fbpx
Wikipedia

Monteneqro

Monteneqro (mont. Црна Гора/Crna Gora), Çernoqoriya ya da Qaradağ — cənub-şərqi Avropada dövlət. Monteneqro Balkan yarımadasında yerləşir. Qərbdə Xorvatiya, şimal-qərbdə Bosniya və Herseqovina, şimal-şərqdə Serbiya, şərqdə Kosovo (qismən tanınan), cənub-şərqdə Albaniya ilə həmsərhəddir. Cənub-qərbdə isə Adriatik dənizinə çıxışı vardır. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Podqoritsa, köhnə kral paytaxtı Çetinye şəhəridir. Ölkənin ümumi sahəsi 13,812 kvadrat kilometr, əhalisinin ümumi sayı 630,000 (2018) nəfərdir. Monteneqronun dövlət quruluşu parlamentli respublikadır. Ölkə inzibati cəhətdən 21 bələdiyyədən ibarətdir. Turizm ölkə iqtisadiyyatının 20%-ni təmin edir.

Monteneqro Respublikası
mont.Црна Гора/Crna Gora
Himni: Ој свијетла мајска зоро
(Ah, Mayın Parlaq Şəfəqi)
PaytaxtıPodqoritsa
Ən böyük şəhəriPodqoritsa-150 min sakin(2011-ci il),Nikşıç- 56 min (2011-ci il)
Rəsmi dilləriMonteneqro dili
Etnik qrupları
Monteneqrolılar (Qaradağlılar) - 43%, serblər - 32%
İdarəetmə formasıParlamentli respublika
• Prezident
Milo Đukanović
• Baş nazir
Zdravko Krivokapić
Yaranması3 iyun 2006
Tarixi
• Yaranması
3 iyun 2006
Ərazisi
• Ümumi
13,812 km² (162-ci yer)
• Su (%)
1,5
Əhalisi
• 2015 təxmini
645 min (166-cı yer)
• 2011 siyahıya alma
625 266
• Sıxlıq
47/km2 (121.7/kv. mil)
ÜDM(AQP)2012 təxmini
• Ümumi
7 460 million (158-ci)
• Adam başına
12 000 (107-ci)
ValyutasıAvro (EUR)
Saat qurşağı+1
Yolun hərəkət istiqamətisağ
Telefon kodu+382
ISO 3166 koduME
İnternet domeni.me
Qaradağ

Mündəricat

Monteneqronun əhalisi keçmiş dövrdə albanlardan ibarət olub. VII əsrdə Bizans İmperatoru Herakliyus hakimiyyəti dövründə Serblər oraya köçürülmüşdür. Osmanlılar Rumelini keçib istilalara başladıqları vaxtlarda Qaradağ Venesiya Respublikasının tabeliyində idi. Osmanlı Dövlətinin Qaradağı fəth etməsi Sultan I Murad dövrünə rast gəlir. Belə ki, ilk Osmanlı-Qaradağ döyüşləri də I Murad dövründə baş vermişdir. İkinci Osmanlı-Monteneqro toqquşması Sultan I Bəyazid dövründə olmuşdur. Bu yürüşdə Osmanlı qüvvələri Skopyedən çıxıb Zveçan və Yeleç üzərindən Lim və Tara çaylarına qədər çatmışdır. Osmanlı Dövlətinin Monteneqronu tam istilası isə Sultan Fatih Mehmet dövründə olmuşdur. Əslində Osmanlı Monteneqronu tam olaraq hakimiyyətinə almadı. Fatih, Monteneqroya bir növ muxtariyyət statusu verdi və bu vəziyyət Qaradağlılar tərəfindən 1878-ci ildə Osmanlıdan ayrılana qədər istifadə olundu. Qaradağlılar Osmanlı Dövlətinin hakimiyyətinə girişindən başlayaraq çox sayda üsyan qaldırmışlar. Məsələn, 1711, 1712, 1714 üsyanlarını təşkil etdilər. 1877–78 Osmanlı-Rus Müharibəsində Rusiyanın tərəfində yer alan Monteneqro, Osmanlı ordusunun mühüm bir qismini Balkanlarda məşğul etmiş və müharibənin Rusiyanın xeyrinə nəticələnməsində böyük bir amil olmuşdular. Müharibə sonrası imzalanan Aya-stefanos və dərhal sonra Berlin Müqaviləsi ilə müstəqilliyini əldə edən Monteneqro, beləliklə müstəqil dövlətlər platformasında yerini almışdır. Dövlət müstəqilliyini əldə etdikdən sonra onu ilk tanıyan Osmanlı Dövləti olmuşdur. Müstəqilliklə yanaşı Osmanlı Dövləti ilə diplomatik münasibətlər qurulmuşdur. Bu dövrdə iki dövlət münasibətlərinin yaxşı bir səviyyəyə gəlməsində heç şübhəsiz, II Əbdülhəmidin Balkan siyasətində tutduğu mövqeyin əhəmiyyətli bir rolu var idi. Buna baxmayaraq Monteneqro Birinci və İkinci Balkan müharibələrində iştirak edib. Birinci Dünya müharibəsi zamanı Avstriya-Macarıstan ordusu Monteneqronu işğal etdi. 1918-ci ildə Serbiya ordusu ölkəni işğaldan azad etdi və Monteneqro, Xorvatiya və Sloveniya ilə birlikdə Serbiyanın tərkibinə daxil oldu. 12 iyun 1941-ci ildə Alman-italyan ordusu Yuqoslaviyanı işğal etdikdən sonra Monteneqro 1943-cü ilə kimi İtaliyanın protektoratı oldu, daha sonra 1943–1944-cü illərdə alman işğalı altında qaldı. 1944–1945-ci illərdə yuqoslaviyalı partizanlar ölkəni işğaldan azad etdilər. Monteneqro 27 aprel 1992-ci ilə kimi Yuqoslaviyanın tərkibində oldu. 1 mart 1992-ci ildə keçirilən referendumun nəticələrinə görə, Monteneqroda yaşayan əhalinin 95,95%-i ölkənin Yuqoslaviyanın tərkibində qalmasının lehinə səs verdilər. Səsvermədə əhalinin 66%-i iştirak etdi. Monteneqroda yaşayan albanlar, xorvatlar və bosniyalılar referendumu boykot etdilər. 1992–2006-cı illərdə Monteneqro keçmiş Yuqoslaviyanın tərkibində olub (2003-cü ildən etibarən Serbiya və Monteneqro adlanırdı). 2006-cı ildə keçirilmiş müstəqillik haqqında referendumun nəticələrinə əsasən seçicilərin 55,4%-i Monteneqronun müstəqilliyinin lehinə səs veriblər. 3 iyun 2006-cı ildə Monteneqro müstəqilliyini elan edib, 15 iyunda Serbiya onun müstəqilliyini tanıyıb, iyunun sonlarında isə Monteneqro BMT-yə qəbul edilib. 16 dekabr 2008-ci ildə Monteneqro rəsmi olaraq Avropa Birliyinə üzv olmaq üçün müraciət edib. Bundan başqa, ölkə NATO ilə yaxınlaşma kursunu götürüb.

Ölkə ərazisini şərti olaraq 3 yerə bölmək olar. Adriatik dənizi sahili, böyük şəhərlərinin yerləşdiyi nisbətən düzənlik olan mərkəzi hissə və dağlıq ərazilərdən ibarət şərqi hissə. Ölkənin quru sərhədləri 614 km təşkil edir. Qərbdə Xorvatiya ilə 14 km, şimal-qərbdə Bosniya və Herseqovina ilə 225 km, şimal-şərqdə SerbiyaKosovo ilə 203 km, cənub-şərqdə Albaniya ilə 172 km uzunluğunda sərhədi var. Monteneqronun kontinental sahil xəttinin uzunluğu 300 km təşkil edir. Ölkənin tərkibinə daxil olan 14 adanın ümumi sahil xəttinin uzunluğu isə 15,6 km təşkil edir. Monteneqronun çimərliklərinin uzunluğu 73 km-dir. Yeddi ay ərzində sahildəki dəniz suyunun temperaturu +12 °C ilə +26 °C arasında dəyişir. Dəniz suyunun şəffaflığı bəzi yerlərdə 35 metrə çatır.

Monteneqronun ən uzun çayları: Tara çayı (144 km), Lim çayı (123 km), Çeotina çayı (100 km), Moraça (99 km), Zeta (65 km) və Boyana çayıdır (30 km). Çayların təxminən 52,2%-i Qara dəniz hövzəsinə, yerdə qalan 47,8%-i isə Adriatik dənizi hövzəsinə aiddir. Monteneqronun üç çayı (Moraça, Zeta və Piva) ancaq Monteneqro ərazisi boyunca axır. Ölkədəki çayların böyük hissəsi dağ çaylarıdır və dərin kanyonlar formalaşdırırlar. Tara çayının kanyonu 1200 metr dərinliyindədir və bu göstəricisinə görə dünyada ikinci, Avropada isə birinci yeri tutur. Monteneqronun çaylarının enerji potensialı hər 1 km² ərazidə 115 kVt təşkil edir ki, bu da çox yüksək göstərici hesab olunur. Lakin müxtəlif səbəblərə görə (həmçinin ekoloji səbəblərə görə) ölkədə hidroenergetika çox da inkişaf etməyib.

Monteneqro və Balkan yarımadasının ən böyük gölü Skadar gölüdür. Səthinin sahəsi 369,7 km²-dir. Gölün ərazisinin üçdə ikisi Monteneqronun, üçdə biri isə Albaniyanın ərazisinə aiddir. Ölkə ərazisinin 41% meşələrdən, 40% isə otlaqlardan ibarətdir. Monteneqronun bitki növləri kifayət qədər rəngarəngdir. Ümumilikdə ölkə ərazisində 2833 bitki növü qeydə alınıb, onların 212 növü Balkan endemiki, 22 bitki növü isə Monteneqro endemikidir. Monteneqro konstitutsiyasına əsasən respublika "ekoloji dövlət"dir, ölkə ərazisinin 8,1%-i qoruqlardan və milli parklardan ibarətdir.

İqlim

Monteneqronun şimalında iqlim mülayim-kontinental, Adriatik dənizi sahilində isə Aralıq dənizi iqlimi hakimdir. Dənizsahili ərazilərdə yay mövsümü adətən uzunmüddətli, isti (+23 — +25 °C) və quru, qışda isə qısa və sərin (+3 — +7 °C) keçir. Dağlıq rayonlarda mülayim isti yay (+19 — +25 °C), nisbətən soyuq qış (+5dən −10 °C kimi), yağıntılar adətən qar formasında yağır, qar örtüyü 5 aya qədər qala bilər. Ölkədəki yağıntıların miqdarı illik 500 mm ilə 1500 mm arasında dəyişir. Sahilə yaxın dağlıq ərazilərdə bu göstərici 3000 mm qədər artır.

Əsas məqalə: Monteneqro şəhərləri

2003-cü ilin əhali statistikasına görə

Monteneqro vilayətləri

İnzibati bölgüsü 21 əyalətdən (opstina) ibarətdir. Bunlar Andriyeviça, Bar, Berane, Biyelo, Polye, Budva, Çetinye, Danilovqrad, Herseq Novi, Kolasin, Kotor, Moykovaç, Nikşiç, Plav, Plyevlya, Plujine, Podqoriça, Rozaje, Savnik, Tivat, Ulciny, Zablyak vilayətləridir.

1991 əhalinin sayına görə Serblər, Serbiya və Monteneqronın ümumi əhalinin 69%-ni təşkil edirdi. Monteneqrolılar isə ümumi əhalinin 5%-ni, Monteneqro əhalisinin isə 62%-ni təşkil edirdi. Slavyan olmayan Alban azlıq ölkədəki 2-ci böyük etnik qrup və rəsmi proqnozlara görə ümumi əhalinin 17% idi. 1965-dən sonra Serbiya və Monteneqrodan inkişaf etmiş Avropa ölkələrinə və Şimali Amerikaya davamlı emiqrasiya baş vermişdir.

Etnik tərkibi:

  • monteneqrolular-43,16%
  • serblər-31,99%
  • bosniyalılar-7,77%
  • albanlar-5,03%
  • digər müsəlmanlar 3,97%

Monteneqronun dövlət başçısı Prezidentdir. Prezident ümumxalq səsverməsi yolu və 2 dəfədən artıq olmamaq şərti ilə 5 il müddətinə seçilir. 6 Aprel 2008-ci ildə keçirilmiş Prezident seçkilərində Filip Vuyanoviç qalib gəlmişdir. Növbəti seçkilər 2013-cü ildə keçiriləcəkdir. Baş Naziri Milo Dükanoviçdir. Parlament Monteneqronun ali qanunverici orqanı bir palatadan ibarətdir (2006-cı ildə yerlərin sayı 74-dən 81-ə artırılmışdır). Sonuncu Parlament seçkiləri 2009-cu ilin 29 mart tarixində keçirilmişdir. Növbəti seçkilər 2013-cü ildə keçiriləcəkdir. Parlament Sədri Ranko Krivokapiçdir. Monteneqro Parlamentində aşağıdakı partiyalar təmsil olunmuşdur:

  • Monteneqro Sosialistlərinin Demokratik Partiyası (34 yer)
  • Xorvat Vətəndaş təşəbbüsü (1 yer)
  • Monteneqro Sosialist Xalq Partiyası (16 yer)
  • Monteneqro Sosial Demokratik Partiya (9 yer)
  • Yeni Serb Demokratiyası (8 yer)
  • Boşnak Partiya (3 yer)
  • Dəyişikliklər Partiyası (6 yer)
  • Monteneqroda Demokratik Cəmiyyət koalisiyası (1 yer)
  • Albanların Demokratik İttifaqı koalisiyası (1 yer)
  • Alban Alternativi koalisiyası (1 yer)
  • Yeni Demokratik güc – FORCA (1 yer)

3 İyun 2006-cı il tarixində Monteneqro Respublikasının Parlamentində Müstəqillik Haqqında Bəyannamə qəbul olunduqdan və 21 may tarixində keçirilmiş seçkilərin nəticəsi məlum olduqdan sonra Monteneqro Hökuməti, Monteneqro suveren dövləti olaraq beynəlxalq hüququn əsasını təşkil edən funksiyaları xarici siyasətdə öz istiqamətini müəyyənləşdirmə və ölkəni idarə etmə funksiyalarını həyata keçirməyə başladı. Hökumətin bu konstitusional zərurəti həyata keçirməsi məcburiyyəti Xarici İşlər Nazirinin xarici siyasətdə izləyəcəyi əsas ardıcıllığı müəyyən etməsi və bu məsələləri ölkə daxilində və xaricində tətbiq etməsi ilə əhatə olunur. Bu məsələlərin həllində Respublika Prezidenti, Parlamentin sədri və digər əlaqədar dövlət idarəçilərinin yaxından iştirakı nəzərdə tutulur. Monteneqro konstitusional statusunu dəyişməklə xarici siyasətdəki mövqeyini dəyişmədi. Əksinə, Monteneqronun bu sahədə göstərdiyi səylər onun bugünkü xarici siyasətindəki mövqeyində aparıcı qüvvə kimi müəyyən olunur. Monteneqro yaxın qonşuluq münasibətlərini özünün uğurlu inkişafının zəmanəti kimi dəyərləndirərək bu münasibətlərin daha da inkişaf etdirilməsinə başladı. Eyni zamanda, Monteneqro müstəqil dövlət olaraq Beynəlxalq forumlarda öz mövqeyini möhkəmləndirmək və gücləndirmək imkanı əldə etdi və bu kimi çox mühüm amillərin köməyilə münasibətlərini daha da genişləndirdi. Coğrafi mövqeyinə və əhalisinin sayına görə Monteneqro kiçik Avropa ölkələri sırasına daxildir. Monteneqro stabil, demokratik və çoxmillətli bir ölkə kimi inkişaf etmişdir və öz ümumi maraqlarını təkcə onu əhatə edən ölkələrlə deyil, bütün Avropa qitəsi və dünya ölkələri ilə bölüşür. Monteneqro şərqlə qərbin kəsişdiyi nöqtədə yerləşməklə Balkan və Aralıq dənizi ölkələri ilə qonşuluq edir, Avropa və AvroAtlantikaya inteqrasiyanın bir hissəsi olaraq stabil dövlət kimi tanınır və parlaq perspektivi ilə regiondakı dinamik çərçivənin bir hissəsini təşkil edir. Məhz belə bir mövqeyinə və imkanlarına görə Monteneqro öz xarici siyasətinin fundamental dəyərləri ilə bütöv bir tamlıq təşkil edir. Monteneqro müstəqil bir dövlət kimi xarici siyasətdəki fəaliyyətini strateji dövlət maraqlarına və ölkə vətəndaşlarının maraqlarına dayanaraq, regionda və Avropada hökm sürən prosesləri və qlobal perspektivləri nəzərə alaraq nizamlayır. Monteneqro Hökuməti xarici siyasətindəki maraqlarını aşağıdakı kimi nizamlamışdır:

  1. Avropa Birliyinə və Şimali Atlantik İttifaqına – NATO-ya inteqrasiya
  2. Regional əməkdaşlıq və qonşuluq münasibətlərinin qorunub saxlanması və inkişaf etdirilməsi
  3. İkitərəfli və çoxtərəfli əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi

Monteneqro xarici ölkələrlə münasibətlərində öz mənafeyini qoruyub saxlayır və Avropa və Avro-Atlantik təşkilata inteqrasiya üçün uyğun şərait axtarır, bütün regional təşəbbüsləri və qlobal fikirləri izləyir, öz maraqlarını əhatə etdiyi halda bu fikirlərə qoşulur; qonşu ölkələrlə münasibətləri inkişaf etdirir, bütün inkişaf etmiş və nüfuzlu dövlətlərlə yaxşı münasibətlər qurur və bununla da qarşısına qoyduğu bütün beynəlxalq prinsip və qanunlara riayət etmiş olur.

Monteneqronun strateji məqsədi Avropa Birliyinə inteqrasiyadır. Bu məsələ Monteneqronun xarici və daxili fəaliyyəti çərçivəsində mühüm bir tapşırıq olduğu üçün gələcək dövr ərzində ölkənin xarici siyasətində öndə dayanan məsələlərdən biri kimi qalır. Monteneqro Avropa Birliyini Avropa standartlarına uyğunlaşma və onların qəbul olunması, gələcək islahatların bu standartlara uyğun şəkildə aparılması və həmçinin Avropa Birliyinə üzv ölkələrlə ikitərəfli münasibətlərin inkişaf etdirilməsi üçün optimal bir qurum kimi görür. Monteneqroda belə bir fikir hökm sürür ki, inteqrasiyada inkişafın sürəti iqtisadiyyatda, siyasətdə, məhkəmədə, təhlükəsizlikdə və ümumi islahatlardakı dinamikadan, bütöv cəmiyyətin cəlb olunduğu islahatların səviyyəsindən və dərəcəsindən asılıdır. Xarici siyasətdə isə Monteneqro AB (Birliyə üzv ölkələr, Avropa Birliyi Sədrliyi, Avropa Birliyinə daxil üçlük) ilə müntəzəm siyasi dialoquna və öz xarici siyasətinin AB-nin xarici və təhlükəsizlik siyasətinə uzunmüddətli inteqrasiyasına xüsusi əhəmiyyət verir.

Monteneqronun NATO-ya daxil olması üçün də müəyyən zaman tələb olunmasına baxmayaraq bu zamanın onun Avropa Birliyinə daxil olması üçün tələb olunan müddətdən daha qısa olacağı fikri reallığa uyğundur. Sülh və Əməkdaşlıq Proqramı vasitəsilə Monteneqronun NATO-ya daxil olması və gələcək dövr ərzində bu təşkilatla münasibətlərin inkişaf etdirməsi və onun qaydalarına uyğunlaşması məsələsi Monteneqronun xarici siyasətində yer tutan başlıca məsələ deyil. Bu həm sabitlik və təhlükəsizlik vəd edir, həm də onun Avropa Birliyinə inteqrasiya olması kimi strateji məqsədinin həyata keçməsi üçün zəmin yaradır. Monteneqronun NATO-ya inteqrasiyası ölkə və regionun stabilliyini poza biləcək potensial təhlükənin, etiraz və risklərin qarşısını almaq üçün ən yaxşı təhlükəsizlik çərçivəsidir. Monteneqro xarici sərmayəçiləri ölkəyə cəlb etməklə, özünün iqtisadi inkişafını sürətləndirir, dünyada sabit və demokratik bir ölkə kimi tanınır və eyni zamanda qərar qəbul etmə prosesində öz mövqeyini nümayiş etdirir. Hökumət digər səlahiyyətli orqanlarla birgə bu fikrin cəmiyyətdə daha yaxşı anlaşılması və qəbul olunması üçün geniş şəkildə məlumatlandırma aparır.

Monteneqronun NATO və Avropa birliyinə inteqrasiyası ilə bağlı strateji məqsədləri onun regional əməkdaşlıqda və qonşuluq siyasəti yürütməkdə fəal iştirakı olmadan qeyri-mümkün hesab olunur. Monteneqro Albaniya, Bosniya və Herseqovina, İtaliya, Serbiya və Xorvatiya ilə həmsərhəd olmasına baxmayaraq keçmiş Yuqoslaviya ölkələri olan Makedoniya, Sloveniya, tarixi və regional səbəblərə görə keçmiş Yuqoslaviya ölkəsi ilə qonşu olan Avstriya, Macarıstan, Rumıniya, Bolqarıstan və Yunanıstanı da özünə qonşu ölkələr hesab edir. Məqsəd bu ölkələrlə qarşılıqlı səmimi münasibətlər yaradıb inkişaf etdirmək, siyasi, iqtisadi, təhlükəsizlik, elmi və mədəni sahələrdə davamlı əməkdaşlıq etmək və ən əsası da mühüm infrastruktur şəbəkə yaratmaqdan ibarətdir. Monteneqro tarixi, mədəni və iqtisadi baxımdan Serbiya ilə sıx bağlı olduğu və hər ikisi NATO və Avro-Atlantik ittifaqa daxil olmaq üçün ümumi maraqları bölüşdükləri üçün bu əlaqələri daha da möhkəmləndirməyə xüsusi əhəmiyyət verir. Bu Serbiya tərəfin də qarşılıqlı əməkdaşlıq etməsini, əks tərəfə hörmət və ehtiram göstərməsini qaçılmaz edir. Bu əməkdaşlıq Monteneqronun bu ölkələrlə tək eyni coğrafi mövqedə yerləşməsinə görə deyil, həm də eyni siyasi məqsədə daşıdıqları üçün zəruridir. Monteneqronun xarici siyasətdəki yolu regiondakı digər ölkələrlə qarşılıqlı dostluq və əməkdaşlıq münasibətləri üzərində qurulub. Bu halda regionda hər hansı bir ölkənin inkişafı Monteneqronun inkişafı üçün bir təkandır. Monteneqro Cənub-Şərqi Avropa ölkələri ilə də regional və müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığı inkişaf etdirməyi qarşısına məqsəd qoyub. Beləliklə, Monteneqro regiondakı hər bir ölkə ilə qarşılıqlı münasibətlər qurub yaratmaqla həm özünün, həm də digər qonşu ölkələrin Avropa Birliyi və Avro-Atlantik İttifaqa inteqrasiyasına yardımçı olur. Monteneqro bütün regional təşkilat və təşəbbüslərdə etibarlı müttəfiqdir və o, hal-hazırda müşahidəçi statusuna malik olduğu təşkilatlara tam üzv olmaq üçün çalışır.

Yeni konstitusiyasına əsasən Monteneqro, demokratik və müstəqil dövlət kimi dünyada bir sıra iri ölkələrlə siyasi, iqtisadi və digər əlaqələri qoruyub saxlamağa və möhkəmləndirilməsinə davam edir. Monteneqro bu günədək 105 ölkə tərəfindən tanınıb və 85 ölkə ilə diplomatik əlaqələr qurulduqdan sonra Podqoritsada bir sıra səfirliklər açıldı və Monteneqro dünyada diplomatik konsulluq şəbəkəsi qurmağa başladı. Monteneqronun məqsədi səmimi münasibətlər qurmaq, siyasi, təhlükəsizlik, elmi və mədəni əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdir. Bütün aspektlərdə ikitərəfli münasibətlərin möhkəmləndirilməsi diaspor ilə daha real, məhsuldar və dinamik ünsiyyət üçün əlverişli şərait yaradır. İkitərəfli münasibətlərin gücləndirilməsində öndə gələn məsələlər bunlardır: Avropa və Avropa Birliyi ölkələri ilə əlaqələr – Avropa Birliyinin nüfuzlu ölkələri olan Almaniya, Böyük Britaniya, Fransaİtaliya ilə, beynəlxalq təşkilatlarda və beynəlxalq siyasi arenada sözü keçən ölkələrlə münasibətlər və əməkdaşlıq Monteneqroya onun daxili inkişafı və xarici siyasətdə qarşısına qoyduğu başlıca məqsədlərə çatması üçün güclü faktor ola bilər. Bu ölkələrlə ikitərəfli ünsiyyət və Avropa və Avro-Atlantik inteqrasiyanın köməyi ilə qurulan əməkdaşlıq Monteneqronun iqtisadi və demokratik inkişafına yardımçı olacaq və inteqrasiyanı daha da sürətləndirəcək. Adı çəkilən ölkələrlə yanaşı Monteneqro, Avropanın digər ölkələri ilə də sıx münasibətlər qurmağı çalışır və mərkəzi Avropa ölkələri (Polşa, Çexiya, Slovakiya), Baltikyanı və Skandinaviya ölkələri ilə səmimi münasibətlərin qurulmasına xüsusi əhəmiyyət verir. Monteneqro xırda Avropa ölkələri (İslandiya, Kipr, Malta, Andorra, Lüksemburq, Lixtenşteyn, MonakoSan-Marino) ilə kiçik və dəyişkən idarəçiliklərin uğuruna və təcrübə mübadiləsinə əsaslanan münasibətlər qurmağı nəzərdə tutur. ABŞ ilə münasibətlər Monteneqro üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Monteneqro ABŞ-ın NATO-da nüfuzlu üzv, regionun və Avropa Birliyinin ən yaxın müttəfiqi olmasını, bütün beynəlxalq təşkilatlarda mühüm rol oynamasını nəzərə alaraq xarici və siyasi fəaliyyətinin böyük hissəsini bu ölkə ilə əməkdaşlığın gücləndirilməsinə sərf edir. Rusiya Federasiyası ilə də münasibətlər Monteneqro üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. ATƏT və BMT çərçivəsində Rusiya ilə bütün sahələrdə əməkdaşlığın gücləndirilməsi ölkənin ümumi inkişafına və məqsədlərinə xidmət edir. Tarixi və mədəni səbəblərə dayanaraq Rusiya ilə ənənəvi dostluq münasibətlərini qoruyub saxlamaq Monteneqro üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Monteneqro üçün dünyada ən çox əhalisi olan Çin Xalq Respublikası ilə siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik sahəsindəki münasibətlər əvvəlkindən daha mühümdür. Monteneqro Çin iqtisadiyyatı və ticarətinin sürətli inkişafını nəzərə alaraq Pekin ilə ticarət və iqtisadi əlaqələr qurmağı özünün başlıca məqsədlərindən biri hesab edir. Cənub-şərqi Avropada yerləşməsinə baxmayaraq Monteneqronu da coğrafi, tarixi və mədəni faktlara əsaslanaraq Aralıq dənizi hövzəsi ölkələrinə aid etmək olar. Aralıq dənizi hövzəsi ölkəsi kimi Monteneqro bütün Aralıq dənizi hövzəsi ölkələri ilə hazırkı münasibətlərini iqtisadi, siyasi, hərbi və mədəni sahələrdə daha da gücləndirir və şərqi Aralıq dənizi hövzəsinin iki nüfuzlu ölkələri olan Türkiyə və Yunanıstanla münasibətlərə xüsusi yer ayırır. Monteneqro Hindistan, Yaponiya, BraziliyaKanada kimi böyük ölkələr ilə də dostluq əlaqələrinin qurulmasını və qorunub saxlanılmasını, müntəzəm diplomatik əlaqələrin köməyi ilə bu ölkələrlə iqtisadi, siyasi və digər əməkdaşlıq münasibətləri yaradılmasını xüsusilə diqqət mərkəzində saxlayır. Monteneqro diasporunun cəmləşdiyi Argentina, Avstraliya və digər ölkələrlə ikitərəfli əməkdaşlığın gücləndirilməsinə xüsusi əhəmiyyət verir.

Müvafiq beynəlxalq orqanların və maliyyə təşkilatlarının üzvü olmaqla, Monteneqro artıq inteqrasiya prosesində irəliləyiş etmiş olur. Xüsusilə razılıq əsasında qurulmuş beynəlxalq təşkilatlara üzv olması və bu təşkilatlarda fəaliyyəti bu kimi kiçik ölkələrə öz maraq və ehtiyaclarını ifadə etməyə imkan verir. Monteneqronun beynəlxalq təşkilatlarda fəal iştirakını Avropa Birliyi və NATO-ya üzv olmaq üçün bir hazırlıq mərhələsi hesab etmək olar. Monteneqro beynəlxalq təşkilatlarda iştirak etməklə öz maraqlarını qoruyur və inkişaf etdirir, region ölkələri ilə birlikdə müəyyən siyasi qlobal məsələlərdə iştirak edir və eyni zamanda da geniş beynəlxalq forumlarda tanınma və əməkdaşlıq üçün uyğun fürsət əldə etmiş olur.

Əsas məqalə: Monteneqro iqtisadiyyatı

Ənənəvi olaraq Monteneqro iqtisadiyyatının əsasını qara metallurgiya (mərkəzi Nikşiç), alüminium emalı (Potqoriça, elektrotexnika sənayesi (Çetinye), toxuculuq (Bielo Pole), gəmiqayırma və gəmi təmiri (Biela, Bar), ağac emalı (Rojae, Berane, Plevliya, Nikşiç) sənayesi təşkil edir. Əsas faydalı qazıntıları boksit, dəmir filizidaş kömürdür. Əsas sənaye fəaliyyəti tütün yetişdirilməsindən, duz hasilatından və alüminium istehsalından ibarətdir. Əsas kənd təsərrüfatı məhsulları taxıl, kartof, tütün, üzüm, sitruslar və əncirdir.

Yuqoslaviya dövründə Monteneqro federasiyanın geridə qalmış, dotasiya alan respublikası idi. Ölkənin iqtisadiyyatı 90-cı illərdə daha da tənəzzülə uğradı. Buna səbəb Balkanlarda gedən müharibə və kiçilmiş Yuqoslaviyaya qarşı tətbiq edilmiş iqtisadi sanksiyalar idi. Buna baxmayaraq, 2000-ci illərin əvvəlində Monteneqro dünya arenasında özünə yer tapa bildi. Ölkə həm qış, həm də yay turizminin əsas məkanlarından birinə çevrildi, o zamandan bəri Monteneqroda hər il iqtisadi artım qeydə alınır. 2014-cü ildə ölkənin turizmdən əldə etdiyi gəlir ÜDM-nin 20%-ni təşkil edirdi. Ekspertlər yaxın 10 il ərzində gəlirlərin illik ortalama 7,7% artacağını proqnozlaşdırır. Herseq-Novi, Budva, Beçiçi, Petrovaç şəhərlərində, həmçinin Kotor körfəzindəki Kotor şəhərində tarixi və təbiətin görməli yerləri, keçmiş paytaxt Çetinye, Skadar gölü, Lovçen dağı, yüksək zirvədə yerləşən Ostroq monastırı, Tara çayının kanyonu, Durmitor milli parkı və onun dağ-xizək kurortu olan Jablyak (dəniz səviyyəsindən 1465 metr hündürlükdə, Balkanlarda olan ən hündür şəhər) beynəlxalq turizm kurortları kimi çox məşhurdur. Ölkə siyasəti turizm sahəsinin hərtərəfli inkişafına yönəlib, turizmə sənaye və kənd təsərrüfatı üzərində prioritet verilib. Monteneqronun ekoloji dövlət elan olunması da bu siyasətin tərkib hissəsidir. Ölkənin milli valyutası avrodur. Lakin ölkə avrozonanın üzvü olmadığına görə avronun emissiyası hüququna malik deyil və buna görə xaricdən gələn (əsasən xarici turistlərdən) pul vasitələri ilə dolanır.

Ölkədə dəmiryolu iki əsas istiqamətə malikdir: Podqoriçadan şimala Nikşiçə və Belqrada qədər, digəri Podqoriçadan Bar şəhərinə qədər. Monteneqroda şəhər nəqliyyatı zəif inkişaf edib. Şəhərlərarası avtobus nəqliyyatı nəqliyyatın köhnəliyinə və ölkənin dağlıq relyefə malik olmağı səbəbilə çox vaxt vaxt cədvəlinə uyğun işləmir. Ölkədə iki beynəlxalq aeroport fəaliyyət göstərir. Podqoriça aeroportu əsasən daimi, Tivat aeroportu isə çarter reyslərini qəbul edir. Monteneqronun milli sərnişindaşıma şirkəti Montenegro Airlines Avropanın şəhərlərinə uçuşlar həyata keçirir. Ölkədə həmçinin cəmi üç mobil operator fəaliyyət göstərir.

  1. Kapitalist ölkələrin coğrafiyası, Qaradağ
  2. Черногория
  3. . 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2015-08-10.
  4. [ölü keçid] Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi
  5. . 27.04.2015.

Monteneqro
monteneqro, mont, Црна, Гора, crna, gora, çernoqoriya, qaradağ, cənub, şərqi, avropada, dövlət, balkan, yarımadasında, yerləşir, qərbdə, xorvatiya, şimal, qərbdə, bosniya, herseqovina, şimal, şərqdə, serbiya, şərqdə, kosovo, qismən, tanınan, cənub, şərqdə, alb. Monteneqro Dil Izle Redakte Monteneqro mont Crna Gora Crna Gora Cernoqoriya ya da Qaradag 1 2 cenub serqi Avropada dovlet Monteneqro Balkan yarimadasinda yerlesir Qerbde Xorvatiya simal qerbde Bosniya ve Herseqovina simal serqde Serbiya serqde Kosovo qismen taninan cenub serqde Albaniya ile hemserheddir Cenub qerbde ise Adriatik denizine cixisi vardir Paytaxti ve en boyuk seheri Podqoritsa kohne kral paytaxti Cetinye seheridir Olkenin umumi sahesi 13 812 kvadrat kilometr ehalisinin umumi sayi 630 000 2018 neferdir Monteneqronun dovlet qurulusu parlamentli respublikadir Olke inzibati cehetden 21 belediyyeden ibaretdir Turizm olke iqtisadiyyatinin 20 ni temin edir Monteneqro Respublikasi mont Crna Gora Crna GoraBayragi GerbiHimni Oј sviјetla maјska zoro Ah Mayin Parlaq Sefeqi source source track track track track track track track track track PaytaxtiPodqoritsaEn boyuk seheriPodqoritsa 150 min sakin 2011 ci il Niksic 56 min 2011 ci il Resmi dilleriMonteneqro diliEtnik qruplariMonteneqrolilar Qaradaglilar 43 serbler 32 Idareetme formasiParlamentli respublika PrezidentMilo Đukanovic Bas nazirZdravko KrivokapicYaranmasi3 iyun 2006Tarixi Yaranmasi3 iyun 2006Erazisi Umumi13 812 km 162 ci yer Su 1 5Ehalisi 2015 texmini645 min 166 ci yer 2011 siyahiya alma625 266 Sixliq47 km2 121 7 kv mil UDM AQP 2012 texmini Umumi7 460 million 158 ci Adam basina12 000 107 ci ValyutasiAvro EUR Saat qursagi 1Yolun hereket istiqametisagTelefon kodu 382ISO 3166 koduMEInternet domeni meQaradag Mundericat 1 Tarixi 2 Cografiyasi 2 1 Iqlim 3 Seherleri 4 Erazi 5 Ehali 6 Din 7 Dovlet qurulusu 8 Xarici siyaset 9 Iqtisadiyyat 10 Neqliyyat ve Elaqe 11 Sekilleri 12 Istinadlar 13 Xarici kecidler 14 Hemcinin baxTarixi RedakteMonteneqronun ehalisi kecmis dovrde albanlardan ibaret olub VII esrde Bizans Imperatoru Herakliyus hakimiyyeti dovrunde Serbler oraya kocurulmusdur Osmanlilar Rumelini kecib istilalara basladiqlari vaxtlarda Qaradag Venesiya Respublikasinin tabeliyinde idi Osmanli Dovletinin Qaradagi feth etmesi Sultan I Murad dovrune rast gelir Bele ki ilk Osmanli Qaradag doyusleri de I Murad dovrunde bas vermisdir Ikinci Osmanli Monteneqro toqqusmasi Sultan I Beyazid dovrunde olmusdur Bu yurusde Osmanli quvveleri Skopyeden cixib Zvecan ve Yelec uzerinden Lim ve Tara caylarina qeder catmisdir Osmanli Dovletinin Monteneqronu tam istilasi ise Sultan Fatih Mehmet dovrunde olmusdur Eslinde Osmanli Monteneqronu tam olaraq hakimiyyetine almadi Fatih Monteneqroya bir nov muxtariyyet statusu verdi ve bu veziyyet Qaradaglilar terefinden 1878 ci ilde Osmanlidan ayrilana qeder istifade olundu Qaradaglilar Osmanli Dovletinin hakimiyyetine girisinden baslayaraq cox sayda usyan qaldirmislar Meselen 1711 1712 1714 usyanlarini teskil etdiler 1877 78 Osmanli Rus Muharibesinde Rusiyanin terefinde yer alan Monteneqro Osmanli ordusunun muhum bir qismini Balkanlarda mesgul etmis ve muharibenin Rusiyanin xeyrine neticelenmesinde boyuk bir amil olmusdular Muharibe sonrasi imzalanan Aya stefanos ve derhal sonra Berlin Muqavilesi ile musteqilliyini elde eden Monteneqro belelikle musteqil dovletler platformasinda yerini almisdir Dovlet musteqilliyini elde etdikden sonra onu ilk taniyan Osmanli Dovleti olmusdur Musteqillikle yanasi Osmanli Dovleti ile diplomatik munasibetler qurulmusdur Bu dovrde iki dovlet munasibetlerinin yaxsi bir seviyyeye gelmesinde hec subhesiz II Ebdulhemidin Balkan siyasetinde tutdugu movqeyin ehemiyyetli bir rolu var idi Buna baxmayaraq Monteneqro Birinci ve Ikinci Balkan muharibelerinde istirak edib Birinci Dunya muharibesi zamani Avstriya Macaristan ordusu Monteneqronu isgal etdi 1918 ci ilde Serbiya ordusu olkeni isgaldan azad etdi ve Monteneqro Xorvatiya ve Sloveniya ile birlikde Serbiyanin terkibine daxil oldu 12 iyun 1941 ci ilde Alman italyan ordusu Yuqoslaviyani isgal etdikden sonra Monteneqro 1943 cu ile kimi Italiyanin protektorati oldu daha sonra 1943 1944 cu illerde alman isgali altinda qaldi 1944 1945 ci illerde yuqoslaviyali partizanlar olkeni isgaldan azad etdiler Monteneqro 27 aprel 1992 ci ile kimi Yuqoslaviyanin terkibinde oldu 1 mart 1992 ci ilde kecirilen referendumun neticelerine gore Monteneqroda yasayan ehalinin 95 95 i olkenin Yuqoslaviyanin terkibinde qalmasinin lehine ses verdiler Sesvermede ehalinin 66 i istirak etdi Monteneqroda yasayan albanlar xorvatlar ve bosniyalilar referendumu boykot etdiler 1992 2006 ci illerde Monteneqro kecmis Yuqoslaviyanin terkibinde olub 2003 cu ilden etibaren Serbiya ve Monteneqro adlanirdi 2006 ci ilde kecirilmis musteqillik haqqinda referendumun neticelerine esasen secicilerin 55 4 i Monteneqronun musteqilliyinin lehine ses veribler 3 iyun 2006 ci ilde Monteneqro musteqilliyini elan edib 15 iyunda Serbiya onun musteqilliyini taniyib iyunun sonlarinda ise Monteneqro BMT ye qebul edilib 16 dekabr 2008 ci ilde Monteneqro resmi olaraq Avropa Birliyine uzv olmaq ucun muraciet edib Bundan basqa olke NATO ile yaxinlasma kursunu goturub Cografiyasi RedakteOlke erazisini serti olaraq 3 yere bolmek olar Adriatik denizi sahili boyuk seherlerinin yerlesdiyi nisbeten duzenlik olan merkezi hisse ve dagliq erazilerden ibaret serqi hisse Olkenin quru serhedleri 614 km teskil edir Qerbde Xorvatiya ile 14 km simal qerbde Bosniya ve Herseqovina ile 225 km simal serqde Serbiya ve Kosovo ile 203 km cenub serqde Albaniya ile 172 km uzunlugunda serhedi var Monteneqronun kontinental sahil xettinin uzunlugu 300 km teskil edir Olkenin terkibine daxil olan 14 adanin umumi sahil xettinin uzunlugu ise 15 6 km teskil edir Monteneqronun cimerliklerinin uzunlugu 73 km dir 3 Yeddi ay erzinde sahildeki deniz suyunun temperaturu 12 C ile 26 C arasinda deyisir Deniz suyunun seffafligi bezi yerlerde 35 metre catir Monteneqronun en uzun caylari Tara cayi 144 km Lim cayi 123 km Ceotina cayi 100 km Moraca 99 km Zeta 65 km ve Boyana cayidir 30 km Caylarin texminen 52 2 i Qara deniz hovzesine yerde qalan 47 8 i ise Adriatik denizi hovzesine aiddir Monteneqronun uc cayi Moraca Zeta ve Piva ancaq Monteneqro erazisi boyunca axir Olkedeki caylarin boyuk hissesi dag caylaridir ve derin kanyonlar formalasdirirlar Tara cayinin kanyonu 1200 metr derinliyindedir ve bu gostericisine gore dunyada ikinci Avropada ise birinci yeri tutur Monteneqronun caylarinin enerji potensiali her 1 km erazide 115 kVt teskil edir ki bu da cox yuksek gosterici hesab olunur Lakin muxtelif sebeblere gore hemcinin ekoloji sebeblere gore olkede hidroenergetika cox da inkisaf etmeyib Monteneqro ve Balkan yarimadasinin en boyuk golu Skadar goludur Sethinin sahesi 369 7 km dir Golun erazisinin ucde ikisi Monteneqronun ucde biri ise Albaniyanin erazisine aiddir Olke erazisinin 41 meselerden 40 ise otlaqlardan ibaretdir Monteneqronun bitki novleri kifayet qeder rengarengdir Umumilikde olke erazisinde 2833 bitki novu qeyde alinib onlarin 212 novu Balkan endemiki 22 bitki novu ise Monteneqro endemikidir Monteneqro konstitutsiyasina esasen respublika ekoloji dovlet dir olke erazisinin 8 1 i qoruqlardan ve milli parklardan ibaretdir Iqlim Redakte Monteneqronun simalinda iqlim mulayim kontinental Adriatik denizi sahilinde ise Araliq denizi iqlimi hakimdir Denizsahili erazilerde yay movsumu adeten uzunmuddetli isti 23 25 C ve quru qisda ise qisa ve serin 3 7 C kecir Dagliq rayonlarda mulayim isti yay 19 25 C nisbeten soyuq qis 5den 10 C kimi yagintilar adeten qar formasinda yagir qar ortuyu 5 aya qeder qala biler Olkedeki yagintilarin miqdari illik 500 mm ile 1500 mm arasinda deyisir Sahile yaxin dagliq erazilerde bu gosterici 3000 mm qeder artir Seherleri Redakte Esas meqale Monteneqro seherleri 2003 cu ilin ehali statistikasina gore Podqoritsa paytaxt 169 132 Niksic 58 212 Plyevlya 21 377 Bielo Pole 15 883 Herseq Novi 12 739 Berane 11 776 Cetinye Cetine 15 137 Budva 10 918 Tivat 9 467 Rozaye 9 121 Dobrota 8 169 Danilovqrad 5 208 Biyela 3 748 Iqalo 3 754 Kolasin 2 989 Erazi Redakte Monteneqro vilayetleri Inzibati bolgusu 21 eyaletden opstina ibaretdir Bunlar Andriyevica Bar Berane Biyelo Polye Budva Cetinye Danilovqrad Herseq Novi Kolasin Kotor Moykovac Niksic Plav Plyevlya Plujine Podqorica Rozaje Savnik Tivat Ulciny Zablyak vilayetleridir Ehali Redakte1991 ehalinin sayina gore Serbler Serbiya ve Monteneqronin umumi ehalinin 69 ni teskil edirdi Monteneqrolilar ise umumi ehalinin 5 ni Monteneqro ehalisinin ise 62 ni teskil edirdi Slavyan olmayan Alban azliq olkedeki 2 ci boyuk etnik qrup ve resmi proqnozlara gore umumi ehalinin 17 idi 1965 den sonra Serbiya ve Monteneqrodan inkisaf etmis Avropa olkelerine ve Simali Amerikaya davamli emiqrasiya bas vermisdir Etnik terkibi monteneqrolular 43 16 serbler 31 99 bosniyalilar 7 77 albanlar 5 03 diger muselmanlar 3 97 Din Redaktepravoslavlar 74 24 muselmanlar 17 74 katolikler 3 54 Dovlet qurulusu RedakteMonteneqronun dovlet bascisi Prezidentdir Prezident umumxalq sesvermesi yolu ve 2 defeden artiq olmamaq serti ile 5 il muddetine secilir 6 Aprel 2008 ci ilde kecirilmis Prezident seckilerinde Filip Vuyanovic qalib gelmisdir Novbeti seckiler 2013 cu ilde kecirilecekdir Bas Naziri Milo Dukanovicdir Parlament Monteneqronun ali qanunverici orqani bir palatadan ibaretdir 2006 ci ilde yerlerin sayi 74 den 81 e artirilmisdir Sonuncu Parlament seckileri 2009 cu ilin 29 mart tarixinde kecirilmisdir Novbeti seckiler 2013 cu ilde kecirilecekdir Parlament Sedri Ranko Krivokapicdir Monteneqro Parlamentinde asagidaki partiyalar temsil olunmusdur Monteneqro Sosialistlerinin Demokratik Partiyasi 34 yer Xorvat Vetendas tesebbusu 1 yer Monteneqro Sosialist Xalq Partiyasi 16 yer Monteneqro Sosial Demokratik Partiya 9 yer Yeni Serb Demokratiyasi 8 yer Bosnak Partiya 3 yer Deyisiklikler Partiyasi 6 yer Monteneqroda Demokratik Cemiyyet koalisiyasi 1 yer Albanlarin Demokratik Ittifaqi koalisiyasi 1 yer Alban Alternativi koalisiyasi 1 yer Yeni Demokratik guc FORCA 1 yer 4 Xarici siyaset Redakte3 Iyun 2006 ci il tarixinde Monteneqro Respublikasinin Parlamentinde Musteqillik Haqqinda Beyanname qebul olunduqdan ve 21 may tarixinde kecirilmis seckilerin neticesi melum olduqdan sonra Monteneqro Hokumeti Monteneqro suveren dovleti olaraq beynelxalq huququn esasini teskil eden funksiyalari xarici siyasetde oz istiqametini mueyyenlesdirme ve olkeni idare etme funksiyalarini heyata kecirmeye basladi Hokumetin bu konstitusional zerureti heyata kecirmesi mecburiyyeti Xarici Isler Nazirinin xarici siyasetde izleyeceyi esas ardicilligi mueyyen etmesi ve bu meseleleri olke daxilinde ve xaricinde tetbiq etmesi ile ehate olunur Bu meselelerin hellinde Respublika Prezidenti Parlamentin sedri ve diger elaqedar dovlet idarecilerinin yaxindan istiraki nezerde tutulur Monteneqro konstitusional statusunu deyismekle xarici siyasetdeki movqeyini deyismedi Eksine Monteneqronun bu sahede gosterdiyi seyler onun bugunku xarici siyasetindeki movqeyinde aparici quvve kimi mueyyen olunur Monteneqro yaxin qonsuluq munasibetlerini ozunun ugurlu inkisafinin zemaneti kimi deyerlendirerek bu munasibetlerin daha da inkisaf etdirilmesine basladi Eyni zamanda Monteneqro musteqil dovlet olaraq Beynelxalq forumlarda oz movqeyini mohkemlendirmek ve guclendirmek imkani elde etdi ve bu kimi cox muhum amillerin komeyile munasibetlerini daha da genislendirdi Cografi movqeyine ve ehalisinin sayina gore Monteneqro kicik Avropa olkeleri sirasina daxildir Monteneqro stabil demokratik ve coxmilletli bir olke kimi inkisaf etmisdir ve oz umumi maraqlarini tekce onu ehate eden olkelerle deyil butun Avropa qitesi ve dunya olkeleri ile bolusur Monteneqro serqle qerbin kesisdiyi noqtede yerlesmekle Balkan ve Araliq denizi olkeleri ile qonsuluq edir Avropa ve AvroAtlantikaya inteqrasiyanin bir hissesi olaraq stabil dovlet kimi taninir ve parlaq perspektivi ile regiondaki dinamik cercivenin bir hissesini teskil edir Mehz bele bir movqeyine ve imkanlarina gore Monteneqro oz xarici siyasetinin fundamental deyerleri ile butov bir tamliq teskil edir Monteneqro musteqil bir dovlet kimi xarici siyasetdeki fealiyyetini strateji dovlet maraqlarina ve olke vetendaslarinin maraqlarina dayanaraq regionda ve Avropada hokm suren prosesleri ve qlobal perspektivleri nezere alaraq nizamlayir Monteneqro Hokumeti xarici siyasetindeki maraqlarini asagidaki kimi nizamlamisdir Avropa Birliyine ve Simali Atlantik Ittifaqina NATO ya inteqrasiya Regional emekdasliq ve qonsuluq munasibetlerinin qorunub saxlanmasi ve inkisaf etdirilmesi Ikiterefli ve coxterefli emekdasligin inkisaf etdirilmesi Monteneqro xarici olkelerle munasibetlerinde oz menafeyini qoruyub saxlayir ve Avropa ve Avro Atlantik teskilata inteqrasiya ucun uygun serait axtarir butun regional tesebbusleri ve qlobal fikirleri izleyir oz maraqlarini ehate etdiyi halda bu fikirlere qosulur qonsu olkelerle munasibetleri inkisaf etdirir butun inkisaf etmis ve nufuzlu dovletlerle yaxsi munasibetler qurur ve bununla da qarsisina qoydugu butun beynelxalq prinsip ve qanunlara riayet etmis olur Monteneqronun strateji meqsedi Avropa Birliyine inteqrasiyadir Bu mesele Monteneqronun xarici ve daxili fealiyyeti cercivesinde muhum bir tapsiriq oldugu ucun gelecek dovr erzinde olkenin xarici siyasetinde onde dayanan meselelerden biri kimi qalir Monteneqro Avropa Birliyini Avropa standartlarina uygunlasma ve onlarin qebul olunmasi gelecek islahatlarin bu standartlara uygun sekilde aparilmasi ve hemcinin Avropa Birliyine uzv olkelerle ikiterefli munasibetlerin inkisaf etdirilmesi ucun optimal bir qurum kimi gorur Monteneqroda bele bir fikir hokm surur ki inteqrasiyada inkisafin sureti iqtisadiyyatda siyasetde mehkemede tehlukesizlikde ve umumi islahatlardaki dinamikadan butov cemiyyetin celb olundugu islahatlarin seviyyesinden ve derecesinden asilidir Xarici siyasetde ise Monteneqro AB Birliye uzv olkeler Avropa Birliyi Sedrliyi Avropa Birliyine daxil ucluk ile muntezem siyasi dialoquna ve oz xarici siyasetinin AB nin xarici ve tehlukesizlik siyasetine uzunmuddetli inteqrasiyasina xususi ehemiyyet verir Monteneqronun NATO ya daxil olmasi ucun de mueyyen zaman teleb olunmasina baxmayaraq bu zamanin onun Avropa Birliyine daxil olmasi ucun teleb olunan muddetden daha qisa olacagi fikri realliga uygundur Sulh ve Emekdasliq Proqrami vasitesile Monteneqronun NATO ya daxil olmasi ve gelecek dovr erzinde bu teskilatla munasibetlerin inkisaf etdirmesi ve onun qaydalarina uygunlasmasi meselesi Monteneqronun xarici siyasetinde yer tutan baslica mesele deyil Bu hem sabitlik ve tehlukesizlik ved edir hem de onun Avropa Birliyine inteqrasiya olmasi kimi strateji meqsedinin heyata kecmesi ucun zemin yaradir Monteneqronun NATO ya inteqrasiyasi olke ve regionun stabilliyini poza bilecek potensial tehlukenin etiraz ve risklerin qarsisini almaq ucun en yaxsi tehlukesizlik cercivesidir Monteneqro xarici sermayecileri olkeye celb etmekle ozunun iqtisadi inkisafini suretlendirir dunyada sabit ve demokratik bir olke kimi taninir ve eyni zamanda qerar qebul etme prosesinde oz movqeyini numayis etdirir Hokumet diger selahiyyetli orqanlarla birge bu fikrin cemiyyetde daha yaxsi anlasilmasi ve qebul olunmasi ucun genis sekilde melumatlandirma aparir Monteneqronun NATO ve Avropa birliyine inteqrasiyasi ile bagli strateji meqsedleri onun regional emekdasliqda ve qonsuluq siyaseti yurutmekde feal istiraki olmadan qeyri mumkun hesab olunur Monteneqro Albaniya Bosniya ve Herseqovina Italiya Serbiya ve Xorvatiya ile hemserhed olmasina baxmayaraq kecmis Yuqoslaviya olkeleri olan Makedoniya Sloveniya tarixi ve regional sebeblere gore kecmis Yuqoslaviya olkesi ile qonsu olan Avstriya Macaristan Ruminiya Bolqaristan ve Yunanistani da ozune qonsu olkeler hesab edir Meqsed bu olkelerle qarsiliqli semimi munasibetler yaradib inkisaf etdirmek siyasi iqtisadi tehlukesizlik elmi ve medeni sahelerde davamli emekdasliq etmek ve en esasi da muhum infrastruktur sebeke yaratmaqdan ibaretdir Monteneqro tarixi medeni ve iqtisadi baximdan Serbiya ile six bagli oldugu ve her ikisi NATO ve Avro Atlantik ittifaqa daxil olmaq ucun umumi maraqlari bolusdukleri ucun bu elaqeleri daha da mohkemlendirmeye xususi ehemiyyet verir Bu Serbiya terefin de qarsiliqli emekdasliq etmesini eks terefe hormet ve ehtiram gostermesini qacilmaz edir Bu emekdasliq Monteneqronun bu olkelerle tek eyni cografi movqede yerlesmesine gore deyil hem de eyni siyasi meqsede dasidiqlari ucun zeruridir Monteneqronun xarici siyasetdeki yolu regiondaki diger olkelerle qarsiliqli dostluq ve emekdasliq munasibetleri uzerinde qurulub Bu halda regionda her hansi bir olkenin inkisafi Monteneqronun inkisafi ucun bir tekandir Monteneqro Cenub Serqi Avropa olkeleri ile de regional ve muxtelif sahelerde emekdasligi inkisaf etdirmeyi qarsisina meqsed qoyub Belelikle Monteneqro regiondaki her bir olke ile qarsiliqli munasibetler qurub yaratmaqla hem ozunun hem de diger qonsu olkelerin Avropa Birliyi ve Avro Atlantik Ittifaqa inteqrasiyasina yardimci olur Monteneqro butun regional teskilat ve tesebbuslerde etibarli muttefiqdir ve o hal hazirda musahideci statusuna malik oldugu teskilatlara tam uzv olmaq ucun calisir Yeni konstitusiyasina esasen Monteneqro demokratik ve musteqil dovlet kimi dunyada bir sira iri olkelerle siyasi iqtisadi ve diger elaqeleri qoruyub saxlamaga ve mohkemlendirilmesine davam edir Monteneqro bu gunedek 105 olke terefinden taninib ve 85 olke ile diplomatik elaqeler qurulduqdan sonra Podqoritsada bir sira sefirlikler acildi ve Monteneqro dunyada diplomatik konsulluq sebekesi qurmaga basladi Monteneqronun meqsedi semimi munasibetler qurmaq siyasi tehlukesizlik elmi ve medeni emekdasligi inkisaf etdirmekdir Butun aspektlerde ikiterefli munasibetlerin mohkemlendirilmesi diaspor ile daha real mehsuldar ve dinamik unsiyyet ucun elverisli serait yaradir Ikiterefli munasibetlerin guclendirilmesinde onde gelen meseleler bunlardir Avropa ve Avropa Birliyi olkeleri ile elaqeler Avropa Birliyinin nufuzlu olkeleri olan Almaniya Boyuk Britaniya Fransa ve Italiya ile beynelxalq teskilatlarda ve beynelxalq siyasi arenada sozu kecen olkelerle munasibetler ve emekdasliq Monteneqroya onun daxili inkisafi ve xarici siyasetde qarsisina qoydugu baslica meqsedlere catmasi ucun guclu faktor ola biler Bu olkelerle ikiterefli unsiyyet ve Avropa ve Avro Atlantik inteqrasiyanin komeyi ile qurulan emekdasliq Monteneqronun iqtisadi ve demokratik inkisafina yardimci olacaq ve inteqrasiyani daha da suretlendirecek Adi cekilen olkelerle yanasi Monteneqro Avropanin diger olkeleri ile de six munasibetler qurmagi calisir ve merkezi Avropa olkeleri Polsa Cexiya Slovakiya Baltikyani ve Skandinaviya olkeleri ile semimi munasibetlerin qurulmasina xususi ehemiyyet verir Monteneqro xirda Avropa olkeleri Islandiya Kipr Malta Andorra Luksemburq Lixtensteyn Monako ve San Marino ile kicik ve deyisken idareciliklerin uguruna ve tecrube mubadilesine esaslanan munasibetler qurmagi nezerde tutur ABS ile munasibetler Monteneqro ucun xususi ehemiyyet kesb edir Monteneqro ABS in NATO da nufuzlu uzv regionun ve Avropa Birliyinin en yaxin muttefiqi olmasini butun beynelxalq teskilatlarda muhum rol oynamasini nezere alaraq xarici ve siyasi fealiyyetinin boyuk hissesini bu olke ile emekdasligin guclendirilmesine serf edir Rusiya Federasiyasi ile de munasibetler Monteneqro ucun boyuk ehemiyyet kesb edir ATET ve BMT cercivesinde Rusiya ile butun sahelerde emekdasligin guclendirilmesi olkenin umumi inkisafina ve meqsedlerine xidmet edir Tarixi ve medeni sebeblere dayanaraq Rusiya ile enenevi dostluq munasibetlerini qoruyub saxlamaq Monteneqro ucun muhum ehemiyyet kesb edir Monteneqro ucun dunyada en cox ehalisi olan Cin Xalq Respublikasi ile siyasi iqtisadi ve tehlukesizlik sahesindeki munasibetler evvelkinden daha muhumdur Monteneqro Cin iqtisadiyyati ve ticaretinin suretli inkisafini nezere alaraq Pekin ile ticaret ve iqtisadi elaqeler qurmagi ozunun baslica meqsedlerinden biri hesab edir Cenub serqi Avropada yerlesmesine baxmayaraq Monteneqronu da cografi tarixi ve medeni faktlara esaslanaraq Araliq denizi hovzesi olkelerine aid etmek olar Araliq denizi hovzesi olkesi kimi Monteneqro butun Araliq denizi hovzesi olkeleri ile hazirki munasibetlerini iqtisadi siyasi herbi ve medeni sahelerde daha da guclendirir ve serqi Araliq denizi hovzesinin iki nufuzlu olkeleri olan Turkiye ve Yunanistanla munasibetlere xususi yer ayirir Monteneqro Hindistan Yaponiya Braziliya ve Kanada kimi boyuk olkeler ile de dostluq elaqelerinin qurulmasini ve qorunub saxlanilmasini muntezem diplomatik elaqelerin komeyi ile bu olkelerle iqtisadi siyasi ve diger emekdasliq munasibetleri yaradilmasini xususile diqqet merkezinde saxlayir Monteneqro diasporunun cemlesdiyi Argentina Avstraliya ve diger olkelerle ikiterefli emekdasligin guclendirilmesine xususi ehemiyyet verir Muvafiq beynelxalq orqanlarin ve maliyye teskilatlarinin uzvu olmaqla Monteneqro artiq inteqrasiya prosesinde irelileyis etmis olur Xususile raziliq esasinda qurulmus beynelxalq teskilatlara uzv olmasi ve bu teskilatlarda fealiyyeti bu kimi kicik olkelere oz maraq ve ehtiyaclarini ifade etmeye imkan verir Monteneqronun beynelxalq teskilatlarda feal istirakini Avropa Birliyi ve NATO ya uzv olmaq ucun bir hazirliq merhelesi hesab etmek olar Monteneqro beynelxalq teskilatlarda istirak etmekle oz maraqlarini qoruyur ve inkisaf etdirir region olkeleri ile birlikde mueyyen siyasi qlobal meselelerde istirak edir ve eyni zamanda da genis beynelxalq forumlarda taninma ve emekdasliq ucun uygun furset elde etmis olur Iqtisadiyyat Redakte Esas meqale Monteneqro iqtisadiyyati Enenevi olaraq Monteneqro iqtisadiyyatinin esasini qara metallurgiya merkezi Niksic aluminium emali Potqorica elektrotexnika senayesi Cetinye toxuculuq Bielo Pole gemiqayirma ve gemi temiri Biela Bar agac emali Rojae Berane Plevliya Niksic senayesi teskil edir Esas faydali qazintilari boksit demir filizi ve das komurdur Esas senaye fealiyyeti tutun yetisdirilmesinden duz hasilatindan ve aluminium istehsalindan ibaretdir Esas kend teserrufati mehsullari taxil kartof tutun uzum sitruslar ve encirdir Yuqoslaviya dovrunde Monteneqro federasiyanin geride qalmis dotasiya alan respublikasi idi Olkenin iqtisadiyyati 90 ci illerde daha da tenezzule ugradi Buna sebeb Balkanlarda geden muharibe ve kicilmis Yuqoslaviyaya qarsi tetbiq edilmis iqtisadi sanksiyalar idi Buna baxmayaraq 2000 ci illerin evvelinde Monteneqro dunya arenasinda ozune yer tapa bildi Olke hem qis hem de yay turizminin esas mekanlarindan birine cevrildi o zamandan beri Monteneqroda her il iqtisadi artim qeyde alinir 2014 cu ilde olkenin turizmden elde etdiyi gelir UDM nin 20 ni teskil edirdi Ekspertler yaxin 10 il erzinde gelirlerin illik ortalama 7 7 artacagini proqnozlasdirir 5 Herseq Novi Budva Becici Petrovac seherlerinde hemcinin Kotor korfezindeki Kotor seherinde tarixi ve tebietin gormeli yerleri kecmis paytaxt Cetinye Skadar golu Lovcen dagi yuksek zirvede yerlesen Ostroq monastiri Tara cayinin kanyonu Durmitor milli parki ve onun dag xizek kurortu olan Jablyak deniz seviyyesinden 1465 metr hundurlukde Balkanlarda olan en hundur seher beynelxalq turizm kurortlari kimi cox meshurdur Olke siyaseti turizm sahesinin herterefli inkisafina yonelib turizme senaye ve kend teserrufati uzerinde prioritet verilib Monteneqronun ekoloji dovlet elan olunmasi da bu siyasetin terkib hissesidir Olkenin milli valyutasi avrodur Lakin olke avrozonanin uzvu olmadigina gore avronun emissiyasi huququna malik deyil ve buna gore xaricden gelen esasen xarici turistlerden pul vasiteleri ile dolanir Neqliyyat ve Elaqe RedakteOlkede demiryolu iki esas istiqamete malikdir Podqoricadan simala Niksice ve Belqrada qeder digeri Podqoricadan Bar seherine qeder Monteneqroda seher neqliyyati zeif inkisaf edib Seherlerarasi avtobus neqliyyati neqliyyatin kohneliyine ve olkenin dagliq relyefe malik olmagi sebebile cox vaxt vaxt cedveline uygun islemir 6 Olkede iki beynelxalq aeroport fealiyyet gosterir Podqorica aeroportu esasen daimi Tivat aeroportu ise carter reyslerini qebul edir Monteneqronun milli sernisindasima sirketi Montenegro Airlines Avropanin seherlerine ucuslar heyata kecirir Olkede hemcinin cemi uc mobil operator fealiyyet gosterir Sekilleri Redakte Herceg Novi Bioqrad goiu Kolasin Budva seheri Sveti Stefan adasi Bioqradska dagi Kolasin milli parki Tara cayinin kanyonu Avropada en uzun dunyada ise ikinci en uzun kanyon Istinadlar Redakte http web2 anl az 81 read page php bibid 294941 amp pno 9 Kapitalist olkelerin cografiyasi Qaradag https obastan com ru dict aze rus word 618229 QARADAG Chernogoriya RuWeb net 2016 03 04 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2015 08 10 Umumi melumat olu kecid Azerbaycan Xarici Isler Nazirliyi V 2014 godu Chernogoriya zarabotala na turizme 733 2 mln 27 04 2015 Chernogoriya Sovety turistamXarici kecidler RedakteGovernment of the Republic of Montenegro Arxivlesdirilib 2008 06 29 at the Wayback Machine Azerbajdzhan i Chernogoriya razvivayut sotrudnichestvo v oblasti turizma rus Hemcinin bax RedakteMenbe https az wikipedia org w index php title Monteneqro amp oldid 6023295, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.