fbpx
Wikipedia

Kitabi-Dədə Qorqud

Bu məqalənin bəzi məlumatlarının mənbəsi göstərilməmişdir.
Daha ətraflı məlumat üçün məqalənin müzakirə səhifəsinə baxa və məqaləyə uyğun formada mənbələr əlavə edib Vikipediyanı zənginləşdirə bilərsiniz. (avqust 2021)
Bu məqalə Dədə Qorqud dastanı haqqındadır. Digər mənalar üçün Dədə Qorqud (dəqiqləşdirmə) səhifəsinə baxın.

"Kitabi-Dədə Qorqud" ("Kitab-i Dədəm Qorqud əla lisan-i taife-i Oğuzan" (Oğuz tayfalarının dilində Dədəm Qorqudun kitabı)) – Oğuz türk dastanı. Azərbaycan xalq ədəbiyyatının ən qədim yazılı abidəsi (X-XII əsrlər).

Kitabi:(Dədə Qorqud)
Kitabi-Dədəm Qorqud Ala lisani-tayfeyi-oğuzan
Hekayəti-Oğuznamə an Qazan bəy və qayrı
Müəllif Qorqud Ata
Dil Oğuz dilləri

Kitabi-Dədə Qorqud Vikimənbədə

"Kitabi-Dədə Qorqud" dastanları ideya-məzmunu, təkrarolunmaz gözəlliyi ilə yüz illərdir ki, dünya alimlərinin diqqət mərkəzindədir.

Ənənəyə görə, "Kitabi Dədə Qorqud"da dastanların müəllifliyi Dədə Qorquda aid edilir. XIV əsr tarixçilərindən Aybək əd-DəvadariFəzlullah Rəşidəddin Dədə Qorqudun Məhəmməd peyğəmbər zamanında yaşadığını və türklər tərəfindən elçi sifətilə onun yanına göndərildiyini yazmışlar. Dastanın müqəddiməsində də Dədə Qorqudun Məhəmməd Peyğəmbər zamanında yaşadığı qeyd edilir.

Dastanların əsas süjeti aşağıdakı on iki boyda əks olunmuşdur: "Dirsə xan oğlu Buğacın boyu", "Salur Qazanın evinin yağmalandığı boy", "Bayburanın oğlu Bamsı Beyrək boyu", "Qazan bəyin oğlu Uruz bəyin dustaq olduğu boy", "Duxa Qoca oğlu Dəli Domrulun boyu", "Qanlı Qoca oğlu Qanturalı boyu", "Qazılıq Qoca oğlu Yeynəyin boyu", "Basat Təpəgözü öldürdüyü boy", "Bəkil oğlu Əmranın boyu", "Salur Qazan dustaq olub oğlu Uruz çıxardığı boy", "İç Oğuza Dış Oğuz asi olub Beyrək öldüyü boy".

2017-ci ildə Dədə Qorqud irsi: Dastan mədəniyyəti, xalq nağılları və musiqisi UNESCO-nun Qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Mündəricat

Kökləri mifoloji dünyagörüşünə gedib çıxan Dədə Qorqud dastanları b.e. XI yüzilliyində "Kitabi-Dədəm Qorqud" adı altında yazıya alınmış, əlimizdə olan nüsxələr isə XV əsrdə üzü köçürülmüş əlyazmalarıdır. Abidəni ilk dəfə tədqiqata cəlb etmiş alman şərqşünası Fridrix fon Ditsin fikrinə görə, buradakı bəzi mifoloji süjetlər, məsələn, Təpəgöz süjeti qədim Yunanıstanda yaranmış analoji süjetlərə qida vermişdir. "Kitabi-Dədə Qorqud"dakı Təpəgöz obrazı Homerin "Odisseya" dastanındakı Polifem obrazı ilə müqayisədə daha qədimdir. İndiyədək "Kitabi-Dədə Qorqud"un iki əlyazması məlumdur. Bunlardan biri – alman şərqşünası F. fon Dits tərəfindən İstanbuldan Almaniyaya aparılmış və Drezden şəhərinin kitabxanasına bağışlanmış bir müqəddimə və on iki boydan (dastandakı ayrı-ayrı əhvalatlar boy adlanır) ibarət olan Drezden nüsxəsi, o biri isə XX əsrin 50-ci illərində Vatikanda tapılmış bir müqəddimə və altı boydan ibarət nüsxədir.

Kitabın fransızca nəşri

Elmə XIX əsr*dən məlum olan "Kitabi-Dədə Qorqud"un hələlik iki əlyazma nüsxəsi (DrezdenVatikan) məlumdur. Drezden nüsxəsi üzərində sonradan "Kitabi-Dədə Qorqud əla lisani taifeyi-oğuzan" ("Oğuz tayfaları dilində Dədəm Qorqud kitabı") yazılmışdır və yeni bir nüxsəsi (surəti) əsası 1556-cı ildə qoyulmuş Drezdendəki Kral Kitabxanasından alınıb 1972-ci ilin avqustunda Bakıya gətirilib Azərbaycan Elmlər Akademiyasına verilib və Əlyazmalar İnstitutunda daha təfsilatlı tədqiq olunmuşdur. Bu nüsxə müqəddimə və 12 boydan, Vatikan nüsxəsi

Dədə Qorqud dastanlarının bir sıra boylarında mifoloji dünyagörüşünün izlərinə rast gəlmək mümkündür. Məsələn, "Dəli Domrul" boyunda ölüm kultunun əski qalıqları və bunun dastanın yazıya alındığı dövrün dini görüşlərinə görə mənalandırılması özünə yer tapmışdır. Buradakı Əzrayıl obrazı, dastanın bir çox başqa boylarında olduğu kimi, əsərə islamın qəbulundan sonra artırılmış və eposun ümumi ruhuna uyğunlaşdırılmışdır. Bu cəhətinə görə həmin boy ölüb-dirilən tanrılar haqqında qədim şumer, babil, misir əfsanə və mifləri ilə səsləşir.

Dədə Qorqud boylarının əsas mahiyyətini yurdun və xalqın qorunması, xeyir qüvvələri təmsil edən qədim oğuzların yadelli işğalçılara – şər qüvvələrə qarşı ölüm-dirim savaşı, öz əhəmiyyətini indi də itirməyən bir çox əxlaqi-didaktik görüşlər təşkil edir. Keçən yüzilliyin 50-ci illərində sovet totalitar rejiminin ideoloji basqısı altında "Dədə Qorqud" eposu milli ədavəti qızışdıran bir ədəbi abidə kimi qadağan edilmiş, yalnız 60-cı illərin əvvəllərində "bəraət" ala bilmişdir.

Hər bir xalqın adət-ənənə sistemi çox rəngarəng olmaqla özündə xalqın gündəlik həyatında önəmli yer tutan hadisələrdə məsələn, muştuluqistəmə, əlöpmə, qurbankəsmə, yuxuyozma və s. əks etdirir. Adət-ənənələrin öyrənilməsində mənbələrdən biri də"Kitabi Dədə Qorqud" hesab olunur. "Kitabi Dədə Qorqud" da əks olunan adət-ənənələrin əksəriyyəti müasir dövrdə heç bir dəyişiklik etmədən istifadə olunur.

Doğum mərasimi

İnsanoğlu yarandığı gündən onun ən ali məqsədi nəsil artırmaq və yetişdirməkdir. "Kitabi Dədə Qorqud" dakı Oğuz tayfalarıda nəsil artırmağa böyük önəm vermişlər. Dastanda belə bir hissəyə rast gəlinir. Belə ki, övladlı şəxsləri qızılı, ağ rəngli otağa dəvət etmiş, övladları olmayanları isə qara otaqda oturtmuşlar ki, "Allah-Taala qarğıyıbdır, biz dəxi qarğayız"

Doğum mərasimləri içərisində "Ad qoyma" mərasimi mövcuddur. "Kitabi Dədə Qorqud" dastanında ad qoyan şəxs el ağsaqqalı hesab olunan Dədə Qorquddur. Dastanda adlar adətən gəncin göstərdiyi hünər ilə əlaqəli olur. Bu o deməkdir ki, uşaq doğulduğu an ona ad qoyulmur. Yalnız insiasiya mərhələsindən sonra ona ad verilir. Bunu "Dastan"ın birinci , üçüncü və səkkizinci boylarında görmək olar. Məs. Buğac , Basat və s. hünərləri ilə ad qazanan şəxslərdir.

Toy "Kitabi Dədə Qorqud" da əks olunan adətlərdən biridir. "Beşikkərtmə" adətinə Dastanda rast gəlinir. "Bayandır xanın məclisində bütün bəylət əl açıb Baybörə bəy üçün oğlan diləyəyəndə, Baybörə bəy onlardan qız üçün dua etmələrini istəmişdi. Bəylərin duasından sora Baybican deyir ki "Əgər mənim oğlum olsa Baybörənin qızı ilə evləndirəcəyəm"

Valideynləri sağ ikən övladlarını görmək arzusu "Dastanda" öz əksini tapır. Altıncı boyda Qanlı Qoca evləndirmək istədiyi oğluna deyir: "Yaranlar atəm öldi, mən qaldım.Yerin-yurdum tutdun. Yarinki gün mən öləm, oğlum qala. Bundan yegrəgi yoxdur ki, gözüm görərkən oğul, gəl səni evərəyim.

Yas mərasimləri

Əski dünyagörüşünə uyğun olaraq yaranan adətlərindən biridə yas mərasimi ilə əlaqəli adət-ənənələrdir. Yas mərasimində dünyanı dəyişən şəxsin arxasında qoyduğu ağrı ilə şivən qoparılır, ağılar deyilir. "Kitabi Dədə Qorqud" da bu cür ağılara, şivənlərə rast gəlirik. "Bamsı Beyrək" boyunda deyilir. Beyrək kafirlərə əsir düşərkən , adaxlısı Banıçiçək şivən qoparır, zar-zar ağlayır. "Vay al duvağın yiyəsi, vay alnım, başım umurı".

"Kitabi-Dədəm Qorqud" eposunun bizə gəlib çatmış əlyazma nüsxələrinin köçürülmə tarixi XVI əsr kimi müəyyən edilir. Boylarda orta əsrlər dastanlarımız kimi, nəsr və şeir parçaları növbələşsə də, həmin şeir parçaları orta əsrlərin poetika qanunlarına az uyğun gəlir. Bəzi tədqiqatçıların fikrincə, "Kitabi-Dədə Qorqud"da vaxtilə bəzi digər qədim türk dastanları kimi başdan-başa şeirlə yaradılmış, sonra isə yaddaşlarda yalnız əsas motivləri qaldığından, yazıya köçürülərkən nəsrlə bərpa edilmişdir. Abidə haqqında ilk dəfə alman alimi F.Dits məlumat vermiş və "Təpəgöz" boyunu alman dilinə tərcüməsi ilə dərc etdirmişdir (1815). T.Nöldeke əsəri Drezden nüsxəsi əsasında çapa hazırlamaq istəmişdir. V.V.Bartold 1894-1904-cü illərdə əsərin 4 boyunu rus dilinə çevirərək çap etdirmişdir. O, 1922-ci ildə dastanın tam tərcüməsini başa çatdırmışdır; həmin tərcümə 1950-ci ildə Bakıda (H.AraslıM.Təhmasibin redaktəsi ilə), 1962-ci ildə isə Moskvada nəşr olunmuşdur...

1952-ci ildə E.Rossi Vatikan kitabxanasında əsərin yeni bir nüsxəsini tapıb italyanca tərcüməsi ilə birlikdə nəşr etdirmişdir. "Kitabi-Dədə Qorqud" Türkiyədə ilk dəfə 1916-cı ildə Kilisli Müəllim Rifət, Azərbaycanda isə 1939-cu ildə akademik H.Araslı tərəfindən nəşr olunmuşdur. Sonralar əsər ingilis, almanfars dillərinə tərcümə edilmiş, İngiltərədə, İsveçrədə, Amerika Birləşmiş Ştatları-nda və İranda çapdan çıxmışdır. 1951-ci ildə "Kitabi-Dədə Qorqud" AzərbaycandaTürkmənistanda "xalq düşməni" elan edilərək oxunması yasaqlanmışdı. "İnkişaf etmiş" Sosializm cəmiyyətində feodalizm dövründən qalmış sənət nümunəsinə "yer tapılmadı". Azərbaycanda 1957-ci, Türkmənistanda 1980-ci ildə bəraət qazanmışdır.

Azərbaycan Respublikasının " Kitabi Dədə Qorqud "un 1300 illik yubileyinə həsr olunmuş markaları

"Kitabi-Dədə Qorqud" dastanları XI-XII əsrlərdə və daha əvvəllər Azərbaycanda baş vermiş hadisələrlə səsləşir. Dastandakı hadisələrin əksəriyyəti Dəmirqapı Dərbənd, Bərdə, Gəncə, Dərəşam, Əlincə, Qaradağ, Göyçə gölü, Qaraçuq dağı və s. yerlərdə cərəyan edir. "Kitabi-Dədə Qorqud"u yazıya köçürən şəxs Dədə Qorqudu bu dastanların yaradıcısı, həm də iştirakçısı kimi təqdim edir. Bayat elindən çıxmış bu bilicini oğuzun müşkül məsələlərini həll edərək gələcəkdən belə xəbər verdiyini göstərir. Bəzi məlumatlara görə Dədə Qorqudun məzarı Dərbənddə yerləşir. XVII əsrin görkəmli səyyahları olan Övliya ÇələbiAdam Olearinin "Səyahətnamə"lərində bu fakta rast gəlmək olar.

"Kitabi-Dədə Qorqud" boylarında Dədə Qorqud şücaət göstərən igidlərə ad qoyur, çətin zamanlarda xalqın köməyinə gəlir, müdrik məsləhətləri ilə onlara yol göstərir. Dədə Qorqud adı, eyni zamanda, qopuzla əlaqədardır. Dastanlarda oğuzun yaşlı (Qazan xan, Dirsə xan, Qazılıq Qoca, Bəkil, Baybecan, Aruz, Qaragünə) və gənc (Beyrək, Uruz, Basat, Yeynək, Səgrək, Qarabudaq, Əmran) nəslə mənsub qəhrəmanlarından söhbət açılır. Qəhrəmanlıq ruhu abidənin əsas qayəsini təşkil edir. "Kitabi-Dədə Qorqud" yarandığı dövrün adət-ənənələri, köçəri həyat tərzi və s. haqqında tarixi-etnoqrofik məlumatla zəngindir. "Kitabi-Dədə Qorqud" qadına yüksək münasibəti ilə seçilir. Eposun qəhrəmanlıq ruhu qadın obrazlarının davranışlarında da aydın görünür. Dastanda ana obrazı xüsusilə diqqəti cəlb edir. O, vətən rəmzi kimi ümumiləşdirilir, ana haqqı Tanrı haqqı kimi qiymətləndirilir. Azərbaycan xalq bədii təfəkkürünün abidəsi olan "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanlarının poetik dili bədii təsvir vasitələri ilə zəngindir. Onlarda xalq dilinin incəliklərindən, atalar sözü, məsəl və idiomatik ifadələrindən bol-bol, məharətlə istifadə olunmuşdur. "Kitabi-Dədə Qorqud" Azərbaycan türkcəsinin tarixini öyrənmək baxımından zəngin mənbədir.

== Təqiblər və Kitabı AZƏRBAYCAN RESBUBLİKASI SS dövründə olarkən yasaqlanıb

Dədə Qorqud şeiri
Müəllif(lər) Məmməd İracoğlu Əliyev
Janr Ədəbiyyyat tarixi
Orijinalın dili Azərbaycan dili
Ölkə Azərbaycan
Nəşriyyat "Çaşıoğlu"
Nəşr 2000
Tiraj 500


Kitabın annotasiyası

Əsərdə türk xalqlarının şeir sənətinin inkişafına səbəb olmuş ritmik-sintaktik (psixoloji) paralellər, onların üzə çıxardığı qədim poetik-texniki və üslubi vasitələrin rolundan danışılmış, Dədə Qorqud şeirinin arxaik ritmvasitələri, heca vəznli şeirin təşəkkülündə ritmik qrupların-durğuların yaranması, inkişafı, onların simmetrik və asimmetrik düzülüş xüsusiyyətləri geniş izah edilmişdir. Maraq doğuran cəhətlərindən biri də Dədə Qorqud şeiri ilə qədim türk şeirində, xüsusilə Orxan-Yenisey, uyğur abidələrindən üzü bu yana mətnlərdə istifadə edilmiş, poetik və üslubi vasitələrin müqayisəli təhlilə cəlb edilməsidir.

Varislik ənənəsi

Dədə Qorqud şerinin ritm-melodik əsasları bir sıra xalqların qədim poeziyasının təşəkkülünə səbəb olmuş paralelizm (sintaktik və psixoloji) problemi ilə bağlı olmuşdur. Bəzən də "parallelism-mus membrorum" adlandırılan quruluşun iki bölümlü növü demək olar ki, əksər dünya xalqlarının şeiri üçün xarakterik olmuş, bunu meydana gətirən isə formal cəhətlərdən çox daxili mənadan doğan nəticə olmuşdur. Bu isə şeirdə ilkin ritmvə melodizm əsasını, eyni zamanda şeirin vəzn əsasını bünövrəsi rolunu oynamışdır. Qədim türklərin bizə gəlib çatmış, müasir türkdilli xalqların hələlik, ilk mədəniyyət və dil abidələri kimi təqdim etdiyimiz Orxan-Yenisey mətnlərindəki şeir parçaları da bir sıra dünya xalqlarının şerini üzə çıxaran sintaktik paralelizmlə bağlı olmuşdur. Məhz Dədə Qorqud şeiridə "Manas", "Alpamış" kimi bu varislik ənənəsinə sadiq qalmış, bunlar isə özlüyündə ümumtürk şeirinin vəzn əsaslarının, onda özünü təzahür etdirən poetik, texniki vasitələrin, ən başlıcası isə bəzi dil-üslub cəhətlərinin ümumi prinsiplərinin işlənilib hazırlanmasına kömək edir. Məhz bu üsul qədim türk şeirində əsas poetik üslub və texniki vasitə olmaqla əksər şeir parçalarının, misraların əmələ gəlməsini şərtləndirir.

Vəzn haqqında qısa söhbət

Dədə Qorqud şeirində heca vəznli şeirin əsasını təşkil edən durğu qruplaşmalarının erkən təşəkkülü olduqca maraqlı hadisədir. Bu təkcə orta əsrlərdə dastanın yazıya köçürülməsi zamanı hansısa savadlı katibin onun ədəbi (poetik) formaya salmaq cəhdindən irəli gələn bir səy kimi qiymətləndirilməməlidir. Odur ki, şeir parçalarında qısa və uzunhecalı misraların bir-birini əvəzləməsi zamanı ritmik hissələrə ciddi sərhəd qoymaq olmur. Çünki burada heca qruplaşmalarının arasındakı ritmik pauzalar, onların müəyyən qayda əsasında növbələşməsi misra həcmlərində müxtəlifliyi arxa plana keçirir. Dədə Qorqud şeiri bir ədəbi ənənə kimi abidələrdəki poetik, texniki və üslubi vasitələrin davamçısıdır. Qətiyyətlə demək olar ki, 7-8 hecalı, onların əsasında formalaşmış 11 hecalı şeir şəkli, xüsusən 4+3 və 4+4+3 variantı türk dilinin tələffüz və ahəng xüsusiyyətindən, türk ruhundan və qanından yaradılmış ölçülərdir. Dədə Qorqud şeiri ilə eyni ədəbi ənənəyə əsaslanan abidələrdən biri "Divan" şeirləridir. Sübuta ehtiyacı olmayan bir həqiqətdir ki, "Divan" şeirləri qədim türk folkloru nümunələridir; təbii ki, bunlar heca vəznli şeirlərdir.

Qafiyə haqqında

Dədə Qorqud şeirində qafiyə vardır. Qeyd etməliyik ki, şeir sənəti kimi qafiyə də bəşəri poetik hadisədir. Qafiyənin türk şeirində tarixən hakim mövqe olmuşdur. O poetik nitqdə əsas, mühüm fikrin qüvvətləndirilməsinə xidmət etmiş, dinləyicinin diqqətini ona yönəldib poetik nitqin sərhəddini müəyyənləşdirmişdir; ifadəli-obrazlı vasitə kimi rol oynamış, şeirin səs gözəlliyini qaydaya salmışdır. Dədə Qorqud dastanında qafiyə ayrı-ayrı şeir misralarını bəndlərdə, bəndləri isə bütöv poetik əsərdə-tiraqalarda birləşdirmişdir. Digər türk eposlarında- "Manas", "Alpamıs" da olduğu kimi "Dədə Qorqud" da qafiyələr fel, xəbər şəkilçilərindən, fel formalarını təsdiq edən morfemlərdən ibarətdir.

Dədə Qorqud və sərbəst şeirimiz

Dədə Qorqud dastanlarındakı sərbəst şeiri (bəzən də deyildiyi kimi pərakəndə vəzni) heca vəznli şeirimizin sələfi hesab edirik və bunu dana bilmərik. heca vəznindən yeni bir məzmunlu sərbəstliyə meyli də bu vəzninin təsiri kimi qəbul etməliyik; bu şeirlər bu və ya digər dərəcədə heca vəzninin xüsusiyyətlərini əks etdirirlər. Müasir sərbəst şerimiz öz sələflərindən başlıca xüsusiyyət isə qeyd etdiyimiz kimi yeni məzmun və mündəricə məsələsidir. İkincisi isə Dədə Qorqud şeiri musiqili, improvizasiyalı şeirdir. Bu söyləmərin bir qütbündə Qopuz (Komuz)-saz və ifaçılıq məharəti dayanmışsa, digər qütbündə misra. vəzni təşkil elementlərin ilkin nümunələri (durğu, fonetik və sintaktik təkrarlar) dayanmışdır. Nəhayət, Dədə Qorqud şeirində heca vəzninin formalaşmasına, inkişafına güclü meyl özünü daha güclü göstərir. Xx əsrin Azərbaycan sərbəst şeiri isə qəliblənmiş, kanonlaşmış heca vəzninindən yeni məzmunlu sərbəstliyə meylin inikasıdır.

Kitabdakı illüstrasiyalar

  • Həsən Məmmədov Dədə Qorqud obrazında

Azərbaycan

  1. Dədə Qorqud (film, 1975)
  2. Kitabi Dədə Qorqud. Səkrəyin dastanı (film, 1990)
  3. Dədə Qorqud axtarışında (film, 2000)
  4. Dirsə xan oğlu Buğac boyu (film, 2000)
  5. Salur Qazanın evi talandığı boy (film, 2001)
  6. Kitabi Dədə Qorqud. Basat və Təpəgöz (film, 2003)
  7. Heydər Əliyev və "Kitabi Dədə Qorqud" (film, 2012)

Türkiyə

  1. Dede Korkut Hikayeleri (cizgi film):
  2. Dede Korkut Hikayeleri (film): , , ,
  • «Kitabi-Dədə Qorqudun tekstoloji tədqiqi» (monoqrafiya). Şamil Cəmşidov — Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud» dastanının Drezden nüsxəsi. Tərtib, müqəddimə və şərhlər. Əhməd Şmeydan (Berlin Universitetinin professoru).
  • Xalq mədəniyyətinin güzgüsü. «Kitabi-Dədə Qorqud» dastanı haqqında elmi-kütləvi kitabça. Azərbaycan, türk, rus, ingilis, alman, fransız, fars və ərəb dillərində. Bəkir Nəbiyev və Yaşar Qarayev — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud». Rəngli foto-albom. Müxtəsər mətn — (bir neçə dildə). Elçin Əfendiyev və Nazim İbrahimov.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud»un poetikası (monoqrafiya). Bəhlul Abdulla — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud» və qədim türk dastançılıq ənənələri. Elməddin Əlibeyzadə — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud» — tarixi semantika. Rüstəm Kamal — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud» və Azərbaycan folkloru. Oruc Əliyev — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud». Eposun tədqiqinə həsr edilmiş məqalələrdən seçmələr toplusu. Tərtib edən və redaktor Yaşar Qarayev — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
  • Ana dilimizin qədim abidəsi. Məqalələr toplusu. Tərtib edən və redaktor. A. Axundov — Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud» dastanının izahlı lüğəti. Müəlliflər kollektivi. Redaktor Ağamusa Axundov.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud» dastanının statistik təhlili. Redaktorlar Ağamusa Axundov və Məsud Mahmudov — Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud» dastanının dili. Əbdüləzəl Dəmirçizadə — Redaktor Bəkir Nəbiyev.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud» və qədim yunan dastanları. Əli Sultanlı — Redaktor Bəkir Nəbiyev.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud» (nəfis tərtibatda, latın əlifbası ilə, rəngli illüstrasiyalı elmi-tənqidi mətn) — Samət Əlizadə.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud» (rus dilində, Vasili Bartoldun tərcüməsində, 1951-ci il, Bakı nəşri).
  • «Oğuz qəhrəmanlıq dünyası» (Azərbaycan dilində) — Xalıq Koroğlu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud» — povest. Anar.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud»un poetikası (rus dilində). Kamil Vəliyev.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud»un biblioqrafiyası. — Kamil Vəliyev, H. Məmmədov.
  • «Sirr içində dastan və yaxud gizli Dədə-Qorqud» — Kamal Abdullayev — Azərbaycan Dövlət Dillər İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud» (məktəb kitabxanası seriyasından)— Şəmistan Mikayılov — Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud». Tofiq Hacıyev — Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud» (Tanrıçılıqdan islama) — Nizami Cəfərov — Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud»un leksikası — İsmayıl Məmmədov — Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud»un sintaksisi — Elmira Həsənova, Tofiq Hacıyev — Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud»da Naxçıvan yer adları — Səfərəli Babayev.
  • «Dədə Qorqud almanaxı» — (5 cildə).
  • Fərhad Zeynalov, Samət Əlizadənin tərtibində "Kitabi Dədə Qorqud": 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-03-04 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine. Bakı: "Qızıl Şərq" mətbəəsi, 1988.
  • Muharrem Erginin tertibinde "Dede Korkut Kitabı": 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-03-04 at the Wayback Machine. İstanbul: "Milli Eğitim Basımevi", 1969.
  • Muharrem Erginin tertibinde "Dede Korkut Kitabı": 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine. Ankara Üniversitesi Basimevi, 1964.
  • Ettore Rossi. Kitab-i Dede Qorqut: 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine, 2016-01-26 at the Wayback Machine. Biblioteca apostolica vaticana.
  • , Bakı, "Öndər nəşriyyat", 2004, 376 səh. ISBN 978-9952-416-08-2
  • Bakı, "Öndər nəşriyyat", 2004, 364 səh. ISBN 978-9952-416-13-9
  • Dədə Qorqud dastanları (uşaq və yeniyetmələr üçün). Parlaq İmzalar. Bakı, 2016. 264 səh. ISBN 978-9952-4940-1-3
  • "Kitabi-Dədə Qorqud" Baltik xalqlarının dillərində". Mahir Həmzəyev. Bakı, "Elm və təhsil" nəşriyyatı, 2017, 116 səh. ISBN 978-9952-8176-6-9
  • Məmməd İracoğlu. Dədə Qorqud şeri. Bakı. Çaşıoğlu.2000
  1. . 2005-05-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2005-05-25.
  2. . UNESCO. ich.unesco.org. İstifadə tarixi:29 noyabr 2018.
  3. --Dədə Qorqud kitabı ensiklopedik lüğət. “Öndər nəşriyyat”. Bakı-2004.
  4. Məmməd İracoğlu "Dədə qorqud şeri" Caşıoğlu nəşriyyatı, 2000. 86 səh
Vikianbarda Kitabi-Dədə Qorqud ilə əlaqəli mediafayllar var.
Vikisitatda Kitabi-Dədə Qorqud ilə əlaqədar sitatlar var.
Vikimənbədə Kitabi-Dədə Qorqud ilə əlaqəli məlumatlar var.
Mədəniyyət ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır.Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.

Kitabi-Dədə Qorqud
kitabi, dədə, qorqud, oğuz, türk, dastanı, kitabi, dədə, qorqud, səhifəsindən, istiqamətləndirilmişdir, məqalənin, bəzi, məlumatlarının, mənbəsi, göstərilməmişdir, daha, ətraflı, məlumat, üçün, məqalənin, müzakirə, səhifəsinə, baxa, məqaləyə, uyğun, formada, m. Kitabi Dede Qorqud Oguz turk dastani Dil Izle Redakte Kitabi Dede Qorqud sehifesinden istiqametlendirilmisdir Bu meqalenin bezi melumatlarinin menbesi gosterilmemisdir Daha etrafli melumat ucun meqalenin muzakire sehifesine baxa ve meqaleye uygun formada menbeler elave edib Vikipediyani zenginlesdire bilersiniz avqust 2021 Bu meqale Dede Qorqud dastani haqqindadir Diger menalar ucun Dede Qorqud deqiqlesdirme sehifesine baxin Kitabi Dede Qorqud Kitab i Dedem Qorqud ela lisan i taife i Oguzan Oguz tayfalarinin dilinde Dedem Qorqudun kitabi 1 Oguz turk dastani 2 Azerbaycan xalq edebiyyatinin en qedim yazili abidesi X XII esrler Kitabi Dede Qorqud Kitabi Dedem Qorqud Ala lisani tayfeyi oguzan Hekayeti Oguzname an Qazan bey ve qayriMuellif Qorqud AtaDil Oguz dilleriElektron versiya Elektron versiyaKitabi Dede Qorqud Vikimenbede Kitabi Dede Qorqud dastanlari ideya mezmunu tekrarolunmaz gozelliyi ile yuz illerdir ki dunya alimlerinin diqqet merkezindedir Eneneye gore Kitabi Dede Qorqud da dastanlarin muellifliyi Dede Qorquda aid edilir XIV esr tarixcilerinden Aybek ed Devadari ve Fezlullah Resideddin Dede Qorqudun Mehemmed peygember zamaninda yasadigini ve turkler terefinden elci sifetile onun yanina gonderildiyini yazmislar Dastanin muqeddimesinde de Dede Qorqudun Mehemmed Peygember zamaninda yasadigi qeyd edilir 3 Dastanlarin esas sujeti asagidaki on iki boyda eks olunmusdur Dirse xan oglu Bugacin boyu Salur Qazanin evinin yagmalandigi boy Bayburanin oglu Bamsi Beyrek boyu Qazan beyin oglu Uruz beyin dustaq oldugu boy Duxa Qoca oglu Deli Domrulun boyu Qanli Qoca oglu Qanturali boyu Qaziliq Qoca oglu Yeyneyin boyu Basat Tepegozu oldurduyu boy Bekil oglu Emranin boyu Salur Qazan dustaq olub oglu Uruz cixardigi boy Ic Oguza Dis Oguz asi olub Beyrek olduyu boy 2017 ci ilde Dede Qorqud irsi Dastan medeniyyeti xalq nagillari ve musiqisi UNESCO nun Qeyri maddi medeni irs siyahisina daxil edilmisdir 4 Mundericat 1 Dede Qorqud 2 Boylarinda mifoloji dunyagorusu 3 Kitabda eks olunan adet eneneler 3 1 Dogum merasimi 4 Toy merasimleri 4 1 Yas merasimleri 5 Ilkin tercume 6 Oguzlarin arasinda 7 Kitabin movzusu 8 Kitabda yaradilan sexsler 9 Dede Qorqud Seri 9 1 Kitabin annotasiyasi 9 2 Varislik enenesi 9 3 Vezn haqqinda qisa sohbet 9 4 Qafiye haqqinda 9 5 Dede Qorqud ve serbest seirimiz 9 6 Kitabdaki illustrasiyalar 10 Sekiller 11 Filmoqrafiya 11 1 Azerbaycan 11 2 Turkiye 12 Haqqinda yazilanlar 13 Istinadlar 14 Hemcinin bax 15 Xarici kecidlerDede Qorqud RedakteKokleri mifoloji dunyagorusune gedib cixan Dede Qorqud dastanlari b e XI yuzilliyinde Kitabi Dedem Qorqud adi altinda yaziya alinmis elimizde olan nusxeler ise XV esrde uzu kocurulmus elyazmalaridir Abideni ilk defe tedqiqata celb etmis alman serqsunasi Fridrix fon Ditsin fikrine gore buradaki bezi mifoloji sujetler meselen Tepegoz sujeti qedim Yunanistanda yaranmis analoji sujetlere qida vermisdir Kitabi Dede Qorqud daki Tepegoz obrazi Homerin Odisseya dastanindaki Polifem obrazi ile muqayisede daha qedimdir Indiyedek Kitabi Dede Qorqud un iki elyazmasi melumdur Bunlardan biri alman serqsunasi F fon Dits terefinden Istanbuldan Almaniyaya aparilmis ve Drezden seherinin kitabxanasina bagislanmis bir muqeddime ve on iki boydan dastandaki ayri ayri ehvalatlar boy adlanir ibaret olan Drezden nusxesi o biri ise XX esrin 50 ci illerinde Vatikanda tapilmis bir muqeddime ve alti boydan ibaret nusxedir Kitabin fransizca nesri Elme XIX esr den melum olan Kitabi Dede Qorqud un helelik iki elyazma nusxesi Drezden ve Vatikan melumdur Drezden nusxesi 5 uzerinde sonradan Kitabi Dede Qorqud ela lisani taifeyi oguzan Oguz tayfalari dilinde Dedem Qorqud kitabi yazilmisdir ve yeni bir nuxsesi sureti esasi 1556 ci ilde qoyulmus Drezdendeki Kral Kitabxanasindan alinib 1972 ci ilin avqustunda Bakiya getirilib Azerbaycan Elmler Akademiyasina verilib ve Elyazmalar Institutunda daha tefsilatli tedqiq olunmusdur Bu nusxe muqeddime ve 12 boydan Vatikan nusxesi 6 Boylarinda mifoloji dunyagorusu RedakteDede Qorqud dastanlarinin bir sira boylarinda mifoloji dunyagorusunun izlerine rast gelmek mumkundur Meselen Deli Domrul boyunda olum kultunun eski qaliqlari ve bunun dastanin yaziya alindigi dovrun dini goruslerine gore menalandirilmasi ozune yer tapmisdir Buradaki Ezrayil obrazi dastanin bir cox basqa boylarinda oldugu kimi esere islamin qebulundan sonra artirilmis ve eposun umumi ruhuna uygunlasdirilmisdir Bu cehetine gore hemin boy olub dirilen tanrilar haqqinda qedim sumer babil misir efsane ve mifleri ile seslesir Dede Qorqud boylarinin esas mahiyyetini yurdun ve xalqin qorunmasi xeyir quvveleri temsil eden qedim oguzlarin yadelli isgalcilara ser quvvelere qarsi olum dirim savasi oz ehemiyyetini indi de itirmeyen bir cox exlaqi didaktik gorusler teskil edir Kecen yuzilliyin 50 ci illerinde sovet totalitar rejiminin ideoloji basqisi altinda Dede Qorqud eposu milli edaveti qizisdiran bir edebi abide kimi qadagan edilmis yalniz 60 ci illerin evvellerinde beraet ala bilmisdir Kitabda eks olunan adet eneneler RedakteHer bir xalqin adet enene sistemi cox rengareng olmaqla ozunde xalqin gundelik heyatinda onemli yer tutan hadiselerde meselen mustuluqisteme elopme qurbankesme yuxuyozma ve s eks etdirir Adet enenelerin oyrenilmesinde menbelerden biri de Kitabi Dede Qorqud hesab olunur Kitabi Dede Qorqud da eks olunan adet enenelerin ekseriyyeti muasir dovrde hec bir deyisiklik etmeden istifade olunur Dogum merasimi Redakte Insanoglu yarandigi gunden onun en ali meqsedi nesil artirmaq ve yetisdirmekdir Kitabi Dede Qorqud daki Oguz tayfalarida nesil artirmaga boyuk onem vermisler Dastanda bele bir hisseye rast gelinir Bele ki ovladli sexsleri qizili ag rengli otaga devet etmis ovladlari olmayanlari ise qara otaqda oturtmuslar ki Allah Taala qargiyibdir biz dexi qargayiz Dogum merasimleri icerisinde Ad qoyma merasimi movcuddur Kitabi Dede Qorqud dastaninda ad qoyan sexs el agsaqqali hesab olunan Dede Qorquddur Dastanda adlar adeten gencin gosterdiyi huner ile elaqeli olur Bu o demekdir ki usaq doguldugu an ona ad qoyulmur Yalniz insiasiya merhelesinden sonra ona ad verilir Bunu Dastan in birinci ucuncu ve sekkizinci boylarinda gormek olar Mes Bugac Basat ve s hunerleri ile ad qazanan sexslerdir 7 Toy merasimleri RedakteToy Kitabi Dede Qorqud da eks olunan adetlerden biridir Besikkertme adetine Dastanda rast gelinir Bayandir xanin meclisinde butun beylet el acib Baybore bey ucun oglan dileyeyende Baybore bey onlardan qiz ucun dua etmelerini istemisdi Beylerin duasindan sora Baybican deyir ki Eger menim oglum olsa Bayborenin qizi ile evlendireceyem Valideynleri sag iken ovladlarini gormek arzusu Dastanda oz eksini tapir Altinci boyda Qanli Qoca evlendirmek istediyi ogluna deyir Yaranlar atem oldi men qaldim Yerin yurdum tutdun Yarinki gun men olem oglum qala Bundan yegregi yoxdur ki gozum gorerken ogul gel seni evereyim 7 Yas merasimleri Redakte Eski dunyagorusune uygun olaraq yaranan adetlerinden biride yas merasimi ile elaqeli adet enenelerdir Yas merasiminde dunyani deyisen sexsin arxasinda qoydugu agri ile siven qoparilir agilar deyilir Kitabi Dede Qorqud da bu cur agilara sivenlere rast gelirik Bamsi Beyrek boyunda deyilir Beyrek kafirlere esir duserken adaxlisi Banicicek siven qoparir zar zar aglayir Vay al duvagin yiyesi vay alnim basim umuri 7 Ilkin tercume Redakte Kitabi Dedem Qorqud eposunun bize gelib catmis elyazma nusxelerinin kocurulme tarixi XVI esr kimi mueyyen edilir Boylarda orta esrler dastanlarimiz kimi nesr ve seir parcalari novbelesse de hemin seir parcalari orta esrlerin poetika qanunlarina az uygun gelir Bezi tedqiqatcilarin fikrince Kitabi Dede Qorqud da vaxtile bezi diger qedim turk dastanlari kimi basdan basa seirle yaradilmis sonra ise yaddaslarda yalniz esas motivleri qaldigindan yaziya kocurulerken nesrle berpa edilmisdir Abide haqqinda ilk defe alman alimi F Dits melumat vermis ve Tepegoz boyunu alman diline tercumesi ile derc etdirmisdir 1815 T Noldeke eseri Drezden nusxesi esasinda capa hazirlamaq istemisdir V V Bartold 1894 1904 cu illerde eserin 4 boyunu rus diline cevirerek cap etdirmisdir O 1922 ci ilde dastanin tam tercumesini basa catdirmisdir hemin tercume 1950 ci ilde Bakida H Arasli ve M Tehmasibin redaktesi ile 1962 ci ilde ise Moskvada nesr olunmusdur Oguzlarin arasinda Redakte1952 ci ilde E Rossi Vatikan kitabxanasinda eserin yeni bir nusxesini tapib italyanca tercumesi ile birlikde nesr etdirmisdir Kitabi Dede Qorqud Turkiyede ilk defe 1916 ci ilde Kilisli Muellim Rifet Azerbaycanda ise 1939 cu ilde akademik H Arasli terefinden nesr olunmusdur Sonralar eser ingilis alman ve fars dillerine tercume edilmis Ingilterede Isvecrede Amerika Birlesmis Statlari nda ve Iranda capdan cixmisdir 1951 ci ilde Kitabi Dede Qorqud Azerbaycanda ve Turkmenistanda xalq dusmeni elan edilerek oxunmasi yasaqlanmisdi Inkisaf etmis Sosializm cemiyyetinde feodalizm dovrunden qalmis senet numunesine yer tapilmadi Azerbaycanda 1957 ci Turkmenistanda 1980 ci ilde beraet qazanmisdir Azerbaycan Respublikasinin Kitabi Dede Qorqud un 1300 illik yubileyine hesr olunmus markalariKitabin movzusu Redakte Kitabi Dede Qorqud dastanlari XI XII esrlerde ve daha evveller Azerbaycanda bas vermis hadiselerle seslesir Dastandaki hadiselerin ekseriyyeti Demirqapi Derbend Berde Gence Deresam Elince Qaradag Goyce golu Qaracuq dagi ve s yerlerde cereyan edir Kitabi Dede Qorqud u yaziya kocuren sexs Dede Qorqudu bu dastanlarin yaradicisi hem de istirakcisi kimi teqdim edir Bayat elinden cixmis bu bilicini oguzun muskul meselelerini hell ederek gelecekden bele xeber verdiyini gosterir Bezi melumatlara gore Dede Qorqudun mezari Derbendde yerlesir XVII esrin gorkemli seyyahlari olan Ovliya Celebi 8 ve Adam Olearinin 9 Seyahetname lerinde bu fakta rast gelmek olar 10 Kitabda yaradilan sexsler Redakte Kitabi Dede Qorqud boylarinda Dede Qorqud sucaet gosteren igidlere ad qoyur cetin zamanlarda xalqin komeyine gelir mudrik meslehetleri ile onlara yol gosterir Dede Qorqud adi eyni zamanda qopuzla elaqedardir Dastanlarda oguzun yasli Qazan xan Dirse xan Qaziliq Qoca Bekil Baybecan Aruz Qaragune ve genc Beyrek Uruz Basat Yeynek Segrek Qarabudaq Emran nesle mensub qehremanlarindan sohbet acilir Qehremanliq ruhu abidenin esas qayesini teskil edir Kitabi Dede Qorqud yarandigi dovrun adet eneneleri koceri heyat terzi ve s haqqinda tarixi etnoqrofik melumatla zengindir Kitabi Dede Qorqud qadina yuksek munasibeti ile secilir Eposun qehremanliq ruhu qadin obrazlarinin davranislarinda da aydin gorunur Dastanda ana obrazi xususile diqqeti celb edir O veten remzi kimi umumilesdirilir ana haqqi Tanri haqqi kimi qiymetlendirilir Azerbaycan xalq bedii tefekkurunun abidesi olan Kitabi Dede Qorqud dastanlarinin poetik dili bedii tesvir vasiteleri ile zengindir Onlarda xalq dilinin inceliklerinden atalar sozu mesel ve idiomatik ifadelerinden bol bol meharetle istifade olunmusdur Kitabi Dede Qorqud Azerbaycan turkcesinin tarixini oyrenmek baximindan zengin menbedir Teqibler ve Kitabi AZERBAYCAN RESBUBLIKASI SS dovrunde olarken yasaqlanibDede Qorqud Seri RedakteDede Qorqud seiri Muellif ler Memmed Iracoglu EliyevJanr Edebiyyyat tarixiOrijinalin dili Azerbaycan diliOlke AzerbaycanNesriyyat Casioglu Nesr 2000Tiraj 500Elektron versiya Elektron versiya Kitabin annotasiyasi Redakte Eserde turk xalqlarinin seir senetinin inkisafina sebeb olmus ritmik sintaktik psixoloji paraleller onlarin uze cixardigi qedim poetik texniki ve uslubi vasitelerin rolundan danisilmis Dede Qorqud seirinin arxaik ritmvasiteleri heca veznli seirin tesekkulunde ritmik qruplarin durgularin yaranmasi inkisafi onlarin simmetrik ve asimmetrik duzulus xususiyyetleri genis izah edilmisdir Maraq doguran cehetlerinden biri de Dede Qorqud seiri ile qedim turk seirinde xususile Orxan Yenisey uygur abidelerinden uzu bu yana metnlerde istifade edilmis poetik ve uslubi vasitelerin muqayiseli tehlile celb edilmesidir Varislik enenesi Redakte Dede Qorqud serinin ritm melodik esaslari bir sira xalqlarin qedim poeziyasinin tesekkulune sebeb olmus paralelizm sintaktik ve psixoloji problemi ile bagli olmusdur Bezen de parallelism mus membrorum adlandirilan qurulusun iki bolumlu novu demek olar ki ekser dunya xalqlarinin seiri ucun xarakterik olmus bunu meydana getiren ise formal cehetlerden cox daxili menadan dogan netice olmusdur Bu ise seirde ilkin ritmve melodizm esasini eyni zamanda seirin vezn esasini bunovresi rolunu oynamisdir Qedim turklerin bize gelib catmis muasir turkdilli xalqlarin helelik ilk medeniyyet ve dil abideleri kimi teqdim etdiyimiz Orxan Yenisey metnlerindeki seir parcalari da bir sira dunya xalqlarinin serini uze cixaran sintaktik paralelizmle bagli olmusdur Mehz Dede Qorqud seiride Manas Alpamis kimi bu varislik enenesine sadiq qalmis bunlar ise ozluyunde umumturk seirinin vezn esaslarinin onda ozunu tezahur etdiren poetik texniki vasitelerin en baslicasi ise bezi dil uslub cehetlerinin umumi prinsiplerinin islenilib hazirlanmasina komek edir Mehz bu usul qedim turk seirinde esas poetik uslub ve texniki vasite olmaqla ekser seir parcalarinin misralarin emele gelmesini sertlendirir Vezn haqqinda qisa sohbet Redakte Dede Qorqud seirinde heca veznli seirin esasini teskil eden durgu qruplasmalarinin erken tesekkulu olduqca maraqli hadisedir Bu tekce orta esrlerde dastanin yaziya kocurulmesi zamani hansisa savadli katibin onun edebi poetik formaya salmaq cehdinden ireli gelen bir sey kimi qiymetlendirilmemelidir Odur ki seir parcalarinda qisa ve uzunhecali misralarin bir birini evezlemesi zamani ritmik hisselere ciddi serhed qoymaq olmur Cunki burada heca qruplasmalarinin arasindaki ritmik pauzalar onlarin mueyyen qayda esasinda novbelesmesi misra hecmlerinde muxtelifliyi arxa plana kecirir Dede Qorqud seiri bir edebi enene kimi abidelerdeki poetik texniki ve uslubi vasitelerin davamcisidir Qetiyyetle demek olar ki 7 8 hecali onlarin esasinda formalasmis 11 hecali seir sekli xususen 4 3 ve 4 4 3 varianti turk dilinin teleffuz ve aheng xususiyyetinden turk ruhundan ve qanindan yaradilmis olculerdir Dede Qorqud seiri ile eyni edebi eneneye esaslanan abidelerden biri Divan seirleridir Subuta ehtiyaci olmayan bir heqiqetdir ki Divan seirleri qedim turk folkloru numuneleridir tebii ki bunlar heca veznli seirlerdir Qafiye haqqinda Redakte Dede Qorqud seirinde qafiye vardir Qeyd etmeliyik ki seir seneti kimi qafiye de beseri poetik hadisedir Qafiyenin turk seirinde tarixen hakim movqe olmusdur O poetik nitqde esas muhum fikrin quvvetlendirilmesine xidmet etmis dinleyicinin diqqetini ona yoneldib poetik nitqin serheddini mueyyenlesdirmisdir ifadeli obrazli vasite kimi rol oynamis seirin ses gozelliyini qaydaya salmisdir Dede Qorqud dastaninda qafiye ayri ayri seir misralarini bendlerde bendleri ise butov poetik eserde tiraqalarda birlesdirmisdir Diger turk eposlarinda Manas Alpamis da oldugu kimi Dede Qorqud da qafiyeler fel xeber sekilcilerinden fel formalarini tesdiq eden morfemlerden ibaretdir Dede Qorqud ve serbest seirimiz Redakte Dede Qorqud dastanlarindaki serbest seiri bezen de deyildiyi kimi perakende vezni heca veznli seirimizin selefi hesab edirik ve bunu dana bilmerik heca vezninden yeni bir mezmunlu serbestliye meyli de bu vezninin tesiri kimi qebul etmeliyik bu seirler bu ve ya diger derecede heca vezninin xususiyyetlerini eks etdirirler Muasir serbest serimiz oz seleflerinden baslica xususiyyet ise qeyd etdiyimiz kimi yeni mezmun ve munderice meselesidir Ikincisi ise Dede Qorqud seiri musiqili improvizasiyali seirdir Bu soylemerin bir qutbunde Qopuz Komuz saz ve ifaciliq mehareti dayanmissa diger qutbunde misra vezni teskil elementlerin ilkin numuneleri durgu fonetik ve sintaktik tekrarlar dayanmisdir Nehayet Dede Qorqud seirinde heca vezninin formalasmasina inkisafina guclu meyl ozunu daha guclu gosterir Xx esrin Azerbaycan serbest seiri ise qeliblenmis kanonlasmis heca veznininden yeni mezmunlu serbestliye meylin inikasidir 11 Kitabdaki illustrasiyalar RedakteSekiller Redakte Hesen Memmedov Dede Qorqud obrazinda Filmoqrafiya RedakteAzerbaycan Redakte Dede Qorqud film 1975 Kitabi Dede Qorqud Sekreyin dastani film 1990 Dede Qorqud axtarisinda film 2000 Dirse xan oglu Bugac boyu film 2000 Salur Qazanin evi talandigi boy film 2001 Kitabi Dede Qorqud Basat ve Tepegoz film 2003 Heyder Eliyev ve Kitabi Dede Qorqud film 2012 Turkiye Redakte Dede Korkut Hikayeleri cizgi film Tam Izle Dede Korkut Hikayeleri film Bamsi Beyrek Deli Dumrul Salur Kazan tutsak duser Uruz tutsak dusunceHaqqinda yazilanlar Redakte Kitabi Dede Qorqudun tekstoloji tedqiqi monoqrafiya Samil Cemsidov Fuzuli adina Elyazmalar Institutu Kitabi Dede Qorqud dastaninin Drezden nusxesi Tertib muqeddime ve serhler Ehmed Smeydan Berlin Universitetinin professoru Xalq medeniyyetinin guzgusu Kitabi Dede Qorqud dastani haqqinda elmi kutlevi kitabca Azerbaycan turk rus ingilis alman fransiz fars ve ereb dillerinde Bekir Nebiyev ve Yasar Qarayev Nizami adina Edebiyyat Institutu Kitabi Dede Qorqud Rengli foto albom Muxteser metn bir nece dilde Elcin Efendiyev ve Nazim Ibrahimov Kitabi Dede Qorqud un poetikasi monoqrafiya Behlul Abdulla Nizami adina Edebiyyat Institutu Kitabi Dede Qorqud ve qedim turk dastanciliq eneneleri Elmeddin Elibeyzade Nizami adina Edebiyyat Institutu Kitabi Dede Qorqud tarixi semantika Rustem Kamal Nizami adina Edebiyyat Institutu Kitabi Dede Qorqud ve Azerbaycan folkloru Oruc Eliyev Nizami adina Edebiyyat Institutu Kitabi Dede Qorqud Eposun tedqiqine hesr edilmis meqalelerden secmeler toplusu Tertib eden ve redaktor Yasar Qarayev Nizami adina Edebiyyat Institutu Ana dilimizin qedim abidesi Meqaleler toplusu Tertib eden ve redaktor A Axundov Nesimi adina Dilcilik Institutu Kitabi Dede Qorqud dastaninin izahli lugeti Muellifler kollektivi Redaktor Agamusa Axundov Kitabi Dede Qorqud dastaninin statistik tehlili Redaktorlar Agamusa Axundov ve Mesud Mahmudov Nesimi adina Dilcilik Institutu Kitabi Dede Qorqud dastaninin dili Ebdulezel Demircizade Redaktor Bekir Nebiyev Kitabi Dede Qorqud ve qedim yunan dastanlari Eli Sultanli Redaktor Bekir Nebiyev Kitabi Dede Qorqud nefis tertibatda latin elifbasi ile rengli illustrasiyali elmi tenqidi metn Samet Elizade Kitabi Dede Qorqud rus dilinde Vasili Bartoldun tercumesinde 1951 ci il Baki nesri Oguz qehremanliq dunyasi Azerbaycan dilinde Xaliq Koroglu Kitabi Dede Qorqud povest Anar Kitabi Dede Qorqud un poetikasi rus dilinde Kamil Veliyev Kitabi Dede Qorqud un biblioqrafiyasi Kamil Veliyev H Memmedov Sirr icinde dastan ve yaxud gizli Dede Qorqud Kamal Abdullayev Azerbaycan Dovlet Diller Institutu Kitabi Dede Qorqud mekteb kitabxanasi seriyasindan Semistan Mikayilov Azerbaycan Elmi Tedqiqat Pedaqoji Institutu Kitabi Dede Qorqud Tofiq Haciyev Mehemmed Emin Resulzade adina Baki Dovlet Universiteti Kitabi Dede Qorqud Tanriciliqdan islama Nizami Ceferov Mehemmed Emin Resulzade adina Baki Dovlet Universiteti Kitabi Dede Qorqud un leksikasi Ismayil Memmedov Mehemmed Emin Resulzade adina Baki Dovlet Universiteti Kitabi Dede Qorqud un sintaksisi Elmira Hesenova Tofiq Haciyev Mehemmed Emin Resulzade adina Baki Dovlet Universiteti Kitabi Dede Qorqud da Naxcivan yer adlari Sefereli Babayev Dede Qorqud almanaxi 5 cilde Ferhad Zeynalov Samet Elizadenin tertibinde Kitabi Dede Qorqud I hisse Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine II hisse Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine III hisse Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine IV hisse Arxivlesdirilib 2016 03 04 at the Wayback Machine V hisse Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine VI hisse Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine VII hisse Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine VIII cild Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine Baki Qizil Serq metbeesi 1988 Muharrem Erginin tertibinde Dede Korkut Kitabi I hisse Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine II hisse Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine III hisse Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine IV hisse Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine V hisse Arxivlesdirilib 2016 03 04 at the Wayback Machine Istanbul Milli Egitim Basimevi 1969 Muharrem Erginin tertibinde Dede Korkut Kitabi I hisse Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine II hisse Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine III hisse Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine IV hisse Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine V hisse Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine Ankara Universitesi Basimevi 1964 Ettore Rossi Kitab i Dede Qorqut I parte Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine II parte Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine III parte Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine IV parte Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine V parte Arxivlesdirilib 2016 01 26 at the Wayback Machine Biblioteca apostolica vaticana Kitabi Dede Qorqud Esil ve sadelesdirilmis metnler Baki Onder nesriyyat 2004 376 seh ISBN 978 9952 416 08 2 Dede Qorqud Kitabi Ensiklopedik luget Baki Onder nesriyyat 2004 364 seh ISBN 978 9952 416 13 9 Dede Qorqud dastanlari usaq ve yeniyetmeler ucun Parlaq Imzalar Baki 2016 264 seh ISBN 978 9952 4940 1 3 12 Kitabi Dede Qorqud Baltik xalqlarinin dillerinde Mahir Hemzeyev Baki Elm ve tehsil nesriyyati 2017 116 seh ISBN 978 9952 8176 6 9 Memmed Iracoglu Dede Qorqud seri Baki Casioglu 2000Istinadlar Redakte BSE 1970 Kitabi dede Korkud 2005 05 25 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2005 05 25 Oguzskij epos Kitabi dede Korkud Qedim edebiyyat Heritage of Dede Qorqud Korkyt Ata Dede Korkut epic culture folk tales and music UNESCO ich unesco org Istifade tarixi 29 noyabr 2018 Mscr Dresd Ea 86 Vat turc 102 1 2 3 http web2 anl az 81 read page php bibid 54510 amp pno 50 seh 286 seh 274 Dede Qorqud kitabi ensiklopedik luget Onder nesriyyat Baki 2004 Memmed Iracoglu Dede qorqud seri Casioglu nesriyyati 2000 86 seh Dede Qorqud dastanlariHemcinin bax RedakteKoroglu Esli ve Kerem Dastani Ehmed Herami Kitabi Dede Qorqud un Ucuncu Gunbed Elyazmasi Vikianbarda Kitabi Dede Qorqud ile elaqeli mediafayllar var Vikisitatda Kitabi Dede Qorqud ile elaqedar sitatlar var Vikimenbede Kitabi Dede Qorqud ile elaqeli melumatlar var Xarici kecidler RedakteTogrul Nerimanbeyovun memorial Dede Qorqud sergisi Dede Qorqud Ensiklopediyasi Kitabi dede Qorqud dastaninin 1300 illik yubileyi uzre Dovlet Komissiyasinin tedbirler plani haqqinda e qanun az olu kecid azerb Lewis Geoffrey Ed 1974 The Book of Dede Korkut Harmondsworth Penguin pp 20 21 Dede Qorqud elmi edebi toplu azerb Bitmish Radio Arxivlesdirilib 2019 06 02 at the Wayback Machine Season 1 Dirse xanin oglu Bugacin boyu Arxivlesdirilib 2019 06 02 at the Wayback Machine Medeniyyet ile elaqedar bu meqale qaralama halindadir Meqaleni redakte ederek Vikipediyani zenginlesdirin Menbe https az wikipedia org w index php title Kitabi Dede Qorqud amp oldid 5975663, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.