fbpx
Wikipedia

Pakistan

Pakistan (urdu. پاکِستان; ing. Pakistan) və ya rəsmi adı ilə Pakistan İslam Respublikası (urdu. اِسلامی جمہوریہ پاکِستان; ing. Islamic Republic of Pakistan) — Cənubi Asiyada dövlət. Pakistan əhalisinin sayına görə 6-cı, sahəsinə görə 33-cü yerdədir. Dəniz sahili ərazisinin uzunluğu 1,046 km-dir. Ölkə cənubdan Ərəbistan dəniziOman körfəzi, şərqdən Hindistan, qərbdən Əfqanıstan, cənub-qərbdən İran, şimal-şərqdən isə Çin Xalq Respublikası ilə əhatə olunmuşdur. Tacikistanla arasında Əfqanıstana məxsus Vahan dəhlizi yerləşən Pakistan, həmçinin Omanla dəniz sərhəddinə sahibdir. Paytaxtı İslamabad, ümumi sahəsi 881,913 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 212 milyondan çoxdur.

Pakistan İslam Respublikası
اِسلامی جمہوریۂ پاکِستان
Islamic Republic of Pakistan
Pakistan
Şüarı: Ittehad, Tanzim, Yaqeen-e-Muhkam (urdu)
"Birlik, İntizam ve İnam"
Paytaxtıİslamabad
Ən böyük şəhəriKaraçi, Lahor, Feysəlabad, Ravalpindi, Multan, Heydərabad
Rəsmi dilləriUrduİngilis
Etnik qrupları
Pəncablılar (44,15%)
Puştunlar (15,42%)
Sindhilər (14,1%)
Seraikilər (10,53%)
Mühacirlər (7,57%)
Bəluclar (3,57%)
digər (4,66%)
Dini
İslam
Demonim(lər)iPakistanlı
İdarəetmə formasıParlamentli respublika
Arif Alvi
İmran Xan
Qurulması
Tarixi
14 avqust 1947
• İslam respublikasının elanı
23 mart 1956
Şərqi Pakistanın ayrılması
26 mart 1971
• Yaranması
14 avqust 1947
Ərazisi
• Ümumi
881,913 km² (33-cü)
• Su (%)
2.86
Əhalisi
• 2018 təxmini
212,228,000 (6-cı)
• 1998 siyahıya alma
132 352 279
• Sıxlıq
244.4/km2 (633.0/kv. mil) (56-cı)
ÜDM(AQP)2017 təxmini
• Ümumi
1,059 trilyon (25)
• Adam başına
5,402 (137)
ÜDM(nominal)2015 təxmini
• Ümumi
270,961 milyard (43-cü)
• Adam başına
1,427 (143-cü)
Cini indeksi(2013)30.7
orta
İİİ(2015)0.550
orta · 147-ci
ValyutasıPakistan rupisi (PKR)
Saat qurşağıUTC+6 (Standart Pakistan Vaxtı)
Yolun hərəkət istiqamətisol
Telefon kodu92
ISO 3166 koduPK
İnternet domeni.pk
Pakistan
Pakistan

Hazırda Pakistanın nəzarəti altında olan ərazilər bir neçə qədim mədəniyyətə ev sahibliyi etmişdir. Bunu NeolitTunc dövrünə məxsus abidələr, yaşayış məntəqələri və s. sübut edir. Bu ərazidə vaxtilə Əhəmənilər İmperiyası, Makedoniyalı İsgəndər, Mauriya İmperiyası, Əməvilər sülaləsi, Qupta İmperiyası, Dehli sultanlığı, Monqol İmperiyası, Böyük Moğol İmperiyası, Dürranilər İmperiyasıBritaniya İmperiyası kimi nəhəng imperiyalar və hökmdarlar ağalıq etmişdir.

Məhəmməd Əli Cinnah tərəfindən başladılmış Pakistan hərəkatıyarımqitənin müstəqillik uğrunda mübarizədə qalib gəlməsi nəticəsində Pakistan dövləti 1947-ci ildə müstəqillik əldə etmişdir. Ölkə etnik və dil baxımından müxtəlifdir. Eyni müxtəliflik özünü ölkənin coğrafiyası və təbiətində də büruzə verir. Pakistan 1956-cı ildə konstitusiyanı qəbul etmiş, beləliklə İslam respublikasına çevrilmişdir. 1971-ci ildə başlamış etnik vətəndaş müharibəsi Şərqi Pakistanın ölkənin əsas hissəsindən ayrılması və Banqladeş adı ilə müstəqillik qazanması ilə nəticələnmişdir. 1973-cü ildə Pakistanda yeni konstitusiya qəbul olundu. Nəticədə, dörd vilayət və dörd federal ərazidən ibarət olan mərkəzi İslamabad şəhərində yerləşən federal hökumətin əsası qoyuldu. Yeni konstitusiyadakı bütün qanunların İslam qaydalarına uyğun olması əsas şərt hesab olunurdu.

Pakistan Azərbaycanın ərazilərini işğal etdiyi üçün Ermənistanın dövlət müstəqilliyini tanımayan yeganə BMT üzvüdür.

Mündəricat

Pakistan — ölkəyə bu ad 1933-cü ildə siyasi-aktivist Çaudhri Rəhmət Əli tərəfindən verilmişdir. Mənası isə "paklar diyarı" deməkdir. Bu ölkənin adının tam açılışı da vardır. Belə izah edirlər ki, ölkənin adındakı ilk hərf olan "P" – Pəncab, "a" – afqan, "k" – Kəşmir, "i" — İndus çayı və islam dini, "s" – Sindi, "tan" isə — Bəlucistan deməkdir.

Müasir tarix

1947-ci ildə istiqlaliyyət qazanan Hindistan dini icma prinsipi əsasında iki dövlətə — Hindistan və Pakistan dövlətlərinə bölündü. 1947-ci ilin avqustun 14-də müstəqil Pakistan dövlətinin yaradıldığı elan edildi. Onun əhalisi əsasən müsəlmanlardan ibarət idi. 1948–1950-ci illərdə ölkədə vergi və torpaq islahatları keçirildi. 1956-cı ilin martın 23-də Pakistan federativ respublika elan olundu. Onun tərkibinə iki vilayət — QərbiŞərqi Pakistan daxil idi. Ölkədəki qeyri-sabitlik 1958-ci il oktyabrın 8-də hərbi çevrilişə gətirib çıxardı. Hərbi hökumət konstitusiyanın və siyasi partiyaların fəaliyyətini qadağan etdi. 1962-cı il martın 1-də Pakistan prezident respublikası oldu. Prezident vəzifəsinə hərbi hakimiyyətin başçısı Əyyub xan seçildi. 1965-ci ildə Hindistanla Kəşmir ərazisi uğrunda hərbi münaqişə baş verdi.

1966-cı ildə Daşkənddə Hindistan və Pakistan başçılarının görüşü oldu. Birgə razılıq bəyannaməsi qəbul edildi və münaqişə dinc yolla nizama salındı. Siyasi müxalifətin güclənməsi və Şərqi Benqaliyanın ayrılması uğrunda kütləvi hərəkatın başlanması 1969-cu ildə Pakistanda siyasi böhrana səbəb oldu. Həmin il martın 25-də Pakistanda yeni hərbi çevriliş baş verdi. Hakimiyyətə general Yəhya xan gəldi. 1970-ci ildə Pakistanın tarixində ilk dəfə olaraq parlament seçkiləri keçirildi. Seçkilər zamanı əksəriyyət səsi ölkənin şərqində Xalq Liqası Partiyası, qərbində isə Pakistan Xalq Partiyası qazandılar. Xalq Liqası partiyası Şərqi Benqaliyaya muxtariyyət verilməsi tələbi ilə çıxış etdi. Pakistan hökuməti bu tələbi rədd etdi. Ölkənin şərq hissəsində separatizm hərəkatı başlandı.

1971-ci il martın 25-dən 26-na keçən gecə Şərqi Benqaliyaya qoşun yeridildi. Qanlı vətəndaş müharibəsi başlandı. Müharibənin ilk günündə, martın 26-da Banqladeş Xalq Respublikası elan olundu. 1971-ci ilin dekabrında hərbi münaqişəyə Hindistan da qoşuldu. Hindistan-Pakistan müharibəsi başlandı. Pakistan ordusu məğlub edildi. Bu məğlubiyyət nəticəsində Pakistanda hərbi rejim iflasa uğradı və general Yəhya xanın hökuməti istefa verdi. Hakimiyyətə başda Pakistan Xalq Partiyasının lideri Zülfüqar Bhutto olmaqla mülki hökumət gəldi. Yeni hökumət bir sıra mütərəqqi iqtisadi və sosial tədbirlər həyata keçirdi. Aparıcı sənaye sahələri, banklar milliləşdirildi. Aqrar islahatlar həyata keçirildi. Mülkədar torpaq sahibliyi məhdudlaşdırıldı. Kəndli təsərrüfatlarına dövlət yardımı artırıldı. 1972-ci ildə Hindistanla Pakistan arasında mübahisəli məsələləri həll etmək üçün saziş imzalandı.

1974-cü ildə Pakistan Banqladeşi müstəqil dövlət kimi tanıdı. 1976-cı ildə Hindistanla diplomatik münasibətlər yarandı. Xalq Partiyası (PXP) başda Z.A.Bhutto olmaqla yenidən seçkilərdə qələbə çaldı. Lakin müxalifət bloku — Pakistan Milli Alyansı seçkilərin nəticələrini tanımadı və yeni seçkilər keçirilməsi tələbini irəli sürdü. Ölkəni siyasi böhran bürüdü. Bundan istifadə edən general Ziya-ül-Həqq iyulun 5-da hərbi çevriliş edərək hakimiyyətə gəldi. O, parlamenti buraxdı. Konstitusiyanı ləğv etdi. Siyasi partiyaların fəaliyyati dayandırıldı. Baş nazir Z.O.Bhutto hakimiyyatdən sui-istifada etməkdə günahkar bilinərək 1979-cu il aprelin 4-da edam olundu. Ölkədə ənənəvi həyat tərzinin dəyişməsi, yeniliklə köhnəliyin toqquşması keçmişi həsrətlə anmağı, dini dirçəltməyi yada saldı. Rəhbərlik dünyəvi dövlət qurmaq prinsiplərindan uzaqlaşdı.

1979-cu ildə prezident Ziya-ül-Haqq Pakistanı İslam Respublikası elan etdi. Yeni hökumət cəmiyyətin sosial-siyasi hayatını islamlaşdırmağa başladı. Bu dövrdə xarici siyasətin əsas istiqamati qonşu Əfqanıstanda baş verən hadisələrə yaxından müdaxilə etməyə, oradakı müqavimət hərəkatına hər cür yardım göstərməyə yönəldildi. Pakistan ərazisində 3 milyondan çox əfqan qaçqınına sığınacaq verildi. Daxildə isə siyasi sabitlik yox idi. Müxtəlif istiqamətli siyasi partiyalar bir-biri ilə mübarizə aparır, əhali arasında milli-dini zəmində toqquşmalar törədirdilər. Belə münaqişələr həmişə ordunun köməyi ilə yatırılırdı.

1988-ci ilin avqustunda Ziya-ül-Haqq təyyarə qazasında halak oldu. Keçirilən parlament seçkilərində PXP kiçik üstünlüklərlə qələbə qazandı. Partiyanın sədri, edam olunmuş Z.Ə.Bhuttonun qızı Bənazir Bhutto baş nazir vəzifəsini tutdu. Yeni hökumət islahatlar keçirməyə, ölkə həyatını demokratikləşdirməyə, əhalinin vəziyyətini yaxşılaşdırmağa dair tədbirlər planı irəli sürdü. Lakin müxalifətdə olan İslam Demokratik Alyansı partiyası onun apardıği siyasətə qarşı çıxdı və istefasını tələb etdi. Ölkəni yeni iğtişaşlar bürüdü.

1990-cı ildə prezident Qulam İshaq xan Bənazir Bhuttonu vəzifədən kənarlaşdırdı və parlamenti buraxdı. Yeni parlament seçkiləri keçirildi. İslam Demokratik Alyansı partiyası seçicilərin əksəriyyətinin səsini qazandı və yeni hökuməti formalaşdırdı. 1999-cu ildə Pakistanda yeni hərbi çevriliş baş verdi. General Pərviz Müşərrəf hakimiyyəti ələ keçirdi. Parlamenti buraxdı. Ölkədə vəziyyət sabitləşdikdən sonra hakimiyyəti mülki hökumətə verəcəyi barədə bəyanatla xalqa müraciət etdi. 2001-ci ildə keçirilmiş prezident seçkilərində P.Müşərrəf ölkə prezidenti seçildi.

Əsas məqalə: Pakistan coğrafiyası

Pakistanın coğrafiyası və iqliminin son dərəcə müxtəlif olması ölkədə çox müxtəlif canlıların yaşamağına şərait yaradır. Pakistanın sahəsi 881,913 km²-dir ki, bu da təqribən Fransa və Böyük Britaniyanın birlikdə ərazisinə bərabərdir. Ölkə cənubdan Ərəb dəniziOman körfəzi ilə 1046 km dəniz sahili mövqeyə sahibdir. Quru sərhədlərinin ümumi uzunluğu isə 6774 km-dir. Omanla dəniz sərhədlərinə sahib olan bu ölkəni Tacikistandan dar Vahan dəhlizi ayırır. Pakistan Cənubi Asiya, Yaxın ŞərqMərkəzi Asiya regionlarının arasında olduqca mühüm geosiyasi mövqedə yerləşir.

Pakistan üç mühüm coğrafi əraziyə bölünür: şimal yaylaları, Hind çayı boyunca düzənliklər və Bəlucistan platosu. Ölkənin şimalında yerləşən dağlıq ərazilər Qaraqorum, HinduquşPamir dağlıq ərazilərindən ibarətdir. Dünyada hündürlüyü səkkiz min metrdən yüksək olan 14 dağ zirvəsindən beşi burada yerləşir. Ölkənin qərb hissəsini Bəlucistan platosu, şərq hissəsini isə Tar səhrası təşkil edir. 1609 km uzunluğu olan Hind çayı ölkənin şimalında Kəşmir bölgəsindən başlayır və cənubda Ərəb dənizinə tökülür. PəncabSind əyalətlərində bu çayın boyunca allüvial düzənliklər uzanır.

İqlim müxtəlif olduğuna görə temperatur da fərqlidir. Musson mövsümündə həddən artıq yağan yağışlar nəticəsində tez-tez daşqınlar baş verdiyi halda, quru mövsümdə çox az səviyyədə və ya heç yağıntı olmur. Pakistanda dörd fərqli mövsüm mövcuddur: dekabrdan fevrala qədər davam edən sərin, quru qış; martdan maya qədər davam edən isti, quru payız; iyundan sentyabra qədər davam edən yağışlı yay; oktyabrdan noyabra qədər davam edən dövr. Yağıntı səviyyəsi ölkə üzrə müxtəlifdir.

Müsəlman ölkələri arasında əhalisinin sayına görə 2-ci (İndoneziyadan sonra) olduğuna və nüvə gücünə malik yeganə müsəlman ölkəsi olduğuna görə, Pakistan böyük nüfuza malik ölkədir. Pakistanın geostrateji niyyətini Cinnah 1947-ci ildə izah edərkən belə demişdi: "Bizim xarici siyasətimizin əsas məqsədi dünyada olan bütün xalqlar arasında dostluq əlaqələri qurmaqdır". Bu sözlər hal-hazırda da Pakistanın Xarici İşlər Nazirliyinin saytında da əsas şüar olaraq əks etdirilib.

Pakistan İndoneziya, Əlcəzair, Eritreya, Tunis, Mərakeş kimi ölkələrin müstəqillik qazanmasında müstəsna rola malikdir və hazırda da Pakistan bu ölkələrlə yaxın əməkdaşlığa malikdir.

İranla əlaqələrdə bəzi hallarda mübahisələr yaşanmışdır. Pakistanın öz təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədi ilə Əfqanıstanda bir sıra şəhərləri bombalaması İran tərəfindən tənqid olunmuşdur.

Pakistanın İsraillə diplomatik əlaqələri yoxdur, buna baxmayaraq bəzi İsrail vətəndaşları turist vizaları ilə bu ölkəyə səfər edə bilirlər. İkili əlaqələrdə hər iki ölkə bir-biri ilə Türkiyə vasitəsilə əlaqə saxlayırlar. Pakistan həmçinin, Azərbaycan ərazilərini işğal etdiyi üçün Ermənistanla diplomatik əlaqələr qurmayan və onu tanımayan yeganə dövlətdir.

Pakistanın xarici əlaqələrində Çinlə əlaqələr xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Pakistan Çinlə diplomatik əlaqələr quran ilk ölkə hesab olunur və bu əlaqələr 1962-ci ildə Çinlə Hindistan arasında baş verən müharibədən sonra daha da dərinləşmişdir. 1960–1980-ci illərdə Pakistan Çinin dünyada aparıcı dövlətlərindən biri olmağına və ABŞ prezidenti Niksonun Çinə səfər etməsinə də kömək etdi. Hal-hazırda, Çin Pakistanın əsas ticari və iqtisadi ortağı hesab olunur. 2015-ci ildə iki ölkə arasında müxtəlif sahələrdə əməkdaşlıqla bağlı 51 saziş imzalanmışdır. Hər iki ölkə 2000-ci illərdə azad ticarət haqqında saziş imzalamışdır. Pakistan, həmçinin, Çin üçün müsəlman ölkələri ilə əlaqələrdə əsas "qapı" hesab olunur.

Pakistanın əsas geosiyasi rəqibi Hindistandır. Bu ölkələr indiyə qədər bir-biri ilə 4 dəfə müharibə edib və bu müharibələrin 3-ü Kəşmir ərazisi üzərində mübahisələr nəticəsində baş verib. Rusiya ilə əlaqələr 1999-cu ildən etibarən inkişaf etməyə başlayıb. ABŞ-la əlaqələr isə "Soyuq müharibə" dövründə yaxşı olsa da, 1990-cı illərdən etibarən Pakistanın öz nüvə enerjisini artırması səbəbilə, ABŞ bu ölkəyə qarşı sanksiyalara başlamışdır.

Əsas məqalə: Kəşmir problemi
Pakistanın nəzarəti altında olan Azad Kəşmir.

Kəşmir- Cənubi Asiya regionunun ucqar şimal-qərb hissəsində yerləşən bölgədir. Bu ərazi Hindistan və Pakistan arasında mübahisəli ərazi hesab olunur. Bu 2 dövlət bir-biri ilə bu bölgə uğrunda indiyə qədər 3 dəfə 1947, 1965, 1971-ci illərdə müharibə ediblər. 1971-ci ildə olan müharibə nəticəsində, Şərqi Pakistan Banqladeş adı ilə müstəqillik əldə etdi. Bu ölkələr arasında digər döyüşlər də Siaçen buzlaqları (1984) və Kargil (1999) ərazilərində baş verib. Kəşmir bölgəsinin təqribən 45,1%-i hazırda Hindistanın nəzarəti altındadır. Pakistan tərəfi isə Kəşmir bölgəsinin 38,2%-nə nəzarət edir. Kəşmiri iki dövlət arasında bölən cəbhə xətti 1949-cu ildə yaradılıb.

İl Nüfus
1950 39,448,232
1951 40,382,206
1952 41,346,560
1953 42,342,412
1954 43,372,063
1955 44,434,445
1956 45,535,711
1957 46,679,944
1958 47,868,932
1959 49,104,112
1960 50,386,898
1961 51,718,581
1962 53,100,671
1963 54,524,471
1964 55,988,385
1965 57,494,940
1966 59,046,203
1967 60,641,899
1968 62,282,496
1969 63,969,987
1970 65,705,964
1971 67,491,369
1972 69,325,921
1973 71,121,085
1974 72,911,780
1975 74,711,541
1976 76,456,121
1977 78,152,686
1978 80,051,300
1979 82,374,302
1980 85,219,117
1981 88,417,079
1982 91,465,209
1983 94,154,723
1984 96,501,806
1985 99,076,266
1986 102,065,710
1987 105,208,431
1988 108,407,786
1989 111,528,381
1990 114,606,690
1991 117,684,292
1992 120,098,197
1993 122,523,650
1994 125,531,448
1995 128,733,657
1996 132,194,115
1997 135,616,310
1998 139,062,987
1999 142,520,124
2000 146,404,914
2001 150,399,566
2002 153,470,779
2003 156,196,488
2004 159,266,367
2005 162,490,385
2006 165,873,928
2007 169,340,538
2008 172,800,051
2009 174,579,000

Pakistan İslam Respublikası dövlət statitika orqanının (Population Census Organization) məlumatına əsasən 796.096 km² ərazisi olan ölkənin əhalisinin sayı 23 noyabr 2012-ci il üçün 181.435.603 nəfərə çatdığı ehtimal olunur. Son siyahıyaalma 1998-ci ildə aparılmış, onun nəticələrinə əsasən Pakistanın əhalisi 132.352.279 nəfər olmuşdur. 2020-ci ilə qədər əhali sayının 210.13 milyon nəfərə çatacağı gözlənilir.Əhalisin sayına görə dünyada 6-cı pillədə yerləşir.2016-cı ildə əhali artmı 1,45% qeydə alınmışdır.

Etnik tərkibi

Pakistandakı etnik qruplar

"Ethnologue report for Pakistan"a görə ümumilikdə ölkə ərazisində 72 dildə danışan etnik qrup var: pəncablılar, puştunlar, Sindhilər, seraikilər, bəluclar, brahuilər, həzaralar, qucaratlılar, nuristanlılar, parslar, ərəblər, çinlilər, özbəklər, türkmənlər, uyğurlar və sairə.

Əsas məqalə: Pakistanda din

Pakistanın konfessional tərkibi aşağıdakı kimidir:

İslam

Əhalinin 96%-i müsəlmanlardan ibarətdir. Müsəlmanların sayına görə İndoneziyadan sonra dünyada 2-ci yerdədir. Müsəlmanların əksəriyyəti sünnilərdir (95%), şiələr isə müsəlman əhalinin 5%-ni təşkil edir.

Hinduizm

2008-ci il hesablamalarına əsasən hinduizm Pakistanda İslamdan sonra 2-ci böyük dindir. 2050-ci ildə Pakistanın hindlərin sayına görə dünyada dördüncü ölkə olacağı gözlənilir. Hindlər Pakistanın bütün bölgələrində məskunlaşıblar, lakin, onların əsas məskunlaşdığı bölgə Sindh hesab olunur.

Bəzi hindlər özlərini Pakistanda 2-ci dərəcəli vətəndaş hesab edir və buna görə də Hindistana miqrasiya edirlər.

  1. Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook :
  2. Wynbrandt, James. A Brief History of Pakistan. Infobase Publishing, 2009. ISBN 081606184X, 9780816061846.
  3. (PDF). Ayesha Jalal. Oxford University Press, 1998-9.
  4. .
  5. Iqbal, Khurshid (2009). . Routledge. səh. 189. ISBN 978-1-134-01999-1. The constitution proclaims ... that all existing laws shall be brought in accordance with the injunctions of Islam as laid down in the Quran and Sunnah, and no law shall be enacted which is repugnant to such injunctions.
  6. . Ministry of Information, Broadcasting, and National Heritage. 22 fevral 2015 tarixində . İstifadə tarixi:18 aprel 2018.
  7. . Global Security. 21 noyabr 2011. İstifadə tarixi:18 aprel 2018.
  8. (PDF). United Nations. səh. 1. İstifadə tarixi:18 aprel 2018.
  9. Edward Wong (27 oktyabr 2010). . New York Times. İstifadə tarixi:18 aprel 2018.
  10. . American Institute For Pakistan Studies. 21 iyul 2011 tarixində . İstifadə tarixi:18 aprel 2018.
  11. . Pakistan Tourism Development Corporation. 10 noyabr 2006 tarixində . İstifadə tarixi:18 aprel 2018.
  12. . InfoPlease. Pearson Education. İstifadə tarixi:18 aprel 2018.
  13. . Encyclopedia of the Nations. 28 mart 2008. İstifadə tarixi:18 aprel 2018.
  14. Colgrove, Rosemary (2010). Eye on the sparrow : the remarkable journey of Father Joseph Nisari, Pakistani priest. Minneapolis: Mill City Press. ISBN 1-936400-87-1.
  15. Lyon, Peter (2008). . Santa Barbara, Calif.: ABC-CLIO. ISBN 1-57607-712-8. İstifadə tarixi:18 aprel 2018.
  16. . MoFA.gov.pk. Government of Pakistan. 2013. İstifadə tarixi:18 aprel 2018.
  17. Khoury, Jack (28 fevral 2015). . Haaretz. Haaretz. İstifadə tarixi:18 aprel 2018.
  18. . BBC News. 1 sentyabr 2005. İstifadə tarixi:18 aprel 2018.[ölü keçid]
  19. Staff work (5 fevral 2015). . Armenian Times. 2015-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:18 aprel 2018.
  20. Government of Pakistan: Population Census Organization:
  21. . 2013-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2009-06-22.
  22. Перепись населения Пакистана 1998 года
  23. Singh, Dr. Y P (2016). . Vij Books India Pvt Ltd. ISBN 978-93-85505-63-8. Pakistan has the second largest Muslim population in the world after Indonesia.
  24. (PDF). Library of Congress Country Studies on Pakistan. Library of Congress. February 2005. İstifadə tarixi:13 fevral 2018. Religion: The overwhelming majority of the population (96.3 percent) is Muslim, of whom approximately 95 percent are Sunni and 5 percent Shia.
  25. . The World Factbook. Central Intelligence Agency. 2010. İstifadə tarixi:13 fevral 2018.
  26. (PDF). Pakistan Bureau of Statistics. İstifadə tarixi:13 fevral 2018.
  27. . Pew Research Center. 2 April 2015. İstifadə tarixi:13 fevral 2018.
  28. . Ethnologue.
  29. Sohail, Riaz (2 March 2007). . BBC. İstifadə tarixi:13 fevral 2018. But many Hindu families who stayed in Pakistan after partition have already lost faith and migrated to India.

Pakistan
pakistan, urdu, پاک, ستان, rəsmi, adı, ilə, islam, respublikası, urdu, سلامی, جمہوریہ, پاک, ستان, islamic, republic, cənubi, asiyada, dövlət, əhalisinin, sayına, görə, sahəsinə, görə, yerdədir, dəniz, sahili, ərazisinin, uzunluğu, ölkə, cənubdan, ərəbistan, də. Pakistan Dil Izle Redakte Pakistan urdu پاک ستان ing Pakistan ve ya resmi adi ile Pakistan Islam Respublikasi urdu ا سلامی جمہوریہ پاک ستان ing Islamic Republic of Pakistan Cenubi Asiyada dovlet Pakistan ehalisinin sayina gore 6 ci sahesine gore 33 cu yerdedir Deniz sahili erazisinin uzunlugu 1 046 km dir Olke cenubdan Erebistan denizi ve Oman korfezi serqden Hindistan qerbden Efqanistan cenub qerbden Iran simal serqden ise Cin Xalq Respublikasi ile ehate olunmusdur Tacikistanla arasinda Efqanistana mexsus Vahan dehlizi yerlesen Pakistan hemcinin Omanla deniz serheddine sahibdir Paytaxti Islamabad umumi sahesi 881 913 kvadrat kilometr ehalisinin sayi 212 milyondan coxdur Pakistan Islam Respublikasi ا سلامی جمہوریۂ پاک ستان Islamic Republic of Pakistan PakistanBayragi GerbiSuari Ittehad Tanzim Yaqeen e Muhkam urdu Birlik Intizam ve Inam Himni source source track track track Qaumi TaranaPaytaxtiIslamabadEn boyuk seheriKaraci Lahor Feyselabad Ravalpindi Multan HeyderabadResmi dilleriUrdu ve IngilisEtnik qruplariPencablilar 44 15 Pustunlar 15 42 Sindhiler 14 1 Seraikiler 10 53 Muhacirler 7 57 Beluclar 3 57 diger 4 66 DiniIslamDemonim ler iPakistanliIdareetme formasiParlamentli respublika PrezidentArif Alvi Bas nazirImran XanQurulmasiTarixi Musteqilliyin elani14 avqust 1947 Islam respublikasinin elani23 mart 1956 Serqi Pakistanin ayrilmasi26 mart 1971 Yaranmasi14 avqust 1947Erazisi Umumi881 913 km 33 cu Su 2 86Ehalisi 2018 texmini212 228 000 6 1 ci 1998 siyahiya alma132 352 279 Sixliq244 4 km2 633 0 kv mil 56 ci UDM AQP 2017 texmini Umumi1 059 trilyon 25 Adam basina5 402 137 UDM nominal 2015 texmini Umumi270 961 milyard 43 cu Adam basina1 427 143 cu Cini indeksi 2013 30 7 ortaIII 2015 0 550 orta 147 ciValyutasiPakistan rupisi PKR Saat qursagiUTC 6 Standart Pakistan Vaxti Yolun hereket istiqametisolTelefon kodu92ISO 3166 koduPKInternet domeni pkPakistan Pakistan Hazirda Pakistanin nezareti altinda olan eraziler bir nece qedim medeniyyete ev sahibliyi etmisdir Bunu Neolit ve Tunc dovrune mexsus abideler yasayis menteqeleri ve s subut edir Bu erazide vaxtile Ehemeniler Imperiyasi Makedoniyali Isgender Mauriya Imperiyasi Emeviler sulalesi Qupta Imperiyasi 2 Dehli sultanligi Monqol Imperiyasi Boyuk Mogol Imperiyasi Durraniler Imperiyasi ve Britaniya Imperiyasi kimi neheng imperiyalar ve hokmdarlar agaliq etmisdir Mehemmed Eli Cinnah terefinden basladilmis Pakistan herekati ve yarimqitenin musteqillik ugrunda mubarizede qalib gelmesi neticesinde Pakistan dovleti 1947 ci ilde musteqillik elde etmisdir 3 Olke etnik ve dil baximindan muxtelifdir Eyni muxteliflik ozunu olkenin cografiyasi ve tebietinde de buruze verir Pakistan 1956 ci ilde konstitusiyani qebul etmis belelikle Islam respublikasina cevrilmisdir 1971 ci ilde baslamis etnik vetendas muharibesi Serqi Pakistanin olkenin esas hissesinden ayrilmasi ve Banqlades adi ile musteqillik qazanmasi ile neticelenmisdir 4 1973 cu ilde Pakistanda yeni konstitusiya qebul olundu Neticede dord vilayet ve dord federal eraziden ibaret olan merkezi Islamabad seherinde yerlesen federal hokumetin esasi qoyuldu Yeni konstitusiyadaki butun qanunlarin Islam qaydalarina uygun olmasi esas sert hesab olunurdu 5 Pakistan Azerbaycanin erazilerini isgal etdiyi ucun Ermenistanin dovlet musteqilliyini tanimayan yegane BMT uzvudur 6 Mundericat 1 Etimologiyasi 2 Tarixi 2 1 Muasir tarix 3 Cografiya etraf muhit ve iqlim 4 Xarici elaqeleri 5 Kesmir problemi 6 Ehalisi 6 1 Etnik terkibi 7 Din 7 1 Islam 7 2 Hinduizm 8 Istinadlar 9 Hemcinin baxEtimologiyasi RedaktePakistan olkeye bu ad 1933 cu ilde siyasi aktivist Caudhri Rehmet Eli terefinden verilmisdir Menasi ise paklar diyari demekdir Bu olkenin adinin tam acilisi da vardir Bele izah edirler ki olkenin adindaki ilk herf olan P Pencab a afqan k Kesmir i Indus cayi ve islam dini s Sindi tan ise Belucistan demekdir Tarixi RedakteMuasir tarix Redakte 1947 ci ilde istiqlaliyyet qazanan Hindistan dini icma prinsipi esasinda iki dovlete Hindistan ve Pakistan dovletlerine bolundu 1947 ci ilin avqustun 14 de musteqil Pakistan dovletinin yaradildigi elan edildi Onun ehalisi esasen muselmanlardan ibaret idi 1948 1950 ci illerde olkede vergi ve torpaq islahatlari kecirildi 1956 ci ilin martin 23 de Pakistan federativ respublika elan olundu Onun terkibine iki vilayet Qerbi ve Serqi Pakistan daxil idi Olkedeki qeyri sabitlik 1958 ci il oktyabrin 8 de herbi cevrilise getirib cixardi Herbi hokumet konstitusiyanin ve siyasi partiyalarin fealiyyetini qadagan etdi 1962 ci il martin 1 de Pakistan prezident respublikasi oldu Prezident vezifesine herbi hakimiyyetin bascisi Eyyub xan secildi 1965 ci ilde Hindistanla Kesmir erazisi ugrunda herbi munaqise bas verdi 1966 ci ilde Daskendde Hindistan ve Pakistan bascilarinin gorusu oldu Birge raziliq beyannamesi qebul edildi ve munaqise dinc yolla nizama salindi Siyasi muxalifetin guclenmesi ve Serqi Benqaliyanin ayrilmasi ugrunda kutlevi herekatin baslanmasi 1969 cu ilde Pakistanda siyasi bohrana sebeb oldu Hemin il martin 25 de Pakistanda yeni herbi cevrilis bas verdi Hakimiyyete general Yehya xan geldi 1970 ci ilde Pakistanin tarixinde ilk defe olaraq parlament seckileri kecirildi Seckiler zamani ekseriyyet sesi olkenin serqinde Xalq Liqasi Partiyasi qerbinde ise Pakistan Xalq Partiyasi qazandilar Xalq Liqasi partiyasi Serqi Benqaliyaya muxtariyyet verilmesi telebi ile cixis etdi Pakistan hokumeti bu telebi redd etdi Olkenin serq hissesinde separatizm herekati baslandi 1971 ci il martin 25 den 26 na kecen gece Serqi Benqaliyaya qosun yeridildi Qanli vetendas muharibesi baslandi Muharibenin ilk gununde martin 26 da Banqlades Xalq Respublikasi elan olundu 1971 ci ilin dekabrinda herbi munaqiseye Hindistan da qosuldu Hindistan Pakistan muharibesi baslandi Pakistan ordusu meglub edildi Bu meglubiyyet neticesinde Pakistanda herbi rejim iflasa ugradi ve general Yehya xanin hokumeti istefa verdi Hakimiyyete basda Pakistan Xalq Partiyasinin lideri Zulfuqar Bhutto olmaqla mulki hokumet geldi Yeni hokumet bir sira mutereqqi iqtisadi ve sosial tedbirler heyata kecirdi Aparici senaye saheleri banklar millilesdirildi Aqrar islahatlar heyata kecirildi Mulkedar torpaq sahibliyi mehdudlasdirildi Kendli teserrufatlarina dovlet yardimi artirildi 1972 ci ilde Hindistanla Pakistan arasinda mubahiseli meseleleri hell etmek ucun sazis imzalandi 1974 cu ilde Pakistan Banqladesi musteqil dovlet kimi tanidi 1976 ci ilde Hindistanla diplomatik munasibetler yarandi Xalq Partiyasi PXP basda Z A Bhutto olmaqla yeniden seckilerde qelebe caldi Lakin muxalifet bloku Pakistan Milli Alyansi seckilerin neticelerini tanimadi ve yeni seckiler kecirilmesi telebini ireli surdu Olkeni siyasi bohran burudu Bundan istifade eden general Ziya ul Heqq iyulun 5 da herbi cevrilis ederek hakimiyyete geldi O parlamenti buraxdi Konstitusiyani legv etdi Siyasi partiyalarin fealiyyati dayandirildi Bas nazir Z O Bhutto hakimiyyatden sui istifada etmekde gunahkar bilinerek 1979 cu il aprelin 4 da edam olundu Olkede enenevi heyat terzinin deyismesi yenilikle kohneliyin toqqusmasi kecmisi hesretle anmagi dini dirceltmeyi yada saldi Rehberlik dunyevi dovlet qurmaq prinsiplerindan uzaqlasdi 1979 cu ilde prezident Ziya ul Haqq Pakistani Islam Respublikasi elan etdi Yeni hokumet cemiyyetin sosial siyasi hayatini islamlasdirmaga basladi Bu dovrde xarici siyasetin esas istiqamati qonsu Efqanistanda bas veren hadiselere yaxindan mudaxile etmeye oradaki muqavimet herekatina her cur yardim gostermeye yoneldildi Pakistan erazisinde 3 milyondan cox efqan qacqinina siginacaq verildi Daxilde ise siyasi sabitlik yox idi Muxtelif istiqametli siyasi partiyalar bir biri ile mubarize aparir ehali arasinda milli dini zeminde toqqusmalar toredirdiler Bele munaqiseler hemise ordunun komeyi ile yatirilirdi 1988 ci ilin avqustunda Ziya ul Haqq teyyare qazasinda halak oldu Kecirilen parlament seckilerinde PXP kicik ustunluklerle qelebe qazandi Partiyanin sedri edam olunmus Z E Bhuttonun qizi Benazir Bhutto bas nazir vezifesini tutdu Yeni hokumet islahatlar kecirmeye olke heyatini demokratiklesdirmeye ehalinin veziyyetini yaxsilasdirmaga dair tedbirler plani ireli surdu Lakin muxalifetde olan Islam Demokratik Alyansi partiyasi onun apardigi siyasete qarsi cixdi ve istefasini teleb etdi Olkeni yeni igtisaslar burudu 1990 ci ilde prezident Qulam Ishaq xan Benazir Bhuttonu vezifeden kenarlasdirdi ve parlamenti buraxdi Yeni parlament seckileri kecirildi Islam Demokratik Alyansi partiyasi secicilerin ekseriyyetinin sesini qazandi ve yeni hokumeti formalasdirdi 1999 cu ilde Pakistanda yeni herbi cevrilis bas verdi General Perviz Muserref hakimiyyeti ele kecirdi Parlamenti buraxdi Olkede veziyyet sabitlesdikden sonra hakimiyyeti mulki hokumete vereceyi barede beyanatla xalqa muraciet etdi 2001 ci ilde kecirilmis prezident seckilerinde P Muserref olke prezidenti secildi Cografiya etraf muhit ve iqlim Redakte Esas meqale Pakistan cografiyasi Pakistanin cografiyasi ve iqliminin son derece muxtelif olmasi olkede cox muxtelif canlilarin yasamagina serait yaradir 7 Pakistanin sahesi 881 913 km dir ki bu da teqriben Fransa ve Boyuk Britaniyanin birlikde erazisine beraberdir Olke cenubdan Ereb denizi ve Oman korfezi ile 1046 km deniz sahili movqeye sahibdir 8 Quru serhedlerinin umumi uzunlugu ise 6774 km dir Omanla deniz serhedlerine sahib olan bu olkeni Tacikistandan dar Vahan dehlizi ayirir 9 10 Pakistan Cenubi Asiya Yaxin Serq ve Merkezi Asiya regionlarinin arasinda olduqca muhum geosiyasi movqede yerlesir Pakistan uc muhum cografi eraziye bolunur simal yaylalari Hind cayi boyunca duzenlikler ve Belucistan platosu 11 Olkenin simalinda yerlesen dagliq eraziler Qaraqorum Hinduqus ve Pamir dagliq erazilerinden ibaretdir Dunyada hundurluyu sekkiz min metrden yuksek olan 14 dag zirvesinden besi burada yerlesir 12 Olkenin qerb hissesini Belucistan platosu serq hissesini ise Tar sehrasi teskil edir 1609 km uzunlugu olan Hind cayi olkenin simalinda Kesmir bolgesinden baslayir ve cenubda Ereb denizine tokulur Pencab ve Sind eyaletlerinde bu cayin boyunca alluvial duzenlikler uzanir 13 Iqlim muxtelif olduguna gore temperatur da ferqlidir Musson movsumunde hedden artiq yagan yagislar neticesinde tez tez dasqinlar bas verdiyi halda quru movsumde cox az seviyyede ve ya hec yaginti olmur Pakistanda dord ferqli movsum movcuddur dekabrdan fevrala qeder davam eden serin quru qis martdan maya qeder davam eden isti quru payiz iyundan sentyabra qeder davam eden yagisli yay oktyabrdan noyabra qeder davam eden dovr Yaginti seviyyesi olke uzre muxtelifdir 14 Xarici elaqeleri RedakteMuselman olkeleri arasinda ehalisinin sayina gore 2 ci Indoneziyadan sonra olduguna ve nuve gucune malik yegane muselman olkesi olduguna gore Pakistan boyuk nufuza malik olkedir 15 16 Pakistanin geostrateji niyyetini Cinnah 1947 ci ilde izah ederken bele demisdi Bizim xarici siyasetimizin esas meqsedi dunyada olan butun xalqlar arasinda dostluq elaqeleri qurmaqdir Bu sozler hal hazirda da Pakistanin Xarici Isler Nazirliyinin saytinda da esas suar olaraq eks etdirilib 17 Pakistan Indoneziya Elcezair Eritreya Tunis Merakes kimi olkelerin musteqillik qazanmasinda mustesna rola malikdir ve hazirda da Pakistan bu olkelerle yaxin emekdasliga malikdir Iranla elaqelerde bezi hallarda mubahiseler yasanmisdir Pakistanin oz tehlukesizliyini temin etmek meqsedi ile Efqanistanda bir sira seherleri bombalamasi Iran terefinden tenqid olunmusdur Pakistanin Israille diplomatik elaqeleri yoxdur buna baxmayaraq bezi Israil vetendaslari turist vizalari ile bu olkeye sefer ede bilirler 18 Ikili elaqelerde her iki olke bir biri ile Turkiye vasitesile elaqe saxlayirlar 19 Pakistan hemcinin Azerbaycan erazilerini isgal etdiyi ucun Ermenistanla diplomatik elaqeler qurmayan ve onu tanimayan yegane dovletdir 20 Pakistanin xarici elaqelerinde Cinle elaqeler xususi ehemiyyet kesb edir Pakistan Cinle diplomatik elaqeler quran ilk olke hesab olunur ve bu elaqeler 1962 ci ilde Cinle Hindistan arasinda bas veren muharibeden sonra daha da derinlesmisdir 1960 1980 ci illerde Pakistan Cinin dunyada aparici dovletlerinden biri olmagina ve ABS prezidenti Niksonun Cine sefer etmesine de komek etdi Hal hazirda Cin Pakistanin esas ticari ve iqtisadi ortagi hesab olunur 2015 ci ilde iki olke arasinda muxtelif sahelerde emekdasliqla bagli 51 sazis imzalanmisdir Her iki olke 2000 ci illerde azad ticaret haqqinda sazis imzalamisdir Pakistan hemcinin Cin ucun muselman olkeleri ile elaqelerde esas qapi hesab olunur Pakistanin esas geosiyasi reqibi Hindistandir Bu olkeler indiye qeder bir biri ile 4 defe muharibe edib ve bu muharibelerin 3 u Kesmir erazisi uzerinde mubahiseler neticesinde bas verib Rusiya ile elaqeler 1999 cu ilden etibaren inkisaf etmeye baslayib ABS la elaqeler ise Soyuq muharibe dovrunde yaxsi olsa da 1990 ci illerden etibaren Pakistanin oz nuve enerjisini artirmasi sebebile ABS bu olkeye qarsi sanksiyalara baslamisdir Kesmir problemi Redakte Esas meqale Kesmir problemi Pakistanin nezareti altinda olan Azad Kesmir Kesmir Cenubi Asiya regionunun ucqar simal qerb hissesinde yerlesen bolgedir Bu erazi Hindistan ve Pakistan arasinda mubahiseli erazi hesab olunur Bu 2 dovlet bir biri ile bu bolge ugrunda indiye qeder 3 defe 1947 1965 1971 ci illerde muharibe edibler 1971 ci ilde olan muharibe neticesinde Serqi Pakistan Banqlades adi ile musteqillik elde etdi Bu olkeler arasinda diger doyusler de Siacen buzlaqlari 1984 ve Kargil 1999 erazilerinde bas verib Kesmir bolgesinin teqriben 45 1 i hazirda Hindistanin nezareti altindadir Pakistan terefi ise Kesmir bolgesinin 38 2 ne nezaret edir Kesmiri iki dovlet arasinda bolen cebhe xetti 1949 cu ilde yaradilib Ehalisi RedakteIl Nufus1950 39 448 2321951 40 382 2061952 41 346 5601953 42 342 4121954 43 372 0631955 44 434 4451956 45 535 7111957 46 679 9441958 47 868 9321959 49 104 1121960 50 386 8981961 51 718 5811962 53 100 6711963 54 524 4711964 55 988 3851965 57 494 9401966 59 046 2031967 60 641 8991968 62 282 4961969 63 969 9871970 65 705 9641971 67 491 3691972 69 325 9211973 71 121 0851974 72 911 7801975 74 711 5411976 76 456 1211977 78 152 6861978 80 051 3001979 82 374 3021980 85 219 1171981 88 417 0791982 91 465 2091983 94 154 7231984 96 501 8061985 99 076 2661986 102 065 7101987 105 208 4311988 108 407 7861989 111 528 3811990 114 606 6901991 117 684 2921992 120 098 1971993 122 523 6501994 125 531 4481995 128 733 6571996 132 194 1151997 135 616 3101998 139 062 9871999 142 520 1242000 146 404 9142001 150 399 5662002 153 470 7792003 156 196 4882004 159 266 3672005 162 490 3852006 165 873 9282007 169 340 5382008 172 800 0512009 174 579 000 Pakistan Islam Respublikasi dovlet statitika orqaninin Population Census Organization melumatina esasen 796 096 21 km erazisi olan olkenin ehalisinin sayi 23 noyabr 2012 ci il ucun 181 435 603 22 nefere catdigi ehtimal olunur Son siyahiyaalma 1998 ci ilde aparilmis onun neticelerine esasen Pakistanin ehalisi 132 352 279 nefer olmusdur 23 2020 ci ile qeder ehali sayinin 210 13 milyon nefere catacagi gozlenilir Ehalisin sayina gore dunyada 6 ci pillede yerlesir 2016 ci ilde ehali artmi 1 45 qeyde alinmisdir Etnik terkibi Redakte Pakistandaki etnik qruplar Ethnologue report for Pakistan a gore umumilikde olke erazisinde 72 dilde danisan etnik qrup var 24 pencablilar pustunlar Sindhiler seraikiler beluclar brahuiler hezaralar qucaratlilar nuristanlilar parslar erebler cinliler ozbekler turkmenler uygurlar ve saire Din Redakte Esas meqale Pakistanda din Pakistanin konfessional terkibi asagidaki kimidir muselmanlar 173 000 000 96 hinduistler 3 200 000 1 85 xristianlar 2 800 000 1 6 ehmediyye 291 000 0 22 25 siqhiler 20 000 0 01 Islam Redakte Ehalinin 96 i muselmanlardan ibaretdir Muselmanlarin sayina gore Indoneziyadan sonra dunyada 2 ci yerdedir 26 Muselmanlarin ekseriyyeti sunnilerdir 95 27 sieler ise muselman ehalinin 5 ni teskil edir 28 Hinduizm Redakte 2008 ci il hesablamalarina esasen hinduizm Pakistanda Islamdan sonra 2 ci boyuk dindir 29 30 2050 ci ilde Pakistanin hindlerin sayina gore dunyada dorduncu olke olacagi gozlenilir Hindler Pakistanin butun bolgelerinde meskunlasiblar lakin onlarin esas meskunlasdigi bolge Sindh hesab olunur 31 Bezi hindler ozlerini Pakistanda 2 ci dereceli vetendas hesab edir ve buna gore de Hindistana miqrasiya edirler 32 Istinadlar Redakte Central Intelligence Agency CIA The World Factbook Country comparison Population Wynbrandt James A Brief History of Pakistan Infobase Publishing 2009 ISBN 081606184X 9780816061846 Exploding Communalism The Politics of Muslim Identity in South Asia PDF Ayesha Jalal Oxford University Press 1998 9 Special report The Breakup of Pakistan 1969 1971 Iqbal Khurshid 2009 The Right to Development in International Law The Case of Pakistan Routledge seh 189 ISBN 978 1 134 01999 1 The constitution proclaims that all existing laws shall be brought in accordance with the injunctions of Islam as laid down in the Quran and Sunnah and no law shall be enacted which is repugnant to such injunctions Nilufer Bakhtiyar For Azerbaijan Pakistan does not recognize Armenia as a country Land and People Ministry of Information Broadcasting and National Heritage 22 fevral 2015 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 18 aprel 2018 PNS Gwadar Global Security 21 noyabr 2011 Istifade tarixi 18 aprel 2018 Muscat Agreement on the Delimitation of the Maritime Boundary between the Sultanate of Oman and the Islamic Republic of Pakistan 12 June 2000 1 PDF United Nations seh 1 Istifade tarixi 18 aprel 2018 Edward Wong 27 oktyabr 2010 In Icy Tip of Afghanistan War Seems Remote New York Times Istifade tarixi 18 aprel 2018 About Pakistan Geography American Institute For Pakistan Studies 21 iyul 2011 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 18 aprel 2018 PTDC page on mountaineering Pakistan Tourism Development Corporation 10 noyabr 2006 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 18 aprel 2018 Pakistan InfoPlease Pearson Education Istifade tarixi 18 aprel 2018 Pakistan Climate Encyclopedia of the Nations 28 mart 2008 Istifade tarixi 18 aprel 2018 Colgrove Rosemary 2010 Eye on the sparrow the remarkable journey of Father Joseph Nisari Pakistani priest Minneapolis Mill City Press ISBN 1 936400 87 1 Lyon Peter 2008 Conflict between India and Pakistan an encyclopedia Santa Barbara Calif ABC CLIO ISBN 1 57607 712 8 Istifade tarixi 18 aprel 2018 Ministry of Foreign Affairs Homepage MoFA gov pk Government of Pakistan 2013 Istifade tarixi 18 aprel 2018 Khoury Jack 28 fevral 2015 Israeli lecturer takes part in Pakistan conference Haaretz Haaretz Istifade tarixi 18 aprel 2018 Pakistan Israel in landmark talks BBC News 1 sentyabr 2005 Istifade tarixi 18 aprel 2018 olu kecid Staff work 5 fevral 2015 Pakistan the only country not recognizing Armenia envoy Armenian Times 2015 03 03 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 18 aprel 2018 Population Census Organization of Pakistan Area 796 096 Sq Kms Government of Pakistan Population Census Organization Population Clock GeoHive Global Statistics Pakistan 2013 04 06 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2009 06 22 Ethnologue Languages of the World 16 edition 2009 Languages of Pakistan Perepis naseleniya Pakistana 1998 goda Singh Dr Y P 2016 Islam in India and Pakistan A Religious History Vij Books India Pvt Ltd ISBN 978 93 85505 63 8 Pakistan has the second largest Muslim population in the world after Indonesia Country Profile Pakistan PDF Library of Congress Country Studies on Pakistan Library of Congress February 2005 Istifade tarixi 13 fevral 2018 Religion The overwhelming majority of the population 96 3 percent is Muslim of whom approximately 95 percent are Sunni and 5 percent Shia Field Listing Religions The World Factbook Central Intelligence Agency 2010 Istifade tarixi 13 fevral 2018 Population Distribution by Religion 1998 Census PDF Pakistan Bureau of Statistics Istifade tarixi 13 fevral 2018 10 Countries With the Largest Hindu Populations 2010 and 2050 Pew Research Center 2 April 2015 Istifade tarixi 13 fevral 2018 Pakistan Ethnologue Sohail Riaz 2 March 2007 Hindus feel the heat in Pakistan BBC Istifade tarixi 13 fevral 2018 But many Hindu families who stayed in Pakistan after partition have already lost faith and migrated to India Hemcinin bax RedakteMenbe https az wikipedia org w index php title Pakistan amp oldid 6074792, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.