fbpx
Wikipedia

Merkuri (planet)

Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Merkuri.

MerkuriGünəş sistemində yerləşən ən kiçik və Günəşə ən yaxın olan planet. Yer qrupu planetlərə aid olan Merkuri Günəş ətrafında ən sürətlə dövr edən planetdir və 88 günə tam bir dəfə dövr edir. Buna baxmayaraq Merkuri öz oxu ətrafında çox yavaş hərəkət edir. 1 Merkuri günü Yerdə keçən 116 günə bərabərdir. Merkuri planetinin təbii peyki yoxdur. Planetin adı Roma mifologiyasında gəlir, ticarət və xəbər tanrısı hesab olunan Merkuridən qaynaqlanır.

Merkuri
Şərəfinə adlandırılıb
Merkuri
Orbital xarakteristikası
Afelisi69816900 km.
0.466 697 AV
Perigelisi46001200 km
0.307 499 AV
Periapsidi46.001.270.441,315 m,46.001.009 km
Apoapsidi69.817.445.933,987 m,69.817.445 km
Böyük yarımoxu
57909050 km.
0.387 098 AV
Orbitinin ekssentrisiteti0.205630
Sinodik fırlanma dövrü
10.012.032 san.
Orta anomaliyası3,1 Radian
Əyilməsi0,12226 Radian
Qalxan milinin uzunluğu
0,843531 Radian
Perisentr arqumenti
0,51 Radian
Nəyin peykidirGünəş
Kəşf edilmiş peykləriyoxdur
Özünə xas ekssentrisitet
0,20563593
Fiziki xarakteristikaları
Ekvator radiusu
4879,4 km
(0,38 x Yer)
Qütb sıxılması0
Səthinin sahəsi
  • 74.800.000 km²
Həcmi0,056 x Yer
Kütləsi0,0553 x Yer
Orta sıxlığı
5,427 g/cm3
(0,98 x Yer)
3,7 m/s2
(0,38 x Yer)
58,646 gün
Ekvatorial fırlanma sürəti
47,362 km/saniyə
Oxunun maililiyi
0,0324o
Şimal qütbünün meyllənməsi
+61° 24′ 100″
Albedo0,142
Temperatur100 K,440 K,700 K
Səth temp. min orta maks
Selsi -173 °C 167 °C 427 °C
1,9
Atmosfer
0,005 pikobar
Atmosfer tərkibiMolekulyar oksigen 42%
Natrium 29%
Hidrogen 22%
Helium 6%
Kalium 0.5%
Az miqdarda Arqon, Azot, Karbon dioksid, Su buxarı, Ksenon, KriptonNeon

Merkuri demək olar ki, istiliyi qoruya bilməyəcək dərəcədə çox nazik atmosfer qatına sahibdir. Bu səbəbdən də gecə və gündüz əvəzlənməsi zamanı planetin səthində kəskin istilik fərqləri yaranır. Merkurinin ekvatoruna yaxın yerlərdə gündüz vaxtı istilik 427 °C-yə çatsa da, gecə vaxtı istilik -173 °C-yə qədər düşə bilir. Merkurinin qütb bölgələrində istilik həmişə -93 °C-dən aşağı olur. Merkuri Günəş sistemi planetləri arasında ən az meyilliyə sahib olandır. Buna baxmayaraq orbiti ellips formasındadır və Günəş sisteminə daxil olan planetlər içində ən kənarmərkəzli orbitə malikdir.O,Günəş ətrafında orbit üzrə bir dəfə keçdiyi yolu ikinci dəfə keçmir. Planetin orbitinin zamanla daha da kənarmərkəzli olacağı və kənarmərkəzlilik dərəcəsinin hal hazırkı göstərici olan 0,21-dən 0,5-ə yüksələcəyi düşünülür. Merkurinin Günəşə ən uzaq məsafəsi ən yaxın məsafəsindən təxminən 1,5 dəfə çoxdur. Merkurinin səthi ağır zərbə kraterləri ilə örtülmüşdür və bu baxımdan Ayla oxşarlığı vardır. Səthində milyard illərdir ki, geoloji aktivlik dayanmışdır.

Merkurinin Günəş ətrafında hərəkəti ilə öz oxu ətrafında hərəkəti 3:2-yə rezonansdadır, yəni Günəş ətrafında hər üç dəfə dönməsi, öz oxu ətrafında iki dəfə dönməsinə bərabərdir. Bu səbəbdən də planet Günəş ətrafında iki dəfə dönərkən, Yerdən baxan müşahidəçi bir gün görmüş olacaqdır.

Merkuri də Venera kimi Yer səmasında sübh vaxtı və axşamçağı görünür, ancaq gecə görünmür. Merkuri də Ay və Venera kimi fazalara sahibdir. Günəşə Veneradan daha yaxın olmasında baxmayaraq, üzərinə düşən Günəş işığının cəmi 10%-ni əks etdirdiyindən Veneradan daha az parlaq görünür. Günəşə yaxınlığı səbəbindən Merkurini Yerdən müşahidə etmək çətindir. Merkurini müşahidə etmək üçün iki kosmik missiya təşkil olunmuşdur. Bunlardan ilki olan Mariner-10 kosmik gəmisi Merkurinin quruluşu, atmosferi və mühiti haqqında məlumatlar toplamışdır. 2008-ci ilin avqust ayında kosmosa buraxılan MESSENGER kosmik gəmisinin (ing.Mercury Surface, Space ENvironment, GEochemistry and Ranging) vəzifəsi planetin maqnit sahəsi, kimyəvi tərkibi və geologiyası haqqında məlumat toplamaqdır.

Mündəricat

Daxili quruluşu

Merkurinin daxili quruluşu.

Merkuri Günəş sistemindəki dörd Yer qrupu planetlərdən biridir. O, qayalıq quruluşu ilə Yeri xatırladır. Merkuri Günəş sistemindəki ən kiçik planetdir. Onun radiusu 2439,7 km-dir. Günəş sisteminin ən böyük iki təbii peyki olan QanimedTitan ölçüsünə görə Merkuridən daha böyükdür. Merkurinin təxminən 70%-i metal, 30%-i isə silikat materiallarından ibarətdir. Merkuri Günəş sistemində 5,427 g/sm³ sıxlıq göstəricisi ilə 5,515 g/sm³ sıxlığa malik olan Yerdən sonra ikinci yerdədir. Əgər cazibə qüvvəsinin təzyiq effekti nəzərə alınmasa, təzyiqsiz sıxlıq Merkuridə 5,3 g/sm³, Yerdə isə 4,4 g/sm³ olardı.

Merkurinin sıxlığı onun daxili quruluşu haqqında nəticə çıxarmağa imkan verir. Yerin yüksək sıxlığa malik olmasına (xüsusən də nüvə) cazibə qüvvəsi təzyiqinin əsaslı təsiri olsa da, Merkuri çox kiçikdir və daxili zonaları təzyiq səbəbindən o qədər də sıxışmır. Buna görə də onun belə bir yüksək sıxlığa sahib olması üçün böyük və dəmirlə zəngin nüvəsinin olması lazımdır.

Geoloqlar belə hesab edir ki, Merkurinin nüvəsi planetin həcminin 42%-ni təşkil edir. Misal üçün deyək ki, bu göstərici Yerdə 17%-ə bərabərdir. Merkuri haqqında 2007-ci ildə dərc olunan tədqiqat yazısında onun ərimiş nüvəyə malik olduğu qeyd olunmuşdur. Nüvə təqribən 500–700 km qalınlığında olan silikat tərkibli mantiya ilə əhatələnmişdir. Mariner 10 kosmik gəmisi və Yerdən aparılan müşahidələrdən əldə olunan məlumatlar Merkurinin təqribən 100–300 km qalınlığa malik olan qabığının olduğunu göstərmişdir. Merkurinin səthinin fərqləndirici bir xüsusiyyəti də vardır ki, səth üzərində yüzlərlə kilometr uzanan bir neçə dar silsilələr vardır. Bunun Merkurinin nüvə və mantiyasının soyuması səbəbindən formalaşdığı düşünülür. Soyuma baş verdikcə qabıq büzülmüş və dar silsilələr formalaşmışdır.

Merkurinin kütlə konsentrasiyalarındakı cazibə qüvvəsi anomaliyalarının səthaltı quruluşu və təkamülü.

Merkurinin nüvəsində Günəş sisteminin digər böyük planetlərinin nüvəsində olandan daha çox dəmir tərkibi vardır. Bunun səbəbi bir sıra nəzəriyyələrlə izah olunmuşdur. Ən çox qəbul olunan nəzəriyyəyə görə Merkuri əvvəllər Günəş sisteminin qayalıq maddələrindən olan silikat-metal tərkibli kondrit meteorlarla eyni nisbətdə maddələrə malik idi və indiki kütləsindən təqribən 2,25 dəfə artıq kütləsi vardı. Günəş sisteminin ilkin dövrlərində Merkuri təqribən kütləsinin 6-da 1-i qədər kütləyə malik olan bir neçə min kilometr ölçüsündə planetlə toqquşmuşdur. Bu toqquşma nəticəsində planetin əsas hissəsi olan nüvə yerində qalsa da, qabıq və mantiyanın böyük hissəsi qoparaq planetdən ayrılmışdır. Oxşar yanaşmaya Ayın formalaşması ilə bağlı ortaya atılan Böyük toqquşma fərziyyəsində də rast gəlmək olur. Bu fərziyyəyə görə Ay Yerin ilkin dövrlərində onunla toqquşan təqribən Mars böyüklüyündə olan planetin Yerin qabıq və mantiyasından hissələr qoparması və bu hissələrin Yerin orbiti ətrafında hərəkət edərək tədricən Ayı meydana gətirməsi şəklində meydana gəlmişdir.

Digər nəzəriyyəyə görə Merkuri Günəşin enerji istehsalı sabitləşməzdən əvvəl molekulyar buluddan meydana gəlmişdir. İlkin dövrlərində Merkuri indiki kütləsindən iki dəfə daha artıq kütləyə sahib olmuşdur. Daha sonra Günəş ilkin ulduz mərhələsinə daxil olarkən istilik 2500-3500 Kelvinə (hətta 10000 Kelvin) qədər yüksəlmişdir. Yüksək istilik səbəbindən planetin səthindəki qaya buxarlaşmağa başlamışdır. Günəş küləyi planetin səthindən ayrılan qaya buxarını sovuraraq planetlərarası mühitə saçmışdır. Bu səbəbdən də tədricən Merkurinin xarici təbəqələri nazikləşmiş və nüvə planetin həcmində böyük paya sahib olmuşdur.

Üçüncü nəzəriyyəyə görə Merkuri molekulyar buluddan formalaşan zaman yüngül hissəcik və materialları özünə toplaya bilməmişdir. Bütün nəzəriyyələr planetin səthinin tərkibinə əsaslanaraq verilmişdi. MESSENGERBepiKolombo kosmik missiyalarının qarşısına bu nəzəriyyələrin doğruluğunu yoxlamaq üçün müşahidələr aparmaq vəzifələri də qoyulmuşdu. MESSENGER kosmik gəmisi planetin səthində daha çox KaliumKükürd miqdarı müəyyən etdi. Belə olan halda Böyük toqquşma və qabıqla mantiyanın buxarlaşması nəzəriyyələri baş verə bilməzdi, çünki KaliumKükürd yüksək istilikdən təsirlənərdi. Bu tapıntıların nəticəsi üçüncü nəzəriyyəyə üstünlük versə də, məlumatların daha dəqiq təhlilinə ehtiyac vardır.

Səth geologiyası

Merkurinin səthi. Tolstoy hövzəsi.
Apollodorus krateri.

Merkurinin səthi görünüş baxımından Ayın səthinə oxşayır. Burada da Aydakı kimi geniş bazalt dənizləri və ağır zərbə kraterləri vardır. Merkurinin səthində milyard illərdir ki, geoloji aktivlik dayanmışdır. Merkurinin geologiyası ilə bağlı əsas məlumatlar ilk dəfə 1975-ci ildə Mariner 10 kosmik gəmisinin uçuşu və Yerdən aparılan müşahidələr əsasında ətraflı öyrənilmişdi. Bu vaxta qədər Merkuri daxili planetlər arasında ən az öyrənilən planetdi. Daha sonra MESSENGER kosmik gəmisi tərəfindən aparılan müşahidələr nəticəsində Merkurinin səth geologiyası ilə bağlı yeni məlumatlar əldə olundu. Misal olaraq radiasiya yayan qeyri-adi zərbə krateri kəşf olunmuşdur. Bu krater görünüşü səbəbindən alimlər tərəfindən Hörümçək olaraq adlandırılsa da, daha sonra kraterə Apollodorus adı verilmişdir.

Teleskopla aparılan müşahidələr nəticəsində Merkuri səthində albedosu fərqli olan bölgələrin olduğu məlum olmuşdur. Merkurinin səthində dar və qırışıq silsilələr, Aydakına bənzər dağlar, düzənliklər, dik yamaclı uçurumlar və vadilər vardır.

Merkuri səthinin MESSENGER kosmik gəmisi tərəfindən çəkilmiş spektr görünüşü.

Merkuridəki adlar müxtəlif mənbələrdən gəlir. Adların çox az sayda hissəsi görkəmli insanların adları ilə bağlıdır. Kraterlərə öz sahəsində görkəmli olan və başlıca töhfələr verən rəssamların, musiqiçilərin və yazıçıların adları verilmişdir. Silsilələrə Merkurinin öyrənilməsində əməyi olan alimlərin adları verilmişdir. Çökəklik və şırımlara memarların adları verilmişdir. Dağlar fərqli dillərdəki "isti" sözünün qarşılıqları ilə adlandırılmışdır. Düzənliklərə Roma mifologiyasındakı Merkurinin fərqli mifologiyalardakı qarşılıqlarının adları verilmişdir. Dik yamaclı uçurumlara elmi tədqiqatlarda iştirak edən gəmilərin adları verilmişdir. Vadilərə radio teleskopların adları verilmişdir.

Merkurinin səthi təqribən 4,6 milyard il bundan əvvəldən etibarən kometaasteroidlərin ağır zərbələrinə məruz qalmağa başlamış və bu toqquşmalar Son dövr ağır toqquşmalarına, yəni 3,8 milyard il bundan əvvələ qədər davam etmişdir. Bu toqquşmalar nəticəsində Merkurinin səthində görünən irili-xırdalı zərbə kraterləri formalaşmışdır. Merkurinin sürtünmə təsiri yaradacaq qədər ciddi atmosferi olmadığı üçün bu proses daha da asanlaşmışdır. Bu müddət ərzində Merkuri vulkanik cəhətdən aktiv idi. Kaloris hövzəsi kimi Aydakı bazalt dənizlərinə bənzəyən yerlər maqma tərəfindən örtülmüşdür.

2008-ci ilin oktyabr ayında MESSENGER kosmik gəmisinin Merkurinin səthinin mürəkkəb quruluşu haqqında göndərdiyi məlumatlar tədqiqatçılar tərəfindən yüksək qiymətləndirildi. Merkurinin səthi MarsAyın səthinə nəzərən daha heterogendir. Buna baxmayaraq Mars və Ayın səthində də, oxşar yaylaq və bazalt dənizləri vardır.

Zərbə hövzələri və kraterlər

Kaloris hövzəsi yaxınlığındakı Manç, Sander, Po kraterləri və vulkanik düzənlik.

Merkurinin səthində kiçik kasa böyüklüyündə olan çuxurlardan tutmuş yüzlərlə kilometr diametrə sahib olan zərbə hövzələrinə qədər müxtəlif ölçülərdə kraterlər vardır. Merkurinin bütün bölgələrində həddən artıq sıradan çıxmış qədim krater qalıqları ilə yanaşı, hələ də şüalanmalar müşahidə olunan nisbətən gənc kraterlər müşahidə etmək mümkündür. Merkurinin kraterləri ilə Ayın kraterləri arasında fərqlər vardır. Merkurinin kraterləri ecekta ilə örtülmüşdür və Merkurinin Aydan daha güclü olan cazibə qüvvəsi səbəbindən kraterlər nisbətən kiçikdir. Beynəlxalq Astronomiya İttifaqının qaydalarına görə yeni kəşf olunmuş kraterlərə ən azı üç il əvvəl dünyasını dəyişmiş və 50 il məşhur rəssam olmuş şəxslərin adları verilə bilər.

Abedin kraterinin görünüşü.

Merkurinin səthində məlum olan ən böyük krater 1550 km diametrə malik Kaloris hövzəsidir. Zərbə o qədər güclü olmuşdur ki, Kaloris hövzəsi yaranarkən lava püskürmələri baş vermiş və kraterin ətrafı 2 km hündürlüyündə konsentrik halqa ilə əhatə olunmuşdur. Kaloris hövzəsinin yerləşdiyi yarımkürədəki mövqeyinə uyğun olan əks yarımkürədəki yerdə Qəribə ərazi olaraq tanınan qeyri-adi dağlıq ərazi vardır. Bir nəzəriyyəyə görə Kaloris hövzəsini yaradan zərbənin səbəb olduğu şok dalğaları planetin səthi üzərində hərəkət edərək əks tərəfdə qabığın qırışmasına və bu Qəribə ərazinin yaranmasına səbəb olmuşdur. Başqa nəzəriyyəyə görə isə Qəribə ərazinin yaranmasına Kaloris hövzəsindəki ecekta səbəb olmuşdur.

Ümumiyyətlə, Merkuri səthində 15 zərbə hövzəsi müəyyən olunmuşdur. Görkəmli hövzələrdən birinin ölçüsü 400 km-ə çatır. Çoxhalqalı Tolstoy hövzəsinin ölçüsü 500 km-ə çatır və onun səthi hamar maddələrlə örtülmüşdür. 625 km diametrə sahib olan Bethoven hövzəsinin də səthi ecekta ilə örtülmüşdür. Ay kimi Merkurinin səthi də böyük ehtimalla Günəş küləyi, mikrometeoridlər və kosmik aşınmanın təsirlərinə məruz qalmışdır.

Düzənliklər

Kaloris hövzəsinin rəngləndirilmiş görünüşü. Yüksək yerlər qırmızı, alçaq yerlər göy rənglə qeyd olunmuşdur.

Merkuridə geoloji cəhətdən iki növ fərqli düzənlik zonalar vardır. Bunlardan birincisi kraterlərin daxilində olan düzənliklərdir. İkinci növ olan hamar düzənliklər isə müxtəlif ölçülərdə çökəkliklərin lava ilə doldurulması nəticəsində yaranmışdır və Aydakı bazalt dənizlərinə oxşayır. Xüsusilə də, Kaloris hövzəsinin ətrafı geniş ölçülü halqa ilə əhatələnmişdir. Aydakı bazalt dənizlərindən fərqli olaraq Merkurinin krater içində yerləşən düzənlikləri ilə hamar düzənliklər eyni albedoya malikdir. Bütün xüsusiyyətlərinin vulkanik olmamasına baxmayaraq yerləşməsi, quruluşu və yuvarlaqlığı vulkanik mənşəli olmasını deməyə əsas verir. Merkurinin bütün hamar düzənlikləri Kaloris hövzəsindən əhəmiyyətli dərəcədə gec formalaşıb. Kaloris hövzəsinin səthində geoloji olaraq ayrı dövrlərə aid mərtəbəli yerlər vardır. Bura çoxbucaqlı naxışlı silsilələr və qırıqlar tərəfindən hissələrə ayrılmışdır. Bunların vulkanik lavalar yoxsa zərbənin gücü səbəbindən formalaşması məsələsi dəqiq deyildir.

Sıxılma xüsusiyyətləri

Kaloris hövzəsinin yaranmasına səbəb olan zərbə nəticəsində formalaşdığı ehtimal olunan Qəribə ərazi.

Merkurinin səthinin qeyri-adi xüsusiyyətlərindən biri də düzənliklərdə çoxlu sayda çarpaz qırışıqlıqların olmasıdır. Bu qırışıqlıqların Merkurinin daxilinin soyuması nəticəsində səthin büzüşməsi səbəbindən yarandığı düşünülür. Qırışıqlıqlar hamar düzənliklər və kraterlər ətrafında da görünür. Bu da onların nisbətən yeni formalaşdığını göstərir. Merkurinin səthi Günəş tərəfindən Ayın Yerdə səbəb olduğu qabarma və çəkilmə təsirindən 17 dəfə daha güclü təsirlərə məruz qalır. Ay tədqiqat kosmik gəmisi tərəfindən Ay səthində də oxşar relyef formaları müəyyən olunmuşdur.

Vulkanologiya

MESSENGER tərəfindən çəkilən şəkillər nəticəsində Merkuri səthindəki piroklastik axınlara alçaq profilli qalxanvari vulkanların səbəb olduğu məlum olmuşdur. MESSENGER 51 piroklastik axın müəyyən etməyə nail olmuşdur. Bu kəşflərin 90%-i zərbə kraterlərinin yaxınlığında olmuşdur. Piroklastik axınlar nəticəsində bəzi zərbə kraterlərinin formasının pozulması bu axıntıların qədimdə uzun müddət baş verdiyini göstərir.

Kaloris hövzəsinin cənub qərbində yerləşən əhatəsiz təzyiq bölgəsində diametri 8 km olan və 9 vulkan kraterinə malik olan yer vardır. Bu səbəbdən də bura kompleks vulkandır. Alimlər vulkanların dəqiq yaşını bilməsə də, onların milyardlarla il əvvəl formalaşdığı ehtimal olunur.

Səth şəraiti və ekzosfer

Merkurinin şimal qütbü ətrafındakı kraterlərin radar görünüşü.

Merkurinin səth istiliyi orta enliklərdə -173 °C-dən 427 °C-yə qədər dəyişir. Heç vaxt Günəş işığı düşməyən yerlərdə istilik -136 °C-yə qədər düşür. Bu qədər kəskin istilik fərqinin olmasının səbəbi Merkurinin istiliyi saxlaya biləcək dərəcədə sıx atmosferə malik olmamasıdır. Merkuridə gündüz olduğu zaman səth həddən artıq isinir, gecə olduqda isə kəskin soyuyur. Qeydə alınmış ən yüksək istilik göstəricisi olan 427 °C-yə Merkuri gündüz vaxtı Günəşə ən yaxın olduğu zaman çatır. Merkurinin səthinə düşən Günəş işığı miqdarı 4,59-10,61 arasında dəyişir.

Merkuri səthindəki gündüz istiliyinin çox yüksək olmasına baxmayaraq, müşahidələr Merkuridə böyük ehtimalla buz ola biləcəyini göstərdi. Merkurinin qütb ərazilərində Günəş işığının heç vaxt birbaşa düşmədiyi dərin kraterlər vardır. Bu bölgələrdə istilik təqribən -170 °C-dən aşağıdır ki, bu da Yerin orta istilik göstəricisindən çox aşağı bir göstəricidir. Buz radarın göndərdiyi dalğaları yüksək əks etdirmə xüsusiyyətinə malikdir. 1990-cı illərin əvvəllərində 70 metrlik Qoldston Günəş Sistemi Radarı və VLA (ing.Very Large Array) tərəfindən aparılan müşahidələr nəticəsində qütblərə yaxın yerlərdə radar dalğalarını yüksək əks etdirmə xüsusiyyətinə sahib yerlər olduğu məlum olmuşdur. Bu əks etdirmənin tək səbəbi buzun mövcudluğu ehtimalı olmasa da, astronomlar tərəfindən buzun olması ehtimalı yüksək qiymətləndirilir.

Merkurinin şimal qütbü. NASA görünən qaranlıq kraterlərdə buz ola biləcəyini ehtimal edir.

Buzlu yerlərdə təqribən 1014–1015 kq buz olduğu və bu buzun reqolit qatı ilə örtüldüyü təxmin olunur. Buna qarşılıq olaraq Antarktidada təqribən 4×1018 kq, Marsın cənub qütbündə isə təqribən 1016 kq buz vardır. Merkuridəki buzun mənbəyi dəqiq bilinməsə də, iki güclü ehtimal vardır. Bunlardan birincisi Merkurinin daxilindən qaynaqlandığı, ikincisi isə planetlə toqquşan buzlu kometaların səbəb olması yönündədir.

Merkuri uzun müddət ərzində əhəmiyyətli səviyyədə atmosferi saxlaya bilməyəcək qədər isti və kiçik cazibə qüvvəsinə malik olan planetdir. Planetin malik olduğu incə ekzosfer təqribən 0,005 pikobar atmosfer təzyiqinə sahibdir və tərkibində Hidrogen, Helium, Oksigen, Natrium, Kalsium, Kalium və az sayda digər maddələr vardır. Merkurinin ekzosferi sabit deyildir. Malik olduğu maddələri daima itirir və itirilən maddələr müxtəlif mənbələrdən yenidən daxil olur. HidrogenHelium böyük ehtimalla Günəş küləyindən qaynaqlanır. Merkurinin qabığı içindəki radioaktiv maddələr zamanla çevrilərək NatriumKalium kimi maddələri əmələ gətirir. MESSENGER kosmik gəmisi tərəfindən yüksək miqdarda Kalsium, Helium, Hidroksid, Maqnezium, Oksigen, Kalium, SilisiumNatrium müəyyən edilmişdir. Su buxarının kometalardan gəldiyi düşünülən buz, qayalardan ayrılan OksigenGünəş küləyinin təsirindən formalaşdığı ehtimal olunur. Merkuridə su ilə bağlı olan O+, OH, and H2O+ ionlarının yüksək miqdarda müşahidə olunması təəccüblə qarşılanmışdır. Çünki alimlər bu ionların Günəş küləyi tərəfindən Merkuridən uzaqlaşdırıldığını düşünürdü.

Natrium, KaliumKalsium 1980-1990-cı illər ərzində kəşf edilmişdir. 2008-ci ildə MESSENGER kosmik gəmisi tərəfindən Merkuridə Maqnezium aşkarlandı. Tədqiqatlar nəticəsində Natrium emissiyalarının planetin maqnit qütblərinə uyğun olan bölgələrində cəmləşdiyi məlum oldu. Bu da planetin Maqnitosferi və səthi arasında qarşılıqlı əlaqənin olduğunu göstərir. 29 noyabr 2012-ci ildə MESSENGER kosmik gəmisinin göndərdiyi şəkillər əsasında şimal qütbündəki kraterlərdə buz olduğu NASA tərəfindən təsdiqləndi.

Maqnit sahəsi və Maqnitosfer

MESSENGER kosmik gəmisi tərəfindən çəkilən şəkillərin bir araya gətirilməsindən formalaşdırılmış Merkuri şəkili.

Merkuri kiçik ölçüsü və yavaş hərəkətinə baxmayaraq əhəmiyyətli və kürəvi maqnit sahəsinə malikdir. Mariner 10 kosmik gəmisinin apardığı müşahidələr nəticəsində Merkurinin maqnit sahəsinin Yerin maqnit sahəsinin 1,1%-i gücündə olduğu məlum olmuşdur. Maqnit sahəsinin gücü Merkurinin ekvatorial bölgələrində 300 nT-ya bərabərdir. Yerin maqnit sahəsində olduğu kimi, Merkurinin maqnit sahəsi də ikiqütblüdür. Yerdən fərqli olaraq Merkurinin maqnit qütbləri demək olar ki, planetin öz oxu ətrafında fırlanması ilə nizamlanır. Həm Mariner 10, həm də MESSENGER kosmik gəmisinin apardığı müşahidələr nəticəsində Merkurinin maqnit sahəsinin güc və forma cəhətdən sabit olduğu məlum olmuşdur.

Merkurinin maqnit sahəsinin Yerin maqnit sahəsində olduğu kimi dinamo təsirindən formalaşması ehtimal olunur. Dinamo effekti planetin dəmir cəhətdən zəngin olan maye nüvəsinin təsirindən yaranır. Xüsusən də planetin elliptik orbiti güclü qabarma və çəkilmə təsiri yaradaraq dinamo təsirinin mövcud olması üçün lazım olan maye dəmir nüvənin mövcudluğuna imkan yaranır.

Merkurinin maqnit sahəsinin formalaşdırdığı maqnitosfer Günəş küləyinə ciddi şəkildə təsir edəcək dərəcədə güclü deyildir. Bu səbəbdən də planetin səthi kosmik aşınmaya məruz qalır. Mariner 10 kosmik gəmisi tərəfindən aparılan müşahidələr nəticəsində planetin gecə olan hissəsində aşağı səviyyəli plazma aşkarlandı.

6 oktyabr 2008-ci ildə MESSENGER kosmik gəmisi planet üzərindən ikinci keçişi zamanı Merkurinin maqnitosferinin keçirgən olduğunu aşkarladı. MESSENGER təqribən diametri planetin diametrinin üçdə ikisi ölçüsündə olan maqnit qasırğası müəyyən etdi. Maqnitosferdəki bu kimi boşluqlardan keçən Günəş küləyi Merkurinin səthinə təsir göstərə bilir. Bu kimi hadisələr Yerin maqnit sahəsində də meydana gəlir.

Merkurinin Günəş ətrafında hərəkətini göstərən animasiya.

Merkuri Günəş sisteminə daxil olan planetlər içərisində ən elliptik orbitə sahib olandır. Merkurinin Günəşə ən yaxın olduğu nöqtədə Günəşlə arasında 46 milyon km, ən uzaq olduğu nöqtədə isə 70 milyon km məsafə vardır. Merkuri Günəş ətrafında 87,969 günə (~88 gün) hərəkət edir. Merkuri öz oxu ətrafında Günəş ətrafındakı hərəkətinə nəzərən yavaş hərəkət edir. Merkurinin Günəş ətrafındakı hərəkəti öz oxu ətrafındakı hərəkəti ilə 3:2 nisbətində rezonansdadır. Merkuri öz oxu ətrafında 176 Yer gününə uyğun olan bir vaxtda hərəkət edir və yavaş hərəkət kəskin istilik fərqinə səbəb olur. Merkuri ekliptikin müstəvisi ilə 7°-li bucaq əmələ gətirir.

Merkurinin meyillik göstəricisi 0,027 kimi çox aşağı bir qiymətdir və demək olar ki, sıfıra bərabərdir. Misal üçün deyək ki, Merkuridən sonra ən az meyilliyə malik olan Yupiterdə bu göstəricidi 3,1-ə bərabərdir. Bu səbəbdən də Merkurinin qütbləri ətrafındakı 2,1°-lik yerə heç vaxt Günəş işığı düşmür.

Ay, Merkuri və Veneranın Yer səmasında görünən batışı.
video.

Merkurinin qəribə fırlanmasının maraqlı nəticələri vardır. Planet öz oxu ətrafında fırlanmasını tamamladığı 58,7 günlük müddətdə Günəş ətrafındakı hərəkətinin də ⅔-ni tamamladığı üçün Günəşin görünən hərəkəti daha yavaşdır. Bu səbəbdən də Merkuridə Günəşin batdığı yerdə yenidən görünməsi üçün 176 Yer gününə bərabər bir müddət lazımdır. Bir Yer ili iki Merkuri gününə bərabərdir. Bundan başqa həddən artıq elliptik orbit səbəbindən dəyişən orbit sürəti planetin Günəş ətrafındakı bucaq sürətinin bəzən öz oxu ətrafındakı bucaq sürətini keçməsinə, yəni Günəşin görünən hərəkətinin əks yönə dönməsinə səbəb olur. Planetin bu cür elliptik orbitə malik olması səbəbindən Merkuri Günəş ətrafında dönərkən Günəşin görünən ölçüsü də dəyişir. Bu səbəbdən Merkuridən keçən bir gün daha da mürəkkəb xarakter daşıyır.

Kaloris hövzəsi Günəşin meridiandan keçişi ilə Merkurinin Günəşə ən yaxın nöqtədən keçişinə uyğun gələn yerdədir. Merkuridə hər iki ildə bir bu bölgə günorta ilə yayın ortasını eyni vaxtda yaşayır və Merkuridə ən isti tempratur bu dövrdə qeydə alınır. Əgər müşahidəçi Kaloris hövzəsindən Günəşi izləmə imkanına sahib olsaydı Günəşin şərqdən yüksəkdikcə böyüdüyünü və qərbə hərəkətinin getdikcə yavaşladığını görərdi. Günəş ən yüksək nöqtəni keçdikdən sonra dayanır və bir müddət sonra Merkuridən baxan müşahidəçi üçün əksinə hərəkət edirmiş kimi görünür. Ən yüksək nöqtədən tərs istiqamətdə ikinci keçişdə Günəş ən böyük şəkildə görünür və qərbdən şərqə doğru yenidən hərəkət edərək kiçilməyə başlayır. Bir müddət sonra yenidən yavaşlayaraq dayanır və şərqdən qərbə doğru yenidən hərəkət etməyə başlayır. Günəş günorta xəttindən üçüncü dəfə keçir və qərbə doğru alçalarkən kiçilməyə davam edir. Günəş batarkən bir Merkuri ili tamam olur. İkinci il Kaloris hövzəsinin gecəsi boyunca davam edir. Günəş Kaloris hövzəsinin şərqindən yüksəlməyə başlayarkən ⅓ Merkuri ili keçmiş olur.

Kaloris hövzəsinin 90° şərqində olan müşahidəçi üçün gün fərqli başlayır. Böyük və isti Günəş şərqdən tədricən yüksəlməyə başlayır, ancaq bir müddət sonra dayanaraq yenidən alçalır və batarkən ən kiçik ölçüsünə çatır. 2 Yer günü müddəti ərzində yenidən Günəş çıxır və yüksəldikcə görünən böyüklüyünün azaldığı müşahidə olunur. Günəş günorta xəttini keçərkən ən kiçik ölçüdə görünür və qərbə doğru alçalarkən yenidən böyüməyə başlayır. Günəş qərbdə batdıqdan qısa müddət sonra yenidən eyni nöqtədən ən böyük ölçüdə görünür. Günəş yüksəldikdən sonra yenidən alçalır və bir Merkuri ili ərzində görünmür.

Merkuri və Yerin müqayisəli təsviri.

Merkuri Günəş ətrafında təqribən 88 günlük hərəkəti və 116 günlük qovuşma dövrü ilə göydəki görünən hərəkətini ildə üç dəfə təkrarlayır. Merkuri Günəşə yaxın olduğu üçün parlaq işıq səbəbindən onu müşahidə etmək çətindir. Merkuri -1,9 görünən ulduz ölçüsünə çata bilən parlaqlığı ilə bəzən parlaq ulduzlar, Saturn, Mars və hətta Yupiterdən də daha işıqlı görünə bilməsinə baxmayaraq, heç vaxt qaranlıq göydə görülə bilmədiyi üçün hər qovuşma dövrünün ən çox bir neçə gün davam edən hissəsində adi gözlə müşahidə oluna bilir. Bu müşahidə şəraiti şərq uzunluğunda Günəşin batışına uyğun olan, qərb uzunluğunda isə Günəşin çıxmasından bir az əvvəlki vaxta uyğun olan müddətdə həyata keçir. Bu səbəbdən də hər 116 günlük müddətdə Merkuri bir dəfə göydə "axşam ulduzu", bir dəfə də "səhər ulduzu" kimi görünür. Merkurinin orbitinin ekssentrikliyinin çox olması səbəbindən Yerdən ən yüksəkdə göründüyü enliklər 17,9°-27,8° arasında dəyişir. Buna baxmayaraq 28° belə rahat müşahidə üçün yetərli deyildir. Xüsusilə də ekliptikin üfüqə daha yaxın olduğu qütb sahələrinə yaxın enliklərdən Merkurinin görülməsi çox çətindir. Bu səbəbdən də Yerdən baxan müşahidəçi ekvatora yaxınlaşdıqca Merkurinin Yer səmasından görünən yüksəkliyi də artmış olur. Merkurinin orbitinin olduqca elliptik olması səbəbindən Yerin cənub yarımkürəsində payızın başlanğıcına uyğun olan vaxtda, planetin mümkün ən yüksək qərb uzunluğu ilə 7°-lik meyilliyinin üst-üstə düşməsinə görə Merkurini müşahidə etmək üçün ən əlverişli vəziyyət yaranır. Eyni zamanda ən yüksək şərq uzunluğu ilə orbit meyilliyinin üst-üstə düşməsi cənub yarımkürəsində qış aylarında Merkurinin daha rahat müşahidə olunmasına imkan verir. Merkurinin orbitinin olduqca ekssentrik olması səbəbindən orbit sürəti hərəkət ərzində çox dəyişir və qovuşma dövrü Yerin Merkurinin orbitinə nəzərən vəziyyətinə görə bir neçə gün fərqlənə bilir.

Merkurinin Günəşin önündən keçməsi.
9 may 2016.

Merkurinin müşahidəsi zamanı Yer atmosferinin mənfi təsirlərini maksimum azalatmaq üçün teleskopla aparılan müşahidələr Merkurinin üfüqdən yetərincə yüksəkdə olduğu günorta həyata keçirilir. Tam Günəş tutulmaları az davam etsə də, günorta Merkurinin adi gözlə görünməsinə imkan yaradır. Merkurinin Yerdən müşahidəsini çətinləşdirən səbəblərə görə ən güclü teleskoplardan istifadə olunaraq əldə olunan kadrlarda belə Merkurinin səthi haqqında yetərli məlumat əldə oluna bilməmişdir. Bu səbəbdən də Merkuri ilə bağlı əldə olunan əsas məlumatlar planetə təşkil olunmuş kosmik missiyalarla bağlıdır.

Merkurinin fazaları

Yerdən teleskopla baxıldığı zaman Merkuridə də AyVeneradakı kimi fazalar olduğu müşahidə olunur. Günəşin Yer və Merkuri arasında olduğu müddət ərzində Merkurinin bütün səthi aydınlandığından səthi bədirlənmiş fazada olur. Bu müddət həm də uzaqlıq səbəbindən Merkurinin görünən ulduz ölçüsünün ən kiçik olduğu dövrdür. Planetin Yerdən ən əlverişli şəkildə müşahidə olunduğu dövrdə Merkuri yarım dairə formasında görünür. Merkuri GünəşYer arasında qaldığı dövrdə isə qaranlıq üzünü göstərərək aypara şəklində müşahidə olunur. Ayparanın ən incə olduğu dövrlər Merkurinin Yerə ən yaxın olduğu və görünən ulduz ölçüsünün ən böyük olduğu dövrlərdir. Buna baxmayaraq bu dövrdə Günəş şüaları Merkurinin görünməsinə əngəl törədir.

Qədim astronomlar

Merkuriyə aid məlum olan ən qədim yazılı məlumatlar Mul.Apin mixi yazılı gil lövhəciklərində tapılmışdır. Ehtimal olunur ki, bu tapıntı e.ə. XIV əsrə aid Assuriya astronomlarının müşahidələrinə əsaslanır. Mul.Apin gil lövhəciklərində Merkurini ifadə etmək üçün Udu.İdim.Gu\u4.Ud mixi yazılarından istifadə olunur ki, bu da tullanan planet mənasını verir. Merkuri haqqında Babil astronomlarının qeydləri e.ə. I minilliyə aiddir. Babil mifologiyasında Merkuri Nabu adlanırdı və onun tanrılardan xəbər gətirdiyinə inanılırdı.

Qədim yunan mənbələrində Merkurinin adına Hermaon (yun.Ἑρμάων), Hermes (yun.Ἑρμής) və parlaq mənasında işlənən Stilbon (yun.Στίλβων) şəkillərində rast gəlmək mümkündür. Çağdaş yunanca Merkuri Ermis (yun.Ερμής) olaraq adlanır. Eyni zamanda Hermes yunan mifologiyasında Zevsin xəbərçisi olduğuna inanılan tanrıdır. Qədim Romada planet Merkuri (lat.Mercurius) olaraq adlanırdı. Merkuri Roma mifologiyasında yunan mifologiyasında olduğu kimi xəbər tanrısı idi. Merkurinin astronomik simvolu Hermesin əlində tutduğu qızıl əsanın görünüşü ilə bağlıdır.

İbn əş Şatirin Merkurinin görünüşü ilə bağlı modeli.

Qədim Çində Merkuri Saat ulduzu (çinChen-xing; 辰星) olaraq adlanırdı. Qədim Çində Merkuri şimal istiqaməti və metafizikanın Beş element sistemində su fazası ilə bağlı idi. Çağdaş Çin, Koreya, VyetnamYapon mədəniyyətlərində Merkuri Beş element sisteminə əsaslanaraq Su ulduzu (çin水星) olaraq tanınır. Hind mifologiyasında Merkuri Budha olaraq adlandırılırdı və Çərşənbə günü bu tanrıya aid edilirdi. Germanların mifologiyasında Merkuri Odin və Çərşənbə günü ilə bağlı idi. Mayyalar Merkurini bayquş kimi təsvir edirdi və onun Yerin altından xəbər gətirdiyinə inanırdılar.

Orta əsrlərin İslam astronomlarından olan Əndəlüslü Əbu İshaq İbrahim Əl Zərqali XI əsrdə Merkurinin ovala bənzər geosentrik orbitinin müxtəlif təsvirlərini vermişdir. Buna baxmayaraq onun hesablamaları astronomik nəzəriyyələrə təsir etməmişdir. XII əsrdə müşahidələr aparan İbn Badca Günəşin səthindən iki qara ləkənin keçdiyini bildirmişdir. XIII əsrdə Marağa şəhərində müşahidələr aparan Qütbəddin Şirazi bu hadisəni Merkuri və Veneranın tranziti olaraq qiymətləndirmişdir. Orta əsrlərdə Günəş ləkələrinin görünməsinə planetlərin Günəşin önündən keçməsinin səbəb olduğu düşünülürdü.

XV əsrdə Hindistanda Kerala məktəbinə aid olan Nilakanta Merkurinin orbitinin qismən heliosentrik sistemə bənzəyən modelini inkişaf etdirmişdir. Bu model XVI əsrdə Tixo Brahe tərəfindən ortaya atılan Tixonik sistemə bənzəyir.

Yerdən teleskopla müşahidəsi

1868-ci ilə aid Merkurinin tranzitini göstərən təsvir.

Merkurinin teleskopla ilk müşahidəsi XVII əsrin əvvəllərində Qalileo Qaliley tərəfindən həyata keçirilmişdir. Qaliley teleskopla Veneraya baxaraq onun fazalarını görsə də, onun teleskopu Merkurinin fazalarını görə biləcək qədər güclü deyildi. 1631-ci ildə Pyer Qassendi ilk dəfə planetlərin tranzitini müşahidə edərkən İohann Kepler tərəfindən proqnozlaşdırılan Merkurinin tranzitini gördü. 1639-cu ildə Covanni Zupi teleskopdan istifadə edərək ilk dəfə Merkurinin də AyVenera kimi fazaları olduğunu gördü. Bu müşahidə Merkurinin Günəş ətrafında hərəkət etdiyini qəti şəkildə sübut etdi.

Bir planetin digər planetin önündən keçməsinin Yerdən müşahidə olunması nadir hadisələrdəndir. 28 may 1737-ci ildə Con Bevis tərəfindən Qrinviç rəsədxanasında Merkuri və Veneranın hər bir neçə yüz ildə bir baş verən bir-birinin önündən keçməsi müşahidə olunmuşdur. Növbəti belə keçidin 3 dekabr 2133-cü ildə baş verəcəyi proqnozlaşdırılır.

Merkurinin Yerdən müşahidəsinin çətin olması səbəbindən digər planetlərə nəzərən az öyrənilmişdi. 1800-cü ildə İohann Şrote Merkurinin səthinin xüsusiyyətlərini və yüksəkliyi 20 kilometrdən çox olan dağları müşahidə etdiyini iddia etdi. Fridrix Bessel Şrotenin qeydlərinə əsasən səhvən Merkurinin 24 saatlıq perioda və 70°-lik meyilliyə sahib olduğunu təxmin etdi. 1880-ci illərdə Covanni Skiaparelli daha dəqiq müşahidələr apararaq Merkurinin Günəş ətrafında 88 günə hərəkət etdiyini qeyd etmişdir. Merkurinin səthinin xəritəsini hazırlama cəhdləri Evgeni Antoniadi tərəfindən davam etdirildi. O, 1934-cü ildə müşahidələrinə əsaslanaraq Merkuri səthinin xəritəsi ilə bağlı kitab çap etdi. Merkurinin səth xüsusiyyətlərinin çoxu, xüsusən də albedo xüsusiyyətləri ilə bağlı olan adlar Antoniadinin xəritəsinə əsaslanır.

1962-ci ilin iyun ayında USSR Elmlər Akademiyasının Radio mühəndislik və Elektronika İnstitutunun üzvü olan Vladimir Kotelnikov tərəfindən Merkuriyə ilk dəfə radar siqnalları göndərildi. Bununla da planetlərin radarla müşahidəsinə başlanıldı. 1965-ci ildə Qordon Pettengil və R.Days Puerto-Rikoda yerləşən Aresibo radio teleskopundan istifadə edərək Merkuridə radar müşahidələri apardı. Bunun nəticəsində Merkurinin dönmə periodunun 59 gün olduğu dəqiq şəkildə müəyyən olundu. Merkurinin dönüşünün sinxronizə olunması ilə bağlı nəzəriyyə geniş yayılmışdı və bu radio teleskop müşahidələrinin nəticələrinin açıqlanması astronomlar tərəfindən təəccüblə qarşılandı. Əgər Merkurinin dönüşü sinxronizə olsaydı, bu zaman onun qaranlıq tərəfi həddən artıq soyuq olmalı idi. Buna baxmayaraq aparılan radio emissiya müşahidələri nəticəsində istiliyin gözlənən dərəcədən çox yüksək olduğu məlum oldu. Astronomlar sinxron dönmə nəzəriyyəsindən imtina etmək istəmirdilər. Bu səbəbdən də müşahidələrin nəticələrini izah etmək üçün istiliyi güclü şəkildə yayan küləklərin olması kimi alternativ nəzəriyyələr ortaya atdılar.

İtalyan astronomu Cüzeppe Kolombo tərəfindən Merkurinin hərəkəti ilə bağlı yeni nəzəriyyə ortaya atıldı. Belə ki, o, 1:1 rezonansın yerinə 3:2 rezonansının olduğunu qeyd etdi, yəni Merkurinin Günəş ətrafında üç dəfə dönməsi, öz oxu ətrafında iki dəfə dönməsi ilə bərabər müddətdə baş verirdi. Bu nəzəriyyə Mariner 10 kosmik gəmisinin apardığı müşahidələr nəticəsində öz təsdiqini tapdı. Bu da Covanni SkiaparelliEvgeni Antoniadinin hazırlamış olduqları xəritələrin səhv olması mənasına gəlirdi.

Yerüstü optik müşahidələrlə Merkurinin səthi ilə bağlı daha çox məlumatlar əldə oluna bilmədi, ancaq radio astronomlar mikrodalğa tezliyində interferometrik metoddan istifadə edərək Günəş radiasiyasının səbəb olduğu təsirlərin qarşısını aldılar. Bu yolla Merkurinin səthinin metrlərlə dərinliyinə qədər olan hissəsinin fiziki və kimyəvi tərkibi haqqında məlumatlar əldə etməyi bacardılar. Buna baxmayaraq Merkurinin morfoloji xüsusiyyətləri haqqında çoxlu məlumatlar ilk kosmik missiyaya qədər məlum deyildi. Bundan başqa son texnoloji uğurlar Yerüstü müşahidələrdə inkişafa səbəb olmuşdur. 2000-ci ildə Vilson dağı rəsədxanasının yüksək dəqiqliyə sahib olan 1,5 metrlik Heyl teleskopu ilə Merkuri müşahidə olunmuşdur. Bu müşahidə nəticəsində Mariner 10 kosmik missiyası zamanı müşahidə oluna bilməyən ərazilər görüldü. Aresibo radio teleskopundan istifadə olunaraq Merkurinin şimal qütbündə Günəş işığı düşməyən kraterlərdə buz ola biləcəyi məlum oldu.

Kosmik gəmilərlə müşahidəsi

MESSENGER kosmik gəmisinin hazırlanması prosesi.
Marsdakı Kuriosi roveri (ing.Curiosity) tərəfindən müşahidə olunan Merkurinin tranziti.

Merkurinin orbitinin Yerə nəzərən Günəşə çox yaxın olması kosmik gəmilərlə öyrənilməsinə çətinliklər törətdir. Yerdən kosmosa buraxılan kosmik gəmi Günəşin cazibə qüvvəsinə əsaslanaraq Merkuriyə çatması üçün 91 milyon km məsafə qət etməlidir. Merkurinin orbit sürəti 48 km/saniyə, Yerin orbit sürəti isə 30 km/saniyəyə bərabərdir. Bu səbəbdən də digər planetlərə təşkil olunan kosmik missiyalardakı sürət göstəriciləri ilə qarşılaşdırıldığında Merkuri yaxınlığından keçən kosmik gəminin Hohman keçid orbitinə daxil olması üçün daha çox sürət lazımdır.

Merkurinin cüzi atmosferi vardır və atmosferə daxil olmağa çalışan kosmik gəminin sürtünməsinə səbəb olacaq səviyyədə deyildir. Merkuriyə kosmik missiya təşkil etmək üçün tələb olunan yanacaq miqdarı Günəşin cazibəsini tərk etmək üçün tələb olunan yanacaq miqdarından daha çoxdur. Nəticədə Merkuriyə indiyə qədər iki kosmik missiya təşkil olunmuşdur. Təklif olunan alternativ yanaşmaya görə Merkuriyə təşkil olunacaq kosmik missiyalar üçün Günəş yelkənlərindən istifadə edən kosmik gəmilər hazırlamaq lazımdır.

Mariner 10

Mariner 10 kosmik gəmisi.

Mariner 10 Merkuriyə göndərilən ilk kosmik gəmidir. Mariner 10 Merkuriyə yaxınlaşmaq üçün Veneranın cazibə qüvvəsindən istifədə etdi. Mariner 10 başqa planetin cazibə qüvvəsindən istifadə edərək hərəkət edən NASA tərəfindən hazırlanmış ilk kosmik gəmidir. Mariner 10 Merkurinin səthinin yaxından çəkilmiş ilk şəkillərini göndərərək planetin sıx kraterli təbiətinin xüsusiyyətlərini aşkarlamışdır. Eyni zamanda Mariner 10 tərəfindən Merkurinin ölçülərinə görə böyük olan dəmir nüvəsi aşkarlanmışdır. Mariner 10 kosmik gəmisinin orbit hərəkəti uzun müddət davam etdiyi üçün kosmik gəmi Merkuriyə hər dəfə yaxınlaşanda planetin eyni üzü görünürdü. Bu səbəbdən də Merkurinin səthinin ancaq 45%-lik görülən hissəsinin ətraflı xəritəsini hazırlamaq mümkün oldu.

Mariner 10 kosmik gəmisi Merkurinin yaxınlığından üç dəfə keçdi və planetin səthinə 327 km-ə qədər yaxınlaşdı. Kosmik gəmi Merkurinin yaxınlığından ilk dəfə keçərkən planetin maqnit sahəsinin olduğunu aşkara çıxardı. Bu göstəricilər astronomlar tərəfindən təəccüblə qarşılandı. Çünki astronomlar Merkurinin maqnit sahəsi yaratmağa yetərli olacaq qədər dinamo təsiri yaratmadığını düşünürdülər. Mariner 10 kosmik gəmisi ikinci dəfə Merkurinin yaxınlığından keçərkən əsas diqqət səthdən şəkillərin əldə olunmasına yönəldi, ancaq üçüncü keçişdə maqnit sahəsi ilə bağlı çoxlu yeni məlumatlar əldə olundu. Mariner 10 kosmik gəmisinin əldə etdiyi məlumatlar Merkuridə Günəş küləyinin təsirindən Yerdəkinə bənzər qütb parıltılarının meydana gəldiyini müəyyən etdi.

24 mart 1975-ci ildə Mariner 10 kosmik gəmisinin yanacağı üçüncü yaxınlaşmadan səkkiz gün sonra tükəndi. Bundan sonra kosmik gəmi ilə əlaqə sonlandırılmışdır və Mariner 10 kosmik gəmisinin hələ də Günəş ətrafındakı orbitində hərəkət etdiyi düşünülür.

MESSENGER

MESSENGER kosmik gəmisini Merkurinin orbitində təsvir edən təmsili şəkil.

MESSENGER kosmik gəmisi (ing.MErcury Surface, Space ENvironment, GEochemistry, and Ranging) NASA tərəfindən Merkuriyə təşkil olunan ikinci kosmik missiyadır. MESSENGER kosmik gəmisinin Merkurinin yaxınlığından ilk uçuşu 14 yanvar 2008-ci ildə, ikinci uçuşu 6 oktyabr 2008-ci ildə, üçüncü uçuşu isə 29 sentyabr 2009-cu ildə baş vermişdir. Bu uçuşlar nəticəsində Merkurinin Mariner 10 kosmik gəmisi tərəfindən şəkili çəkilə bilməyən ərazilərinin şəkilləri çəkilmişdir və bunun əsasında bu ərazilərin xəritəsi hazırlanmışdır. 18 mart 2011-ci ildə MESSENGER kosmik gəmisi planetin ətrafındakı elliptik orbitə uğurla daxil oldu. Orbitə daxil olduqdan sonra ilk şəkil 29 mart 2011-ci ildə əldə edilmişdir. MESSENGER kosmik gəmisi bir il ərzində Merkurinin səthinin xəritəsinin hazırlanması missiyasını tamamladı və onun missiyasının müddəti 2013-cü ilə qədər uzadıldı. Merkurinin səthinin xəritəsini hazırlamaq missiyası ilə yanaşı MESSENGER tərəfindən 2012-ci ildə Günəşin aktivliyinin maksimum olduğu dövr müşahidə olundu.

MESSENGER kosmik gəmisi Merkurinin qütblərində buzun mövcudluğu, planetin yüksək sıxlığı və geoloji tarixi, zəif atmosferinin mənbəyi, maqnit sahəsinin təbiəti və dəmir nüvəsinin xüsusiyyətləri məsələlərini öyrənmək üçün göndərilmişdir. Bu səbəbdən də Merkuridəki yüklü zərrəciklərin sürətini ölçmək, spektr analizləri aparmaq kimi tədqiqatlar üçün MESSENGER kosmik gəmisi Mariner 10 kosmik gəmisinə nəzərən daha yüksək dəqiqlikli cihazlara sahibdi. MESSENGER kosmik gəmisinin orbit sürətinin dəyişməsi göstəricilərinin planetin daxili quruluşu haqqında məlumat verəcəyi düşünülürdü. MESSENGER kosmik gəmisinin sonuncu dönüşü 24 aprel 2015-ci ildə həyata keçirildi və 30 aprel 2015-ci ildə kosmik gəmi Merkurinin səthinə çırpıldı. Kosmik gəminin Merkuri ilə toqquşması nəticəsində planetin səthində diametri 16 metr olan zərbə krateri meydana gəldi.

BepiKolombo

Avropa Kosmik AgentliyiYaponiya tərəfindən ortaq şəkildə həyata keçirilməsi düşünülən BepiKolombo missiyası çərçivəsində Merkuriyə iki kosmik gəminin göndərilməsi planlaşdırılır. Bu kosmik gəmilərdən biri planetin maqnit sahəsini, digəri isə səthini tədqiq etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. BepiKolombo missiyasına 20 oktyabr 2018-ci ildə başlanmişdir və onun 2025-ci ildə Merkuriyə çatacağı gözlənilir. Kosmik gəmilər Yerdən bir olaraq kosmosa buraxılmış və daha sonra ayrılaraq missiyalarını həyata keçirməyə başlayacaqlar. Hər iki kosmik gəmi də Yer ili əsasında fəaliyyət göstərəcək. Merkurinin səthini müşahidə etmək üçün nəzərdə tutulan kosmik gəmi MESSENGER kosmik gəmisinə bənzər cihazlara sahib olacaq və planetin səthini infraqırmızı, ultrabənövşəyi, qammaRentgen şüaları daxil olmaqla fərqli dalğa tezliklərində tədqiq edəcək.

  1. . NASA Goddard Space Flight Center.
  2. Yeomans, Donald K. (April 7, 2008). . JPL Horizons On-Line Ephemeris System. Retrieved 2008-04-07. – Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Mercury" and "Center: Sun" should be defaulted to.) Results are instantaneous osculating values at the precise J2000 epoch.
  3. Standish E. M. — 2015. — 3 p.
  4. Munsell, Kirk; Smith, Harman; Harvey, Samantha (May 28, 2009). "Mercury: Facts & Figures". Solar System Exploration.
  5. Mazarico, Erwan; Genova, Antonio; Goossens, Sander; Lemoine, Frank G.; Neumann, Gregory A.; Zuber, Maria T.; Smith, David E.; Solomon, Sean C. (2014). "The gravity field, orientation, and ephemeris of Mercury from MESSENGER observations after three years in orbit". Journal of Geophysical Research: Planets. 119 (12): 2417–2436. doi:10.1002/2014JE004675. ISSN 2169-9097.
  6. Mallama, A.; Wang, D.; Howard, R.A. (2002). "Photometry of Mercury from SOHO/LASCO and Earth". Icarus. 155 (2): 253–264. Bibcode:2002Icar..155..253M. doi:10.1006/icar.2001.6723.
  7. Vasavada, Ashwin R.; Paige, David A.; Wood, Stephen E. (19 February 1999). (PDF). Icarus. 141 (2): 179–193. Bibcode:1999Icar..141..179V. doi:10.1006/icar.1999.6175. Figure 3 with the "TWO model"; Figure 5 for pole.
  8. NASA.
  9. . NASA. 22 December 2015.
  10. . NASA.
  11. Elkins-Tanton, Linda T. (2006). . p. 51. ISBN 978-1-4381-0729-5. Extract of page 51
  12. . Sciencenetlinks.com.
  13. . 2015-05-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2016-08-20.
  14. . Planetary Society.
  15. . Astronomy.com.
  16. Strom, Robert G.; Sprague, Ann L. (2003). Exploring Mercury: the iron planet. Springer. ISBN 1-85233-731-1.
  17. Staff (May 8, 2003). . US Geological Survey
  18. Lyttleton, R. A. (1969). "On the Internal Structures of Mercury and Venus". Astrophysics and Space Science. 5 (1): 18–35. Bibcode:1969Ap&SS...5...18L. doi:10.1007/BF00653933.
  19. Gold, Lauren (May 3, 2007). "Mercury has molten core, Cornell researcher shows". Chronicle Online. Cornell University.
  20. Finley, Dave (May 3, 2007). . National Radio Astronomy Observatory.
  21. Spohn, Tilman; Sohl, Frank; Wieczerkowski, Karin; Conzelmann, Vera (2001). "The interior structure of Mercury: what we know, what we expect from BepiColombo". Planetary and Space Science. 49 (14–15): 1561–1570. Bibcode:2001P&SS...49.1561S. doi:10.1016/S0032-0633(01)00093-9.
  22. Gallant, R. 1986. The National Geographic Picture Atlas of Our Universe. National Geographic Society, 2nd edition.
  23. Anderson, J. D.; Jurgens, R. F.; et al. (July 10, 1996). "Shape and Orientation of Mercury from Radar Ranging Data". Icarus. Academic press. 124 (2): 690–697. Bibcode:1996Icar..124..690A. doi:10.1006/icar.1996.0242.
  24. Schenk, P.; Melosh, H. J. (March 1994). "Lobate Thrust Scarps and the Thickness of Mercury's Lithosphere". Abstracts of the 25th Lunar and Planetary Science Conference. 1994: 1994LPI....25.1203S. Bibcode:1994LPI....25.1203S.
  25. Benz, W.; Slattery, W. L.; Cameron, A. G. W. (1988). "Collisional stripping of Mercury's mantle". Icarus. 74 (3): 516–528. Bibcode:1988Icar...74..516B. doi:10.1016/0019-1035(88)90118-2.
  26. Cameron, A. G. W. (1985). "The partial volatilization of Mercury". Icarus. 64 (2): 285–294. Bibcode:1985Icar...64..285C. doi:10.1016/0019-1035(85)90091-0.
  27. Weidenschilling, S. J. (1987). "Iron/silicate fractionation and the origin of Mercury". Icarus. 35 (1): 99–111. Bibcode:1978Icar...35...99W. doi:10.1016/0019-1035(78)90064-7.
  28. Grayzeck, Ed. . Johns Hopkins University.
  29. . ESA Science & Technology. European Space Agency.
  30. . Chemistry World.
  31. Staff (February 28, 2008). . Science Daily.
  32. . 2014-07-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2016-08-21.
  33. Blue, Jennifer (April 11, 2008). . US Geological Survey.
  34. Dunne, J. A.; Burgess, E. (1978). . The Voyage of Mariner 10 – Mission to Venus and Mercury. NASA History Office.
  35. . US Geological Survey.
  36. Strom, Robert (1979). "Mercury: a post-Mariner assessment". Space Science Reviews. 24: 3–70. Bibcode:1979SSRv...24....3S. doi:10.1007/BF00221842.
  37. Broadfoot, A. L.; S. Kumar; M. J. S. Belton; M. B. McElroy (July 12, 1974). "Mercury's Atmosphere from Mariner 10: Preliminary Results". Science. 185 (4146): 166–169. Bibcode:1974Sci...185..166B. doi:10.1126/science.185.4146.166. .
  38. Staff (August 5, 2003). . U.S. Geological Survey.
  39. Head, James W.; Solomon, Sean C. (1981). "Tectonic Evolution of the Terrestrial Planets". Science. 213 (4503): 62–76. Bibcode:1981Sci...213...62H. doi:10.1126/science.213.4503.62. .
  40. Morris, Jefferson (November 10, 2008). "Laser Altimetry". Aviation Week & Space Technology. 169 (18): 18. Mercury's crust is more analogous to a marbled cake than a layered cake.
  41. Spudis, P. D. (2001). "The Geological History of Mercury". Workshop on Mercury: Space Environment, Surface, and Interior, Chicago: 100. Bibcode:2001mses.conf..100S.
  42. Ritzel, Rebecca (20 December 2012). . Washington Post. Washington DC, United States.
  43. Shiga, David (January 30, 2008). . NewScientist.com news service.
  44. Schultz, Peter H.; Gault, Donald E. (1975). "Seismic effects from major basin formations on the moon and Mercury". Earth, Moon, and Planets. 12 (2): 159–175. Bibcode:1975Moon...12..159S. doi:10.1007/BF00577875.
  45. Wieczorek, Mark A.; Zuber, Maria T. (2001). 2019-07-25 at the Wayback Machine. Journal of Geophysical Research. 106 (E11): 27853–27864. Bibcode:2001JGR...10627853W. doi:10.1029/2000JE001384.
  46. Denevi, B. W.; Robinson, M. S. (2008). "Albedo of Immature Mercurian Crustal Materials: Evidence for the Presence of Ferrous Iron". Lunar and Planetary Science. 39: 1750. Bibcode:2008LPI....39.1750D.
  47. Wagner, R. J.; Wolf, U.; Ivanov, B. A.; Neukum, G. (October 4–5, 2001). Application of an Updated Impact Cratering Chronology Model to Mercury' s Time-Stratigraphic System. Workshop on Mercury: Space Environment, Surface, and Interior. Proceedings of a workshop held at The Field Museum. Chicago, IL: Lunar and Planetary Science Institute. p. 106. Bibcode:2001mses.conf..106W.
  48. Dzurisin, D. (October 10, 1978). "The tectonic and volcanic history of Mercury as inferred from studies of scarps, ridges, troughs, and other lineaments". Journal of Geophysical Research. 83 (B10): 4883–4906. Bibcode:1978JGR....83.4883D. doi:10.1029/JB083iB10p04883.
  49. Van Hoolst, Tim; Jacobs, Carla (2003). "Mercury's tides and interior structure". Journal of Geophysical Research. 108 (E11): 7. Bibcode:2003JGRE..108.5121V. doi:10.1029/2003JE002126.
  50. Kerber, Laura; Head, James W.; Solomon, Sean C.; Murchie, Scott L.; Blewett, David T. (15 August 2009). . Earth and Planetary Science Letters. 119 (3): 635–658. Bibcode:2009E&PSL.285..263K. doi:10.1016/j.epsl.2009.04.037.
  51. Head, James W.; Chapman, Clark R.; Strom, Robert G.; Fassett1,, Caleb I.; Denevi, Brett W. (30 September 2011). . Science. 33 (6051): 1853–1856. Bibcode:2011Sci...333.1853H. doi:10.1126/science.1211997.
  52. Thomas, Rebecca J.; Rothery, David A.; Conway, Susan J.; Anand, Mahesh (16 September 2014). "Long-lived explosive volcanism on Mercury". Geophysical Research Letter
  53. Groudge, Timothy A.; Head, James W. (March 2014). . Journal of Geophysical Research. 119: 635–658. Bibcode:2014JGRE..119..635G. doi:10.1002/2013JE004480.
  54. Rothery, David A.; Thomas, Rebeca J.; Kerber, Laura (1 January 2014). . Earth and Planetary Science Letters. 385: 59–67. Bibcode:2014E&PSL.385...59R. doi:10.1016/j.epsl.2013.10.023.
  55. Prockter, Louise (2005). Ice in the Solar System (PDF). Volume 26. Johns Hopkins APL Technical Digest.
  56. Lewis, John S. (2004). Physics and Chemistry of the Solar System (2nd ed.). Academic Press. p. 463. ISBN 0-12-446744-X.
  57. Lewis, John S. (2004). . Academic Press. ISBN 978-0-12-446744-6.
  58. Ingersoll, Andrew P.; Svitek, Tomas; Murray, Bruce C. (1992). "Stability of polar frosts in spherical bowl-shaped craters on the moon, Mercury, and Mars". Icarus. 100 (1): 40–47. Bibcode:1992Icar..100...40I. doi:10.1016/0019-1035(92)90016-Z.
  59. Slade, M. A.; Butler, B. J.; Muhleman, D. O. (1992). "Mercury radar imaging – Evidence for polar ice". Science. 258 (5082): 635–640. Bibcode:1992Sci...258..635S. doi:10.1126/science.258.5082.635. .
  60. Williams, David R. (June 2, 2005). . NASA Goddard Space Flight Center.
  61. Chang, Kenneth (2012-11-29). . New York Times. p. A3. Archived from the original on 2012-11-29. Sean C. Solomon, the principal investigator for MESSENGER, said there was enough ice there to encase Washington, D.C., in a frozen block two and a half miles deep.
  62. Rawlins, K; Moses, J. I.; Zahnle, K.J. (1995). "Exogenic Sources of Water for Mercury's Polar Ice". Bulletin of the American Astronomical Society. 27: 1117. Bibcode:1995DPS....27.2112R.
  63. Harmon, J. K.; Perillat, P. J.; Slade, M. A. (2001). "High-Resolution Radar Imaging of Mercury's North Pole". Icarus. 149 (1): 1–15. Bibcode:2001Icar..149....1H. doi:10.1006/icar.2000.6544.
  64. Domingue DL, Koehn PL, et al. (2009). "Mercury's Atmosphere: A Surface-Bounded Exosphere". Space Science Reviews. 131 (1–4): 161–186. Bibcode:2007SSRv..131..161D. doi:10.1007/s11214-007-9260-9.
  65. Hunten, D. M.; Shemansky, D. E.; Morgan, T. H. (1988). (PDF). Mercury. University of Arizona Press. ISBN 0-8165-1085-7.
  66. Lakdawalla, Emily (July 3, 2008). 2016-09-02 at the Wayback Machine.
  67. Zurbuchen TH, Raines JM, et al. (2008). "MESSENGER Observations of the Composition of Mercury's Ionized Exosphere and Plasma Environment". Science. 321 (5885): 90–92. Bibcode:2008Sci...321...90Z. doi:10.1126/science.1159314. .
  68. . University of Michigan.
  69. McClintock, William E.; Vervack, Ronald J.; et al. (2009). "MESSENGER Observations of Mercury's Exosphere: Detection of Magnesium and Distribution of Constituents". Science. 324 (5927): 610–613. Bibcode:2009Sci...324..610M. doi:10.1126/science.1172525. .
  70. Beatty, J. Kelly; Petersen, Carolyn Collins; Chaikin, Andrew (1999). The New Solar System. Cambridge University Press. ISBN 0-521-64587-5.
  71. Seeds, Michael A. (2004). Astronomy: The Solar System and Beyond (4th ed.). Brooks Cole. ISBN 0-534-42111-3.
  72. Williams, David R. (January 6, 2005). . NASA National Space Science Data Center.
  73. Staff (January 30, 2008). 2013-03-31 at the Wayback Machine. NASA.
  74. Gold, Lauren (May 3, 2007). . Cornell University.
  75. Christensen, Ulrich R. (2006). "A deep dynamo generating Mercury's magnetic field". Nature. 444 (7122): 1056–1058. Bibcode:2006Natur.444.1056C. doi:10.1038/nature05342. .
  76. Spohn, T.; Sohl, F.; Wieczerkowski, K.; Conzelmann, V. (2001). "The interior structure of Mercury: what we know, what we expect from BepiColombo". Planetary and Space Science. 49 (14–15): 1561–1570. Bibcode:2001P&SS...49.1561S. doi:10.1016/S0032-0633(01)00093-9.
  77. Steigerwald, Bill (June 2, 2009). . NASA Goddard Space Flight Center.
  78. "Space Topics: Compare the Planets: Mercury, Venus, Earth, The Moon, and Mars". Planetary Society.
  79. Espenak, Fred (April 21, 2005). . NASA/Goddard Space Flight Center.
  80. Margot, J. L.; Peale, S. J.; Jurgens, R. F.; Slade, M. A.; et al. (2007). "Large Longitude Libration of Mercury Reveals a Molten Core". Science. 316 (5825): 710–714. Bibcode:2007Sci...316..710M. doi:10.1126/science.1140514. .
  81. Biswas, Sukumar (2000). Cosmic Perspectives in Space Physics. Astrophysics and Space Science Library. Springer. p. 176. ISBN 0-7923-5813-9.
  82. Liu, Han-Shou; O'Keefe, John A. (1965). "Theory of Rotation for the Planet Mercury". Science. 150 (3704): 1717. Bibcode:1965Sci...150.1717L. doi:10.1126/science.150.3704.1717. .
  83. Kelly, Patrick, ed. (2007). Observer's Handbook 2007. Royal Astronomical Society of Canada. ISBN 0-9738109-3-9.
  84. Menzel, Donald H. (1964). A Field Guide to the Stars and Planets. The Peterson Field Guide Series. Boston: Houghton Mifflin Co. pp. 292–293.
  85. Walker, John. . Fourmilab Switzerland.
  86. "Mercury Elongation and Distance". Numbers generated using the Solar System Dynamics Group,
  87. Baumgardner, Jeffrey; Mendillo, Michael; Wilson, Jody K. (2000). "A Digital High-Definition Imaging System for Spectral Studies of Extended Planetary Atmospheres. I. Initial Results in White Light Showing Features on the Hemisphere of Mercury Unimaged by Mariner 10". The Astronomical Journal. 119 (5): 2458–2464. Bibcode:2000AJ....119.2458B. doi:10.1086/301323.
  88. Alers, Paul E. (March 17, 2011). . NASA Multimedia.
  89. . MSNBC.
  90. Three Ford, Dominic. The Observer's Guide to Planetary Motion: Explaining the Cycles of the Night Sky. Springer: Dordrecht, 2014.
  91. One Schaaf, Fred. The 50 Best Sights in Astronomy and How to See Them: Observing Eclipses, Bright Comets, Meteor Showers, and Other Celestial Wonders. Hoboken, NJ: John Wiley, 2007.
  92. Schaefer, Bradley E. (2007). "The Latitude and Epoch for the Origin of the Astronomical Lore in Mul.Apin". American Astronomical Society Meeting 210, #42.05. American Astronomical Society. 38: 157. Bibcode:2007AAS...210.4205S.
  93. Hunger, Hermann; Pingree, David (1989). "MUL.APIN: An Astronomical Compendium in Cuneiform". Archiv für Orientforschung. Austria: Verlag Ferdinand Berger & Sohne Gesellschaft MBH. 24: 146.
  94. Staff (2008). .
  95. , , . Liddell, Henry George; Scott, Robert; A Greek–English Lexicon at the Perseus Project.
  96. . Retrieved 2012-07-14. Ermis is the Greek name of the planet Mercury, which is the closest planet to the Sun. It is named after the Greek God of commerce, Ermis or Hermes, who was also the messenger of the Ancient Greek gods. See also the Greek article about the planet.
  97. Dunne, J. A.; Burgess, E. (1978). . . NASA History Office.
  98. Antoniadi, Eugène Michel (1974). The Planet Mercury. Translated from French by Moore, Patrick. Shaldon, Devon: Keith Reid Ltd. pp. 9–11. ISBN 0-904094-02-2.
  99. Duncan, John Charles (1946). Astronomy: A Textbook. Harper & Brothers. p. 125. The symbol for Mercury represents the Caduceus, a wand with two serpents twined around it, which was carried by the messenger of the gods.
  100. Kelley, David H.; Milone, E. F.; Aveni, Anthony F. (2004). Exploring Ancient Skies: An Encyclopedic Survey of Archaeoastronomy. Birkhäuser. ISBN 0-387-95310-8.
  101. De Groot, Jan Jakob Maria (1912). .
  102. Crump, Thomas (1992). The Japanese numbers game: the use and understanding of numbers in modern Japan. Nissan Institute/Routledge Japanese studies series. Routledge. pp. 39–40. ISBN 0-415-05609-8.
  103. Hulbert, Homer Bezaleel (1909). . Doubleday, Page & company. p. 426.
  104. Pujari, R.M.; Kolhe, Pradeep; Kumar, N. R. (2006). Pride of India: A Glimpse Into India's Scientific Heritage. Samskrita Bharati. ISBN 81-87276-27-4.
  105. Bakich, Michael E. (2000). The Cambridge Planetary Handbook. Cambridge University Press. ISBN 0-521-63280-3.
  106. Milbrath, Susan (1999). Star Gods of the Maya: Astronomy in Art, Folklore and Calendars. University of Texas Press. ISBN 0-292-75226-1.
  107. Samsó, Julio; Mielgo, Honorino (1994). "Ibn al-Zarqālluh on Mercury". Journal for the History of Astronomy. 25: 289–96 [292]. Bibcode:1994JHA....25..289S.
  108. Hartner, Willy (1955). "The Mercury Horoscope of Marcantonio Michiel of Venice". Vistas in Astronomy. 1: 84–138. Bibcode:1955VA......1...84H. doi:10.1016/0083-6656(55)90016-7. at pp. 118–122.
  109. Ansari, S. M. Razaullah (2002). History of oriental astronomy: proceedings of the joint discussion-17 at the 23rd General Assembly of the International Astronomical Union, organised by the Commission 41 (History of Astronomy), held in Kyoto, August 25–26, 1997. Springer. p. 137. ISBN 1-4020-0657-8.
  110. Goldstein, Bernard R. (1969). "Some Medieval Reports of Venus and Mercury Transits". Centaurus. 14 (1): 49–59. Bibcode:1969Cent...14...49G. doi:10.1111/j.1600-0498.1969.tb00135.x.
  111. Ramasubramanian, K.; Srinivas, M. S.; Sriram, M. S. (1994). 2010-12-23 at the Wayback Machine (PDF). Current Science. 66: 784–790.
  112. Sinnott, R. W.; Meeus, J. (1986). "John Bevis and a Rare Occultation". Sky and Telescope. 72: 220. Bibcode:1986S&T....72..220S.
  113. Ferris, Timothy (2003). Seeing in the Dark: How Amateur Astronomers. Simon and Schuster. ISBN 0-684-86580-7.
  114. Colombo, G.; Shapiro, I. I. (November 1965). "The Rotation of the Planet Mercury". SAO Special Report #188R. 188. Bibcode:1965SAOSR.188.....C.
  115. Holden, E. S. (1890). "Announcement of the Discovery of the Rotation Period of Mercury [by Professor Schiaparelli]". Publications of the Astronomical Society of the Pacific. 2 (7): 79. Bibcode:1890PASP....2...79H. doi:10.1086/120099.
  116. Merton E. Davies, et al. (1978). . . NASA Office of Space Sciences.
  117. Evans, J. V.; Brockelman, R. A.; Henry, J. C.; Hyde, G. M.; Kraft, L. G.; Reid, W. A.; Smith, W. W. (1965). "Radio Echo Observations of Venus and Mercury at 23 cm Wavelength". Astronomical Journal. 70: 487–500. Bibcode:1965AJ.....70..486E. doi:10.1086/109772.
  118. Moore, Patrick (2000). . New York: CRC Press. p. 483. ISBN 0-7503-0620-3.
  119. Butrica, Andrew J. (1996). . . NASA History Office, Washington D.C. ISBN 0-16-048578-9.
  120. Pettengill, G. H.; Dyce, R. B. (1965). "A Radar Determination of the Rotation of the Planet Mercury". Nature. 206 (1240): 451–2. Bibcode:1965Natur.206Q1240P. doi:10.1038/2061240a0.
  121. at Eric Weisstein's 'World of Astronomy'
  122. Murray, Bruce C.; Burgess, Eric (1977). Flight to Mercury. Columbia University Press. ISBN 0-231-03996-4.
  123. Colombo, G. (1965). "Rotational Period of the Planet Mercury". Nature. 208 (5010): 575. Bibcode:1965Natur.208..575C. doi:10.1038/208575a0.
  124. Davies, Merton E.; et al. (1976). . SP-423 Atlas of Mercury. NASA JPL.
  125. Golden, Leslie M., A Microwave Interferometric Study of the Subsurface of the Planet Mercury (1977). PhD Dissertation, University of California, Berkeley
  126. Mitchell, David L.; De Pater, Imke. "Microwave Imaging of Mercury's Thermal Emission at Wavelengths from 0.3 to 20.5 cm (1994)". Icarus. 110: 2–32. Bibcode:1994Icar..110....2M. doi:10.1006/icar.1994.1105.
  127. Dantowitz, R. F.; Teare, S. W.; Kozubal, M. J. (2000). "Ground-based High-Resolution Imaging of Mercury". Astronomical Journal. 119 (4): 2455–2457. Bibcode:2000AJ....119.2455D. doi:10.1086/301328.
  128. Harmon, J. K., et al. (2007). "Mercury: Radar images of the equatorial and midlatitude zones". Icarus. 187 (2): 374–405. Bibcode:2007Icar..187..374H. doi:10.1016/j.icarus.2006.09.026.
  129. Webster, Guy (June 10, 2014). . NASA.
  130. Dunne, J. A. & Burgess, E. (1978). . . NASA History Office.
  131. . NASA Jet Propulsion Laboratory.
  132. Leipold, M.; Seboldt, W.; Lingner, S.; Borg, E.; Herrmann, A.; Pabsch, A.; Wagner, O.; Bruckner, J. (1996). "Mercury sun-synchronous polar orbiter with a solar sail". Acta Astronautica. 39 (1): 143–151. Bibcode:1996AcAau..39..143L. doi:10.1016/S0094-5765(96)00131-2.
  133. Phillips, Tony (October 1976). . SP-423 Atlas of Mercury. NASA.
  134. . European Space Agency.
  135. Tariq Malik (August 16, 2004). . USA Today.
  136. Merton E. Davies, et al. (1978). . . NASA Office of Space Sciences.
  137. Ness, Norman F. (1978). "Mercury – Magnetic field and interior". Space Science Reviews. 21 (5): 527–553. Bibcode:1978SSRv...21..527N. doi:10.1007/BF00240907.
  138. Dunne, J. A. & Burgess, E. (1978). . . NASA History Office.
  139. Grayzeck, Ed (April 2, 2008). "Mariner 10". NSSDC Master Catalog. NASA.
  140. . SpaceRef.com.
  141. 2013-05-13 at the Wayback Machine. Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory.
  142. 2013-05-10 at the Wayback Machine. MESSENGER Mission News.
  143. . UPI,
  144. Wall, Mike (March 29, 2015). . Space.com.
  145. Chang, Kenneth (April 27, 2015). . New York Times.
  146. Corum, Jonathan (April 30, 2015). . New York Times.
  147. "Details of MESSENGER's Impact Location". MESSENGER Featured Images. JHU – APL.
  148. . European Space Agency.
  149. . European Space Agency.
  150. . European Space Agency.
İngiliscə
  • – NASA
  • and from the USGS planetary nomenclature page
  • – Mercury
  • World's search engine that supports NASA World Wind, Celestia, and other applications.
  • flash animation
  • 5 June 2013
  • Bauer, Amanda; Merrifield, Michael (2009). "". Sixty Symbols. Brady Haran for the University of Nottingham.
  • – APOD


Rusca
  • Г. Бурба. // Научно-популярная статья в журнале «Вокруг света»
  • А. Левин. . Популярная механика № 7, 2008
  • . Лента.ру, 5 октября 2009, фотографии Меркурия, сделанные «Мессенджером».
  • Лента.ру, 4 ноября 2009, о сближении в ночь с 29 на 30 сентября 2009 года «Мессенджера» и Меркурия.

Merkuri (planet)
merkuri, planet, adın, digər, istifadə, formaları, üçün, merkuri, merkuri, günəş, sistemində, yerləşən, kiçik, günəşə, yaxın, olan, planet, qrupu, planetlərə, olan, merkuri, günəş, ətrafında, sürətlə, dövr, edən, planetdir, günə, dəfə, dövr, edir, buna, baxmay. Merkuri planet Dil Izle Redakte Bu adin diger istifade formalari ucun bax Merkuri Merkuri Gunes sisteminde yerlesen en kicik ve Gunese en yaxin olan planet Yer qrupu planetlere aid olan Merkuri Gunes etrafinda en suretle dovr eden planetdir ve 88 gune tam bir defe dovr edir Buna baxmayaraq Merkuri oz oxu etrafinda cox yavas hereket edir 1 Merkuri gunu Yerde kecen 116 gune beraberdir Merkuri planetinin tebii peyki yoxdur Planetin adi Roma mifologiyasinda gelir ticaret ve xeber tanrisi hesab olunan Merkuriden qaynaqlanir MerkuriSerefine adlandirilibMerkuriOrbital xarakteristikasi 2 Afelisi69816900 km 0 466 697 AVPerigelisi46001200 km 0 307 499 AVPeriapsidi46 001 270 441 315 m 46 001 009 kmApoapsidi69 817 445 933 987 m 69 817 445 kmBoyuk yarimoxu57909050 km 0 387 098 AVOrbitinin ekssentrisiteti0 205630 1 Sinodik firlanma dovru10 012 032 san 3 Orta anomaliyasi3 1 RadianEyilmesi0 12226 Radian 4 Qalxan milinin uzunlugu0 843531 Radian 4 Perisentr arqumenti0 51 Radian 4 Neyin peykidirGunesKesf edilmis peykleriyoxdurOzune xas ekssentrisitet0 20563593 4 Fiziki xarakteristikalariEkvator radiusu4879 4 km 0 38 x Yer Qutb sixilmasi0Sethinin sahesi74 800 000 km 9 Hecmi0 056 x Yer 5 Kutlesi0 0553 x Yer 6 Orta sixligi5 427 g cm3 0 98 x Yer 5 Serbestdusme tecili3 7 m s2 0 38 x Yer 5 Firlanma dovru58 646 gun 5 Ekvatorial firlanma sureti47 362 km saniye 1 Oxunun maililiyi0 0324o 1 Simal qutbunun meyllenmesi 61 24 100 10 Albedo0 142 7 Temperatur100 K 440 K 700 K 10 Seth temp min orta maksSelsi 8 173 C 167 C 427 CGorunen ulduz hecmi1 9 10 Atmosfer 11 Atmosfer tezyiqi0 005 pikobar 12 Atmosfer terkibiMolekulyar oksigen 42 Natrium 29 Hidrogen 22 Helium 6 Kalium 0 5 Az miqdarda Arqon Azot Karbon dioksid Su buxari Ksenon Kripton ve Neon Merkuri demek olar ki istiliyi qoruya bilmeyecek derecede cox nazik atmosfer qatina sahibdir Bu sebebden de gece ve gunduz evezlenmesi zamani planetin sethinde keskin istilik ferqleri yaranir Merkurinin ekvatoruna yaxin yerlerde gunduz vaxti istilik 427 C ye catsa da gece vaxti istilik 173 C ye qeder duse bilir Merkurinin qutb bolgelerinde istilik hemise 93 C den asagi olur Merkuri Gunes sistemi planetleri arasinda en az meyilliye sahib olandir Buna baxmayaraq orbiti ellips formasindadir ve Gunes sistemine daxil olan planetler icinde en kenarmerkezli orbite malikdir O Gunes etrafinda orbit uzre bir defe kecdiyi yolu ikinci defe kecmir Planetin orbitinin zamanla daha da kenarmerkezli olacagi ve kenarmerkezlilik derecesinin hal hazirki gosterici olan 0 21 den 0 5 e yukseleceyi dusunulur Merkurinin Gunese en uzaq mesafesi en yaxin mesafesinden texminen 1 5 defe coxdur Merkurinin sethi agir zerbe kraterleri ile ortulmusdur ve bu baximdan Ayla oxsarligi vardir Sethinde milyard illerdir ki geoloji aktivlik dayanmisdir Merkurinin Gunes etrafinda hereketi ile oz oxu etrafinda hereketi 3 2 ye rezonansdadir yeni Gunes etrafinda her uc defe donmesi oz oxu etrafinda iki defe donmesine beraberdir 13 Bu sebebden de planet Gunes etrafinda iki defe donerken Yerden baxan musahideci bir gun gormus olacaqdir 14 Merkuri de Venera kimi Yer semasinda subh vaxti ve axsamcagi gorunur ancaq gece gorunmur Merkuri de Ay ve Venera kimi fazalara sahibdir Gunese Veneradan daha yaxin olmasinda baxmayaraq uzerine dusen Gunes isiginin cemi 10 ni eks etdirdiyinden Veneradan daha az parlaq gorunur Gunese yaxinligi sebebinden Merkurini Yerden musahide etmek cetindir Merkurini musahide etmek ucun iki kosmik missiya teskil olunmusdur Bunlardan ilki olan Mariner 10 kosmik gemisi Merkurinin qurulusu atmosferi ve muhiti haqqinda melumatlar toplamisdir 2008 ci ilin avqust ayinda kosmosa buraxilan MESSENGER kosmik gemisinin ing Mercury Surface Space ENvironment GEochemistry and Ranging vezifesi planetin maqnit sahesi kimyevi terkibi ve geologiyasi haqqinda melumat toplamaqdir 15 16 17 Mundericat 1 Fiziki xususiyyetleri 1 1 Daxili qurulusu 1 2 Seth geologiyasi 1 2 1 Zerbe hovzeleri ve kraterler 1 2 2 Duzenlikler 1 2 3 Sixilma xususiyyetleri 1 2 4 Vulkanologiya 1 3 Seth seraiti ve ekzosfer 1 4 Maqnit sahesi ve Maqnitosfer 2 Orbiti 3 Musahide seraiti 3 1 Merkurinin fazalari 4 Musahidesinin tarixi 4 1 Qedim astronomlar 4 2 Yerden teleskopla musahidesi 4 3 Kosmik gemilerle musahidesi 4 3 1 Mariner 10 4 3 2 MESSENGER 4 3 3 BepiKolombo 5 Istinadlar 6 Xarici kecidler 7 Hemcinin baxFiziki xususiyyetleri RedakteDaxili qurulusu Redakte Merkurinin daxili qurulusu Merkuri Gunes sistemindeki dord Yer qrupu planetlerden biridir O qayaliq qurulusu ile Yeri xatirladir Merkuri Gunes sistemindeki en kicik planetdir Onun radiusu 2439 7 km dir 1 Gunes sisteminin en boyuk iki tebii peyki olan Qanimed ve Titan olcusune gore Merkuriden daha boyukdur Merkurinin texminen 70 i metal 30 i ise silikat materiallarindan ibaretdir 18 Merkuri Gunes sisteminde 5 427 g sm sixliq gostericisi ile 5 515 g sm sixliga malik olan Yerden sonra ikinci yerdedir 1 Eger cazibe quvvesinin tezyiq effekti nezere alinmasa tezyiqsiz sixliq Merkuride 5 3 g sm Yerde ise 4 4 g sm olardi 19 Merkurinin sixligi onun daxili qurulusu haqqinda netice cixarmaga imkan verir Yerin yuksek sixliga malik olmasina xususen de nuve cazibe quvvesi tezyiqinin esasli tesiri olsa da Merkuri cox kicikdir ve daxili zonalari tezyiq sebebinden o qeder de sixismir Buna gore de onun bele bir yuksek sixliga sahib olmasi ucun boyuk ve demirle zengin nuvesinin olmasi lazimdir 20 Geoloqlar bele hesab edir ki Merkurinin nuvesi planetin hecminin 42 ni teskil edir Misal ucun deyek ki bu gosterici Yerde 17 e beraberdir Merkuri haqqinda 2007 ci ilde derc olunan tedqiqat yazisinda onun erimis nuveye malik oldugu qeyd olunmusdur 21 22 Nuve teqriben 500 700 km qalinliginda olan silikat terkibli mantiya ile ehatelenmisdir 23 24 Mariner 10 kosmik gemisi ve Yerden aparilan musahidelerden elde olunan melumatlar Merkurinin teqriben 100 300 km qalinliga malik olan qabiginin oldugunu gostermisdir 25 Merkurinin sethinin ferqlendirici bir xususiyyeti de vardir ki seth uzerinde yuzlerle kilometr uzanan bir nece dar silsileler vardir Bunun Merkurinin nuve ve mantiyasinin soyumasi sebebinden formalasdigi dusunulur Soyuma bas verdikce qabiq buzulmus ve dar silsileler formalasmisdir 26 Merkurinin kutle konsentrasiyalarindaki cazibe quvvesi anomaliyalarinin sethalti qurulusu ve tekamulu Merkurinin nuvesinde Gunes sisteminin diger boyuk planetlerinin nuvesinde olandan daha cox demir terkibi vardir Bunun sebebi bir sira nezeriyyelerle izah olunmusdur En cox qebul olunan nezeriyyeye gore Merkuri evveller Gunes sisteminin qayaliq maddelerinden olan silikat metal terkibli kondrit meteorlarla eyni nisbetde maddelere malik idi ve indiki kutlesinden teqriben 2 25 defe artiq kutlesi vardi 27 Gunes sisteminin ilkin dovrlerinde Merkuri teqriben kutlesinin 6 da 1 i qeder kutleye malik olan bir nece min kilometr olcusunde planetle toqqusmusdur 27 Bu toqqusma neticesinde planetin esas hissesi olan nuve yerinde qalsa da qabiq ve mantiyanin boyuk hissesi qoparaq planetden ayrilmisdir Oxsar yanasmaya Ayin formalasmasi ile bagli ortaya atilan Boyuk toqqusma ferziyyesinde de rast gelmek olur 27 Bu ferziyyeye gore Ay Yerin ilkin dovrlerinde onunla toqqusan teqriben Mars boyukluyunde olan planetin Yerin qabiq ve mantiyasindan hisseler qoparmasi ve bu hisselerin Yerin orbiti etrafinda hereket ederek tedricen Ayi meydana getirmesi seklinde meydana gelmisdir 27 Diger nezeriyyeye gore Merkuri Gunesin enerji istehsali sabitlesmezden evvel molekulyar buluddan meydana gelmisdir Ilkin dovrlerinde Merkuri indiki kutlesinden iki defe daha artiq kutleye sahib olmusdur Daha sonra Gunes ilkin ulduz merhelesine daxil olarken istilik 2500 3500 Kelvine hetta 10000 Kelvin qeder yukselmisdir 28 Yuksek istilik sebebinden planetin sethindeki qaya buxarlasmaga baslamisdir Gunes kuleyi planetin sethinden ayrilan qaya buxarini sovuraraq planetlerarasi muhite sacmisdir Bu sebebden de tedricen Merkurinin xarici tebeqeleri naziklesmis ve nuve planetin hecminde boyuk paya sahib olmusdur 28 Ucuncu nezeriyyeye gore Merkuri molekulyar buluddan formalasan zaman yungul hissecik ve materiallari ozune toplaya bilmemisdir 29 Butun nezeriyyeler planetin sethinin terkibine esaslanaraq verilmisdi MESSENGER ve BepiKolombo kosmik missiyalarinin qarsisina bu nezeriyyelerin dogrulugunu yoxlamaq ucun musahideler aparmaq vezifeleri de qoyulmusdu 30 31 MESSENGER kosmik gemisi planetin sethinde daha cox Kalium ve Kukurd miqdari mueyyen etdi Bele olan halda Boyuk toqqusma ve qabiqla mantiyanin buxarlasmasi nezeriyyeleri bas vere bilmezdi cunki Kalium ve Kukurd yuksek istilikden tesirlenerdi Bu tapintilarin neticesi ucuncu nezeriyyeye ustunluk verse de melumatlarin daha deqiq tehliline ehtiyac vardir 32 Seth geologiyasi Redakte Merkurinin sethi Tolstoy hovzesi Apollodorus krateri Merkurinin sethi gorunus baximindan Ayin sethine oxsayir Burada da Aydaki kimi genis bazalt denizleri ve agir zerbe kraterleri vardir Merkurinin sethinde milyard illerdir ki geoloji aktivlik dayanmisdir Merkurinin geologiyasi ile bagli esas melumatlar ilk defe 1975 ci ilde Mariner 10 kosmik gemisinin ucusu ve Yerden aparilan musahideler esasinda etrafli oyrenilmisdi Bu vaxta qeder Merkuri daxili planetler arasinda en az oyrenilen planetdi 22 Daha sonra MESSENGER kosmik gemisi terefinden aparilan musahideler neticesinde Merkurinin seth geologiyasi ile bagli yeni melumatlar elde olundu Misal olaraq radiasiya yayan qeyri adi zerbe krateri kesf olunmusdur Bu krater gorunusu sebebinden alimler terefinden Horumcek olaraq adlandirilsa da 33 daha sonra kratere Apollodorus adi verilmisdir 34 Teleskopla aparilan musahideler neticesinde Merkuri sethinde albedosu ferqli olan bolgelerin oldugu melum olmusdur Merkurinin sethinde dar ve qirisiq silsileler Aydakina benzer daglar duzenlikler dik yamacli ucurumlar ve vadiler vardir 35 36 Merkuri sethinin MESSENGER kosmik gemisi terefinden cekilmis spektr gorunusu Merkurideki adlar muxtelif menbelerden gelir Adlarin cox az sayda hissesi gorkemli insanlarin adlari ile baglidir Kraterlere oz sahesinde gorkemli olan ve baslica tohfeler veren ressamlarin musiqicilerin ve yazicilarin adlari verilmisdir Silsilelere Merkurinin oyrenilmesinde emeyi olan alimlerin adlari verilmisdir Cokeklik ve sirimlara memarlarin adlari verilmisdir Daglar ferqli dillerdeki isti sozunun qarsiliqlari ile adlandirilmisdir Duzenliklere Roma mifologiyasindaki Merkurinin ferqli mifologiyalardaki qarsiliqlarinin adlari verilmisdir Dik yamacli ucurumlara elmi tedqiqatlarda istirak eden gemilerin adlari verilmisdir Vadilere radio teleskoplarin adlari verilmisdir 37 Merkurinin sethi teqriben 4 6 milyard il bundan evvelden etibaren kometa ve asteroidlerin agir zerbelerine meruz qalmaga baslamis ve bu toqqusmalar Son dovr agir toqqusmalarina yeni 3 8 milyard il bundan evvele qeder davam etmisdir 38 Bu toqqusmalar neticesinde Merkurinin sethinde gorunen irili xirdali zerbe kraterleri formalasmisdir 36 Merkurinin surtunme tesiri yaradacaq qeder ciddi atmosferi olmadigi ucun bu proses daha da asanlasmisdir 39 Bu muddet erzinde Merkuri vulkanik cehetden aktiv idi Kaloris hovzesi kimi Aydaki bazalt denizlerine benzeyen yerler maqma terefinden ortulmusdur 40 41 2008 ci ilin oktyabr ayinda MESSENGER kosmik gemisinin Merkurinin sethinin murekkeb qurulusu haqqinda gonderdiyi melumatlar tedqiqatcilar terefinden yuksek qiymetlendirildi Merkurinin sethi Mars ve Ayin sethine nezeren daha heterogendir Buna baxmayaraq Mars ve Ayin sethinde de oxsar yaylaq ve bazalt denizleri vardir 42 Zerbe hovzeleri ve kraterler Redakte Kaloris hovzesi yaxinligindaki Manc Sander Po kraterleri ve vulkanik duzenlik Merkurinin sethinde kicik kasa boyukluyunde olan cuxurlardan tutmus yuzlerle kilometr diametre sahib olan zerbe hovzelerine qeder muxtelif olculerde kraterler vardir Merkurinin butun bolgelerinde hedden artiq siradan cixmis qedim krater qaliqlari ile yanasi hele de sualanmalar musahide olunan nisbeten genc kraterler musahide etmek mumkundur Merkurinin kraterleri ile Ayin kraterleri arasinda ferqler vardir Merkurinin kraterleri ecekta ile ortulmusdur ve Merkurinin Aydan daha guclu olan cazibe quvvesi sebebinden kraterler nisbeten kicikdir 43 Beynelxalq Astronomiya Ittifaqinin qaydalarina gore yeni kesf olunmus kraterlere en azi uc il evvel dunyasini deyismis ve 50 il meshur ressam olmus sexslerin adlari verile biler 44 Abedin kraterinin gorunusu Merkurinin sethinde melum olan en boyuk krater 1550 km diametre malik Kaloris hovzesidir 45 Zerbe o qeder guclu olmusdur ki Kaloris hovzesi yaranarken lava puskurmeleri bas vermis ve kraterin etrafi 2 km hundurluyunde konsentrik halqa ile ehate olunmusdur Kaloris hovzesinin yerlesdiyi yarimkuredeki movqeyine uygun olan eks yarimkuredeki yerde Qeribe erazi olaraq taninan qeyri adi dagliq erazi vardir Bir nezeriyyeye gore Kaloris hovzesini yaradan zerbenin sebeb oldugu sok dalgalari planetin sethi uzerinde hereket ederek eks terefde qabigin qirismasina ve bu Qeribe erazinin yaranmasina sebeb olmusdur 46 Basqa nezeriyyeye gore ise Qeribe erazinin yaranmasina Kaloris hovzesindeki ecekta sebeb olmusdur 47 Umumiyyetle Merkuri sethinde 15 zerbe hovzesi mueyyen olunmusdur Gorkemli hovzelerden birinin olcusu 400 km e catir Coxhalqali Tolstoy hovzesinin olcusu 500 km e catir ve onun sethi hamar maddelerle ortulmusdur 625 km diametre sahib olan Bethoven hovzesinin de sethi ecekta ile ortulmusdur 43 Ay kimi Merkurinin sethi de boyuk ehtimalla Gunes kuleyi mikrometeoridler ve kosmik asinmanin tesirlerine meruz qalmisdir 48 Duzenlikler Redakte Kaloris hovzesinin renglendirilmis gorunusu Yuksek yerler qirmizi alcaq yerler goy rengle qeyd olunmusdur Merkuride geoloji cehetden iki nov ferqli duzenlik zonalar vardir 43 49 Bunlardan birincisi kraterlerin daxilinde olan duzenliklerdir 43 Ikinci nov olan hamar duzenlikler ise muxtelif olculerde cokekliklerin lava ile doldurulmasi neticesinde yaranmisdir ve Aydaki bazalt denizlerine oxsayir Xususile de Kaloris hovzesinin etrafi genis olculu halqa ile ehatelenmisdir Aydaki bazalt denizlerinden ferqli olaraq Merkurinin krater icinde yerlesen duzenlikleri ile hamar duzenlikler eyni albedoya malikdir Butun xususiyyetlerinin vulkanik olmamasina baxmayaraq yerlesmesi qurulusu ve yuvarlaqligi vulkanik menseli olmasini demeye esas verir 43 Merkurinin butun hamar duzenlikleri Kaloris hovzesinden ehemiyyetli derecede gec formalasib Kaloris hovzesinin sethinde geoloji olaraq ayri dovrlere aid mertebeli yerler vardir Bura coxbucaqli naxisli silsileler ve qiriqlar terefinden hisselere ayrilmisdir Bunlarin vulkanik lavalar yoxsa zerbenin gucu sebebinden formalasmasi meselesi deqiq deyildir 43 Sixilma xususiyyetleri Redakte Kaloris hovzesinin yaranmasina sebeb olan zerbe neticesinde formalasdigi ehtimal olunan Qeribe erazi Merkurinin sethinin qeyri adi xususiyyetlerinden biri de duzenliklerde coxlu sayda carpaz qirisiqliqlarin olmasidir Bu qirisiqliqlarin Merkurinin daxilinin soyumasi neticesinde sethin buzusmesi sebebinden yarandigi dusunulur Qirisiqliqlar hamar duzenlikler ve kraterler etrafinda da gorunur Bu da onlarin nisbeten yeni formalasdigini gosterir 50 Merkurinin sethi Gunes terefinden Ayin Yerde sebeb oldugu qabarma ve cekilme tesirinden 17 defe daha guclu tesirlere meruz qalir 51 Ay tedqiqat kosmik gemisi terefinden Ay sethinde de oxsar relyef formalari mueyyen olunmusdur Vulkanologiya Redakte MESSENGER terefinden cekilen sekiller neticesinde Merkuri sethindeki piroklastik axinlara alcaq profilli qalxanvari vulkanlarin sebeb oldugu melum olmusdur 52 53 54 MESSENGER 51 piroklastik axin mueyyen etmeye nail olmusdur Bu kesflerin 90 i zerbe kraterlerinin yaxinliginda olmusdur Piroklastik axinlar neticesinde bezi zerbe kraterlerinin formasinin pozulmasi bu axintilarin qedimde uzun muddet bas verdiyini gosterir 55 Kaloris hovzesinin cenub qerbinde yerlesen ehatesiz tezyiq bolgesinde diametri 8 km olan ve 9 vulkan kraterine malik olan yer vardir 56 Bu sebebden de bura kompleks vulkandir Alimler vulkanlarin deqiq yasini bilmese de onlarin milyardlarla il evvel formalasdigi ehtimal olunur 56 Seth seraiti ve ekzosfer Redakte Merkurinin simal qutbu etrafindaki kraterlerin radar gorunusu Merkurinin seth istiliyi orta enliklerde 173 C den 427 C ye qeder deyisir 57 Hec vaxt Gunes isigi dusmeyen yerlerde istilik 136 C ye qeder dusur 8 Bu qeder keskin istilik ferqinin olmasinin sebebi Merkurinin istiliyi saxlaya bilecek derecede six atmosfere malik olmamasidir Merkuride gunduz oldugu zaman seth hedden artiq isinir gece olduqda ise keskin soyuyur Qeyde alinmis en yuksek istilik gostericisi olan 427 C ye Merkuri gunduz vaxti Gunese en yaxin oldugu zaman catir 58 Merkurinin sethine dusen Gunes isigi miqdari 4 59 10 61 arasinda deyisir 59 Merkuri sethindeki gunduz istiliyinin cox yuksek olmasina baxmayaraq musahideler Merkuride boyuk ehtimalla buz ola bileceyini gosterdi Merkurinin qutb erazilerinde Gunes isiginin hec vaxt birbasa dusmediyi derin kraterler vardir Bu bolgelerde istilik teqriben 170 C den asagidir ki bu da Yerin orta istilik gostericisinden cox asagi bir gostericidir 60 Buz radarin gonderdiyi dalgalari yuksek eks etdirme xususiyyetine malikdir 1990 ci illerin evvellerinde 70 metrlik Qoldston Gunes Sistemi Radari ve VLA ing Very Large Array terefinden aparilan musahideler neticesinde qutblere yaxin yerlerde radar dalgalarini yuksek eks etdirme xususiyyetine sahib yerler oldugu melum olmusdur 61 Bu eks etdirmenin tek sebebi buzun movcudlugu ehtimali olmasa da astronomlar terefinden buzun olmasi ehtimali yuksek qiymetlendirilir 62 Merkurinin simal qutbu NASA gorunen qaranliq kraterlerde buz ola bileceyini ehtimal edir 63 Buzlu yerlerde teqriben 1014 1015 kq 64 buz oldugu ve bu buzun reqolit qati ile ortulduyu texmin olunur 65 Buna qarsiliq olaraq Antarktidada teqriben 4 1018 kq Marsin cenub qutbunde ise teqriben 1016 kq buz vardir 64 Merkurideki buzun menbeyi deqiq bilinmese de iki guclu ehtimal vardir Bunlardan birincisi Merkurinin daxilinden qaynaqlandigi ikincisi ise planetle toqqusan buzlu kometalarin sebeb olmasi yonundedir 64 Merkuri uzun muddet erzinde ehemiyyetli seviyyede atmosferi saxlaya bilmeyecek qeder isti ve kicik cazibe quvvesine malik olan planetdir Planetin malik oldugu ince ekzosfer teqriben 0 005 pikobar atmosfer tezyiqine sahibdir 12 ve terkibinde Hidrogen Helium Oksigen Natrium Kalsium Kalium ve az sayda diger maddeler vardir 66 Merkurinin ekzosferi sabit deyildir Malik oldugu maddeleri daima itirir ve itirilen maddeler muxtelif menbelerden yeniden daxil olur Hidrogen ve Helium boyuk ehtimalla Gunes kuleyinden qaynaqlanir Merkurinin qabigi icindeki radioaktiv maddeler zamanla cevrilerek Natrium ve Kalium kimi maddeleri emele getirir MESSENGER kosmik gemisi terefinden yuksek miqdarda Kalsium Helium Hidroksid Maqnezium Oksigen Kalium Silisium ve Natrium mueyyen edilmisdir Su buxarinin kometalardan geldiyi dusunulen buz qayalardan ayrilan Oksigen ve Gunes kuleyinin tesirinden formalasdigi ehtimal olunur Merkuride su ile bagli olan O OH and H2O ionlarinin yuksek miqdarda musahide olunmasi teeccuble qarsilanmisdir 67 68 Cunki alimler bu ionlarin Gunes kuleyi terefinden Merkuriden uzaqlasdirildigini dusunurdu 69 70 Natrium Kalium ve Kalsium 1980 1990 ci iller erzinde kesf edilmisdir 2008 ci ilde MESSENGER kosmik gemisi terefinden Merkuride Maqnezium askarlandi 71 Tedqiqatlar neticesinde Natrium emissiyalarinin planetin maqnit qutblerine uygun olan bolgelerinde cemlesdiyi melum oldu Bu da planetin Maqnitosferi ve sethi arasinda qarsiliqli elaqenin oldugunu gosterir 72 29 noyabr 2012 ci ilde MESSENGER kosmik gemisinin gonderdiyi sekiller esasinda simal qutbundeki kraterlerde buz oldugu NASA terefinden tesdiqlendi 63 Maqnit sahesi ve Maqnitosfer Redakte MESSENGER kosmik gemisi terefinden cekilen sekillerin bir araya getirilmesinden formalasdirilmis Merkuri sekili Merkuri kicik olcusu ve yavas hereketine baxmayaraq ehemiyyetli ve kurevi maqnit sahesine malikdir Mariner 10 kosmik gemisinin apardigi musahideler neticesinde Merkurinin maqnit sahesinin Yerin maqnit sahesinin 1 1 i gucunde oldugu melum olmusdur Maqnit sahesinin gucu Merkurinin ekvatorial bolgelerinde 300 nT ya beraberdir 73 74 Yerin maqnit sahesinde oldugu kimi Merkurinin maqnit sahesi de ikiqutbludur 72 Yerden ferqli olaraq Merkurinin maqnit qutbleri demek olar ki planetin oz oxu etrafinda firlanmasi ile nizamlanir 75 Hem Mariner 10 hem de MESSENGER kosmik gemisinin apardigi musahideler neticesinde Merkurinin maqnit sahesinin guc ve forma cehetden sabit oldugu melum olmusdur 75 Merkurinin maqnit sahesinin Yerin maqnit sahesinde oldugu kimi dinamo tesirinden formalasmasi ehtimal olunur 76 77 Dinamo effekti planetin demir cehetden zengin olan maye nuvesinin tesirinden yaranir Xususen de planetin elliptik orbiti guclu qabarma ve cekilme tesiri yaradaraq dinamo tesirinin movcud olmasi ucun lazim olan maye demir nuvenin movcudluguna imkan yaranir 78 Merkurinin maqnit sahesinin formalasdirdigi maqnitosfer Gunes kuleyine ciddi sekilde tesir edecek derecede guclu deyildir Bu sebebden de planetin sethi kosmik asinmaya meruz qalir 75 Mariner 10 kosmik gemisi terefinden aparilan musahideler neticesinde planetin gece olan hissesinde asagi seviyyeli plazma askarlandi 72 6 oktyabr 2008 ci ilde MESSENGER kosmik gemisi planet uzerinden ikinci kecisi zamani Merkurinin maqnitosferinin kecirgen oldugunu askarladi MESSENGER teqriben diametri planetin diametrinin ucde ikisi olcusunde olan maqnit qasirgasi mueyyen etdi Maqnitosferdeki bu kimi bosluqlardan kecen Gunes kuleyi Merkurinin sethine tesir gostere bilir Bu kimi hadiseler Yerin maqnit sahesinde de meydana gelir 79 Orbiti Redakte Merkurinin Gunes etrafinda hereketini gosteren animasiya Merkuri Gunes sistemine daxil olan planetler icerisinde en elliptik orbite sahib olandir Merkurinin Gunese en yaxin oldugu noqtede Gunesle arasinda 46 milyon km en uzaq oldugu noqtede ise 70 milyon km mesafe vardir Merkuri Gunes etrafinda 87 969 gune 88 gun hereket edir Merkuri oz oxu etrafinda Gunes etrafindaki hereketine nezeren yavas hereket edir Merkurinin Gunes etrafindaki hereketi oz oxu etrafindaki hereketi ile 3 2 nisbetinde rezonansdadir 18 Merkuri oz oxu etrafinda 176 Yer gunune uygun olan bir vaxtda hereket edir ve yavas hereket keskin istilik ferqine sebeb olur 80 Merkuri ekliptikin mustevisi ile 7 li bucaq emele getirir 81 Merkurinin meyillik gostericisi 0 027 kimi cox asagi bir qiymetdir 82 ve demek olar ki sifira beraberdir 83 Misal ucun deyek ki Merkuriden sonra en az meyilliye malik olan Yupiterde bu gostericidi 3 1 e beraberdir Bu sebebden de Merkurinin qutbleri etrafindaki 2 1 lik yere hec vaxt Gunes isigi dusmur 82 Mediani oxut Ay Merkuri ve Veneranin Yer semasinda gorunen batisi video Merkurinin qeribe firlanmasinin maraqli neticeleri vardir Planet oz oxu etrafinda firlanmasini tamamladigi 58 7 gunluk muddetde Gunes etrafindaki hereketinin de ni tamamladigi ucun Gunesin gorunen hereketi daha yavasdir 18 Bu sebebden de Merkuride Gunesin batdigi yerde yeniden gorunmesi ucun 176 Yer gunune beraber bir muddet lazimdir 18 Bir Yer ili iki Merkuri gunune beraberdir Bundan basqa hedden artiq elliptik orbit sebebinden deyisen orbit sureti planetin Gunes etrafindaki bucaq suretinin bezen oz oxu etrafindaki bucaq suretini kecmesine yeni Gunesin gorunen hereketinin eks yone donmesine sebeb olur Planetin bu cur elliptik orbite malik olmasi sebebinden Merkuri Gunes etrafinda donerken Gunesin gorunen olcusu de deyisir Bu sebebden Merkuriden kecen bir gun daha da murekkeb xarakter dasiyir 84 Kaloris hovzesi Gunesin meridiandan kecisi ile Merkurinin Gunese en yaxin noqteden kecisine uygun gelen yerdedir Merkuride her iki ilde bir bu bolge gunorta ile yayin ortasini eyni vaxtda yasayir ve Merkuride en isti tempratur bu dovrde qeyde alinir Eger musahideci Kaloris hovzesinden Gunesi izleme imkanina sahib olsaydi Gunesin serqden yuksekdikce boyuduyunu ve qerbe hereketinin getdikce yavasladigini gorerdi Gunes en yuksek noqteni kecdikden sonra dayanir ve bir muddet sonra Merkuriden baxan musahideci ucun eksine hereket edirmis kimi gorunur En yuksek noqteden ters istiqametde ikinci kecisde Gunes en boyuk sekilde gorunur ve qerbden serqe dogru yeniden hereket ederek kicilmeye baslayir Bir muddet sonra yeniden yavaslayaraq dayanir ve serqden qerbe dogru yeniden hereket etmeye baslayir Gunes gunorta xettinden ucuncu defe kecir ve qerbe dogru alcalarken kicilmeye davam edir Gunes batarken bir Merkuri ili tamam olur Ikinci il Kaloris hovzesinin gecesi boyunca davam edir Gunes Kaloris hovzesinin serqinden yukselmeye baslayarken Merkuri ili kecmis olur 84 Kaloris hovzesinin 90 serqinde olan musahideci ucun gun ferqli baslayir Boyuk ve isti Gunes serqden tedricen yukselmeye baslayir ancaq bir muddet sonra dayanaraq yeniden alcalir ve batarken en kicik olcusune catir 2 Yer gunu muddeti erzinde yeniden Gunes cixir ve yukseldikce gorunen boyukluyunun azaldigi musahide olunur Gunes gunorta xettini kecerken en kicik olcude gorunur ve qerbe dogru alcalarken yeniden boyumeye baslayir Gunes qerbde batdiqdan qisa muddet sonra yeniden eyni noqteden en boyuk olcude gorunur Gunes yukseldikden sonra yeniden alcalir ve bir Merkuri ili erzinde gorunmur 84 Musahide seraiti Redakte Merkuri ve Yerin muqayiseli tesviri Merkuri Gunes etrafinda teqriben 88 gunluk hereketi ve 116 gunluk qovusma dovru ile goydeki gorunen hereketini ilde uc defe tekrarlayir Merkuri Gunese yaxin oldugu ucun parlaq isiq sebebinden onu musahide etmek cetindir Merkuri 1 9 gorunen ulduz olcusune cata bilen parlaqligi ile bezen parlaq ulduzlar Saturn Mars ve hetta Yupiterden de daha isiqli gorune bilmesine baxmayaraq hec vaxt qaranliq goyde gorule bilmediyi ucun her qovusma dovrunun en cox bir nece gun davam eden hissesinde adi gozle musahide oluna bilir Bu musahide seraiti serq uzunlugunda Gunesin batisina uygun olan qerb uzunlugunda ise Gunesin cixmasindan bir az evvelki vaxta uygun olan muddetde heyata kecir 85 Bu sebebden de her 116 gunluk muddetde Merkuri bir defe goyde axsam ulduzu bir defe de seher ulduzu kimi gorunur 86 Merkurinin orbitinin ekssentrikliyinin cox olmasi sebebinden Yerden en yuksekde gorunduyu enlikler 17 9 27 8 arasinda deyisir Buna baxmayaraq 28 bele rahat musahide ucun yeterli deyildir 87 88 Xususile de ekliptikin ufuqe daha yaxin oldugu qutb sahelerine yaxin enliklerden Merkurinin gorulmesi cox cetindir Bu sebebden de Yerden baxan musahideci ekvatora yaxinlasdiqca Merkurinin Yer semasindan gorunen yuksekliyi de artmis olur Merkurinin orbitinin olduqca elliptik olmasi sebebinden Yerin cenub yarimkuresinde payizin baslangicina uygun olan vaxtda planetin mumkun en yuksek qerb uzunlugu ile 7 lik meyilliyinin ust uste dusmesine gore Merkurini musahide etmek ucun en elverisli veziyyet yaranir Eyni zamanda en yuksek serq uzunlugu ile orbit meyilliyinin ust uste dusmesi cenub yarimkuresinde qis aylarinda Merkurinin daha rahat musahide olunmasina imkan verir Merkurinin orbitinin olduqca ekssentrik olmasi sebebinden orbit sureti hereket erzinde cox deyisir ve qovusma dovru Yerin Merkurinin orbitine nezeren veziyyetine gore bir nece gun ferqlene bilir Merkurinin Gunesin onunden kecmesi 9 may 2016 Merkurinin musahidesi zamani Yer atmosferinin menfi tesirlerini maksimum azalatmaq ucun teleskopla aparilan musahideler Merkurinin ufuqden yeterince yuksekde oldugu gunorta heyata kecirilir Tam Gunes tutulmalari az davam etse de gunorta Merkurinin adi gozle gorunmesine imkan yaradir Merkurinin Yerden musahidesini cetinlesdiren sebeblere gore en guclu teleskoplardan istifade olunaraq elde olunan kadrlarda bele Merkurinin sethi haqqinda yeterli melumat elde oluna bilmemisdir 89 Bu sebebden de Merkuri ile bagli elde olunan esas melumatlar planete teskil olunmus kosmik missiyalarla baglidir 90 91 Merkurinin fazalari Redakte Yerden teleskopla baxildigi zaman Merkuride de Ay ve Veneradaki kimi fazalar oldugu musahide olunur Gunesin Yer ve Merkuri arasinda oldugu muddet erzinde Merkurinin butun sethi aydinlandigindan sethi bedirlenmis fazada olur Bu muddet hem de uzaqliq sebebinden Merkurinin gorunen ulduz olcusunun en kicik oldugu dovrdur Planetin Yerden en elverisli sekilde musahide olundugu dovrde Merkuri yarim daire formasinda gorunur Merkuri Gunes ve Yer arasinda qaldigi dovrde ise qaranliq uzunu gostererek aypara seklinde musahide olunur Ayparanin en ince oldugu dovrler Merkurinin Yere en yaxin oldugu ve gorunen ulduz olcusunun en boyuk oldugu dovrlerdir Buna baxmayaraq bu dovrde Gunes sualari Merkurinin gorunmesine engel toredir 92 93 Musahidesinin tarixi RedakteQedim astronomlar Redakte Roma mifologiyasindaki Merkurinin tesviri Merkuriye aid melum olan en qedim yazili melumatlar Mul Apin mixi yazili gil lovheciklerinde tapilmisdir Ehtimal olunur ki bu tapinti e e XIV esre aid Assuriya astronomlarinin musahidelerine esaslanir 94 Mul Apin gil lovheciklerinde Merkurini ifade etmek ucun Udu Idim Gu u4 Ud mixi yazilarindan istifade olunur ki bu da tullanan planet menasini verir 95 Merkuri haqqinda Babil astronomlarinin qeydleri e e I minilliye aiddir Babil mifologiyasinda Merkuri Nabu adlanirdi ve onun tanrilardan xeber getirdiyine inanilirdi 96 Qedim yunan menbelerinde Merkurinin adina Hermaon yun Ἑrmawn Hermes yun Ἑrmhs ve parlaq menasinda islenen Stilbon yun Stilbwn sekillerinde rast gelmek mumkundur 97 Cagdas yunanca Merkuri Ermis yun Ermhs olaraq adlanir Eyni zamanda Hermes yunan mifologiyasinda Zevsin xebercisi olduguna inanilan tanridir 98 Qedim Romada planet Merkuri lat Mercurius olaraq adlanirdi Merkuri Roma mifologiyasinda yunan mifologiyasinda oldugu kimi xeber tanrisi idi 99 100 Merkurinin astronomik simvolu Hermesin elinde tutdugu qizil esanin gorunusu ile baglidir 101 Ibn es Satirin Merkurinin gorunusu ile bagli modeli Qedim Cinde Merkuri Saat ulduzu cin Chen xing 辰星 olaraq adlanirdi Qedim Cinde Merkuri simal istiqameti ve metafizikanin Bes element sisteminde su fazasi ile bagli idi 102 Cagdas Cin Koreya Vyetnam ve Yapon medeniyyetlerinde Merkuri Bes element sistemine esaslanaraq Su ulduzu cin 水星 olaraq taninir 103 104 105 Hind mifologiyasinda Merkuri Budha olaraq adlandirilirdi ve Cersenbe gunu bu tanriya aid edilirdi 106 Germanlarin mifologiyasinda Merkuri Odin ve Cersenbe gunu ile bagli idi 107 Mayyalar Merkurini bayqus kimi tesvir edirdi ve onun Yerin altindan xeber getirdiyine inanirdilar 108 Orta esrlerin Islam astronomlarindan olan Endeluslu Ebu Ishaq Ibrahim El Zerqali XI esrde Merkurinin ovala benzer geosentrik orbitinin muxtelif tesvirlerini vermisdir Buna baxmayaraq onun hesablamalari astronomik nezeriyyelere tesir etmemisdir 109 110 XII esrde musahideler aparan Ibn Badca Gunesin sethinden iki qara lekenin kecdiyini bildirmisdir XIII esrde Maraga seherinde musahideler aparan Qutbeddin Sirazi bu hadiseni Merkuri ve Veneranin tranziti olaraq qiymetlendirmisdir 111 Orta esrlerde Gunes lekelerinin gorunmesine planetlerin Gunesin onunden kecmesinin sebeb oldugu dusunulurdu 112 XV esrde Hindistanda Kerala mektebine aid olan Nilakanta Merkurinin orbitinin qismen heliosentrik sisteme benzeyen modelini inkisaf etdirmisdir Bu model XVI esrde Tixo Brahe terefinden ortaya atilan Tixonik sisteme benzeyir 113 Yerden teleskopla musahidesi Redakte 1868 ci ile aid Merkurinin tranzitini gosteren tesvir Merkurinin teleskopla ilk musahidesi XVII esrin evvellerinde Qalileo Qaliley terefinden heyata kecirilmisdir Qaliley teleskopla Veneraya baxaraq onun fazalarini gorse de onun teleskopu Merkurinin fazalarini gore bilecek qeder guclu deyildi 1631 ci ilde Pyer Qassendi ilk defe planetlerin tranzitini musahide ederken Iohann Kepler terefinden proqnozlasdirilan Merkurinin tranzitini gordu 1639 cu ilde Covanni Zupi teleskopdan istifade ederek ilk defe Merkurinin de Ay ve Venera kimi fazalari oldugunu gordu Bu musahide Merkurinin Gunes etrafinda hereket etdiyini qeti sekilde subut etdi 18 Bir planetin diger planetin onunden kecmesinin Yerden musahide olunmasi nadir hadiselerdendir 28 may 1737 ci ilde Con Bevis terefinden Qrinvic resedxanasinda Merkuri ve Veneranin her bir nece yuz ilde bir bas veren bir birinin onunden kecmesi musahide olunmusdur 114 Novbeti bele kecidin 3 dekabr 2133 cu ilde bas vereceyi proqnozlasdirilir 115 Merkurinin Yerden musahidesinin cetin olmasi sebebinden diger planetlere nezeren az oyrenilmisdi 1800 cu ilde Iohann Srote Merkurinin sethinin xususiyyetlerini ve yuksekliyi 20 kilometrden cox olan daglari musahide etdiyini iddia etdi Fridrix Bessel Srotenin qeydlerine esasen sehven Merkurinin 24 saatliq perioda ve 70 lik meyilliye sahib oldugunu texmin etdi 116 1880 ci illerde Covanni Skiaparelli daha deqiq musahideler apararaq Merkurinin Gunes etrafinda 88 gune hereket etdiyini qeyd etmisdir 117 Merkurinin sethinin xeritesini hazirlama cehdleri Evgeni Antoniadi terefinden davam etdirildi O 1934 cu ilde musahidelerine esaslanaraq Merkuri sethinin xeritesi ile bagli kitab cap etdi 72 Merkurinin seth xususiyyetlerinin coxu xususen de albedo xususiyyetleri ile bagli olan adlar Antoniadinin xeritesine esaslanir 118 1962 ci ilin iyun ayinda USSR Elmler Akademiyasinin Radio muhendislik ve Elektronika Institutunun uzvu olan Vladimir Kotelnikov terefinden Merkuriye ilk defe radar siqnallari gonderildi Bununla da planetlerin radarla musahidesine baslanildi 119 120 121 1965 ci ilde Qordon Pettengil ve R Days Puerto Rikoda yerlesen Aresibo radio teleskopundan istifade ederek Merkuride radar musahideleri apardi Bunun neticesinde Merkurinin donme periodunun 59 gun oldugu deqiq sekilde mueyyen olundu 122 123 Merkurinin donusunun sinxronize olunmasi ile bagli nezeriyye genis yayilmisdi ve bu radio teleskop musahidelerinin neticelerinin aciqlanmasi astronomlar terefinden teeccuble qarsilandi Eger Merkurinin donusu sinxronize olsaydi bu zaman onun qaranliq terefi hedden artiq soyuq olmali idi Buna baxmayaraq aparilan radio emissiya musahideleri neticesinde istiliyin gozlenen dereceden cox yuksek oldugu melum oldu Astronomlar sinxron donme nezeriyyesinden imtina etmek istemirdiler Bu sebebden de musahidelerin neticelerini izah etmek ucun istiliyi guclu sekilde yayan kuleklerin olmasi kimi alternativ nezeriyyeler ortaya atdilar 124 Italyan astronomu Cuzeppe Kolombo terefinden Merkurinin hereketi ile bagli yeni nezeriyye ortaya atildi Bele ki o 1 1 rezonansin yerine 3 2 rezonansinin oldugunu qeyd etdi yeni Merkurinin Gunes etrafinda uc defe donmesi oz oxu etrafinda iki defe donmesi ile beraber muddetde bas verirdi 125 Bu nezeriyye Mariner 10 kosmik gemisinin apardigi musahideler neticesinde oz tesdiqini tapdi 126 Bu da Covanni Skiaparelli ve Evgeni Antoniadinin hazirlamis olduqlari xeritelerin sehv olmasi menasina gelirdi 116 Yerustu optik musahidelerle Merkurinin sethi ile bagli daha cox melumatlar elde oluna bilmedi ancaq radio astronomlar mikrodalga tezliyinde interferometrik metoddan istifade ederek Gunes radiasiyasinin sebeb oldugu tesirlerin qarsisini aldilar Bu yolla Merkurinin sethinin metrlerle derinliyine qeder olan hissesinin fiziki ve kimyevi terkibi haqqinda melumatlar elde etmeyi bacardilar 127 128 Buna baxmayaraq Merkurinin morfoloji xususiyyetleri haqqinda coxlu melumatlar ilk kosmik missiyaya qeder melum deyildi Bundan basqa son texnoloji ugurlar Yerustu musahidelerde inkisafa sebeb olmusdur 2000 ci ilde Vilson dagi resedxanasinin yuksek deqiqliye sahib olan 1 5 metrlik Heyl teleskopu ile Merkuri musahide olunmusdur Bu musahide neticesinde Mariner 10 kosmik missiyasi zamani musahide oluna bilmeyen eraziler goruldu 129 Aresibo radio teleskopundan istifade olunaraq Merkurinin simal qutbunde Gunes isigi dusmeyen kraterlerde buz ola bileceyi melum oldu 130 Kosmik gemilerle musahidesi Redakte MESSENGER kosmik gemisinin hazirlanmasi prosesi Marsdaki Kuriosi roveri ing Curiosity terefinden musahide olunan Merkurinin tranziti 131 Merkurinin orbitinin Yere nezeren Gunese cox yaxin olmasi kosmik gemilerle oyrenilmesine cetinlikler toretdir Yerden kosmosa buraxilan kosmik gemi Gunesin cazibe quvvesine esaslanaraq Merkuriye catmasi ucun 91 milyon km mesafe qet etmelidir Merkurinin orbit sureti 48 km saniye Yerin orbit sureti ise 30 km saniyeye beraberdir Bu sebebden de diger planetlere teskil olunan kosmik missiyalardaki suret gostericileri ile qarsilasdirildiginda Merkuri yaxinligindan kecen kosmik geminin Hohman kecid orbitine daxil olmasi ucun daha cox suret lazimdir 132 Merkurinin cuzi atmosferi vardir ve atmosfere daxil olmaga calisan kosmik geminin surtunmesine sebeb olacaq seviyyede deyildir Merkuriye kosmik missiya teskil etmek ucun teleb olunan yanacaq miqdari Gunesin cazibesini terk etmek ucun teleb olunan yanacaq miqdarindan daha coxdur Neticede Merkuriye indiye qeder iki kosmik missiya teskil olunmusdur 133 Teklif olunan alternativ yanasmaya gore Merkuriye teskil olunacaq kosmik missiyalar ucun Gunes yelkenlerinden istifade eden kosmik gemiler hazirlamaq lazimdir 134 Mariner 10 Redakte Mariner 10 kosmik gemisi Mariner 10 Merkuriye gonderilen ilk kosmik gemidir 99 Mariner 10 Merkuriye yaxinlasmaq ucun Veneranin cazibe quvvesinden istifede etdi Mariner 10 basqa planetin cazibe quvvesinden istifade ederek hereket eden NASA terefinden hazirlanmis ilk kosmik gemidir 132 Mariner 10 Merkurinin sethinin yaxindan cekilmis ilk sekillerini gondererek planetin six kraterli tebietinin xususiyyetlerini askarlamisdir Eyni zamanda Mariner 10 terefinden Merkurinin olculerine gore boyuk olan demir nuvesi askarlanmisdir 135 Mariner 10 kosmik gemisinin orbit hereketi uzun muddet davam etdiyi ucun kosmik gemi Merkuriye her defe yaxinlasanda planetin eyni uzu gorunurdu 136 Bu sebebden de Merkurinin sethinin ancaq 45 lik gorulen hissesinin etrafli xeritesini hazirlamaq mumkun oldu 137 Mariner 10 kosmik gemisi Merkurinin yaxinligindan uc defe kecdi ve planetin sethine 327 km e qeder yaxinlasdi 138 Kosmik gemi Merkurinin yaxinligindan ilk defe kecerken planetin maqnit sahesinin oldugunu askara cixardi Bu gostericiler astronomlar terefinden teeccuble qarsilandi Cunki astronomlar Merkurinin maqnit sahesi yaratmaga yeterli olacaq qeder dinamo tesiri yaratmadigini dusunurduler Mariner 10 kosmik gemisi ikinci defe Merkurinin yaxinligindan kecerken esas diqqet sethden sekillerin elde olunmasina yoneldi ancaq ucuncu kecisde maqnit sahesi ile bagli coxlu yeni melumatlar elde olundu Mariner 10 kosmik gemisinin elde etdiyi melumatlar Merkuride Gunes kuleyinin tesirinden Yerdekine benzer qutb pariltilarinin meydana geldiyini mueyyen etdi 139 24 mart 1975 ci ilde Mariner 10 kosmik gemisinin yanacagi ucuncu yaxinlasmadan sekkiz gun sonra tukendi Bundan sonra kosmik gemi ile elaqe sonlandirilmisdir ve Mariner 10 kosmik gemisinin hele de Gunes etrafindaki orbitinde hereket etdiyi dusunulur 140 141 MESSENGER Redakte MESSENGER kosmik gemisini Merkurinin orbitinde tesvir eden temsili sekil MESSENGER kosmik gemisi ing MErcury Surface Space ENvironment GEochemistry and Ranging NASA terefinden Merkuriye teskil olunan ikinci kosmik missiyadir 142 MESSENGER kosmik gemisinin Merkurinin yaxinligindan ilk ucusu 14 yanvar 2008 ci ilde ikinci ucusu 6 oktyabr 2008 ci ilde 143 ucuncu ucusu ise 29 sentyabr 2009 cu ilde bas vermisdir 144 Bu ucuslar neticesinde Merkurinin Mariner 10 kosmik gemisi terefinden sekili cekile bilmeyen erazilerinin sekilleri cekilmisdir ve bunun esasinda bu erazilerin xeritesi hazirlanmisdir 18 mart 2011 ci ilde MESSENGER kosmik gemisi planetin etrafindaki elliptik orbite ugurla daxil oldu Orbite daxil olduqdan sonra ilk sekil 29 mart 2011 ci ilde elde edilmisdir MESSENGER kosmik gemisi bir il erzinde Merkurinin sethinin xeritesinin hazirlanmasi missiyasini tamamladi 143 ve onun missiyasinin muddeti 2013 cu ile qeder uzadildi Merkurinin sethinin xeritesini hazirlamaq missiyasi ile yanasi MESSENGER terefinden 2012 ci ilde Gunesin aktivliyinin maksimum oldugu dovr musahide olundu 145 MESSENGER kosmik gemisi Merkurinin qutblerinde buzun movcudlugu planetin yuksek sixligi ve geoloji tarixi zeif atmosferinin menbeyi maqnit sahesinin tebieti ve demir nuvesinin xususiyyetleri meselelerini oyrenmek ucun gonderilmisdir Bu sebebden de Merkurideki yuklu zerreciklerin suretini olcmek spektr analizleri aparmaq kimi tedqiqatlar ucun MESSENGER kosmik gemisi Mariner 10 kosmik gemisine nezeren daha yuksek deqiqlikli cihazlara sahibdi MESSENGER kosmik gemisinin orbit suretinin deyismesi gostericilerinin planetin daxili qurulusu haqqinda melumat vereceyi dusunulurdu 30 MESSENGER kosmik gemisinin sonuncu donusu 24 aprel 2015 ci ilde heyata kecirildi ve 30 aprel 2015 ci ilde kosmik gemi Merkurinin sethine cirpildi 146 147 148 Kosmik geminin Merkuri ile toqqusmasi neticesinde planetin sethinde diametri 16 metr olan zerbe krateri meydana geldi 149 BepiKolombo Redakte Avropa Kosmik Agentliyi ve Yaponiya terefinden ortaq sekilde heyata kecirilmesi dusunulen BepiKolombo missiyasi cercivesinde Merkuriye iki kosmik geminin gonderilmesi planlasdirilir Bu kosmik gemilerden biri planetin maqnit sahesini digeri ise sethini tedqiq etmek ucun nezerde tutulmusdur 150 BepiKolombo missiyasina 20 oktyabr 2018 ci ilde baslanmisdir ve onun 2025 ci ilde Merkuriye catacagi gozlenilir 151 Kosmik gemiler Yerden bir olaraq kosmosa buraxilmis ve daha sonra ayrilaraq missiyalarini heyata kecirmeye baslayacaqlar Her iki kosmik gemi de Yer ili esasinda fealiyyet gosterecek 150 Merkurinin sethini musahide etmek ucun nezerde tutulan kosmik gemi MESSENGER kosmik gemisine benzer cihazlara sahib olacaq ve planetin sethini infraqirmizi ultrabenovseyi qamma ve Rentgen sualari daxil olmaqla ferqli dalga tezliklerinde tedqiq edecek 152 Istinadlar Redakte 1 2 3 4 5 Mercury Fact Sheet NASA Goddard Space Flight Center Yeomans Donald K April 7 2008 HORIZONS Web Interface for Mercury Major Body JPL Horizons On Line Ephemeris System Retrieved 2008 04 07 Select Ephemeris Type Orbital Elements Time Span 2000 01 01 12 00 to 2000 01 02 Target Body Mercury and Center Sun should be defaulted to Results are instantaneous osculating values at the precise J2000 epoch https www webcitation org 6QPNXiw5w 1 2 3 4 Standish E M Keplerian elements for approximate positions of the major planets 2015 3 p lt a href https wikidata org wiki Track Q21128615 gt lt a gt 1 2 3 4 Munsell Kirk Smith Harman Harvey Samantha May 28 2009 Mercury Facts amp Figures Solar System Exploration Mazarico Erwan Genova Antonio Goossens Sander Lemoine Frank G Neumann Gregory A Zuber Maria T Smith David E Solomon Sean C 2014 The gravity field orientation and ephemeris of Mercury from MESSENGER observations after three years in orbit Journal of Geophysical Research Planets 119 12 2417 2436 doi 10 1002 2014JE004675 ISSN 2169 9097 Mallama A Wang D Howard R A 2002 Photometry of Mercury from SOHO LASCO and Earth Icarus 155 2 253 264 Bibcode 2002Icar 155 253M doi 10 1006 icar 2001 6723 1 2 Vasavada Ashwin R Paige David A Wood Stephen E 19 February 1999 Near Surface Temperatures on Mercury and the Moon and the Stability of Polar Ice Deposits PDF Icarus 141 2 179 193 Bibcode 1999Icar 141 179V doi 10 1006 icar 1999 6175 Figure 3 with the TWO model Figure 5 for pole https nssdc gsfc nasa gov planetary factsheet mercuryfact html 1 2 3 NASA FACTS NASA lt a href https wikidata org wiki Track Q23548 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track Q6952408 gt lt a gt Mercury Fact Sheet NASA 22 December 2015 1 2 Mercury Fact Sheet NASA Elkins Tanton Linda T 2006 Uranus Neptune Pluto and the Outer Solar System Infobase Publishing p 51 ISBN 978 1 4381 0729 5 Extract of page 51 Animated clip of orbit and rotation of Mercury Sciencenetlinks com LOOKS LIKE YOU GOT LOST IN SPACE 2015 05 03 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2016 08 20 From Mercury orbit MESSENGER watches a lunar eclipse Planetary Society Innovative use of pressurant extends MESSENGER s Mercury mission Astronomy com 1 2 3 4 5 Strom Robert G Sprague Ann L 2003 Exploring Mercury the iron planet Springer ISBN 1 85233 731 1 Staff May 8 2003 Mercury US Geological Survey Lyttleton R A 1969 On the Internal Structures of Mercury and Venus Astrophysics and Space Science 5 1 18 35 Bibcode 1969Ap amp SS 5 18L doi 10 1007 BF00653933 Gold Lauren May 3 2007 Mercury has molten core Cornell researcher shows Chronicle Online Cornell University 1 2 Finley Dave May 3 2007 Mercury s Core Molten Radar Study Shows National Radio Astronomy Observatory Spohn Tilman Sohl Frank Wieczerkowski Karin Conzelmann Vera 2001 The interior structure of Mercury what we know what we expect from BepiColombo Planetary and Space Science 49 14 15 1561 1570 Bibcode 2001P amp SS 49 1561S doi 10 1016 S0032 0633 01 00093 9 Gallant R 1986 The National Geographic Picture Atlas of Our Universe National Geographic Society 2nd edition Anderson J D Jurgens R F et al July 10 1996 Shape and Orientation of Mercury from Radar Ranging Data Icarus Academic press 124 2 690 697 Bibcode 1996Icar 124 690A doi 10 1006 icar 1996 0242 Schenk P Melosh H J March 1994 Lobate Thrust Scarps and the Thickness of Mercury s Lithosphere Abstracts of the 25th Lunar and Planetary Science Conference 1994 1994LPI 25 1203S Bibcode 1994LPI 25 1203S 1 2 3 4 Benz W Slattery W L Cameron A G W 1988 Collisional stripping of Mercury s mantle Icarus 74 3 516 528 Bibcode 1988Icar 74 516B doi 10 1016 0019 1035 88 90118 2 1 2 Cameron A G W 1985 The partial volatilization of Mercury Icarus 64 2 285 294 Bibcode 1985Icar 64 285C doi 10 1016 0019 1035 85 90091 0 Weidenschilling S J 1987 Iron silicate fractionation and the origin of Mercury Icarus 35 1 99 111 Bibcode 1978Icar 35 99W doi 10 1016 0019 1035 78 90064 7 1 2 Grayzeck Ed MESSENGER Web Site Johns Hopkins University BepiColombo ESA Science amp Technology European Space Agency Messenger shines light on Mercury s formation Chemistry World Staff February 28 2008 Scientists see Mercury in a new light Science Daily MESSENGER MErcury Surface Space ENvironment GEochemistry and Ranging 2014 07 14 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2016 08 21 Blue Jennifer April 11 2008 Gazetteer of Planetary Nomenclature US Geological Survey 1 2 Dunne J A Burgess E 1978 Chapter Seven The Voyage of Mariner 10 Mission to Venus and Mercury NASA History Office Categories for Naming Features on Planets and Satellites US Geological Survey Strom Robert 1979 Mercury a post Mariner assessment Space Science Reviews 24 3 70 Bibcode 1979SSRv 24 3S doi 10 1007 BF00221842 Broadfoot A L S Kumar M J S Belton M B McElroy July 12 1974 Mercury s Atmosphere from Mariner 10 Preliminary Results Science 185 4146 166 169 Bibcode 1974Sci 185 166B doi 10 1126 science 185 4146 166 PMID 17810510 Staff August 5 2003 Mercury U S Geological Survey Head James W Solomon Sean C 1981 Tectonic Evolution of the Terrestrial Planets Science 213 4503 62 76 Bibcode 1981Sci 213 62H doi 10 1126 science 213 4503 62 PMID 17741171 Morris Jefferson November 10 2008 Laser Altimetry Aviation Week amp Space Technology 169 18 18 Mercury s crust is more analogous to a marbled cake than a layered cake 1 2 3 4 5 6 Spudis P D 2001 The Geological History of Mercury Workshop on Mercury Space Environment Surface and Interior Chicago 100 Bibcode 2001mses conf 100S Ritzel Rebecca 20 December 2012 Ballet isn t rocket science but the two aren t mutually exclusive either Washington Post Washington DC United States Shiga David January 30 2008 Bizarre spider scar found on Mercury s surface NewScientist com news service Schultz Peter H Gault Donald E 1975 Seismic effects from major basin formations on the moon and Mercury Earth Moon and Planets 12 2 159 175 Bibcode 1975Moon 12 159S doi 10 1007 BF00577875 Wieczorek Mark A Zuber Maria T 2001 A Serenitatis origin for the Imbrian grooves and South Pole Aitken thorium anomaly Arxivlesdirilib 2019 07 25 at the Wayback Machine Journal of Geophysical Research 106 E11 27853 27864 Bibcode 2001JGR 10627853W doi 10 1029 2000JE001384 Denevi B W Robinson M S 2008 Albedo of Immature Mercurian Crustal Materials Evidence for the Presence of Ferrous Iron Lunar and Planetary Science 39 1750 Bibcode 2008LPI 39 1750D Wagner R J Wolf U Ivanov B A Neukum G October 4 5 2001 Application of an Updated Impact Cratering Chronology Model to Mercury s Time Stratigraphic System Workshop on Mercury Space Environment Surface and Interior Proceedings of a workshop held at The Field Museum Chicago IL Lunar and Planetary Science Institute p 106 Bibcode 2001mses conf 106W Dzurisin D October 10 1978 The tectonic and volcanic history of Mercury as inferred from studies of scarps ridges troughs and other lineaments Journal of Geophysical Research 83 B10 4883 4906 Bibcode 1978JGR 83 4883D doi 10 1029 JB083iB10p04883 Van Hoolst Tim Jacobs Carla 2003 Mercury s tides and interior structure Journal of Geophysical Research 108 E11 7 Bibcode 2003JGRE 108 5121V doi 10 1029 2003JE002126 Kerber Laura Head James W Solomon Sean C Murchie Scott L Blewett David T 15 August 2009 Explosive volcanic eruptions on Mercury Eruption conditions magma volatile content and implications for interior volatile abundances Earth and Planetary Science Letters 119 3 635 658 Bibcode 2009E amp PSL 285 263K doi 10 1016 j epsl 2009 04 037 Head James W Chapman Clark R Strom Robert G Fassett1 Caleb I Denevi Brett W 30 September 2011 Flood Volcanism in the Northern High Latitudes of Mercury Revealed by MESSENGER Science 33 6051 1853 1856 Bibcode 2011Sci 333 1853H doi 10 1126 science 1211997 Thomas Rebecca J Rothery David A Conway Susan J Anand Mahesh 16 September 2014 Long lived explosive volcanism on Mercury Geophysical Research Letter Groudge Timothy A Head James W March 2014 Global inventory and characterization of pyroclastic deposits on Mercury New insights into pyroclastic activity from MESSENGER orbital data Journal of Geophysical Research 119 635 658 Bibcode 2014JGRE 119 635G doi 10 1002 2013JE004480 1 2 Rothery David A Thomas Rebeca J Kerber Laura 1 January 2014 Prolonged eruptive history of a compound volcano on Mercury Volcanic and tectonic implications Earth and Planetary Science Letters 385 59 67 Bibcode 2014E amp PSL 385 59R doi 10 1016 j epsl 2013 10 023 Prockter Louise 2005 Ice in the Solar System PDF Volume 26 Johns Hopkins APL Technical Digest Lewis John S 2004 Physics and Chemistry of the Solar System 2nd ed Academic Press p 463 ISBN 0 12 446744 X Lewis John S 2004 Physics and Chemistry of the Solar System Academic Press ISBN 978 0 12 446744 6 Ingersoll Andrew P Svitek Tomas Murray Bruce C 1992 Stability of polar frosts in spherical bowl shaped craters on the moon Mercury and Mars Icarus 100 1 40 47 Bibcode 1992Icar 100 40I doi 10 1016 0019 1035 92 90016 Z Slade M A Butler B J Muhleman D O 1992 Mercury radar imaging Evidence for polar ice Science 258 5082 635 640 Bibcode 1992Sci 258 635S doi 10 1126 science 258 5082 635 PMID 17748898 Williams David R June 2 2005 Ice on Mercury NASA Goddard Space Flight Center 1 2 Chang Kenneth 2012 11 29 On Closest Planet to the Sun NASA Finds Lots of Ice New York Times p A3 Archived from the original on 2012 11 29 Sean C Solomon the principal investigator for MESSENGER said there was enough ice there to encase Washington D C in a frozen block two and a half miles deep 1 2 3 Rawlins K Moses J I Zahnle K J 1995 Exogenic Sources of Water for Mercury s Polar Ice Bulletin of the American Astronomical Society 27 1117 Bibcode 1995DPS 27 2112R Harmon J K Perillat P J Slade M A 2001 High Resolution Radar Imaging of Mercury s North Pole Icarus 149 1 1 15 Bibcode 2001Icar 149 1H doi 10 1006 icar 2000 6544 Domingue DL Koehn PL et al 2009 Mercury s Atmosphere A Surface Bounded Exosphere Space Science Reviews 131 1 4 161 186 Bibcode 2007SSRv 131 161D doi 10 1007 s11214 007 9260 9 Hunten D M Shemansky D E Morgan T H 1988 The Mercury atmosphere PDF Mercury University of Arizona Press ISBN 0 8165 1085 7 Lakdawalla Emily July 3 2008 MESSENGER Scientists Astonished to Find Water in Mercury s Thin Atmosphere Arxivlesdirilib 2016 09 02 at the Wayback Machine Zurbuchen TH Raines JM et al 2008 MESSENGER Observations of the Composition of Mercury s Ionized Exosphere and Plasma Environment Science 321 5885 90 92 Bibcode 2008Sci 321 90Z doi 10 1126 science 1159314 PMID 18599777 Instrument Shows What Planet Mercury Is Made Of University of Michigan McClintock William E Vervack Ronald J et al 2009 MESSENGER Observations of Mercury s Exosphere Detection of Magnesium and Distribution of Constituents Science 324 5927 610 613 Bibcode 2009Sci 324 610M doi 10 1126 science 1172525 PMID 19407195 1 2 3 4 Beatty J Kelly Petersen Carolyn Collins Chaikin Andrew 1999 The New Solar System Cambridge University Press ISBN 0 521 64587 5 Seeds Michael A 2004 Astronomy The Solar System and Beyond 4th ed Brooks Cole ISBN 0 534 42111 3 Williams David R January 6 2005 Planetary Fact Sheets NASA National Space Science Data Center 1 2 3 Staff January 30 2008 Mercury s Internal Magnetic Field Arxivlesdirilib 2013 03 31 at the Wayback Machine NASA Gold Lauren May 3 2007 Mercury has molten core Cornell researcher shows Cornell University Christensen Ulrich R 2006 A deep dynamo generating Mercury s magnetic field Nature 444 7122 1056 1058 Bibcode 2006Natur 444 1056C doi 10 1038 nature05342 PMID 17183319 Spohn T Sohl F Wieczerkowski K Conzelmann V 2001 The interior structure of Mercury what we know what we expect from BepiColombo Planetary and Space Science 49 14 15 1561 1570 Bibcode 2001P amp SS 49 1561S doi 10 1016 S0032 0633 01 00093 9 Steigerwald Bill June 2 2009 Magnetic Tornadoes Could Liberate Mercury s Tenuous Atmosphere NASA Goddard Space Flight Center Space Topics Compare the Planets Mercury Venus Earth The Moon and Mars Planetary Society Espenak Fred April 21 2005 Transits of Mercury NASA Goddard Space Flight Center 1 2 Margot J L Peale S J Jurgens R F Slade M A et al 2007 Large Longitude Libration of Mercury Reveals a Molten Core Science 316 5825 710 714 Bibcode 2007Sci 316 710M doi 10 1126 science 1140514 PMID 17478713 Biswas Sukumar 2000 Cosmic Perspectives in Space Physics Astrophysics and Space Science Library Springer p 176 ISBN 0 7923 5813 9 1 2 3 Liu Han Shou O Keefe John A 1965 Theory of Rotation for the Planet Mercury Science 150 3704 1717 Bibcode 1965Sci 150 1717L doi 10 1126 science 150 3704 1717 PMID 17768871 Kelly Patrick ed 2007 Observer s Handbook 2007 Royal Astronomical Society of Canada ISBN 0 9738109 3 9 Menzel Donald H 1964 A Field Guide to the Stars and Planets The Peterson Field Guide Series Boston Houghton Mifflin Co pp 292 293 Walker John Mercury Chaser s Calculator Fourmilab Switzerland Mercury Elongation and Distance Numbers generated using the Solar System Dynamics Group Horizons On Line Ephemeris System Baumgardner Jeffrey Mendillo Michael Wilson Jody K 2000 A Digital High Definition Imaging System for Spectral Studies of Extended Planetary Atmospheres I Initial Results in White Light Showing Features on the Hemisphere of Mercury Unimaged by Mariner 10 The Astronomical Journal 119 5 2458 2464 Bibcode 2000AJ 119 2458B doi 10 1086 301323 Alers Paul E March 17 2011 Celebrating Mercury Orbit NASA Multimedia NASA spacecraft now circling Mercury a first MSNBC Three Ford Dominic The Observer s Guide to Planetary Motion Explaining the Cycles of the Night Sky Springer Dordrecht 2014 One Schaaf Fred The 50 Best Sights in Astronomy and How to See Them Observing Eclipses Bright Comets Meteor Showers and Other Celestial Wonders Hoboken NJ John Wiley 2007 Schaefer Bradley E 2007 The Latitude and Epoch for the Origin of the Astronomical Lore in Mul Apin American Astronomical Society Meeting 210 42 05 American Astronomical Society 38 157 Bibcode 2007AAS 210 4205S Hunger Hermann Pingree David 1989 MUL APIN An Astronomical Compendium in Cuneiform Archiv fur Orientforschung Austria Verlag Ferdinand Berger amp Sohne Gesellschaft MBH 24 146 Staff 2008 MESSENGER Mercury and Ancient Cultures Stilbwn Ἑrmawn Ἑrmῆs Liddell Henry George Scott Robert A Greek English Lexicon at the Perseus Project Greek Names of the Planets Retrieved 2012 07 14 Ermis is the Greek name of the planet Mercury which is the closest planet to the Sun It is named after the Greek God of commerce Ermis or Hermes who was also the messenger of the Ancient Greek gods See also the Greek article about the planet 1 2 Dunne J A Burgess E 1978 Chapter One The Voyage of Mariner 10 Mission to Venus and Mercury NASA History Office Antoniadi Eugene Michel 1974 The Planet Mercury Translated from French by Moore Patrick Shaldon Devon Keith Reid Ltd pp 9 11 ISBN 0 904094 02 2 Duncan John Charles 1946 Astronomy A Textbook Harper amp Brothers p 125 The symbol for Mercury represents the Caduceus a wand with two serpents twined around it which was carried by the messenger of the gods Kelley David H Milone E F Aveni Anthony F 2004 Exploring Ancient Skies An Encyclopedic Survey of Archaeoastronomy Birkhauser ISBN 0 387 95310 8 De Groot Jan Jakob Maria 1912 Religion in China universism a key to the study of Taoism and Confucianism American lectures on the history of religions 10 G P Putnam s Sons p 300 Crump Thomas 1992 The Japanese numbers game the use and understanding of numbers in modern Japan Nissan Institute Routledge Japanese studies series Routledge pp 39 40 ISBN 0 415 05609 8 Hulbert Homer Bezaleel 1909 The passing of Korea Doubleday Page amp company p 426 Pujari R M Kolhe Pradeep Kumar N R 2006 Pride of India A Glimpse Into India s Scientific Heritage Samskrita Bharati ISBN 81 87276 27 4 Bakich Michael E 2000 The Cambridge Planetary Handbook Cambridge University Press ISBN 0 521 63280 3 Milbrath Susan 1999 Star Gods of the Maya Astronomy in Art Folklore and Calendars University of Texas Press ISBN 0 292 75226 1 Samso Julio Mielgo Honorino 1994 Ibn al Zarqalluh on Mercury Journal for the History of Astronomy 25 289 96 292 Bibcode 1994JHA 25 289S Hartner Willy 1955 The Mercury Horoscope of Marcantonio Michiel of Venice Vistas in Astronomy 1 84 138 Bibcode 1955VA 1 84H doi 10 1016 0083 6656 55 90016 7 at pp 118 122 Ansari S M Razaullah 2002 History of oriental astronomy proceedings of the joint discussion 17 at the 23rd General Assembly of the International Astronomical Union organised by the Commission 41 History of Astronomy held in Kyoto August 25 26 1997 Springer p 137 ISBN 1 4020 0657 8 Goldstein Bernard R 1969 Some Medieval Reports of Venus and Mercury Transits Centaurus 14 1 49 59 Bibcode 1969Cent 14 49G doi 10 1111 j 1600 0498 1969 tb00135 x Ramasubramanian K Srinivas M S Sriram M S 1994 Modification of the Earlier Indian Planetary Theory by the Kerala Astronomers c 1500 AD and the Implied Heliocentric Picture of Planetary Motion Arxivlesdirilib 2010 12 23 at the Wayback Machine PDF Current Science 66 784 790 Sinnott R W Meeus J 1986 John Bevis and a Rare Occultation Sky and Telescope 72 220 Bibcode 1986S amp T 72 220S Ferris Timothy 2003 Seeing in the Dark How Amateur Astronomers Simon and Schuster ISBN 0 684 86580 7 1 2 Colombo G Shapiro I I November 1965 The Rotation of the Planet Mercury SAO Special Report 188R 188 Bibcode 1965SAOSR 188 C Holden E S 1890 Announcement of the Discovery of the Rotation Period of Mercury by Professor Schiaparelli Publications of the Astronomical Society of the Pacific 2 7 79 Bibcode 1890PASP 2 79H doi 10 1086 120099 Merton E Davies et al 1978 Surface Mapping Atlas of Mercury NASA Office of Space Sciences Evans J V Brockelman R A Henry J C Hyde G M Kraft L G Reid W A Smith W W 1965 Radio Echo Observations of Venus and Mercury at 23 cm Wavelength Astronomical Journal 70 487 500 Bibcode 1965AJ 70 486E doi 10 1086 109772 Moore Patrick 2000 The Data Book of Astronomy New York CRC Press p 483 ISBN 0 7503 0620 3 Butrica Andrew J 1996 Chapter 5 To See the Unseen A History of Planetary Radar Astronomy NASA History Office Washington D C ISBN 0 16 048578 9 Pettengill G H Dyce R B 1965 A Radar Determination of the Rotation of the Planet Mercury Nature 206 1240 451 2 Bibcode 1965Natur 206Q1240P doi 10 1038 2061240a0 Mercury at Eric Weisstein s World of Astronomy Murray Bruce C Burgess Eric 1977 Flight to Mercury Columbia University Press ISBN 0 231 03996 4 Colombo G 1965 Rotational Period of the Planet Mercury Nature 208 5010 575 Bibcode 1965Natur 208 575C doi 10 1038 208575a0 Davies Merton E et al 1976 Mariner 10 Mission and Spacecraft SP 423 Atlas of Mercury NASA JPL Golden Leslie M A Microwave Interferometric Study of the Subsurface of the Planet Mercury 1977 PhD Dissertation University of California Berkeley Mitchell David L De Pater Imke Microwave Imaging of Mercury s Thermal Emission at Wavelengths from 0 3 to 20 5 cm 1994 Icarus 110 2 32 Bibcode 1994Icar 110 2M doi 10 1006 icar 1994 1105 Dantowitz R F Teare S W Kozubal M J 2000 Ground based High Resolution Imaging of Mercury Astronomical Journal 119 4 2455 2457 Bibcode 2000AJ 119 2455D doi 10 1086 301328 Harmon J K et al 2007 Mercury Radar images of the equatorial and midlatitude zones Icarus 187 2 374 405 Bibcode 2007Icar 187 374H doi 10 1016 j icarus 2006 09 026 Webster Guy June 10 2014 Mercury Passes in Front of the Sun as Seen From Mars NASA 1 2 Dunne J A amp Burgess E 1978 Chapter Four The Voyage of Mariner 10 Mission to Venus and Mercury NASA History Office Mercury NASA Jet Propulsion Laboratory Leipold M Seboldt W Lingner S Borg E Herrmann A Pabsch A Wagner O Bruckner J 1996 Mercury sun synchronous polar orbiter with a solar sail Acta Astronautica 39 1 143 151 Bibcode 1996AcAau 39 143L doi 10 1016 S0094 5765 96 00131 2 Phillips Tony October 1976 NASA 2006 Transit of Mercury SP 423 Atlas of Mercury NASA BepiColumbo Background Science European Space Agency Tariq Malik August 16 2004 MESSENGER to test theory of shrinking Mercury USA Today Merton E Davies et al 1978 Mariner 10 Mission and Spacecraft Atlas of Mercury NASA Office of Space Sciences Ness Norman F 1978 Mercury Magnetic field and interior Space Science Reviews 21 5 527 553 Bibcode 1978SSRv 21 527N doi 10 1007 BF00240907 Dunne J A amp Burgess E 1978 Chapter Eight The Voyage of Mariner 10 Mission to Venus and Mercury NASA History Office Grayzeck Ed April 2 2008 Mariner 10 NSSDC Master Catalog NASA MESSENGER Engine Burn Puts Spacecraft on Track for Venus SpaceRef com 1 2 Countdown to MESSENGER s Closest Approach with Mercury Arxivlesdirilib 2013 05 13 at the Wayback Machine Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory MESSENGER Gains Critical Gravity Assist for Mercury Orbital Observations Arxivlesdirilib 2013 05 10 at the Wayback Machine MESSENGER Mission News NASA extends spacecraft s Mercury mission UPI Wall Mike March 29 2015 NASA Mercury Probe Trying to Survive for Another Month Space com Chang Kenneth April 27 2015 NASA s Messenger Mission Is Set to Crash Into Mercury New York Times Corum Jonathan April 30 2015 Messenger s Collision Course With Mercury New York Times Details of MESSENGER s Impact Location MESSENGER Featured Images JHU APL 1 2 ESA gives go ahead to build BepiColombo European Space Agency BepiColombo Fact Sheet European Space Agency Objectives European Space Agency Xarici kecidler RedakteIngilisceMariner 10 Atlas of Mercury NASA Mercury nomenclature and map with feature names from the USGS planetary nomenclature page MESSENGER Mission web site Mercury QuickMap from MESSENGER web site SolarViews com Mercury Astronomy Cast Mercury Geody Mercury World s search engine that supports NASA World Wind Celestia and other applications A Day On Mercury flash animation Mercury articles in Planetary Science Research Discoveries BepiColombo ESA s Mercury Mission 5 June 2013 Bauer Amanda Merrifield Michael 2009 Mercury Sixty Symbols Brady Haran for the University of Nottingham MESSENGER False Color Mercury Globe Spin APOD RuscaG Burba I dolshe goda dlitsya den Nauchno populyarnaya statya v zhurnale Vokrug sveta Astronomy obnaruzhili u Merkuriya rasplavlennoe yadro A Levin Zheleznaya planeta Populyarnaya mehanika 7 2008 Samyj blizkij Lenta ru 5 oktyabrya 2009 fotografii Merkuriya sdelannye Messendzherom Opublikovany novye snimki Merkuriya Lenta ru 4 noyabrya 2009 o sblizhenii v noch s 29 na 30 sentyabrya 2009 goda Messendzhera i Merkuriya Kosmicheskij zond vpervye v istorii vyshel na orbitu MerkuriyaHemcinin bax RedakteGunes sistemi Planet Merkuri mifologiya HermesMenbe https az wikipedia org w index php title Merkuri planet amp oldid 6046234, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.