmi 30%-ni ödəyə bilirdi. İstehsal gücü 136 min kvt olan “Akaray-1” və “akaray -2” SES-ləri Akaray çayı üzərində tikildikdən sonra enerjiyə olan təlabat ödənildi. 1973-cü ildən etibarən Paraqvay Cənubi Amerikada ilk elektroenerji ixrac edən ölkə oldu. Braziliya və Argentina ilə birgə tikilən SES-lər istifadəyə verildikdən sonra Paraqvay onlarla birgə tikilən stansiyaların elektrik enerjisinin cəmi 1,8%-ni istehlak edir, qalanını Argentina və Braziliyaya ixrac edir.

Emaledici sənayenin əksər müəssisələri, kebraço şirəsi istehsal edən zavod, taxta-şalban, şəkər və şərab zavodlarından başqa, mərkəzi dairələrdə və ya ona bitişik rayonlarda cəmləşmişdir.

Müharibədən sonrakı dövrdə dənüyütmə sənayesi sürətlə inkişaf etməyə başlamışdır. Əgər müharibədən əvvəl o unu xaricdən gətirirdisə, Asunsion, Enkarnason və konsensionunda, tikilən dənüyütmə müəssisələrindən sonra o, yalnız buğda idxal edir.

Məhsulun dəyərinə görə yeyinti sənayesindən sonra kimya sənayesi xüsusilə fərqlənir. Burada aparıcı sahə kebraço şirəsi istehsalıdır.

Nəqliyyat

Paraqvayın sənayesinin və bütövlükdə iqtisadiyyatının inkişafına nəqliyyatın və rabitə vasitələrinin zəifliyi öz mənfı təsirini göstərmişdir. Təxminən 140 il bundan əvvəl prezident Karlos Antonio Lopesin əmri ilə Cənubi Amerikanm ən qədim dəmiryollarından biri əsgərlər tərəfındən inşa edilməyə başlamışdır. Bu yol Asunsionu Paraquari şəhəri ilə, 1886-cı ildə Vilyarriki, 1911-ci ildə isə Enkarnasyonla birləşdi. İki ildən sonra Enkarnasyonla Pasadas arasındakı bərə Argentina dəmiryol şəbəkəsi ilə birləşdi və Asunsion Buenos-Ayreslə dəmiryol əlaqəsinə malik oldu.

Bundan əlavə bir sıra qısa dəmiryol budaqları vardır ki, onlar da xüsusi şirkətlərə məxsusdur. Onların hamısı Çakonun daxili rayonlarını portlarla birləşdirir. Bu yollarla kebraço ağacları şirə almaq üçün zavodlara daşınır. Hazırda ölkənin dəmiryol xəttinin ümumi uzunluğu 1,5 min km, yükgötürmə qabiliyyəti ildə 85-90 min tondur.

Son illər Paraqvay hökuməti avtomobil yollarının salınmasına diqqəti artırmışdır. Xüsusilə strateji əhəmiyyət kəsb edən beton və asfalt yollarının çəkilişinə daha çox fikir verilir.

Ölkənin vacib nəqliyyat arteriyalarından biri də çay nəqliyyatıdır. Bu sahədə Parana və Paraqvay çayları və onların qolları mühüm rol oynayır. İl boyu istifadə oluna bilən çay yollarının ümumi uzunluğu 3,5 min km-dən çoxdur. Bu yollarla hər il orta hesabla 0,5-1 mln. ton yük daşınır. İri çay və orta dəniz gəmiləri Asunsion, orta çay gəmiləri isə Konsensionadək qalxa bilirlər, hətta dayaz çökmə gəmiləri okeandan 2700 km aralanaraq Paraqvayla Braziliya limanı olan Korumbayadək qalxa bilirlər. Paraqvay və Parana çayları ilə ixrac-idxal əməliyyatlarının 90%-i həyata keçirilir.

Son illər hava nəqliyyatı çox sürətlə inkişaf etməyə başlamışdır. Daxili iqtisadi və inzibati əlaqələrlə yanaşı beynəlxalq liman olan Asunsion bu gün müasir təyyarə, aparatura və texnika ilə təchiz olunmuşdur.

Müasir Paraqvayın əhalisi özünün yekcinsliyi ilə seçilir, hər 10 nəfərdən 9-u metisdir. Metislər Paraqvay əhalisinin 95%-ni təşkil edir. Onların damarlarında ispan və hindu qanı axır. Paraqvayda müxtəlif etnik qruplar yaşayır. Onlardan ən geniş yayılmış xalq mestizolardır. Ölkədə ispanlar, brazilyalılar, portuqallar və s. yaşayır. Çakoda, Şərqi Paraqvayın qapalı ərazilərində təmizqanlı hindular ölkə əhalisinin cəmi 4%-ni təşkil edir. Zəncilər və mulatlar sayca az olduqlarından əhalinin qarışmasında və formalaşmasında mühüm rol oynaya bilməmişlər.

1930-cu ildə Paraqvayın əhalisi 850 min nəfər, 1963-cü ildə 1,9 mln. nəfər, 2000-ci ildə 5,3 mln.nəfər, 2005-ci ildə isə 6,3 mln. nəfər, əhalinin illik artımı 2,3-2,5 % olmuşdur. Son siyahıyaalmaya görə əhalinin sayı 6.4 mln. nəfərə yaxındır (iyul 2010). Əhalinin İllik orta artımı 1,3%-dir. Orta ömür müddəti kişilərdə 73, qadınlarda 79 ildir. Ölkə əhəlisinin 60 faizini şəhər əhalisi təşkil edir (2008). Əhalinin cins tərkibində qadınların xüsusi çəkisi daha böyükdür, bu ilk növbədə ölkənin tarixində baş vermiş müharibələr, kişilərin qonşu ölkələrə emiqrasiyası ilə əlaqədardır. Ölkədə aparılan tədqiqatlar göstərir ki, kənd yaşayış məntəqələrində hər üç təsərrüfatdan birində kişi yoxdur. Son dövrlərdə əhalinin sayı ancaq təbii artım hesabınadır. Avropalıların bura gəlişi o qədər də kütləvi olmamışdır. 1870-ci ildən yarım əsr ərzində köçüb gələnlərin sayı 12-15 min nəfərdən artıq olmamışdır və əsasən italyan, fransız, ispan və ingilislərdən ibarət olmuşdur. Onların da bir çoxu iri torpaq sahibkarları, sənayeçilər, maliyyəçilər və biznesmenlər olmuş, ölkənin iqtisadi, siyasi və ictimai həyatında mühüm rol oynamışlar.

2005-ci ildə iqtisadi fəal əhalinin 43 %-i kənd təsərrüfatında, 16 %-i sənayedə, 11 %-i rabitə və nəqliyyatda, 30 %-i ticarət və digər sahələrdə cəmləşmişdir.

Əhalinin orta sıxlığı hər kvadrat kilometrdə 4-5 nəfərdir. Bu göstərici Boliviyadan sonra regionda ən aşağıdır. Ərazidə əhali qeyri-bərabər məskunlaşmışdır. Ölkə ərazisinin 60 %-ni əhatə edən Çakoda ümumi əhalinin cəmi 5%-i cəmləşmişdir. Meşə ilə örtülü yüksək sahələr də zəif məskunlaşmışdır. Paraqvay çayının sol sahilində hər bir m2 -ə 30 nəfər düşür. Əhalinin nisbətən sıx məskunlaşdığı hissəsi Asunsiyonla Enkaraason şəhəri arası təpəli düzənlikdir. Şəhər əhalisinin xüsusi çəkisinə görə, Paraqvay Latın Amerikasında axırıncı yeri tutur. Ölkədə iri şəhərlər yoxdur və əksəriyyətində əhali 30-40 min nəfərdir. Latın Amerikasının əksər ölkələrində olduğu kimi burada da şəhərlər ispan plana uyğunluğundadır.

Ümumi şəhər əhalisinin yarıdan çoxu Asunsiyonda yaşayır. Əsası 15 avqust 1537-ci ildə qoyulmuş Asunsiyonun əhalisi 1960-cı ildə 295 min, hazırda isə 900 min nəfərdən çoxdur.

Paraqvay mədəniyyətinin tanınmış nümayəndələrindən biri şairə, roman və hekayələr müəllifi, bədii keramika sahəsində də tanınan Jozefina Pladır (1903—1999). Paraqvayın tanınmış yazıçılarından biri də Servantes mükafatı laureatı Auqusto Roa Bastosdur (1917—2005).

Paraqvaylı klassik gitaraçı və bəstəkar Aqustin Pio Barrios Manqore (1885—1944) — Avropada məşhurluq qazanmış ilk Cənubi Amerika gitaraçısıdır; o klassik gitara üçün üç yüzdən əsərin müəllifidir.

Paraqvayın milli musiqi aləti — Paraqvay arfasıdır.

Paraqvaylılar Latın Amerikasında yeganə ikidilli xalqdır. Paraqvayda dövlət dili ispan və quarani dilləridir. Latın Amerikasının digər ölkələrindən fərqli olaraq Paraqvayda ümumi ünsiyyət dili kimi yerli əhalinin dilindən-quarani dilindən geniş istifadə olunur.

Ölkədə bir çox partiyalar fəaliyyət göstərir ki, onlardan biri də Paraqvay Kolorado Partiyasıdır.

Paraqvay ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.

Paraqvay
paraqvay, rəsmi, adı, respublikası, cənubi, amerikada, dənizə, çıxışı, olmayan, dövlət, cənubda, cənub, qərbdə, argentina, şimal, qərbdə, boliviya, şərqdə, şimal, şərqdə, braziliya, ilə, həmsərhəddir, paytaxtı, asunson, şəhəridir, ərazisi, kvadrat, kilometrdir. Paraqvay Dil Izle Redakte Paraqvay resmi adi Paraqvay Respublikasi Cenubi Amerikada denize cixisi olmayan dovlet Cenubda ve cenub qerbde Argentina simal qerbde Boliviya serqde ve simal serqde Braziliya ile hemserheddir Paytaxti Asunson seheridir Paraqvayin erazisi 406 756 kvadrat kilometrdir isp Republica del Paraguay Paraqvay Respublikasi ParaqvayBayragi GerbiSuari Paz y justicia isp Sulh ve huquq Himni Paraguayos Republica o Muerte source source track track track Paytaxti ve en boyuk seheriAsunsonResmi dilleriispan ve QuaraniEtnik qruplariparaqvaylilar 91 braziliyalilar 3 hindular 2 almanlar 1 Idareetme formasiPrezident respublikasi PrezidentMario Abdo Benitez 15 VIII 2018 Vise prezidentHugo Velazquez Moreno 15 VIII 2018 Yaranmasi14 V 1811Tarixi Yaranmasi1811Erazisi Umumi406752 60 ci yer Su 2 3 Ehalisi 2015 ci texmini6 840 mln 102 ci yer 28 VIII 2002 siyahiya alma5 163 mln Sixliq165 km2 427 3 kv mil III 2013 0 709 yuksek 111 ci yerValyutasiquarani PYG Saat qursagi 4Yolun hereket istiqametisagTelefon kodu595ISO 3166 koduPYInternet domeni pyParaqvay Mundericat 1 Etimologiyasi 2 Tarixi 3 Cografiyasi 4 Iqtisadiyyat 4 1 Kend teserrufati 4 2 Mese teserrufati 4 3 Senaye 4 4 Neqliyyat 5 Ehalisi 6 Medeniyyeti 7 Dil 8 SiyasetEtimologiyasi RedakteQuarani dilinde Paraqvay boyuk caydan demekdir Burada ehtimal ki Parana cayi nezerde tutulur Cenubi Amerikanin merkezinde yerlesdiyine gore Paraqvayi bezen Amerikanin ureyi de adlandirirlar Tarixi RedakteLa Plata hovzesinin genis erazilerinin tedqiqi Xuan Dias de Solisin rehberlik etdiyi ekspedi terefinden 1516 ci ilde Atlantik okeaninda Parana ve Uruqvay caylarinin menseblerinin emele getirdikleri korfezden baslamisdir Mehz ispan konkistadorlarinin dayaq menteqeleri de ele okean sahillerinde yaradilmisdi Sonradan onlar materikin daxili hisselerine quarani hindularini yasadigi Parana ve Paraqvay caylarinin arasindaki vadiye dogru irelilediler Buradaki hindu tayfasi yarimoturaq heyat terzi kecirir ekincilik ovculuq ve baliqciliqla mesgul olurdular Lakin okeandan uzaqliq tebii varidatin azligi bu rayonu teserrufat noqteyi nezerince menimsemeye imkan vermedi 1617 ci ilde boyuk erazini ehate eden Rio de La Plata iki hisseye bolundu Simalda Quayara eyaletinin merkezi Asunsyon olmaqla Paraqvay adlandirildi Cografiyasi Redakte Paraqvayin xeritesi Olkenin erazisi qite olatformasinin qerb hissesinde yerlesir Paraqvay cayi bu erazini serq ve qerb hisselere bolur Cenub serqinde hundurluyu 300 400 m e catan Parana Platosu ve hundurluyu 700 m e catan qedim platforma qalxmasi Parana cayinin qerbinde genis Cako ovaligi yerlesir Bu ovaligin sethi caylarin And daglarindan getirdiyi cokuntu materiallari ile ortulmusdur Cenub tropikinin her iki terefini ehate eden Paraqvayin elverisli iqlimi vardir Serqi Paraqvayin iqlimi esasen subtropikdir lakin Cakoda hava isti ve quru tropik xarakterlidir Cakoda yayda oktyabr mart ayinadek orta ayliq temperatur 29 C ye maksimum ise 47 C ye catir Tesadufi deyildir ki materikin texminen ortasinda yerlesen bu vilayet en isti ve qurudur Serqi Paraqvayda yayin orta temperaturu 27 C dir ve en isti aylar dekabr yanvar fevraldir ki materikin daxili hisselerinde isti ve rutubetli kulekler esir Qis dovrunde Serqi Paraqvayda havanin temperaturu 15 24 C arasinda tereddud edir Herdenbir sert saxtalar plantasiyalara ciddi zerer yetirir Bu adeten Cenubda pampadan soyuq hava kutlelelri Pataqoniya istiqametinden Parana Paraqvay ovaligi boyu eraziye daxil olarken bas verir Serqi Paraqvayda qasirgalar az az hallarda qisamuddetli olur ve erazinin bir hissesini ehate edir Yagintilarin dusmesinde movsumilik nezere carpir Serqden qerbe dogru onun miqdari azalir Paraqvay cayi vadisinde quraqliq dord ay iyun sentyabr erzinde davam edir yalniz olkenin serq hissesinde il boyu beraber miqdarda yagintilar musahide edilir Cakonun Boliviya ile serheddinden basqa olke erazisi caylarla ehatelenir Onun en iri caylari Parana ve iri qolu Paraqvaydir Parana uzunluguna ve hovzesinin sahesine gore Amazondan sonra Latin Amerikasinda ikinci yeri tutur Parana asagi axarlara dogru getdikce genelir sureti azalir ve gemicilik ucun yararli olur Paraqvay da Parana kimi oz menbeyini Braziliyadan goturur Umumi uzunlugu 2 5 min km olan cay olke erazisinden 900 km mesafeden kecir Olke erazisini simaldan cenuba dogru kesib kecen cay ozunun yuxari axarinda Braziliya asagi axarinda ise Argentina ile dovlet serheddini yaradir Paranadan ferqli olaraq o sakit axarlidir ve yatagi boyu duzenlikden kecir Paranaya qovusan yerde derinliyi 22 m dir Paraqvay olkenin esas neqliyyat damaridir Yataginin mutemadi olaraq derinlesmesi neticesinde gemiler Konsension limanina deniz gemileri ise Asunsiyonadek gele bilir Paraqvayin mineral resurslari hele o qeder de yaxsi oyrenilmemis faydali qazinti isleri feal suretde heyata kecirilmemisdir Demir filizi manqan mis hemcinin kukurd qranit bazalt col spati eheng ve diger tikinti materiallarinin mueyyen qeder ehtiyati vardir Cakoda neft ehtiyatlari askar edilmisdir Olkenin esas tebii ehtiyati onun mese resurslaridir ki erazinin 56 faizini ortur Parana Platosu daha six meseliye malikdir qerbe dogru ireliledikce onun seyrelmesi musahide edilir Rutubetli serqde qirmizi ferralit torpaqlarda hemiseyasil mese ve kolluqlar merkezde bataqliqlasmis meseler hundurboylu otlari olan savannalar ve bataqliqlar novbelesir Qerb hissede tropik meseler qonur qirmizi torpaqlar qiymetli kebraco alqarrobo canyar ve diger qiymetli agaclarla zengindir Parana Platosundan qerbe dogru palma meseliyi yayilmisdir Palma agacinin bir novu olan karnauba mum sam palmasi genis sohret qazanmisdir Bu agacin hundurluyu 10 12 m yarpaginin diametri 2 m e catir Mum qati cavan yarpaqlari rutubet itirmekden qoruyur Cir portagal meseleri Paraqvayin sol qollari boyu hemcinin de Asunsiyon Enkaraasyon demiryol xetti boyu uzanir Onlarin yarpagindan alinan efir yagi ixrac olunur Portagalin medeni novlerinin meyvesi dadina gore yuksek qiymetlendirilir Cakonun quraqliga davamli meselerinde kebraco agaci xususile ferqlenir Onun oduncaginda 30 dek tanin vardir ki ondan gon deri senayesinde isledilen asilayici istehsal edilir Kebraco mese massivlerinin yaradilmasi ve ondan istifade teserrufat ehemiyyeti kesb edir Bu agacin oduncagi berk agir ve gec berpa olunandir uzunomurludur Buna gore de kebraco meselerinin semereli istifadesi muhum ehemiyyet kesb edir Iqtisadiyyat RedakteParaqvay butov Amerikada iqtisadi cehetden en geride qalmis Ispan mustemlekesi olmusdur Yalniz musteqillik elde etdikden yarim esr sonra iqtisadi inkisaf ucun ilkin addimlar atilmaga baslanmisdir Ilk evveler dovlet olkeni xammal ve erzaq mehsullari idxal etmek ve xaricden asili veziyyetden cixarmaq ucun tedbirler gormeye basladi Heyvandarligi inkisaf etdirmek pambiq bugda ve qargidali istehsalini artirma tesebbusunde olanlari mukafatlandirirdi Bu hemcinin de milli senaye samil edildi Paraqvayin tebii imkanlari yuksek mehsuldar ekinciliyin ve maldarligin inkisaf etdirilmesine milli senayesinin yaradilmasina gozel serait yaradir Lakin teessuf ki hele de erazinin cox hissei lazimi sekilde menimsenilmemis bir cox tebii o cumleden hidroresurslar kifayet qeder tedqiq edilmemis movcud mese massivleri birterefli ve zeif istifadeye celb edilmisdir Emaledici senaye demek olar ki ruseym halinda ve besit formasindadir Olke iqtisadiyyati zeif inkisaf edir adambasina milli qelir Venesuela Argentina Braziliya Meksika ve Ciliye nisbeten 5 6 defe asagi seviyyededir Onun iqtisadiyyatinin esasini kend ve mese teserrufati teskil edir Emek qabiliyyetli ehalinin de 3 4 u bu sahelere celb olunmusdur Muzdlu fehleler kend teserrufatindan savayi mese teserrufatlarinda da coxdur Onlar yarba mate yarpaqlarinin yigilib emal olunmasinda agac tedarukunde kebraco siresi hazirlanmasinda istirak edirler Xarici olkelerin kapital qoyulusunda Argentina daha ustun yer tutur Argentina kapitali esasen kebraco siresi paraqvay cayi sement agac emali ve heyvandarliq mehsullari istehsalina yoneldilmisdir Olke iqtisadiyyatinda xarici kapitalin xususi cekisi getdikce artmaqdadir Burada ABS Ingiltere Braziliya ve Argentina mustesna rol oynayirlar XX esrin 60 70 ci illerinde durgunluq kecirn olke iqtisadiyyati regionda diger olkelerden geri qalmis UDM un ve milli gelirin artim sureti asagi olmusdur Paraqvay hemcinin Latin Amerikasinin diger olkelerinde tek UDM un hecmi ile deyil hem de orta illik artim seviyyesine gore de geride qalir UDM un srtukturu gosterir ki olkede iqtisadiyyat hele de durgunluq heddni asmir ve deyismez qalmaqdadir Son iller xidmet saheleri suretle inkisaf ederek istehsal bolmesine serf edilesi maliyye imkanlarini ozune celb ede bilmisdir Son 10 ilde Paraqvayin umumi daxili mehsul istehsalinda tikintinin xususi cekisi cox suretle artir Bu ilk novbede amerika krediti esasinda SES nin strateji ehemiyyetli avtomobil yolunun cekilisi ile izah edilir Umumiyyetle son 50 ilde olkenin iqtisadiyyatinin inkisafina ve yeniden qurulmasina xarici kapitalin celb edilmesi suretlenmisdir Argentina kapitali esasen kebraco siresi paraqvay cayi sement agac emali ve heyvandarliq mehsullari istehsalina yoneldilmisdir Parana cayi uzerinde Argentina ile birge tikilen bu SES nin istehsal gucu 3 7 mln kVt dir Parana cayi uzerinde en neheng SES nin tikintisi artiq basa catmisdir Bu SES in tikintisi 16 ile tiknti xerci ise 18 mld dollara basa gelmisdir 70 ci illerden etibaren Paraqvayin neinki oz ehtiyaclarini odeyir hetta Braziliya ve Argentinaya da elektrik enerjisi ixrac edir Kend teserrufati Redakte Paraqvayin iqtisadiyyatinin esasini kend teserrufati teskil edir Olkenin umumi daxili mehsul istehsalinda kend teserrufatinin xususi cekisi 27 2 dir olkeye daxil olan valyutanin 95 ni verir Olke iqtisadiyyatinin aqrar xarakterli olmasina baxmayaraq ehalinin cemi 89 ni erzaq mehsullari ile temin edir qalan hissesi ise xaricden xususile Braziliya ve Argentinadan idxal edilir Idxal mehsullarinin da 70 80 i bugdanin payina dusur Latifundizm ve yarimnatural kicik hisselere bolunmus xirda teserrufatlar kendde esas torpaq mulkiyyetidir 2 5 min latifuncunun elinde olkenin torpaq sahesinin 3 4 u cemlesmisdir 25 iri torpaq sahibkari ailesine umumi torpaq fondunun texminen yarisi mensubdur Olkenin qerb erazileri ucun heyvandarliq latifundiyalari ixtisaslasmis sahelere cevrilmisdir ve iri estansiya heyvandarliq teserrufati 30 40 min bas mal qaraya sahibdir Serqde iri heyvandarliq teserrufatlari ile yanasi kicik kendli teserrufatlari da vardir Lakin kendli teserrufatlarinin 2 3 hissesi iri olmayan erazileri ya icare ya da huququ esasi olmayan zebt formasinda okupantes becerme mecburiyyetinde qalmislar Onun istehsal gucu 12 6 mln kVt miqdarinda hesablanmisdir Olkede fealiyyet gosteren 185 mine yaxin teserrufatlarda 850 min nefer yeni olkenin iqtisadi feal ehalisinin 60 e qederi calisir Kend teserrufati mehsulunun istehsal seviyyesi olduqca asagidir Teserrufatlarin texnika ve kubre ile techizati cox zeifdir Kend teserrufati mehsulu istehsalinin cesidinde ve hecminde mueyyen dovrlerde olan irelileyisler adeten ya hemin mehsula telabatin dunya bazarinda artmasindan ya da elverisli iqlim seraitinden asili olur Son iller ixrac olunan mehsullarin istehsal hecminde mueyyen artim hiss edilmekdedir Vaxti ile Paraqvay cayi en cox ixrac olunan ve bolgeye kulli miqdarda valyuta getiren mehsul idise indi o az gelir getiren saheye cevrilmisdir Olkenin esas ekincilik rayonu Parana Paraqvay caylari ve simal serqden kecen Asunsiyon Enkarnason demiryol xetti arasinda yerlesen ucbucaq sekilli erazidir Burada kicik ve orta teserrufatlar ustunluk teskil edir Ekincilikde erzaq bitkisi kimi butun teserrufatlarda qargidali ve maniok ekilir Son iller erzinde celtik ekini ve istehsali da xeyli artirilmisdir Onun ekin sahesi hazirda 13 15 min ha istehsali ise 43 50 min tona catir Paraqvaylilarin qida rasionunda sirin kartof batatin xususi yeri vardir illik istehsal hecmi 110 150 min ton teskil edir Seker qamisinin ekin sahesi artmasa da istehsal hecmi suretle artmaqdadir Seker qamisinin ekin plantasiyalarinin esas rayonlari Kiindi seherinden simalda Asunsiyondan sonra Paraqvay cayinin sag sahillerinde Vilya Ayes seherinin etrafindadir 1950 ci illerden etibaren olkede qehvenin istehsalina maraq artmaga basladi 1953 cu ilde Simali amerika firmasi Amerikan kofi korporeysn ve braziliyali Lunardeli maliyye qrupu Aedro Xuan Kabalyero seheri yaxinliginda Braziliya ile serhedde 25 milyon hektar torpaq almisdir Bu torpaqlarda heresi 50 ha 25 min eded qehve agaci olan plantasiyalar salinmisdir Texniki bitkiler icerisinde pambiq ve tutun istehsali xususi yer tutur Bu bitkiler genis sekilde 1920 ci ilden sonra ekilmeye baslanmisdir Hazirda pambiq ucun 85 90 min ha ekin sahei ayrilmisdir O esasen paytaxtin serq demir yolu xetti boyu erazilerde becerilir Onun istehsal hecmi 58 70 min tona catdirilmisdir Paraqvay pambigi yuksek keyfiyyetli ve uzunliflidir Orta mehsuldarliq her h dan 700 800 kq dir Ciyidden erzaq mehsulu meqsedile yag istehsal edilir Olkede becerilen ixrac istiqametli bitkilerden biri de tutundur Tutun esasen Asunsiyondan serqde 5 10 min ha erazide becerilir ve orta hesabla her il 28 30 min ton mehsul goturulur Istehsal olunmus tutunun 60 e qederi Argentina Uruqvay Qerbi Avropa ve Simali Afrika olkelerine ixrac edilir Yagli bitkiler icerisinde daha genis yayilmisi yer findigi yeni araxisdir Araxisin veteni Cenubi Afrikadir ve Paraqvay erazisinde onun ekin sahesi 18 20 min ha istehsal hecmi ise 19 25 min t dur Olkenin kend teserrufatinda sitrus bitkilerinin 3 4 u banan ananas ve diger meyvelerin istehsali xususi yer tutur Her il orta hesabla naringi partagal limon ve diger meyvelerin istehsali 25 30 min sentnerdir Paraqvay cayinin sol qollari boyu ve Asunsiyon Enkarnason demir yolu xetti boyu portagal meseliyi uzanir Dunya portagal yagi istehsalinin 3 4 u Paraqvayin payina dusur ve o tibbde ve kosmetika sahesinde qiymetli xammaldir Paraqvayda istehsal olunan medeni portagal olduqca yuksek keyfiyyeti dadi qoxusu ile Latin Amerikasinda muqayiseye gelmezdir Asunsiyon seherinin esasi qoyulduqdan derhal sonra ispanlar bura yeddi inek ve buga getirdiler Onlardan toremis iri buynuzlu mal qara neinki Paraqvayda hetta Argentina ve Uruqvayda iri surulerin yaranmasina sebeb oldu Otlaq heyvandarligi indi de Paraqvayda kend teserrufatinin esas sahesi kimi ozunu gosterir Bu teserrufat sahesi kend teserrufati umumi daxili mehsulun 1 3 ni olkenin umumi daxili mehsulunun 19 ni milli gelirin 13 ni verir Olkede uc esas heyvandarliq rayonu vardir Onlardan biri Paraqvay ve Parana caylarinin arasindaki ucbucaq sekilli subasarin sireli otlagi ikincisi Paraqvayin sol sahili boyu ucuncusu ise getdikce daha boyuk ehemiyyet kesb eden Paraqvay Cakosunun cenub serq hissesidir Heyvandarliq olkede esasen etlik istiqametlidir Yalniz Asunsiyon etrafinda sudluk istiqametli heyvandarliq inkisaf etmisdir Olkede heyvandarligin inkisafi Argentina ve Uruqvayla gergin reqabet seraitinde gedir Olke erazisinin 34 ni cemenlik ve otlaqlar teskil edir Bunlarin da 90 i iri torpaq sahibkarlarinin elindedir heyvandarliq latifundiyalarinda cemlesen iribuynuzlu mal qaranin da 40 den coxu hemin sahibkarlara mexsusdur Olkede olan mal qara esasen kreol novundendir iqlime yaxsi uygunlasmisdir lakin az et verendir Cins terkibinin yaxsilasdirmaq mehsuldarligini artirmaq ucun Avropadan bir nece dol novu getirilmisdir Ixrac isinin artirilmasi meqsedile heyvandarlarin vergisinin azaldilmasi olkeye getirilen masin ve avadanliqlarin gomruk rusumunun legv olunmasi dunya bazarinda paraqvay eti gon deri mehsullarinin reqabetinin tenzimlenmesi sahesinde xeyli is gorulmusdur Mese teserrufati Redakte Paraqvay iqtisadityyatinda xususile de xarici ticaretde mese teserrufatinin xususi rolu vardir Olke erazisinin 56 ni orten mese umumi daxili mehsulun 4 ni milli gelirin 2 ni verir Mese massivlerinin 92 i xususi 5 i dovlet 3 i kooperativ mulkiyyete mexsusdur Olkenin emek qabiliyyetli ehalisinin 3 den coxu mese teserrufatinda calisir Mustemleke dovrunde esas mese senayesi cir paraqvay cayi yorba mate yarpaginin yigilmasi olmusdur Bu cay yarpaginin qisa muddetde acgozlukle ve nece geldi yigimi olkenin cenub serqinde yaorba mate bitkisinin yox olmasina getrib cixarmisdir Qonsu Argentinada paraqvay cayina telabatinin artmasi onun yeni yeni plantasiyalarinin yaradilmasina sebeb oldu Meselerin agac tedaruku olduqca primitiv yolla heyata kecirilir Kesilmis agaclar ya fehleler vasitesile mueyyen erazilere dasinir ya da Parana Paraqvay ve onlarin qollari vasitesile mueyyenlesmis dayanacaqlara axidilir Cakonun simalinda Paraqvay cayinin sahili boyu park meselerinin kebraco agaclari daha intensiv suretde menimsenilir Argentina ile yanasi Paraqvay da dunya bazarinda kebraco siresi ixrac edir 1941 ci il muqavilesine esasen dunya bazarina cixarilan kebraco siresinin 20 i Paraqvayin 80 i ise Argentinanin payina dusmelidir Kebraco tedaruku esasen Paraqvay cayinin qerbinde PuertoQurani ve Puerto Pinesko rayonu erazisinde heyata kecirilir Senaye Redakte Paraqvayda senaye olduqca zeif inkisaf etmisdir ve esasen de bir sira kend teserrufati ve mese materiallari emal eden muessiselerle temsil olunur II Dunya muharibesi dovrunde xarici mehsullarin keskin sekilde catismamasi Latin Amerikasi olkelerinde yungul senayenin inkisafina cox yaxsi zemin yaratdi Lakin Paraqvayda senaye evvelki seviyyede qalaraq ozunun olduqca zeif texniki techizati ile xarakterize olunaraq qalmaqda davam edir Diger terefden senayenin inkisafina bir sira amiller de mane olur Bele ki daxili bazarin kasadligi xarici kapitalin tesiri kadrlarin catismamazligi yanacaq energetika bazasinin zeifliyi neqliyyat vasitelerinin catismamizligi yollarin kifayet qeder olmamasi bele amillerdendir Xarici kapital olkede en iri senaye muessiselerine sahibbdir Son iller ABS Ingiltere AFR Fransa ile yanasi Braziliya Argentinada Paraqvay senayesine xususile de elektroenergetika dag meden mese senaye neft emali ve diger sahelere maragi artirmisdir Umumi daxili mehsul istehsalinda senayenin xususi cekisi uzun illerdir ki 16 20 hecminde qalmaqdadir Lakin son 10 ilde Argentina Braziliya ve Uruqvayla birge elektroenergetika senayesinin inkisafinda ciddi donus yaranmisdir Lakin buna baxmayaraq olkede umumi daxili mehsulun istehsalinin orta illik artim sureti Latin Amerikasinin ekser olkelerinden geri qalmaqdadir Son illerde Paraqvayda fealiyyet gosteren senaye muessiselerinin 45 yeyinti 12 toxuculuq 13 i kimya 10 i muxtelif icki ve tutun 3 i agac emali senaye sahelerinin payina dusur XX esrin sonlarinda demek olar ki senayenin butun saheleri paytaxtda cemlesmisdir Hazirda Merkezi rayonda Asunsiyon da daxil olmaqla senaye muessiselerinin 76 i cemlesir Emaledici senayenin esas sahesi yeyinti senayesidir Olkede seker istehsali getdikce tekmilleserek dunya bazarinda bu mehsullarin telabatina uygunlasmisdir Esasen paraqvayli olan ve yaxin xaricde yasayan sahibkarlar olkenin seker senayesinin umumi mehsulunun 70 ni verir Bitki yagi istehsalinda olkenin boyuk muveffeqiyyeti vardir Bele ki tuiq yagi evir yagi istehsalina gore dunyada birinci yeri tutur Olkenin toxuculuq senayesi 19 pambiqtemizleme ve 18 toxuculuq fabriki ile temsil olunur Yekun mehsul istehsalinin yaridan coxu amerika sirketlerinin payina dusur En iri fabrikler Asunsion ve Paraqvay cayi uzerinde yerlesen Pilar seherinde yerlesir Muessiselerin ekseriyyeti yerli pambigin esasinda isleyir ve ilkin parca istehsal edir Deri ayaqqabi senayesinin muessiseleri esasen Asunsion ve Puerto Sastrede yerlesir Gon deri mehsullari ve ayaqqabi istehsasali ehalinin telabatini helelik odemir istehsal olunan derinin boyuk ekseriyyeti ixrac edilir Taxta salban senayesinin esas merkezleri Vilyarrika ve Keronel Ovyedo seherlerinin etrafinda hemcinin de Konsepsion San Pedro Rosario ve Enkarnosyon rayonlarindadir 1952 ci ilde Konsepsion yaxinliginda Vanyesde sement zavodu ise dusmus il 12 14 milyon ton mehsul istehsal etmeye baslamisdir Olkenin semente olan telabati odenilmis qalan hissesi Boliviya ve Braziliyaya ixrac edilmeye baslamisdir Olkede demir filizi nikel ve diger faydali qazintilarin mueyyen qeder ehtiyatinin olmasina baxmayaraq dag meden senayesi kifayet qeder inkisaf etmemisdir Hele 1954 cu ilde Ibikun seheri yaxinliginda az da olsa demir filizi emal edilmeye baslasa da indiyedek mueyyen inkisaf nezere carpmir Ingilis ve amerikan neft krallarinin reqabeti 1930 cu illerde Paraqvayla Boliviya arasinda muharibenin baslanmasina sebeb oldu Boliviyanin neftli zonasinin kenarindaki mubahiseli Cako vilayeti muharibe neticesinde Paraqvaya nesib oldu ABS Ingiltere Kanada Braziliya ve diger dovletlerin neft sirketleri Paraqvay Cakosu ile konsessiya danisiqlarini davam etdirdiler Nehayet amerika sirketleri olan Pyur oyl of Paraqvay ve Internesnl prodakts korporeysn hemcinin Braziliya firmasi Petrolera quarani ve Karlos Kasada limitada bele konsessiya elde ede bildiler 1958 ci ilin axirlarinda Pyur oyl of Paraqvay sirketi ilk neft quyularini qazmaga basladi Kecen esrin 70 ci illerinin evvellerinedek Paraqvay elektroenergetikanin inkisaf seviyyesine gore Latin Amerikasinda axirinci yeri tuturdu Cemi 47 IES vardi ve esasen de getirilme nefte ve oduna esaslanirdi Elektrik enerjisin olke ehtiyacinin cemi 30 ni odeye bilirdi Istehsal gucu 136 min kvt olan Akaray 1 ve akaray 2 SES leri Akaray cayi uzerinde tikildikden sonra enerjiye olan telabat odenildi 1973 cu ilden etibaren Paraqvay Cenubi Amerikada ilk elektroenerji ixrac eden olke oldu Braziliya ve Argentina ile birge tikilen SES ler istifadeye verildikden sonra Paraqvay onlarla birge tikilen stansiyalarin elektrik enerjisinin cemi 1 8 ni istehlak edir qalanini Argentina ve Braziliyaya ixrac edir Emaledici senayenin ekser muessiseleri kebraco siresi istehsal eden zavod taxta salban seker ve serab zavodlarindan basqa merkezi dairelerde ve ya ona bitisik rayonlarda cemlesmisdir Muharibeden sonraki dovrde denuyutme senayesi suretle inkisaf etmeye baslamisdir Eger muharibeden evvel o unu xaricden getirirdise Asunsion Enkarnason ve konsensionunda tikilen denuyutme muessiselerinden sonra o yalniz bugda idxal edir Mehsulun deyerine gore yeyinti senayesinden sonra kimya senayesi xususile ferqlenir Burada aparici sahe kebraco siresi istehsalidir Neqliyyat Redakte Paraqvayin senayesinin ve butovlukde iqtisadiyyatinin inkisafina neqliyyatin ve rabite vasitelerinin zeifliyi oz menfi tesirini gostermisdir Texminen 140 il bundan evvel prezident Karlos Antonio Lopesin emri ile Cenubi Amerikanm en qedim demiryollarindan biri esgerler terefinden insa edilmeye baslamisdir Bu yol Asunsionu Paraquari seheri ile 1886 ci ilde Vilyarriki 1911 ci ilde ise Enkarnasyonla birlesdi Iki ilden sonra Enkarnasyonla Pasadas arasindaki bere Argentina demiryol sebekesi ile birlesdi ve Asunsion Buenos Ayresle demiryol elaqesine malik oldu Bundan elave bir sira qisa demiryol budaqlari vardir ki onlar da xususi sirketlere mexsusdur Onlarin hamisi Cakonun daxili rayonlarini portlarla birlesdirir Bu yollarla kebraco agaclari sire almaq ucun zavodlara dasinir Hazirda olkenin demiryol xettinin umumi uzunlugu 1 5 min km yukgoturme qabiliyyeti ilde 85 90 min tondur Son iller Paraqvay hokumeti avtomobil yollarinin salinmasina diqqeti artirmisdir Xususile strateji ehemiyyet kesb eden beton ve asfalt yollarinin cekilisine daha cox fikir verilir Olkenin vacib neqliyyat arteriyalarindan biri de cay neqliyyatidir Bu sahede Parana ve Paraqvay caylari ve onlarin qollari muhum rol oynayir Il boyu istifade oluna bilen cay yollarinin umumi uzunlugu 3 5 min km den coxdur Bu yollarla her il orta hesabla 0 5 1 mln ton yuk dasinir Iri cay ve orta deniz gemileri Asunsion orta cay gemileri ise Konsensionadek qalxa bilirler hetta dayaz cokme gemileri okeandan 2700 km aralanaraq Paraqvayla Braziliya limani olan Korumbayadek qalxa bilirler Paraqvay ve Parana caylari ile ixrac idxal emeliyyatlarinin 90 i heyata kecirilir Son iller hava neqliyyati cox suretle inkisaf etmeye baslamisdir Daxili iqtisadi ve inzibati elaqelerle yanasi beynelxalq liman olan Asunsion bu gun muasir teyyare aparatura ve texnika ile techiz olunmusdur Ehalisi RedakteMuasir Paraqvayin ehalisi ozunun yekcinsliyi ile secilir her 10 neferden 9 u metisdir Metisler Paraqvay ehalisinin 95 ni teskil edir Onlarin damarlarinda ispan ve hindu qani axir Paraqvayda muxtelif etnik qruplar yasayir Onlardan en genis yayilmis xalq mestizolardir Olkede ispanlar brazilyalilar portuqallar ve s yasayir Cakoda Serqi Paraqvayin qapali erazilerinde temizqanli hindular olke ehalisinin cemi 4 ni teskil edir Zenciler ve mulatlar sayca az olduqlarindan ehalinin qarismasinda ve formalasmasinda muhum rol oynaya bilmemisler 1930 cu ilde Paraqvayin ehalisi 850 min nefer 1963 cu ilde 1 9 mln nefer 2000 ci ilde 5 3 mln nefer 2005 ci ilde ise 6 3 mln nefer ehalinin illik artimi 2 3 2 5 olmusdur Son siyahiyaalmaya gore ehalinin sayi 6 4 mln nefere yaxindir iyul 2010 Ehalinin Illik orta artimi 1 3 dir Orta omur muddeti kisilerde 73 qadinlarda 79 ildir Olke ehelisinin 60 faizini seher ehalisi teskil edir 2008 Ehalinin cins terkibinde qadinlarin xususi cekisi daha boyukdur bu ilk novbede olkenin tarixinde bas vermis muharibeler kisilerin qonsu olkelere emiqrasiyasi ile elaqedardir Olkede aparilan tedqiqatlar gosterir ki kend yasayis menteqelerinde her uc teserrufatdan birinde kisi yoxdur Son dovrlerde ehalinin sayi ancaq tebii artim hesabinadir Avropalilarin bura gelisi o qeder de kutlevi olmamisdir 1870 ci ilden yarim esr erzinde kocub gelenlerin sayi 12 15 min neferden artiq olmamisdir ve esasen italyan fransiz ispan ve ingilislerden ibaret olmusdur Onlarin da bir coxu iri torpaq sahibkarlari senayeciler maliyyeciler ve biznesmenler olmus olkenin iqtisadi siyasi ve ictimai heyatinda muhum rol oynamislar 2005 ci ilde iqtisadi feal ehalinin 43 i kend teserrufatinda 16 i senayede 11 i rabite ve neqliyyatda 30 i ticaret ve diger sahelerde cemlesmisdir Ehalinin orta sixligi her kvadrat kilometrde 4 5 neferdir Bu gosterici Boliviyadan sonra regionda en asagidir Erazide ehali qeyri beraber meskunlasmisdir Olke erazisinin 60 ni ehate eden Cakoda umumi ehalinin cemi 5 i cemlesmisdir Mese ile ortulu yuksek saheler de zeif meskunlasmisdir Paraqvay cayinin sol sahilinde her bir m2 e 30 nefer dusur Ehalinin nisbeten six meskunlasdigi hissesi Asunsiyonla Enkaraason seheri arasi tepeli duzenlikdir Seher ehalisinin xususi cekisine gore Paraqvay Latin Amerikasinda axirinci yeri tutur Olkede iri seherler yoxdur ve ekseriyyetinde ehali 30 40 min neferdir Latin Amerikasinin ekser olkelerinde oldugu kimi burada da seherler ispan plana uygunlugundadir Umumi seher ehalisinin yaridan coxu Asunsiyonda yasayir Esasi 15 avqust 1537 ci ilde qoyulmus Asunsiyonun ehalisi 1960 ci ilde 295 min hazirda ise 900 min neferden coxdur Medeniyyeti RedakteParaqvay medeniyyetinin taninmis numayendelerinden biri saire roman ve hekayeler muellifi bedii keramika sahesinde de taninan Jozefina Pladir 1903 1999 Paraqvayin taninmis yazicilarindan biri de Servantes mukafati laureati Auqusto Roa Bastosdur 1917 2005 Paraqvayli klassik gitaraci ve bestekar Aqustin Pio Barrios Manqore 1885 1944 Avropada meshurluq qazanmis ilk Cenubi Amerika gitaracisidir o klassik gitara ucun uc yuzden eserin muellifidir Paraqvayin milli musiqi aleti Paraqvay arfasidir Dil RedakteParaqvaylilar Latin Amerikasinda yegane ikidilli xalqdir Paraqvayda dovlet dili ispan ve quarani dilleridir Latin Amerikasinin diger olkelerinden ferqli olaraq Paraqvayda umumi unsiyyet dili kimi yerli ehalinin dilinden quarani dilinden genis istifade olunur Siyaset RedakteOlkede bir cox partiyalar fealiyyet gosterir ki onlardan biri de Paraqvay Kolorado Partiyasidir Paraqvay ile elaqedar bu meqale qaralama halindadir Meqaleni redakte ederek Vikipediyani zenginlesdirin Menbe https az wikipedia org w index php title Paraqvay amp oldid 5587264, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.