fbpx
Wikipedia

II Mehmed

Bu məqalənin sonunda mənbə siyahısı var, ancaq mətndaxili mənbələr heç və ya kifayət qədər istifadə edilmədiyi üçün bəzi məlumatların mənbəsi bilinmir. Lütfən mənbələri uyğun şəkildə mətnin daxilində yerləşdirərək məqalənin təkmilləşdirilməsinə kömək edin.

II Mehmed və ya Fateh Sultan Mehmed (Osmanlı türkcəsi: السلطان الغازي محمد الثاني الفاتح, Mehmed-i Sani;30 mart 1432,Ədirnə3 may 1481,Gebze[d],Kocaeli vilayəti) — 7. Osmanlı padşahı. II Mehmed, 21 yaşında İstanbulu fəth edərək 1000 illik Bizans imperiyasına son verdi və bu hadisə bir çox tarixçi tərəfindən Orta Çağın sonu Yeni Çağın başlanğıcı olaraq qəbul edildi. Fəthdən sonra Fəthin Atası mənasını verən "Əbül-Fəth" (Osmanlı türkcəsi ilə ابو الفتح), daha sonrakı dövrlərdə isə "Çağ Açan Hökmdar" və "Kayser-i Rum" (Roma imperatoru, Osmanlı türkcəsi: قیصر روم) ünvanları ilə anıldı.

II Mehmed
السلطان الغازي محمد الثاني الفاتح
Sələfi II Murad
Xələfi II Murad
Sələfi II Murad
Xələfi II Bəyazid
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi
Doğum yeri Ədirnə, Osmanlı imperiyası
Vəfat tarixi (49 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
Atası II Murad
Anası Hüma Xatun
Həyat yoldaşı
Uşaqları II Bəyazid
Şahzadə Mustafa
Şahzadə Cem
Gövhər Sultan
Ayşə Sultan

Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Fateh, İslam Peyğəmbəri Məhəmmədin bir hədisinə nail olduğu üçün indiki vaxtda Türkiyəİslam dünyasının geniş bir hissəsində "qəhrəman" olaraq qəbul edilməkdədir.

Mündəricat

Şahzadəliyi və ilk səltənəti

30 mart 1432-ci ildə bazar günü şəfəq vaxtında Ədirnədə dünyaya gəlmişdir. II Muradın dördüncü oğludur. Anası Hüma Xatun, tarixçi Babinger və yazar Lord Kinross'a görə müsəlman olmayan bir kölədir. Mehmed iki yaşına qədər Ədirnədə qaldıqdan sonra 1434-cü ildə süd anası və böyük qardaşı Ələddin ilə birlikdə 14 yaşındakı böyük qardaşı Əhmədin Rum sancaqbəyi olduğu Amasyaya göndərildi. Burada böyük qardaşı Əhmədin erkən yaşda ölməsi üzərinə Mehmed altı yaşında Rum sancaqbəyi oldu. Digər böyük qardaşı Ələddin isə Manisada Saruhan sancaqbəyi oldu. İki il sonra ataları Sultan Muradın təlimatıyla iki qardaş yer dəyişdirdilər və Mehmed Saruhan sancaqbəyi oldu. Həmin ilin sonlarında böyük qardaşı olan Amasiya sancaqbəyi Şahzadə Ələddin Əlinin vəfat etməsi ilə taxtın yeganə varisi oldu. Taxtdan çəkilməyi planlaşdıran atası Sultan Murad 1444-cü ilin yazında onu Manisadan yanına gətirtdi. 12 iyun 1444-cü ildə Ədirnədə Macar kralı, Serb hakimi və Yanoş Hunyadi ilə bağlanan sülh müqaviləsinin müzakirələrində iştirak etdi. Ardından Sultan Murad oğlu Şahzadə Mehmedi taxt naibi elan edərək Anadoluya keçdi və iyul ayında Yenişəhərdə Qaramanoğulları ilə əhdnamə imzaladı. Burdan döndükdən sonra avqust ayında Bursanın Qaracabəy ordugahında bütün qapıqulu əsgəri və paşaların önündə taxtı rəsmi olaraq oğlu Mehmedə təhvil verdiyini elan etdi. Özü isə Bursa yaxınlığında, ətrafındakı din adamları ilə birlikdə siyasətdən uzaq bir həyata başladı. Dövlətin hələ 12 yaşında olan təcrübəsiz bir şahzadənin əlinə buraxılması daxildə və xaricdə böyük böhranlara səbəb oldu. BalkanlardaAnadoluda Sultan Murad dövründə ələ keçirilən torpaqlar boşaldıldı. Belə ki, 1440-cı ildə tamamilə fəth olunan Serbiya hakimliyi keçmiş sahibi Corc Brankoviçə təhvil verilmiş, Valaxiya çarlığı üzərindəki macar təzyiqi artmışdı. Anadoluda isə Konyanın Beyşəhər, Akşəhər, Seydişəhər və Oxluqhisarı kimi şəhərləri Qaramanoğullarına ilhaq edilmişdi. Cənubi Albaniyada İsgəndər bəy rəhbərliyində başlayan üsyan getdikcə güclənmişdi. 1443-cü ilin qışında düşmənlə birləşərək Sofyada özlərinə rəhbər seçən bolqarlar belə artıq siyasi rəqibə çevrilmişdi. Ədirnədə bağlanan 10 illik sülhün şərtlərini pozan macarlar isə artıq yeni bir səlib yürüşünü planlaşdırır və bu dəfə Qaramanoğullarını da öz sıralarına çəkmişdilər.

Sultan Mehmed eyni zamanada böyük bir daxili böhranla da qarşı-qarşıya qalmışdı. Həmin ilin yayında paytaxtda paşalar arasındakı rəqabət və çəkişmə, Ədirnədə qorxuya düşən əhalinin Anadoluya köç etməsi, qanlı hürufi ayaqlanması (22 sentyabr 1444) və Ədirnəni yerlə-yeksan edən böyük yanğın daxili böhranın başlıca səbəbləri olmuşdu. Kiçik yaşdakı padşah vəziyyəti ələ ala bilmirdi. Sultan Murad dövləti daha çox qocaman vəziri Çandarlı Xəlil Paşaya təhvil vermişdi. Ancaq digər dövlət adamları, xüsusilə də Çandarlı Xəlil Paşanın keçmiş rəqibi Rumeli bəylərbəyi Şahabəddin Paşa ilə Sultan Mehmedin lələləri Nişançı İbrahim Əfəndi və Zağanos Paşa Çandarlıya qarşı gənc sultanın ətrafında toplanmışdı. Həmin ilin yayında Bizansın himayəsində olan Osmanlı şahzadəsi Orxan Çələbi taxtı ələ keçirmək üçün Konstantinopoldan yola düşmüş, özünə tərəfdar toplaya bilməyib yenidən Konstantinopola qaçmışdı.

II Varna döyüşü

Səlib ordusu 18-22 sentyabrda Dunay çayını keçdi. Bu orduda ən önəmli düşmən isə Valaxiya çarlığı idi. Xüsusi hazırlanan bir donanma isə İstanbul boğazına gəlmiş, Anadoludan gələ biləcək hər hansı bir dəstəyin qarşısını almışdı. Çandarlı Xəlil Paşa və tərəfdarları isə Sultan Muradın yenidən dövlət idarəsinə gəlməsini istəyirdi. Bursaya göndərilən Qəssabzadə Mahmud bəyin təkidləri nəticəsində Sultan Murad dərviş həyatına son qoyub Ədirnəyə gəldi. Şahabəddin Paşa və Zağanos Paşa II Mehmedi ordunun başına gətirmək və atasını Ədirnədə saxlamaq istəyirdi. Nəticədə Sultan Murad idarəsindəki Osmanlı ordusu səlib ordusu ilə Varnada qarşılaşdı və səlibçilər məğlub edildilər. Çandarlı Xəlil Paşa, Varna qələbəsindən sonra yenidən siyasi gücünü qazanan Sultan Muradı əsl padşah olaraq görür, onun yenidən dövlət idarəsinə gəlməsi üçün fəaliyyətə başlamışdı. Sultan Murad isə dövlətdə ikibaşlılıq yaratmamaq üçün oğlunu taxtdan endirmədi və Ədirnədə bir neçə gün qaldıqdan sonra Manisaya çəkildi. Gənc sultanın Konstantinopolu işğal etmək planları Bizansserbləri qorxutduğu qədər QaramanKastamonu bəylərini də narahat edirdi. Bu səbəblə Manisada olan Sultan Murada elçilər göndərərək gənc sultandan şikayətlənmiş, Sultan Murad isə oğlunu və onu təşviq edən vəzirləri danlayaraq vəziyyəti sakitləşdirmişdi.

Manisa dövrü

Yeniçərilərə arxalanan Çandarlı Xəlil Paşa, Sultan Muradı taxta geri qaytarmaq üçün fəaliyyətlərini sürətləndirdi. Sultan Murad da oğlunu taxt mübarizəsinə qurban verməmək və vətəndaş müharibəsinin qarşısını almaq üçün hakimiyyəti ələ almaq fikrinə düşmüşdü. O əsnada Ədirnədə böyük bir yeniçəri ayaqlanması baş verdi. Tarixdə baş verən ilk böyük həcmli yeniçəri üsyanı olan Buçuktəpə üsyanında yeniçərilər, II Mehmedin sarayında gizlənən Şahabəddin Paşanın sarayını ələ keçirib yağmaladı. Üsyançıların bir hissəsinin Konstantinopolda olan Orxan Çələbini dəstəkləməsi və onu taxta dəvət etməsi vəziyyəti daha da ağırlaşdırdı. Üsyan yeniçərilərə paylanan ülufələrin artırılması və tabe olmayanların əhalinin də yardımıyla edam edilməsi ilə yatırıldı. Beləliklə, II Mehmedin dövləti idarə edə bilmədiyi ortaya çıxdı. Çandarlının göndərdiyi gizli məktubla 5 may 1446 tarixində yola çıxan Sultan Murad Ədirnədəki üsyan səbəbilə bir müddət Bursada gözlədi və avqust ayında Ədirnəyə gələrək yeniçərilərin dəstəyi ilə yenidən taxt çıxdı. II Mehmed isə dərhal Manisaya göndərildi. Zağanos Paşa və Şahabəddin Paşa isə ona lələ olaraq təyin edildi.

Rəsmi olaraq Mehmed Çələbi Sultan ünvanıyla anılan Mehmedin o zamankı vəziyyəti, əvvəlcədən padşah olduğu üçün digər şahzadələrdən fərqlənirdi. Egey dənizində Venesiyalıların əlində olan adalara qarşı tərtiblənən 1446-1449 tarixli səfərlər Mehmed Çələbi Sultanın idarəsindəki torpaqlardan başlamışdı. Üsyançı İsgəndər bəyə qarşı çıxılan səfərə qatılmaq üçün Mehmed Çələbi Sultan xüsusi olaraq çağırıldı (1448). Yanoş Hunyadiyə qarşı tərtiblənən II Kosova müharibəsində mənbələrin yazdığı kimi “Mehmed xan” sağ cinahda vuruşurdu. 1450-ci ildə Sultan Muradın İkinci Albaniya səfərinə də qatıldı. Akçahisar yaxınlığındakı məğlubiyyətin təsiri isə Ədirnədə heç hiss olunmadı. Belə ki, bu əsnada Ədirnədə Mehmed Çələbi ilə Dulqədiroğlu Süleyman bəyin qızı Sitti Xatunun toy mərasimi keçirilirdi (noyabr-dekabr 1450).

İkinci səltənəti

Sultan Mehmedin Ədirnədəki cülus mərasimi (1451)

Sülhün təmin edilməsi

II Mehmedin gəlinlə Manisaya getməsindən qısa müddət sonra Çandarlı Xəlil Paşa göndərilən gizli məktubla Sultan Muradın vəfat etdiyini və Mehmed Çələbinin dərhal paytaxta gəlməsini bildirdi (10 fevral 1451). II Mehmed sürətlə Gəliboluya gəldi. O əsnada atasının ölüm xəbəri yayılmış və Ədirnədə yeniçərilər ayaqlanmışdı. Çandarlı Xəlil Paşa dərhal qapıqulu əsgərlərindən bir dəstəni üsyançıların üzərinə göndərdi və yeni padşahın adından yeniçərilərə cülus vəd etdi. Yeniçərilər Çandarlı Xəlil Paşaya olan hörmətlərindən və bağlılıqlarından üsyanı dayandırdılar. II Mehmed 18 fevral 1451 tarixində 19 yaşında ikinci dəfə Osmanlı taxtına çıxdı. Manisada keçirdiyi 5 il onu daha da gücləndirmiş, dövlət idarəsindəki təcrübəsi artmışdı. Keçən bu illərdə siyasi vəziyyət də yaxşılaşmışdı.

II Mehmedin cülusu düşmənləri ümidləndirdi. İlk səltənəti əsnasında dövlətin düşdüyü vəziyyəti xatırlayanlar Osmanlı dövlətinə yeni bir zərbə endirməyi planlaşdırırdılar. BalkanlardaAnadoluda Osmanlıya tabe olan dövlətlər, hətta yalnız İstanbulla məhdud olan Bizans imperiyası sərhəd bölgələrinə hücumlar edirdilər. Anadoluda Qaramanoğlu İbrahim bəy Həmid elindəki bəzi qalaları ələ keçirmiş, Gərmiyanda, AydındaMəntəşədə keçmiş bəylərin sülaləsindən olanlar siyasi rəqabətə başlamışdı. Bu çətin vəziyyəti göz önünə alan II Mehmed yeniçərilər üzərində güclü nüfuzu olan Çandarlı Xəlil Paşanı sədrəzəm olaraq saxladı. Ancaq Anadolu bəylərbəyliyinə İshaq Paşanı göndərdi, Şahabəddin Paşa ikinci vəzir oldu, Saruca Paşa və Zağanos Paşa da divana girdilər.

II Mehmed atasının serblərBizanslılarla bağladığı sülh müqavilələrini təsdiqlədi. Anadoludakı siyasi vəziyyət səbəbilə Serb hakimi Corc Brankoviçə bəzi torpaqlar ilhaq edildi. Bizans imperatoru Konstantin isə Çorluya qədər olan bəzi torpaqları ələ keçirmiş, əsirlikdə saxlanılan Şahzadə Orxan Çələbi üçün illik 300 min axca vergi verilməsini tələb edirdi. II Mehmed bir macar hücumunun qarşısını almaq üçün Rumeli bəylərbəyi Qaraca Paşanı Sofyaya göndərdi və may ayında özü də orduyla birlikdə Anadoluya keçdi. Akşəhərə gələndə Bizans elçilərini qəbul etdi və Bizanslılar Orxan Çələbi üçün yeni tələblər irəli sürdülər.

Sultan Mehmed tərəfindən inşa edilən Rumeli hisarı

Yeni padşah Qaramanoğullarına Alaiyə qalasını ilhaq edərək sülhü təmin edib Ədirnəyə qayıtdı. Yolda yeniçərilər qənimətdən pay istədilər. 10 kisə axca paylansa da, Çandarlı Xəlil Paşanın yaxın adamı olan yeniçəri ağası Qurdçu Doğan vəzifədən alındı və yeniçərilər sərt cəzalandırıldılar. Ədirnəyə döndükdən sonra yeniçəri ocağı əsaslı şəkildə yenidən quruldu. Padşah Çandarlı Xəlil Paşaya Anadolu hisarının qarşısında yeni bir qalanın tikilməsi əmrini vermiş, Zağanos Paşanın səyləri nəticəsində 1452-ci ilin fevralında hisarın ilk qalası yüksəldilmişdi. 26 martda padşah ordu və donanma ilə gələrək qüllələrin və qala divarlarının inşasını izlədi. Avqust ayının sonlarında tamamlanan Rumeli hisarı Konstantinopolu Qara dəniz ticarət yolundan məhrum edəcək, AnadoluRumeli arasında əsgərlərin daşınmasını təhlükəsizləşdirmişdi. Məhz bu əsnada II Mehmed imperatora Konstantinopolu təslim etməsini, əks halda müharibəyə hazırlıq işlərinin başlayacağını bildirərək müharibə elan etdi.

Konstantinopolun fəthi

Usta bir diplomat və dövlət adamı olan Çandarlı Xəlil Paşa hələ 15 sentyabr 1451 tarixində Venesiya ilə bağlı keçmiş əhdnaməni yeniləmiş, buğda ixracatı məsələsində mülayim siyasət yeritmişdi. Yenə sədrəzəmin təşəbbüsü ilə macarlarla 20 noyabr 1451-ci ildə böyük itkilərlə 3 illik bir atəşkəs bağlandı. II Mehmed isə Konstantinopolun fəthi ilə bağlı hazırlıqlarla məşğul olurdu. Bu yoldakı ən böyük mane isə Çandarlı Xəlil Paşa idi. Çandarlı Xəlil Paşa Konstantinopolun fəth ediləcəyi təqdirdə bütün siyasi gücünü itirəcəyini bilirdi. Bu səbəblə bütün gücüylə fəthin qarşısını almağa çalışırdı. Ancaq Zağanos Paşa və Şahabəddin Paşaların təsirində olan II Mehmed Konstantinopolun fəthini iqtidarın ilk şərti olaraq görürdü. Padşah Ədirnədə böyük bir məşvərət məclisi topladı və şəhərin fəthi məsələsini müzakirəyə qoydu. Bu məşvərətdə dövlət adamları iki qrupa ayrılsalar da, azlıq çoxluğa tabe oldu və şəhərin fəthi üçün rəsmi hazırlığa başlandı.

6 aprel - 29 may 1453 tarixləri arasında 54 gün davam edən Konstantinopol mühasirəsi əsnasında bu iki qrup yenidən qarşı-qarşıya gəldi. Mayın dördüncü həftəsində macarların və yeni bir səlib donanmasının Konstantinopola köməyə gəlməsi xəbəri ordugahda yayıldı. Padşahın şəhəri sülhlə almaq istəməsi də ordunu səbirsizləşdirirdi. Toplanan hərbi məclisdə Çandarlı Xəlil Paşanın qərb dünyasını təşviq etmənin nələrlə nəticələnə biləcəyi haqqında çıxışı Zağanos Paşa tərəfindən cavablandırıldı. Ümumi hücumun nə vaxt olacağı isə Zağanos Paşaya tapşırıldı. Həm Osmanlı, həm də Bizans mənbələrində toplarla qala divarlarının dağıdılması, Bizanslılarla katoliklər arasındakı razılığın pozulması və şəhərin mühafizəsi ilə vəzifələndirilən baş komandir Giovanni Giustiniani-Longonun yaralanaraq mühasirəni yarımçıq qoyması şəhərin ələ keçirilməsində önəmli rol oynayan amillər kimi qeyd olunur. Ümumi hücum Ədirnəqapı istiqamətinə 5-10 əsgərin qala divarlarına çıxaraq bayraq sancması ilə başladı. Ancaq əsas ordu Topqapı və Yalıqapı arasında açılan oyuqdan şəhərə girdi.

İstanbulun fəthində qeyd olunmalı olan əsas məsələ isə yunan əhalinin vəziyyətidir. Bir çox Bizans tarixçiləri müqavimətin şəhər əhalisi tərəfindən deyil, köməyə gələn katoliklər tərəfindən göstərildiyini qeyd edir. İmperator isə qərb dünyasını köməyə çağırmaq üçün 12 dekabr 1452-ci ildə Ayasofyada iki məzhəbin birləşdirilməsi üçün ayinlər keçirmiş, ancaq şəhərin katoliklərin əlinə keçməsinə qarşı çıxan əhali və bir çox keşiş Gennadiyin rəhbərliyi ilə ayaqlandılar. Şəhərdə “Latınların başlığını görməkdənsə, türk sarığını görmək yaxşıdır” sözləri şüara çevrilmişdi. İmperator şəhərdəki idarəni tamamilə itirmişdi. Mühasirə əsnasında yunanlardan bir çoxu pulu vaxtı-vaxtında almadığına görə işləməkdən imtina edirdilər. 8-9 minlik müqavimət dəstəsinin 3 minlik hissəsini latınlar təşkil edirdi. Padşah isə şəhəri dağıdılmadan ələ keçirmək istəyirdi. Bir çox mənbələrə görə, katolik latınlar yunanları müqavimətə məcbur edirdilər. Çünki yunanlar yalnız Konstantinopolu, latınlar isə bütün müstəmləkə torpaqlarını itirməkdən qorxurdular. Fəthdən sonra padşah, latınlarla müttəfiq olan yerli əsilzadələrlə yaxşı davrandı. Şəhərin boş qalmaması üçün yunanları vergidən azad etdi və yaşamaları üçün icazə verdi. “Xüms-i sultani” olaraq öz payına düşən əsirləri isə azad edərək Haliç sahilində yerləşdirdi və onlara da evlər verdi.

İstanbulun fəthi xəbəri bütün Avropada həyəcanla qarşılandı. Papa V Nikolay İtaliya dövlətləri arasında birlik istədi və bütün xristianları xaç altında birləşdirdi. Vyanada imperator III FredrixNapoli kralı V Alfonso bu xaçlı ordusunun rəhbərliyinə keçmək istəyirdi. Reqensburqda toplanan məclisdə bütün xristian dünyasında 5 illik sülh bağlanması və Çanaqqala boğazına bir donanma göndərilməsi irəli sürüldü (aprel 1454).

Fəthdən sonrakı siyasi hadisələr

Belqrad mühasirəsi

Fateh Sultan Mehmed, xaçlı ordusuna birləşməyən Venesiya ilə yeni bir andlaşma imzaladı (18 aprel 1454). Genuya isə Qara dənizEgey dənizindəki müstəmləkələrini itirməmək üçün padşahla razılaşdı və xərac ödəməyi qəbul etdi. Ancaq Rodos cəngavərləri papaya bağlı olduqlarını və heç vaxt padşaha vergi ödəməyəcəyini bildirib müharibə şəraitini davam etdirdi. 1456-cı ildə Sultan Mehmed Egey dənizinin şimalında Limni, İmroz və Enez adalarını aldı.

1456-cı ildə baş tutan Belqrad mühasirəsində Papa tərəfindən göndərilən 16 gəmilik böyük bir donanma daha sonra Egey dənizinə çəkildi. Rodosda dayanan donanma Saqqız və Midilli adalarına gedərək Limni, Taşoz və Semandirek adalarını ələ keçirdi (1457). Buna cavab olaraq Fateh Sultan Mehmed İsmayıl bəy idarəsindəki donanmanı bölgəyə yolladı. Bu donanma Midillini geri aldı və Taşoz ilə Semandirek adalarını ələ keçirdi. Sultan Mehmed 1461-ci ildə Trabzon səfərinə çıxarkən Rodos cəngavərləri ilə bir atəşkəs bağladı. 1454-1456-cı illərdə isə serblərin aqibəti əsas məsələyə çevrilmişdi. 1451-ci ildə Sultan Mehmed taxta çıxanda serblər Alacahisar qalasını və ətraf bölgələri ələ keçirmiş ancaq İstanbulun fəthindən sonra bu bölgələri tərk etmişdi. 1454-cü ilin yayında Moreya yarımadasına tərtiblənən səfərdə Omolridon və Sifricehisarı ələ keçirildi. Osmanlı ordusu çəkildikdən sonra isə Vidin-Niş bölgəsində macarlar, Kosova bölgəsində isə serblər əks hücuma keçdilər. Bu səbəblə 1455-ci ilin yayında ikinci Serbiya səfərinə çıxan Sultan Mehmed bütün qüvvələri cənubi Serbiyaya yönləndirdi. Nəhayət ard-arda edilən hücumlarla serblər sülh imzalamağa məcbur oldular. Serbiya çarı illik 3 milyon axca xərac ödəməyi və səfərlərə müəyyən miqdarda əsgər göndərməyi qəbul etdilər. Sultan Mehmed isə bütün Serbiyanın ələ keçirilməsi üçün macarların əlində olan Belqradı hədəfləmişdi. Serblər bitərəf vəziyyətə gətirilmişdi və macarların məcburi katolikləşdirmə siyasətindən narazı idi. Osmanlıların Serbiya siyasətində önəmli rol oynayan Vəli Mahmud Paşa, qardaşı Mixail Angeloviç vasitəsilə macarlara qarşı olan serb dəstələrindən istifadə etdi və Osmanlı tərəfdarları bu torpaqlarda qüvvətləndi.

Sultan Mehmed 1456-cı ildə mühasirəyə aldığı Belqrad qalasını şəxsi şücaətinə baxmayaraq ələ keçirə bilmədən geri çəkildi (döyüş meydanında alnından yaralandı). Bu məğlubiyyət isə qərb dünyasında səlibçiləri ümidləndirdi. 1457-ci ildə Papa III Kalliktus şəxsi donanmasını Egey dənizinə göndərmiş, Uzun Həsəngürcülərlə Osmanlı əleyhində ittifaq qurmaq planları qurmuşdu. Xələfi II Piy isə yeni bir səlib yürüşü üçün bütün katolik dünyasını Mantuada məşvərət məclisinə çağırmışdı.

Serb çarı Corc Brankoviçdən sonra oğlu Lazarın da qısa müddət sonra vəfatı ilə (20 yanvar 1458) Serbiya taxtı uğrundan qanlı mübarizə başladı. Macarlar, vəfat edən çarın qızını Bosniya kralı ilə evləndirib macar himayəsində bir Serb çarlığı yaratmaq niyyətində idi. Digər tərəfdən həmin il Moreya yarımadasında keçmiş Bizans imperatorunun 2 qardaşı (Demetrios və Tomas) arasında çıxan taxt mübarizəsi nəticəsində bölgədə Venesiya nüfuzu artmaqda idi. Yenə 1457-ci ildə alban əsilli İsgəndər bəy Evrenosoğlu İsa bəyi məğlub etmiş, bütün bunların sonunda Sultan Mehmed İsa bəyi yeni qüvvəylə bölgəyə yollamış, özü isə böyük bir orduyla Moreya yarımadasına keçərək Vəli Mahmud Paşanı Serbiyaya göndərdi. Serblər müəyyən şərtlər daxilində bəzi qalaları Vəli Mahmud Paşaya təslim etsələr də, Səməndirə yaxınlığında şəxsən Macar kralı Mattias Corvinin rəhbərlik etdiyi ordunun yaxınlaşması ilə Nişə çəkildi. Bu əsnada Sultan Mehmed Moreyada vaxtıyla imperator Konstantinə məxsus olan torpaqları ələ keçirmiş, Skopyedə Mahmud Paşanın qüvvələri ilə birləşmişdi. Macar kralı isə atasının yeritdiyi siyasəti davam etdirərək qışın gəlməsini və Osmanlı ordusunun geri çəkilməsini gözlədi. Sultan Mehmed isə bu planı başa düşüb o qışı Skopyedə keçirdi (1458-ci ilin yazına qədər burada qaldı). Dunay çayını keçərək Tahtaluya hücum edən kralın qüvvələri geri püskürdüldü. Bu qələbədən sonra padşah Ədirnəyə döndü (dekabr 1458). Növbəti ilin yazında isə şəxsən Səməndirə bölgəsinə gələrək Sofiya qalasının açarını yerli əhalidən təslim aldı (iyun 1459). Beləliklə, Serbiya çarlığı birbaşa Osmanlı hakimiyyətinə girmiş oldu. Səməndirə səfəri vaxtından tez bitdiyi üçün həmin ilin yayında Qara dəniz sahilindəki Amasraya gələn Osmanlı ordusu burada Genuyaya məxsus torpaqları döyüşsüz təslim aldı. Səməndirənin itirilməsi katolik dünyasına ağır zərbə oldu və papa toplanan Mantua məclisində yeni bir səlib yürüşü elan etdi. Bu əsnada Moreyada keçmiş Bizans imperatorunun qardaşları arasındakı taxt mübarizəsi katoliklərin də müdaxiləsi ilə Tomasın qələbəsi ilə başa çatmışdı. 1460 tarixli Moreya səfərində isə sahildəki Venesiya qalaları istisna olmaqla bütün yarımada Osmanlıya tabe edildi. Ancaq yarımadanın tamamilə ələ keçirilməsi üçün Venesiyaya məxsus Koron, Modon, Nauplia və Arqos kimi strateji qalaların fəth edilməsi vacib şərt idi. 1463-cü ildə Arqos qalasının yerli bir rahibin köməyilə Osmanlılara təslim olması nəticəsində Venesiya ilə davam edən soyuq müharibə alovlandı (28 iyul 1463).

ValaxiyadaBosniyada baş verən hadisələr isə macarlarla olan münasibətləri daha da gərginləşdirdi. 1461-ci ildə Sultan Mehmed birbaşa Valaxiya knyazı üzərinə hücuma keçdi. Valaxiya knyazı III Vlad isə Macar kralı ilə ittifaq quraraq padşahın Trabzon səfəri səbəbilə cəbhədən uzaqlaşmasından istifadə edərək Dunay çayı sahilindəki bəzi qalalara hücum etdi. Bunun ardından Sultan Mehmed 1462-ci ilin yayında Valaxiyanı işğal edib III Vladı qaçmağa məcbur etdi və sarayda qalan kiçik qardaşı Radulu onun yerinə knyaz elan etdi. Bu əsnada həmin ilin sentyabrında Midilli adası Osmanlı tabeliyinə keçdi. Venesiya bunu Egey dənizindəki mülklərə təhlükə hesab edərək Osmanlıya müharibə elan etdi. Bosniya kralı isə macarların himayəsini qəbul etmiş, xanımının şəcərəsi səbəbilə Serbiya çarlığı üzərində taxt namizədliyini irəli sürdü. Bütün bu hadisələr 1463-cü ildə Bosniyanın fəthiylə nəticələndi. 1463-cü ildə Papanın səyləri ilə VenesiyaMacarıstan krallığı Osmanlılara qarşı ittifaq qurdular. Bu isə II Mehmedin Avropadakı fəthlərində dönüm nöqtəsi oldu. 1464-cü ilin mayında müttəfiq qoşunları hücuma keçdi. Osmanlı torpaqlarının necə bölüşdürüləcəyi belə hazır idi. Plana görə, Venesiyalılar Moreya, BeotiyaAttika bölgəsini, İsgəndər bəy Makedoniya torpaqlarını, Macarıstan isə indiki Bolqarıstan, Serbiya, BosniyaValaxiya bölgəsini ələ keçirməli idi.

1463-cü ilin payızında hücuma keçən Venesiyalılar Arqos qalasını ələ keçirdi və Kerme hasarını bərpa etdirdilər (sentyabr 1463). Moreya yarımadasındakı bir çox şəhər üsyan edərək Venesiyalılarla birləşdilər. Yarımadada yaşayan müsəlmanlar isə qalalara gizləndilər. Eyni tarixdə Macar kralı Bosniyanın paytaxtı Yaytse şəhərini zəbt etdi (16 dekabr 1463). Venesiya donanması isə Çanaqqala boğazına gəlib çıxmışdı. Bütün bu hadisələrin önünü almaq üçün Sultan Mehmed Mahmud Paşanı güclü bir orduyla Moreyaya göndərdi. Osmanlı donanmasına dəstək üçün Kadırqa limanı tərsanəsini inşa etdirdi və İstanbulun təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Çanaqqala boğazının hər iki sahilinə Sultaniyə və Kilidbahir qalalarını inşa etdirdi (1463-1464 qışı). 1464-cü ilin əvvəllərində isə Venesiyalılar Moreyada məğlub oldular və yarımada bird aha Osmanlı tabeliyinə keçdi. 1464-cü ilin yazında isə Sultan Mehmed Bosniyaya doğru irəlilədi. Həmin yaz Yaytse şəhərini mühasirəyə alan Osmanlılar şəhəri ələ ala bilmədilər və qışı Sofyada keçirdilər. Sofyada ikən Macar kralının Bosniya torpaqlarına girdiyini öyrənən Sultan Mehmed Mahmud Paşa rəhbərliyində bir ordunu bölgəyə yolladı. Nəticədə Macar kralı geri çəkilməyə məcbur oldu.

Qaraman bölgəsindəki qarışıqlıq və aylardır davam edən səfərlər səbəbilə növbəti il Venesiyamacarlarla sülh müzakirələri başladı. Digər yandan Sultan Mehmedin də səhhəti pisləşmişdi. Müzakirələr əsnasında Venesiya Moreya və Midilli adasını özü üçün, Bosniyanın şimal bölgəsini isə müttəfiqi macarlar üçün istəyirdi. Sultan Mehmed isə Bosniyadan çəkilmək istəmirdi. Bu səbəblə 1465-ci ildə davam edən müzakirələr nəticəsiz qaldı. Növbəti ilin yazında Sultan Mehmed, müttəfiqlər tərəfindən istifadə olunan İsgəndər bəyi cəzalandırmaq səbəbilə Albaniya torpaqlarına səfərə çıxdı. Ancaq bu səfər əsnasında albanlar dağlara çəkildilər və mübarizəni dayandırdılar. Sultan Mehmed isə bu bölgənin tam mərkəzində, strateji bir nöqtədə İlbasan qalasını inşa etdirib geri döndü. Ancaq Osmanlıların çəkilməsinin ardından albanlar bölgədəki Osmanlı qoşunlarını məğlub edib İlbasan qalasını mühasirəyə aldı. Mühasirə xəbərini eşidən Sultan Mehmed olduqca hiddətləndi və 1467-ci ildə ikinci Albaniya səfərinə çıxdı.

Ağqoyunlularla və Qaramanlılarla mübarizə

Qaramanoğlu İbrahim bəyin ölümündən sonra (1469) mərhum bəyin oğullarından Pir Əhməd bəy (Sultan Mehmedin bibisi oğlu) və qardaşları Konyada, vəliəhd seçilən İshaq bəy isə Silifkədə bəyliyi idarə etməyə başlamışdı. Bəyliyin birləşməsi üçün İshaq bəy Uzun Həsəndən, Pir Əhməd bəy isə Sultan Mehmeddən kömək istədi. Sultan Mehmedin Bosniyada olması səbəbilə 1464-cü ilin payızında Uzun Həsən Dulqədiroğulları üzərinə səfərə çıxdı və qalib gələrək İshaq bəyin qardaşları ilə mübarizəyə başladı. Nəticədə ələ keçirdiyi Kayseri, Dəvəli, Aksaray, Konya və Beyşəhər bölgəsini İshaq bəyə təslim etdi. Bu əsnada Pir Əhməd bəy və qardaşları qaçıb Sultan Mehmedə sığındılar.

Bu səbəblə Sultan Mehmed 1444-cü ildə Qaramanoğullarına bağışlanan torpaqların geri alınmasını istədi. İshaq bəy isə taxtını gücləndirmək üçün bir tərəfdən Misir sultanı ilə, digər tərəfdən isə Sultan Mehmedlə danışıqlara keçmişdi. Sultan Mehmed isə sülh şərti olaraq 1391-ci ildə Qaramanoğlu Mehmed bəylə İldırım Bəyazidin bağladığı sülh şərtlərinin eynilə təsdiqlənməsini istəyirdi. Bu səbəblə sülh təmin olunmadı. Digər yandan Dulqədiroğlu Arslan bəy Osmanlılarla sülh bağladığı üçün Məmlük sultanın təhriki ilə gizlicə öldürülmüş, yerinə Məmlük tərəfdarı Şahbudaq bəy gətirilmişdi. Buna cavab olaraq Sultan Mehmed Dulqədiroğullarından Şahsüvar bəyi əhdnamə bağlayaraq bəy elan etdi. Şahsüvar bəy qazandığı Osmanlı dəstəyi ilə 1467-ci ildə bəyliyi birləşdirdi.

Osmanlı qüvvələrinin köməyilə irəliləyən Pir Əhməd bəy İshaq bəyi məğlub edərək Silifkə istisna olmaqla, bütün bəyliyi öz hakimiyyəti altında birləşdirdi (iyun 1465). Qaçaraq Uzun Həsənə sığınan İshaq bəy isə çox keçmədən vəfat etdi (avqust 1465).

O tarixə qədər bir yandan səlibçilərin hücum təhlkəsi, digər yandan Qaramanoğlu İbrahim bəyin Məmlük torpaqlarına hücum etməsi səbəbilə Osmanlı-Məmlük münasibətləri yaxşı idi. Ancaq Sultan Mehmedin 1461-ci ildən sonra şərqə yönəlməsi Məmlükləri narahat etdi. Misir sultanı Uzun Həsəni, QaramanoğullarıDulqədiroğullarını himayəsinə almış, Uzun Həsənin xanımı vasitəsilə özünə tabe etdiyi Trabzon imperiyasının 1461-ci ildə fəthindən sonra Osmanlıları təbrik etməmişdi. 1463-cü ildə xristian dünyasına qarşı qəti qalibiyyət qazanan Sultan Mehmed bu münasibətlə Misir sultanına göndərdiyi məktubda özünü, İslamın qoruyucusu hesab edilən Misir sultanı ilə bərabər saydı. Bu isə Misir sultanı Sultan Xoşqədəmi narazı saldı. Qaraman bölgəsində başlayann siyasi hadisələr, 1465-ci ildə Misir sultanının Venesiyaya elçi göndərməsi, Uzun Həsənin Fərat çayı sahilinə ordu ilə yaxınlaşması isə bu iki dövlət arasındakı münasibətləri daha da gərginləşdirmişdi. Nəhayət, Misir sultanı elçisi Nurəddin Kuşeyrini dostanə bir məktubla Sultan Mehmedə göndərdi. Bu elçi Osmanlılar tərəfindən də yaxşı qarşılandı. Ancaq 1467-ci ildə Şahsüvar bəyin Osmanlı himayəsində Dulqədiroğlu taxtına keçməsi və Məmlüklərlə mübarizəyə başlaması Məmlük-Osmanlı münasibətlərini yenidən pisləşdirdi. Sultan Mehmed 1468-ci ildə Anadoluya səfərə çıxmış, bu səfərin Məmlüklər üzərinə olduğu şayələri yayılmışdı. İshaq bəyin ölümündən sonra Qaramanoğlu taxtına tam olaraq sahiblənən Pir Əhməd bəy sülh şərtlərini pozmağa başlamış, hətta sərhəd bölgəsindəki bəzi torpaqları geri istəməyə başlamışdı. Qərb cəbhəsində İskəndər bəy vəfat etmiş (17 yanvar 1468), Sultan Mehmed isə Venesiyamacarlarla ikinci sülh müzakirələrinə başlayaraq onları məşğul etdi. Həmin ilin yazında Afyona gələn Sultan Mehmed Pir Əhməd bəyŞahsüvar bəydən bağlılıq əlaməti olaraq ordugaha gəlmələrini istədi. Ancaq may ayında sultana Pir Əhməd bəyin ordugaha gəlməyəcəyi xəbəri verildi. Nəticədə Osmanlı ordusu Konya şəhərini aldı. Sultan Mehmed, o əsnada Manisada olan oğlu Şahzadə Mustafanı Konyaya çağıraraq onu sancaqbəyi təyin etdi və özü İstanbula qayıtdı.

Sultan Mehmed çəkildikdən sonra, Pir Əhməd bəy Konyaya hücum etmiş, ancaq uğur azana bilməmişdi. 1469-cu ildə Qaramanoğulları Konya düzünün şərq hissəsini yenidən ələ keçirdi. Sultan Mehmed 1470-ci ildə Əyriboğaz səfərində ikən Qaramanoğlu Qasım bəy Ankaraya qədər irəlilədi və buradakı yerli qüvvələri məğlub etdi. Nəhayət, Osmanlı ordusu 1471-ci ildən etibarən bütün Qaraman elini özünə tabe etmək üçün ard-arda səfərlərə çıxdı. Bu səfərlərdən ilki 1471-ci ilin yazında sədrəzəm İshaq Paşa tərəfindən idarə olundu; nəticədə Larəndə və Niğdə ələ keçirildi. Həmin il Gədik Əhməd Paşa sahil bölgəsindəki Alaiyəni təlim aldı. 1472-ci ildə səfər dağlıq bölgələrə yönəldi. Gədik Əhməd Paşa, Pir Əhməd bəyin ailəsini və xəzinəsini gizlətdiyi Mokan hasarını, sahildə Kurku və Gülək qalalarını ələ keçirdi. Bu əsnada qərbdən yaxınlaşan səlib donanması və şərqdən yaxınlaşan Uzun Həsən Qaraman torpaqlarına girdilər. Beləliklə, Qaraman məsələsi dövlətlərarası bir səviyyəyə yüksəldi və Sultan Mehmed səltənətinin ən böhranlı dövrü başlamış oldu.

Uzun Həsən Təbrizdə taxta oturduqdan sonra özünü Anadolu bəylərinin ən böyüyü elan etdi. Sultan Mehmedin imperiyanı böyütməsi və aldığı iqtisadi tədbirlər nəticəsində Ağqoyunlu dövləti təhlükəyə düşmüşdü. Osmanlılar, Ağqoyunlulara məxsus olan Qoyluhisar və Trabzonu ələ keçirmişdi. İpək yolu üzərindəki Tokat şəhərində ipəyə qoyulan ikinci gömrük vergisi isə əsas münaqişə səbəbi oldu. 1471-ci ildə Osmanlılar, Qaramanoğullarına qarşı ciddi tədbirlər gördü və nəticədə bəylikdən qaçanlar Uzun Həsənə sığındılar. Bu səbəblə Rodos cəngavərlərinə, Kipr kralına və Alaiyə bəyinə məktub göndərərək oğlu Zeynal bəy idarəsindəki 30 minlik ordunu Osmanlılar üzərinə göndərəcəyini bildirən Uzun Həsən bu ölkərlərdən Osmanlılara qarşı dəstək istədi. Uzun Həsənin yanında İsfəndiyaroğlu, Gərmiyanoğlu, Dulqədiroğluİnaloğlu bəylərindən qaçan bəylər toplanmışdı. Uzun Həsənin Sultan Mehmeddən ilk istəyi Trabzon, SinopQaramanın azad edilməsi idi. Uzun Həsən əvvəlcə 1472-ci ilin yazında keçmiş Trabzon imperatorunun ailəsindən olan bəyləri Trabzona göndərdi. Ağqoyunlu dəstəyini alan İsfəndiyaroğlu Əhməd bəy və Pir Əhməd bəylə Qasım bəyin Tokata hücum edərək şəhəri darmadağın etməsi nəticəsində Sultan Mehmed bu məsələyə bir dəfəlik son qoymaq istədi. Əvvəlcə, Vəli Mahmud Paşa yenidən sədarətə gətirildi. Şahzadə Mustafaya isə Afyon və ya Kütahyaya çəkilərək Anadolu bəylərbəyi Qoca Davud Paşa ilə birlikdə Bursa şəhərini müdafiə etməsi tapşırıldı. Beyşəhər yaxınlığında önü kəsilən Ağqoyunlular ağır məğlubiyyətə uğradı. Uzun Həsənin qardaşı oğlu Yusif Mirzə əsir düşdü, Qaramanoğulları qaçdı. Nəticədə Sultan Mehmed İstanbula qayıdaraq müharibə hazırlığına başladı.

Uzun Həsən Anadolunun və öz imperiyasının gələcəyini müəyyən edən bu müharibə üçün böyük hərbi və siyasi hazırlıq görməkdə idi. 1471-ci ildə 4 elçisi Venesiyaya gedərək Sultan Mehmed və Misir sultanı əleyhində ittifaq qurmaq istədi. İttifaqa görə, Venesiyagəmiləri odlu silahlarla dolu bir neçə gəmini Qaraman sahillərinə gələrək burada Ağqoyunlu qoşunu ilə birləşməli idi. Venesiyanın qurduğu plana görə, Uzun Həsən Anadolunu ələ keçirəcək, zəifləyən Osmanlı Moreya, Midilli, Əyriboğaz və Arqos qalalarını Venesiyaya təhvil verəcəkdi. Venesiya, Napoli, Rodos, Papa dövlətiKipr donanmasından ibarət böyük bir səlib donanması 1472-ci ilin yayından bəri Osmanlıların Aralıq dənizi sahillərinə hücum edirdi. Antalya (avqust 1472) və İzmir (13 sentyabr 1472) qalaları ələ keçirilərək yandırılmışdı. Bu donanma 1473-cü ilin yazında Qaramanoğlu Qasım bəylə ittifaq quraraq Qoriqos, Sıqın və Silifkə qalalarını ələ keçirdi. Ancaq Sultan Mehmed bu donanmanın bölgəyə gəlməsinin əsas səbəbini anlamışdı və bu səbəblə hələ qış aylarından böyük bir axıncı dəstəsini Sivasa göndərmişdi. Beləliklə, Uzun Həsən Qaraman sahili ilə olan əlaqəsini itirdi. Hər şey Fərat çayı sahilində baş tutacaq döyüşün nəticəsindən asılı idi.

Otluqbeli döyüşü

Sultan Mehmed meydan müharibəsi edərək qəti qələbə qazanmaq istəyirdi. Uzun Həsən isə geri çəkilərək Osmanlı ordusunun ərzaq ehtiyatının azalmasını və əsgərlərin yorulmasını gözləmək niyyətində idi. Sultan Mehmedin ordusu təxminən 70-100 min əsgərdən ibarət idi. Tərcan və Ərzincan arasındakı bir düzdə Fəratın digər sahilinə keçən Rumeli qüvvələri Ağqoyunlu ordusu tərəfindən tərtiblənən ani basqınla məhv edildi. Rumeli bəylərbəyi Has Murad Paşa bu basqında həlak oldu. Sultan Mehmed bu məğlubiyyətin ordudakı əsgərlərin mənəvi zəifləməsinə səbəb olmaması üçün tədbirlər gördü. Uzun Həsən, oğullarının da təhriki ilə Otluqbeli adlanan yerdə meydan müharibəsinə girməyi qəbul etdi (11 avqust 1473). Osmanlı ordusunun yalnız 8 günlük ərzaqı qalmışdı. Qoca Davud PaşaMahmud Paşa isə strateji yüksəklikləri ələ keçirmişdi. Sol cinahda Şahzadə Mustafanın idarəsindəki Anadolu birliklərinin uğurlu basqınları və Uzun Həsənin oğlu Zeynal bəyin öldürülməsi döyüşün nəticəsini müəyyənləşdirdi. Sultan Mehmedin idarəsindəki qapıqulu ordusunun döyüşə girməsinə ehtiyac belə qalmamış, Uzun Həsən döyüşdəki bütün ümidlərini itirərək döyüş meydanından qaçmışdı. Döyüşün ardından 4 min türkmən edam edildi və 2 min əsir alındı. Ardından Girəsun bölgəsinə irəliləyən Sultan Mehmed burada Şəbinqarahisar qalasını təslim aldı. Bu əsnada Uzun Həsənin elçisi Əhməd Bəkri sülh təklifi ilə sultanın hüzuruna girdi. Sultan Mehmed bir daha Osmanlı torpaqlarına hücum edilməməsi və Qarahisardan əl çəkilməsi şərtilə sülhü qəbul etdi. Uzun Həsən yenə eyni elçini İstanbula göndərərək bu şərti ikinci dəfə qəbul etdi. Buna baxmayaraq qısa müddət sonra Uzun Həsənin xristian dünyasını Osmanlı əleyhinə təhrik etməsini öyrənən Sultan Mehmed, Teymuri Hüseyn Bayqaraya məktub yazaraq Uzun Həsənə qarşı ittifaq təklif etdi. Sultan Mehmed Uzun Həsənə qarşı o qədər nifrət bəsləmişdi ki, Ağqoyunlularla sülh bağlamağı təklif edən sədrəzəm Mahmud Paşa İstanbula döndükdən dərhal sonra sədarətdən alındı. Uzun Həsənin vəfatından sonra (1478), Sultan Mehmed TrabzonGürcüstan arasındakı bölgəni də zəbt edərək Trabzonun fəthini tamamladı. Otluqbeli qələbəsi nəticəsində, Sultan Mehmed Fərat çayı sahilinədək olan Anadolu torpaqlarında tam idarəni ələ almış, xristianların, xüsusilə də Venesiyanın Osmanlılar üzərində qələbə qazanma ümidlərini aradan qaldırmışdır.

Daha sonra 1472-ci ildən bəri Qaraman elində hakimiyyəti ələ alan Qasım bəyi aradan qaldırmaq üçün 1474-cü ildə Gədik Əhməd Paşa yeni bir səfərə çıxdı. Səfərin sonunda bu bölgə tamamilə zəbt edilmiş, səfərin davamı isə Şahzadə Cemin lələsi Rum Mehmed Paşa tərəfindən idarə olunmuşdur.

Venesiya və Macarıstan krallığı ilə müharibə

Osmanlıların şərq cəbhəsi ilə məşğul olması, xristian dünyasını daim ümidləndirmişdir. Sultan Mehmed 1468 tarixli Qaraman səfəri əsnasında Venesiyamacarları sülh müzakirələri bəhanəsiylə məşğul etsə də, növbəti ilin yayında Venesiya donanması Rumeli sahillərinə gəlmiş, Limni və İmroz adaları ələ keçirilmiş, bir çox şəhər və qala yandırılaraq məhv edilmişdi. Bu əsnada Osmanlı donanması Qara dənizdə idi. Bütün bu hadisələr nəticəsində Sultan Mehmed əks hücuma keçdi və hədəf olaraq Əyriboğaz qalası seçilmişdi. Gəlibolu sancaqbəyi Mahmud Paşa donanma ilə dənizdən hücuma keçmiş, digər yandan ada istiqamətində bir körpü inşa etdirərək adaya əsgər çıxarmış, ard-arda edilən hücumlarla 11 iyul 1470 tarixində qala ələ keçirilmişdi.

Qapıqulu əsgəri ilə birlikdə ordunu Qaramana göndərən Sultan Mehmed, Əyriboğaz qalasının ələ keçirilməsindən sonra yeni bir səlib səfərinin qarşısını almaq üçün 1471-ci ilin iyul ayında Venesiyaya elçi göndərərək sülh təklif etdi. Ancaq Sultan Mehmedin Egey adaları və Moreya yarımadasındakı istəkləri və tələb etdiyi illik xərac miqdarı sülh müzakirələrinin uzanmasına səbəb oldu və nəticədə müzakirələr dayandırıldı (mart 1472). Bir il sonra çıxılan Ağqoyunlu səfəri əsnasında Rumeliİstanbul təhlükəyə düşdü. İshaq Paşa ilə Rumeli mühafizəsi üçün Ədirnəyə göndərilən Şahzadə Cem isə şərq cəbhəsindən gələn məğlubiyyət xəbərləri qarşısında çətin vəziyyətə düşmüşdülər. Dənizdən gələ biləcək hər hansı bir hücuma qarşı şəhərin qala divarları təhkim edildi. Bu əsnada Rumelidə kiçik üsyanlar başlamış, hətta Şahzadə Cemə taxta keçməsi məsləhət görülmüşdür. Bu məsləhəti görən Süleyman bəy və Nasuh bəy Sultan Mehmed İstanbula döndükdən sonra dərhal edam edildilər.

Digər yandan Sultan Mehmed macarlara qarşı müdafiə tədbirləri gördü. Macar kralının hücumları nəticəsində Bosniya torpaqlarını qorumaq üçün Dunay çayı sahilində Böyürdələn qalası inşa edildi. Macarlar sülh təklifi ilə sultana müraciət etsələr də, Ağqoyunlu cəbhəsində davam edən müharibə səbəbilə göndərilən elçilər gözlədildi.

Qələbənin ardından elçi qəbul edildi. Belqrad qalası yaxınlığındakı Havalə qalası ilə Göyərçinlik qalasının tərk edilməsi və ya dağıdılması tələb edilirdi. Ancaq bu təkliflər Sultan Mehmed tərəfindən qəbul edilmədi və Yaytse qalasının Osmanlılara verilməsini istədi. Bu əsnada Mihaloğlu Əli bəyə Macarıstan üzərinə axınlara çıxmasını əmr etdi. Mihaloğlu Əli bəy 1474-cü ilin qışına qədər böyük hücumlar tərtiblədi. Macar kralı isə 14 fevral 1476-cı ildə uzun müddətdir mühasirəyə aldığı Böyürdələn qalasını ələ keçirdi. Sultanın göndərdiyi sülh məramlı elçiləri qəbul etməyən Macar kralı Dunay çayı üzərində 3 hisar inşa etdirdi. Ancaq Boğdan səfərindən dönən Sultan Mehmed bu xəbəri eşitmiş, əsgərin yorğun olmasına baxmayaraq qış ortasında Səməndirəyə gəldi. 1477-ci ildə isə bütün qüvvələr Venesiyaya yönəldi. Venesiya ilə sülh bağlandıqdan sonra (1479) Macarıstana qarşı Osmanlı hücumları yenidən artdı.

Sultan Mehmed 1474-1478-ci illərdə Venesiya torpaqlarına qarşı böyük bir səfərə başladı. Rumeli bəylərbəyi Hadım Süleyman Paşa, Albaniyanın ən güclü qalası olan İşkodranı mühasirəyə almış, ancaq ələ keçirə bilməmişdi (15 iyul-28 avqust 1474). 1475-ci ildə ordunu Kəfəyə göndərən Sultan Mehmed Venesiya ilə yeni bir sülh müzakirələrinə başladı. Ertəsi il isə Boğdan səfərinə çıxdı. 1477-ci ildə Venesiyaya qarşı yenidən hücuma keçdi. Süleyman Paşa bu dəfə də Venesiyaya aid İnəbaxdı qalasına hücum etdi. Dənizdən yardım qüvvələri alan qala bu səbəblə alına bilmədi. Həmin tarixdə Venesiya tərəfindən qorunan Akçahisar qalası Evrenesoğlu Əhməd bəy tərəfindən mühasirəyə alındı. Əhməd bəy qalaya yardım üçün dənizdən gələn bir Venesiya donanmasını qarşılayaraq məğlub etdi. Yenə həmin ilin payızında Bosniya bəyi İsgəndər Paşa idarəsindəki bir ordu Venesiyanın şimali İtaliyadakı torpaqlarına hücum etdi. Osmanlı süvariləri bölgəni darmadağın edib geri çəkildi. Növbəti il bölgəyə yenidən hücum edildi. 1478-1479-cu illərdə Moreyada Venesiyaya aid qalalara hücum edən Turhanoğlu Ömər bəy donanma ilə gələn bir Venesiya ordusunu məğlub etdi. 1478-ci ilin yazında şəxsən padşah Albaniyada Venesiyaya qarşı bir səfərə çıxdı. Birbaşa hərəkət edərək İşkodraya gələn Sultan Mehmed qalanı mühasirəyə aldı. Mühasirə davam edərkən ətrafdakı digər 3 qala ələ keçirildi. Qalanı dənizdən təcrid etmək üçün Boyana çayının hər iki sahilində 2 qala tikdirdi. Qalanın mühasirəsi davam edərkən Sultan Mehmed geri döndü (8 sentyabr 1478). Evrenesoğlunun mühasirəyə aldığı Kruya qalası isə daha tez ələ keçirildi (16 iyun 1478). Həmin ilin əvvəlində İstanbulda başlayan sülh müzakirələri Sultan Mehmedin İşkodra səfərindən sonra yenidən gündəmə gəldi və 25 yanvar 1479-cu ildə 16 illik müharibəyə son qoyan bir sülh bağlandı. Sülhə görə, Venesiya İşkodra, Akçahisar, Limni, Əyriboğaz adaları və Mayna bölgələrini təslim etdi. Qarşılığında isə Osmanlılar Moreya, Albaniya və Dalmatsiya bölgəsində ələ keçirdiyi digər yerləri geri qaytardı. Azad ticarət hüququ ilə yanaşı illik 10 min qızıl xərac ödəməyi qəbul edən Venesiya borclu olduğu 100 minlik xəracı da gələcəkdəki 2 ildə ödəyəcəyini qəbul etdi. Venesiya İstanbula bir səfir (balyos) göndərməyi və bu səfir vasitəsilə burada yaşayan vətəndaşlarının hüquqlarını qorumağa başladı. Bu sülh ilə Sultan Mehmed Rumeli sahillərindəki bəzi qalaları almamaqla birlikdə, Venesiyalıları Albaniyadan, MoreyadanEgey dənizi sahillərindən uzaqlaşdıraraq onları illik xəraca bağlamış oldu.

Ardından Sultan Mehmed Rodos, İtaliya və Roma papasını hədəf aldı. İtaliyada Napoli, Venesiya və Milan arasında davam edən rəqabət və Venesiyanın Osmanlıları Napoli krallığına qarşı təhrik etməsi nəticəsində 1480-ci ilin yazında Sultan Mehmed bir yandan vəzir Məsih Paşa idarəsindəki donanma ilə Rodosa, digər yandan isə Gədik Əhməd Paşa idarəsindəki orduyla cənubi İtaliyaya səfərə başladı. Rodos qalası önlərində 90 gün davam edən uğursuz mühasirədən onra Osmanlı ordusu ağır itkilər verdi və geri çəkildi (mühasirə 23 may 1480-ci ildə başlamışdı). Gədik Əhməd Paşa isə 1479-cu ildə Ayamavra, Kefalinya və Zanta adalarını almış, Napoli krallığının daxil işlərinə qarışmağa başlamışdı. Ardından 132 gəmi və 18 minlik bir orduyla Avlonyadan irəliləyərək (26 iyul 1480) Otrantoya hücum keçdi və qalanı ələ keçirdi (11 avqust 1480). Qalanı təhkim edərək burdan ətraf bölgələrə hücumlara başlayan Osmanlı ordusu növbəti hədəfi Roma seçilmişdi. Papa qorxaraq şəhəri tərk etmişdi. Otranto qalasının xilas edilməsi üçün İtaliyadakı xırda dövlətlər arasında və hətta Macarıstan və Fransada yeni bir səlib ruhu canlanmışdı. Gədik Əhməd Paşa yorğun düşən orduya yeni birliklər toplamaq üçün Rumeliyə gəlmiş, bu sənada Sultan Mehmedin vəfat etdiyini və iki oğlu arasında taxt mübarizəsinin başladığını eşitdi. Ardından Sultan Bəyazidin əmriylə Gədik Əhməd Paşa Otrantoya doğru yola çıxsa da, Otrantodakı Osmanlı qüvvələri birləşən səlib ordusu tərəfindən məhv edilmişdi (10 sentyabr 1481).

Qara dəniz hakimiyyəti

İstanbulun fəthindən sonra 1 iyunda Qalata sahilləri Genuyalılardan təslim alındı və onlara Osmanlı ölkəsində azad ticarət hüququ verildi. İstanbul boğazına sahib olan Sultan Mehmed Qara dənizdə də hakim olmaq istəyirdi. Bu məqsədlə 1454-cü ilin yayında böyük bir donanma Qara dənizə açıldı. Genuyanın Qara dənizdəki müstəmləkələrinin mərkəzi olan Kəfə bölgəsi Krım xanı I Məngli Gərayın müttəfiq ordusuyla sıxışdırılmışdı. Uzun müzakirələrdən sonra Genuyalılar Osmanlı padşahına 3 min və Krım xanına 1200 qızıl xərac verməyi qəbul etdi. Həmin ilin yayında Osmanlı donanması Akkirman qalasına da hücum etmiş, Boğdan çarından xərac istəmişdi. Şimal ticarət yolunun əsas mərkəzi hesab edilən Boğdan çarlığı 5 oktyabr 1455 tarixində Osmanlı himayəsini və illik 2 min qızıl xərac verməyi qəbul etdi. Qarşılıq olaraq Boğdanlılara Osmanlı ölkəsində azad ticarət icazəsi verildi.

Trabzon imperiyası da 1456-cı ildə Osmanlı himayəsini qəbul etdi. Beləliklə, Qara dəniz sahillərindəki bütün dövlətlər Osmanlı hakimiyyətini tanımış oldu. Sultan Mehmed 1479-cu ilədək bütün bu dövlətləri (Boğdan çarlığı istisna olmaqla) fəth etdi. Əvvəlcə 1459-cu ildə Amasranı, 1461-ci ildə Sinop və Trabzon bölgəsini alaraq Qara dənizin Anadolu sahillərini Osmanlı torpaqlarına qatdı. Digər tərəfdən şimal sahillərində yerləşən Kəfə və digər Genuya koloniyaları Osmanlı işğalına qarşı Krım xanı, Manqup bəyi və Boğdan çarlığı ilə ittifaq qurmağa çalışırdı. O illərdə Litva və Lehistana hakim olan Jagiellon ailəsi Qara dəniz sahillərində möhkəmlənmək və Krımla Boğdan çarlığı üzərində güclü nüfuz qurmaq istəyirdi. Bu səbəblə Qara dəniz üzərindəki nüfuz mübarizəsində Jagiellonlar Sultan Mehmed üçün ən mühüm rəqib olmuşdu. Krım xanı da Osmanlıların Kəfədə möhkəmlənməyini istəmirdi. 1469-cu ildə Yaqub bəy idarəsindəki Osmanlı donanmasının Kəfəyə hücumunu, Krım xanı I Məngli Gəray Sultan Mehmedə “qardaşım” xitabıyla yazdığı məktubla etiraz etdi. Bütün bunlara baxmayaraq Sultan Mehmed öz siyasətini davam etdirdi. 1470-ci ildə Kəfənin xəracını daha da artırdı. Bölgədə baş verən siyasi hadisələr isə Sultan Mehmedin Qara dənizin şimal sahillərini ələ keçirməkdə səbəb oldu. Jagiellonların Krım xanlığını ələ keçirmək üçün Qızıl Orduyla ittifaq qurması Krım xanının həm Osmanlılara, həm də Rus knyazlığına yaxınlaşmasına səbəb oldu. Boğdan çarı Böyük Stefan isə Jagiellonlardan asılı hala düşmüş, illərdir Osmanlılara ödədiyi xəracı dayandırmışdı. Çar 1469-cu ildə Boğdana hücum edən Krım qüvvələrini məğlub etmiş, Əminək Mirzə əsir düşmüşdü. 1473-cü ildə Osmanlı ordusunun Uzun Həsənə qarşı səfərə çıxmasından istifadə edən çar Valaxiyaya hücum edərək Osmanlı tabeliyində çar radunu ölkədən qovdu və öz adamını Valaxiya çarı elan etdi. Sultan Mehmed isə onu sülhə dəvət etdi və Rumeli bəylərbəyi Hadım Süleyman Paşa idarəsindəki ordunu bölgəyə göndərdi. Ancaq bu ordu 1475-ci ilin yanvarında məğlub edildi. Sultan Mehmed yazda şəxsən özü Boğdana getmək istəsə də, ağırlaşan xəstəliyi buna mane oldu. Bu əsnada Krımda baş verən hadisələr ordunun istiqamətini dəyişdi. Belə ki, Osmanlı tərəfdarı olan Əminək bəy ölən qardaşının yerinə Krım xanlığının başbəyi olmuşdu. Ancaq Genuyanın artan təzyiqi səbəbilə Məngli Gəray onu bu vəzifədən uzaqlaşdırmış, nəticədə Əminək Krım xanına qarşı üsyan qaldırmışdı. Krım xanı məğlub edildi və qaçıb Genuyalılara sığındı. Əminək bəyin çağırışı ilə Osmanlılarla birləşən Krım ordusu Kəfədəki Genuyalılara qarşı mübarizəyə başladı. Digər yandan Boğdan çarı 300 nəfərlik hərbi dəstə ilə Manqubu işğal etmişdi.

Krım regionunu özünə tabe etməsi üçün lazımi şəraitin yarandığını görən Sultan Mehmed dərhal sədrəzəm Gədik Əhməd Paşanı güclü bir donanma ilə bölgəyə yolladı. 4 günlük mühasirədən sonra Kəfə şəhəri Əhməd Paşaya təslim oldu (6 iyun 1475). Daha sonra Kəfəyə bağlı olan Genuya koloniyalarını ələ keçirən Gədik Əhməd Paşa ardından Azak qalasını ələ keçirdi. alınmazlığı ilə məşhurlaşan Manqup qalası mühasirəyə alındı və bir müddət sonra ələ keçirildi. Trabzon imperatoru və Boğdan bəyinin qohumu olan Manqup bəyi və ailələri Yeddiqüllə zindanlarında uzun müddət həbs edildi və daha sonra padşahın əmriylə edam edildilər. Gədik Əhməd Paşanın Genuyalılar tərəfindən 3 qardaşıyla birlikdə əsir alınan Məngli Gərayı azadlığa buraxması nəticəsində Krım xanı Osmanlılara tabe olması haqda bir sənəd imzaladı.

Krımı özünə tabe edən Sultan Mehmed artıq Qara dənizin şimalında daha sərbəst hərəkət etməyə başladı. 1476-cı ilin iyulunda Boğdana gələn Sultan Mehmed, digər yandan Əminək bəy idarəsindəki Krım qüvvələrini də bura gətirdi. Nəticədə Boğdan ordusunu məğlub edən Osmanlı ordusu mərkəz şəhərləri dağıdaraq yandırdı, ancaq Çar Stefanı ələ keçirə bilmədi. Osmanlı ordusu geri çəkildikdən sonra çar yenidən bölgəyə gələrək hücumlara başladı. O əsnada şərq cəbhəsində Məngli Gəray məğlub olmuş, Qızıl ordu xanı onu təqib edərək Krım bökgəsinə gəlmiş, Kəfə qalası önlərində möhkəmlənmişdi. Krımın işğal olunduğunu öyrənən Əminək bəy yorğun ordusuyla Boğdandan Krıma qayıtdı. İstanbulda gizlənən Məngli Gəray isə Yeddiqüllə zindanlarında həbs edildi və qardaşı Nur Dövlət Gəray yeni Krım xanı oldu. Sulta Mehmed Qızıl Ordu xanı Seyid Əhmədə məktub yazaraq Krım xanlığının və xanının Osmanlı himayəsində olduğunu xatırlatdı. Ancaq daha sonra xanlıq yenidən qarışdı. Əminək bəyin təklifi ilə Məngli Gəray yenidən Krıma göndərildi. 1478-ci ildə Məngli Gəray ikinci dəfə Krım taxtına oturdu. Sultan Mehmed bir il sonra Qara dənizdəki hakimiyyətini tamamlamaq üçün Taman və Çərkəzistan sahillərinə yeni bir donanma göndərdi. Göndərilən donanma bölgəni Osmanlı torpaqlarına birləşdirdi.

Daxili siyasət

Fateh Sultan Mehmedin daxili siyasətindəki əsas məsələlər bir yandan İstanbulun abadlaşdırılması və yüksəlməsi, digər yandan isə səfərlər və fəth olunan bölgələrin qorunması üçün mərkəzləşdirilmiş hərbi sistemin yaradılması idi. Bu iki məsələ xərclərin artmasına və bu səbəblə yeni vergilərin qoyulmasına yol açmış, nəticədə əhali arasında gizli və açıq narazılıqlar yaranmışdı. İstanbulun abadlaşdırılması və yüksəlməsi cəhdləri bir çox problemləri də özüylə birlikdə yaratdı.

Bir imperiya yaratmaq niyyəti olan Fateh Sultan Mehmed, Bizans əsilzadələrindən olan gəncləri Osmanlı sarayına alaraq Osmanlı bürokratı olaraq yetişdirmişdir. Rum Mehmeddən başqa, Paleoloqlardan Has Murad Paşa və qardaşı Məsih Paşa bunlardan ən tanınmışları idi. Bundan başqa Avropaya qaçdıqdan sonra orada yaşaya bilməyən və səfalətə düşən bəzi Bizans əsilzadələri sonralar yenidən İstanbula qayıtdı.

Daxildə gedən əsas canlanma maliyyə sahəsində baş verdi. İstanbulun paytaxt olaraq bərpası və sıxlaşan səfərlər səbəbilə məsrəflər artmışdı. Sultan Mehmed yeni axca çıxarmaq və keçmiş axcaları beşdə bir dəyərində dəyişmək üçün fəaliyyətə başladı. Belə ki, 1451, 1460, 1470, 1475 və 1481-ci illərdə yeni axcalar kəsildi. Tez-tez yeni axcaların kəsilməsi o qədər narazılığa səbəb olmuşdu ki, II Bəyazid taxta çıxanda ona qoyulan ilk şərt bir dəfədən çox olmamaqla yeni axca kəsdirməməsi idi. Bundan başqa Sultan Mehmed duz, sabun və şam kimi gündəlik ehtiyac mallarını ayrı-ayrı şəxslərdə inhisarlaşdırdı. 1458-ci ilin payızında Anadolu sipahilərini döyüş meydanında saxlamaq üçün Anadoludakı əhalidən toplanan verginin miqdarını 22 axcadan 33 axcaya yüksəltdi. Bütün torpaqlar nəzarətə alındı və 20 mindən çox kənd və torpaq sahəsi iqta olaraq sipahilərə paylandı. Nişançı Mehmed Paşanın sədarəti dövründə baş tutan bu torpaq islahatı ölkədə narazılığa səbəb olmuşdu. Bu islahatın əsas məqsədi isə timarlı sipahilərin sayını artırmaq idi. Bir müddət atasıyla münasibətləri pisləşən Şahzadə Bəyazid bu qanunun öz sancaqbəyliyində (Amasya, Tokat və Trabzon) tədbiq edilməsinin qarşısı aldı və bununla da əhalinin rəğbətini qazandı. Digər taxt namizədi olan Şahzadə Cem isə atasının fəth siyasətini davam etdirməyə namizəd sayılırdı və Nişançı Mehmed Paşa tərəfindən dəstəklənirdi. Fateh Sultan Mehmedin xəstəliyinin artdığı son illərdə Şahzadə Bəyazid və Cem arasında taxt üçün başlayan mübarizə ölkədə geniş bir sosial təsir yaratdı. Sultan Bəyazid taxta çıxdıqdan dərhal sonra əmlakı əlindən alınan şəxslərə mülklərini geri qaytardı.

Fateh Sultan Mehmed İstanbul ətrafında Anadolu-Rumeli mərkəzli bir imperiya qurarkən mühüm ticarət tədbirləri də gördü. Osmanlı imperiyasının müxtəlif bölgələri arasında formalaşan ticarətdə italyanların yerinə, türk əsilli müsəlmanlar, yəhudi, yunan və erməni yerli tacirlər gəlmişdi.

Yeni bir imperiyanın həqiqi mənada qurucusu olan Fateh Sultan Mehmed yeni bir səfər üçün Üsküdara keçdikdən sonra Üsküdarla Qəbzə arasında Maltəpə yaxınlığındakı ordugahında 3 may 1481-ci ildə 49 yaşında vəfat etdi. Ölüm səbəbi olaraq nikris xəstəliyi göstərilsə də, zəhərlənərək öldüyü də bəzi mənbələrdə göstərilir. Məzarı öz adına inşa etdirdiyi məsciddəki türbəsinə (Fateh Sultan Mehmed türbəsi) dəfn edilmişdir.

Venesiyalı rəssam Bellini tərəfindən çəkilən portreti

Fateh Sultan Mehmed Osmanlı türkcəsi, latınca və slavyanca olmaqla 3 dil bilirdi. Çağdaşı olan ərəb mənbələrində “üləmaya qarşı yaxınlıq göstərən, onlarla görüşərkən təzim edən, kafirləri dəf etmək yolunda atasından geri qalmayan” olaraq qeyd olunur.

Taxta keçdiyi ilk illər siyasi olaraq çətin bir dövr idi. Bu məqsədlə İstanbulun fəthindən dərhal sonra iqtidarını məhdudlaşdıran Çandarlı Xəlil Paşa ilə bir müddət taxta mübarizəsi apardığı Orxan Çələbini aradan qaldırdı. Çandarlı Xəlil Paşadan sonra sədarətə gətirdiyi sədrəzəmlərdən Nişançı Mehmed paşa istisna olmaqla, hamısı dəvşirmə idi. Bu sədrəəmlərdən Vəli Mahmud PaşaRum Mehmed Paşanı edam etdirmişdir. Beləliklə, dövlət idarəsində olan keçmiş türk ailələrini iqtidardan uzaqlaşdıran Sultan Mehmed padşahın vəkili olaraq sədrəzəmlərinin səlahiyyətlərini artırmışdır. Molla Gürani başqazıların təyinatında sərbəst hərəkət etdikdə isə, onu istehfa etməyə məcbur etmiş, onun səlahiyyətlərini də sədrəzəmə vermişdir. Fateh Sultan Mehmed birbaşa özünə tabe olan qapıqulu ordusunu yenidən təsnifləşdirdi və saylarını artırdı. Nüfuzunu məhdudlaşdıran yeniçəriləri və uc bəylərini özünə tabe etdi. Sultan Mehmed taxta çıxar-çıxmaz hələ südəmər qardaşı Şahzadə Əhmədi boğdurmuş, “Karındaşlarını nizâm-ı âlem için katletmek câizdir” hökmü ilə şahzadələrin dövlətin bölünməsində istifadə olunmasının qarşısını aldı.

İstanbulun fəthindən sonra şəhərdəki 8 kilsəni mədrəsəyə çevirdi (Ayasofya mədrəsəsi başda olamqla). 1470-ci ildə öz məscidinin ətrafında məşhur Sahn-ı səman mədrəsələrini inşa etdirdi. Bundan başqa Sultan Mehmedin 1461-ci ildən bəri öz portretini hazırlaması üçün İtaliyadan rəssam gətirtmək istədiyi bilinir. Nəhayət, məşhur Venesiyalı rəssam Bellinini İstanbula dəvət etdi (onun İstanbulda qaldığı dövr: sentyabr 1479 – yanvar 1481). Bellini bundan başqa yeni sarayın (Topqapı sarayı) divarlarını Rönesans üslublu freskolarla bəzəmişdir.

Hərəmxanası

Oğlan uşaqları

Qız uşaqları

  • Babinger, Franz (2003). Fatih Sultan Mehmed ve Zamanı. İstanbul: Oğlak Yayınevi. ISBN 975-329-417-4
  • Gazavât-ı Sultân Murâd b. Mehemmed Hân (2 bas.). Ankara: Türk Tarix Qurumu. 1989. ISBN 975-16-0153-3.
  • Gökbilgin, Tayyip (1993). "Osmanlı-Macar Mücadeleleri Esnasına Edirne". Edirne (2 bas.). Ankara: Türk Tarih Kurumu. ISBN 975-16-0562-8.
  • İnalcık, Halil (1995). Fatih Devri Üzerinde Tetkikler ve Vesikalar I. Ankara: Türk Tarih Kurumu. ISBN 975-16-0749-3.
  • İnalcık, Halil (2008). Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. ISBN 978-975-08-0588-7.
  • Kinross, Lord (1977). The Ottoman Centuries. İstanbul: Sander Kitabevi. ISBN 0-224-01379-8.
  • Nicol, Donald M. (1999). Bizans'ın Son Yüzyılları (1261-1453). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları. ISBN 975-333-096-0.
  • Ma‘nevî ve Ağriboz Fetihnâmesi (nşr. Ahmet Ateş, Fâtih ve İstanbul içinde), I/3, İstanbul 1953-54, s. 281-299;
  • Fetihnâme-i Kara Boğdan, DTCF Ktp., İsmail Saib Sencer Yazmaları, nr. 305;
  • Ķānūnnāme-i Sulŧānī ber Mūceb-i ǾÖrf-i ǾOŝmānī (nşr. R. Anhegger - Halil İnalcık), Ankara 1956;
  • Kanunnâme-i Âl-i Osmân (nşr. Abdülkadir Özcan), İstanbul 2003;
  • Fâtih Mehmet II Vakfiyeleri (nşr. Vakıflar Umum Müdürlüğü), Ankara 1938;
  • Fatih Devri Kaynaklarından Düsturnâme-i Enverî, Osmanlı Tarihi Kısmı: 1299-1466 (nşr. Necdet Öztürk), İstanbul 2003, s. 48 vd., 97;
  • İbn Tağrîberdî, Ĥavâdiŝü’d-dühûr (nşr. W. Popper), New Haven 1967, I, 298-299;
  • Âşıkpaşazâde, Târih, s. 143 vd.; a.e. (Giese), s. 133;
  • Gazavât-ı Sultân Murâd b. Mehemmed Hân (nşr. Halil İnalcık - Mevlûd Oğuz), Ankara 1978, tür.yer.;
  • Tursun Beg, Târîh-i Ebü’l-Feth: The History of Mehmed the Conqueror (ed. Halil İnalcık - R. Murphey), Minneapolis-Chicago 1978;
  • Ducas, Istoria turco-bizantina (ed. V. Grecu), Bucureşti 1958, tür.yer.;
  • Kritovoulos, History of Mehmed the Conqueror (trc. Charles T. Riggs), Princeton 1954;
  • Sehâvî, Vecîzü’l-kelâm, Köprülü Ktp., nr. 1189, vr. 87a;
  • İdrîs-i Bitlisî, Heşt Bihişt, Nuruosmaniye Ktp., nr. 3209, vr. 360a-362b vd.;
  • Feridun Bey, Münşeât, I, 221-289;
  • İbn Kemal, Tevârîh-i Âl-i Osmân, VII. Defter, tür.yer.;
  • Tâcîbeyzâde Câfer Çelebi, Mahrûse-i İstanbul Fetihnâmesi (TOEM ilâvesi), İstanbul 1331, tür.yer.;
  • Kıvâmî, Fetihnâme-i Sultan Mehmed (nşr. Fr. Babinger), İstanbul 1955;
  • Tevârîh-i Âl-i Osmân (nşr. F. Giese), Breslau 1922, tür.yer.;
  • Bir Yeniçerinin Hatıratı (trc. Kemal Beydilli), İstanbul 2003, tür.yer.;
  • Osmanlı Tarihine Ait Takvimler (nşr. Atsız), İstanbul 1961, tür.yer.;
  • Zinkeisen, Geschichte, II, 149;
  • A. C. Contarini, Travels in Tana and Persia, London 1873, s. 31;
  • T. S. Cantacasin, Petit traicté de l’origine des turcqz (nşr. Ch. Schefer), Paris 1896, s. 72 vd.;
  • E. Pears, The Destruction of the Greek Empire, London 1903;
  • G. Jacob, Der Divan Sultan Mehmeds des Zweiten des Eroberers von Constantinopel, Berlin 1904;
  • G. Angielello, Historia turchesca (nşr. I. Ursu), Bucuresti 1909, tür.yer.;
  • N. Jorga, Geschichte des Osmanischen Reiches, Gotha 1909, II, 22;
  • a.mlf., Histoire des états balkaniques, Paris 1925, tür.yer.;
  • L. von Thallóczy, Studien zur Geschichte. Bosniens und Serbiens, München-Leipzig 1919, tür.yer.;
  • W. Heyd, Histoire du commerce du Levant (trc. F. Raynaud), Leipzig 1936, II, tür.yer.;
  • A. A. Vasiliev, The Gots in the Crimea, Cambridge 1936, s. 244, 252;
  • A. Gegaj, l’Albanie et l’invasion turque au XVe siècle, Paris 1937, tür.yer.;
  • Saffet Sıtkı [Bilmen], Fâtih Divanı, İstanbul 1944;
  • Kemal Edip Ünsel [Kürkçüoğlu], Fâtih’in Şiirleri, Ankara 1946;
  • A. Süheyl Ünver, İstanbul Üniversitesi Tarihine Başlangıç: Fatih, Külliyesi ve Zamanı İlim Hayatı, İstanbul 1946;
  • Chalkokondyles, Ordo Portae (nşr. Şerif Baştav), Budapest 1947;
  • Fr. Babinger, Mehmed der Eroberer und seine Zeit, München 1953;
  • a.e.: Fatih Sultan Mehmed ve Zamanı (trc. Dost Körpe), İstanbul 2003;
  • İsmail Hikmet Ertaylan, Fatih ve Fütûhâtı I: Bizans ve Karadeniz, İstanbul 1953;
  • Selahattin Tansel, Osmanlı Kaynaklarına Göre Fatih Sultan Mehmed’in Siyasî ve Askerî Faaliyeti, Ankara 1953;
  • Halil İnalcık, Fatih Devri Üzerinde Tetkikler ve Vesikalar, Ankara 1954;
  • a.mlf., “Ottoman Galata: 1453-1553”, Première rencontre internationale sur l’empire ottoman et la Turquie moderne (ed. Edhem Eldem), İstanbul-Paris 1991, s. 17-105;
  • a.mlf., “Yeni Vesikalara Göre Kırım Hanlığının Osmanlı Tabiliğine Girmesi ve Ahidname Meselesi”, TTK Belleten, VIII/30 (1944), s. 185-229;
  • a.mlf., “Fatih Sultan Mehmed’in Fermanları”, a.e., XI/44 (1947), s. 693-703;
  • a.mlf., “Mehmed the Conqueror (1432-1481) and his Time”, Speculum, XXXV, Cambridge 1960, s. 408-427;
  • a.mlf., “Mehmed II”, İA, VII, 507-535;
  • a.mlf., “Meĥemmed II”, EI² (İng.), VI, 978-981; S. Runciman, The Fall of Constantinople, London 1955;
  • Ahmed Aymutlu, Fâtih ve Şiirleri, İstanbul 1959, s. 41-63;
  • A. Pertusi, La Caduta di Constantinopoli, I. Le testimonianze dei contemporanei II. L’eco nel mondo, Verona 1976;
  • Feridun Emecen, İstanbul’un Fethi Olayı ve Meseleleri, İstanbul 2003;
  • İskender Pala, Fâtih’in Şiirleri, İstanbul 2003, s. 9-21;
  • Z. Dolfin, “1453 Yılında İstanbul’un Muhasara ve Zabtı” (trc. Samim Sinanoğlu - Suat Sinanoğlu), Fatih ve İstanbul, I/1, İstanbul 1953, s. 19-62;
  • Abdülkadir Karahan, “Şair Avnî: Fâtih”, TDED, VI (1954), 1-38
II Mehmed
Doğum: 30 Mart 1432 Vəfat: 3 May 1481
Hakimiyyət titulları
Sələfləri
II Murad

Osmanlı İmperiyası (دولت عالیه عثمانی) Sultanı

1444-1446
Xələfləri
II Murad
Sələfləri
II Murad

Osmanlı İmperiyası (دولت عالیه عثمانی) Sultanı

3 Fevral 1451-3 May 1481
Xələfləri
II Bəyazid
Haqq iddası titulları
Sələfləri
Özünü elan etdi

İslam Xəlifəsi (خلافة إسلامية)
Xələfləri
II Bəyazid
Sələfləri
XI Konstantin Paleoloq

Şərqi Roma Qeysəri
Xələfləri
II Bəyazid

II Mehmed
mehmed, məqalənin, sonunda, mənbə, siyahısı, ancaq, mətndaxili, mənbələr, heç, kifayət, qədər, istifadə, edilmədiyi, üçün, bəzi, məlumatların, mənbəsi, bilinmir, lütfən, mənbələri, uyğun, şəkildə, mətnin, daxilində, yerləşdirərək, məqalənin, təkmilləşdirilməsi. II Mehmed Dil Izle Redakte Bu meqalenin sonunda menbe siyahisi var ancaq metndaxili menbeler hec ve ya kifayet qeder istifade edilmediyi ucun bezi melumatlarin menbesi bilinmir Lutfen menbeleri uygun sekilde metnin daxilinde yerlesdirerek meqalenin tekmillesdirilmesine komek edin II Mehmed ve ya Fateh Sultan Mehmed Osmanli turkcesi السلطان الغازي محمد الثاني الفاتح Mehmed i Sani 30 mart 1432 Edirne 3 may 1481 1 Gebze d Kocaeli vilayeti 7 Osmanli padsahi II Mehmed 21 yasinda Istanbulu feth ederek 1000 illik Bizans imperiyasina son verdi ve bu hadise bir cox tarixci terefinden Orta Cagin sonu Yeni Cagin baslangici olaraq qebul edildi Fethden sonra Fethin Atasi menasini veren Ebul Feth Osmanli turkcesi ile ابو الفتح daha sonraki dovrlerde ise Cag Acan Hokmdar ve Kayser i Rum Roma imperatoru Osmanli turkcesi قیصر روم unvanlari ile anildi II Mehmedالسلطان الغازي محمد الثاني الفاتح7 ci Osmanli Sultani Padsah avqust 1444 avqust 1446Selefi II MuradXelefi II Murad3 fevral 1451 3 may 1481Selefi II MuradXelefi II BeyazidSexsi melumatlarDogum tarixi 30 mart 1432Dogum yeri Edirne Osmanli imperiyasiVefat tarixi 3 may 1481 49 yasinda Vefat yeri Gebze d Kocaeli vilayeti TurkiyeDefn yeri Fateh mescidiAtasi II MuradAnasi Huma XatunHeyat yoldasi I Gulbahar SultanGulsah XatunSitti Mukrime XatunCicek XatunUsaqlari II Beyazid Sahzade Mustafa Sahzade Cem Govher Sultan Ayse Sultan Vikianbarda elaqeli mediafayllar Fateh Islam Peygemberi Mehemmedin bir hedisine nail oldugu ucun indiki vaxtda Turkiye ve Islam dunyasinin genis bir hissesinde qehreman olaraq qebul edilmekdedir Mundericat 1 Heyati 1 1 Sahzadeliyi ve ilk selteneti 1 2 Manisa dovru 1 3 Ikinci selteneti 1 3 1 Sulhun temin edilmesi 1 3 2 Konstantinopolun fethi 1 3 3 Fethden sonraki siyasi hadiseler 1 3 4 Agqoyunlularla ve Qaramanlilarla mubarize 1 3 4 1 Otluqbeli doyusu 1 3 5 Venesiya ve Macaristan kralligi ile muharibe 1 3 6 Qara deniz hakimiyyeti 1 3 7 Daxili siyaset 2 Sexsiyyeti 3 Ailesi 3 1 Heremxanasi 3 2 Oglan usaqlari 3 3 Qiz usaqlari 4 Istinadlar 5 Menbe 6 Xarici kecidlerHeyati RedakteSahzadeliyi ve ilk selteneti Redakte 30 mart 1432 ci ilde bazar gunu sefeq vaxtinda Edirnede dunyaya gelmisdir II Muradin dorduncu ogludur Anasi Huma Xatun tarixci Babinger ve yazar Lord Kinross a gore muselman olmayan bir koledir Mehmed iki yasina qeder Edirnede qaldiqdan sonra 1434 cu ilde sud anasi ve boyuk qardasi Eleddin ile birlikde 14 yasindaki boyuk qardasi Ehmedin Rum sancaqbeyi oldugu Amasyaya gonderildi Burada boyuk qardasi Ehmedin erken yasda olmesi uzerine Mehmed alti yasinda Rum sancaqbeyi oldu Diger boyuk qardasi Eleddin ise Manisada Saruhan sancaqbeyi oldu Iki il sonra atalari Sultan Muradin telimatiyla iki qardas yer deyisdirdiler ve Mehmed Saruhan sancaqbeyi oldu Hemin ilin sonlarinda boyuk qardasi olan Amasiya sancaqbeyi Sahzade Eleddin Elinin vefat etmesi ile taxtin yegane varisi oldu Taxtdan cekilmeyi planlasdiran atasi Sultan Murad 1444 cu ilin yazinda onu Manisadan yanina getirtdi 12 iyun 1444 cu ilde Edirnede Macar krali Serb hakimi ve Yanos Hunyadi ile baglanan sulh muqavilesinin muzakirelerinde istirak etdi Ardindan Sultan Murad oglu Sahzade Mehmedi taxt naibi elan ederek Anadoluya kecdi ve iyul ayinda Yeniseherde Qaramanogullari ile ehdname imzaladi Burdan dondukden sonra avqust ayinda Bursanin Qaracabey ordugahinda butun qapiqulu esgeri ve pasalarin onunde taxti resmi olaraq oglu Mehmede tehvil verdiyini elan etdi Ozu ise Bursa yaxinliginda etrafindaki din adamlari ile birlikde siyasetden uzaq bir heyata basladi Dovletin hele 12 yasinda olan tecrubesiz bir sahzadenin eline buraxilmasi daxilde ve xaricde boyuk bohranlara sebeb oldu Balkanlarda ve Anadoluda Sultan Murad dovrunde ele kecirilen torpaqlar bosaldildi Bele ki 1440 ci ilde tamamile feth olunan Serbiya hakimliyi kecmis sahibi Corc Brankovice tehvil verilmis Valaxiya carligi uzerindeki macar tezyiqi artmisdi Anadoluda ise Konyanin Beyseher Akseher Seydiseher ve Oxluqhisari kimi seherleri Qaramanogullarina ilhaq edilmisdi Cenubi Albaniyada Isgender bey rehberliyinde baslayan usyan getdikce guclenmisdi 1443 cu ilin qisinda dusmenle birleserek Sofyada ozlerine rehber secen bolqarlar bele artiq siyasi reqibe cevrilmisdi Edirnede baglanan 10 illik sulhun sertlerini pozan macarlar ise artiq yeni bir selib yurusunu planlasdirir ve bu defe Qaramanogullarini da oz siralarina cekmisdiler Sultan Mehmed eyni zamanada boyuk bir daxili bohranla da qarsi qarsiya qalmisdi Hemin ilin yayinda paytaxtda pasalar arasindaki reqabet ve cekisme Edirnede qorxuya dusen ehalinin Anadoluya koc etmesi qanli hurufi ayaqlanmasi 22 sentyabr 1444 ve Edirneni yerle yeksan eden boyuk yangin daxili bohranin baslica sebebleri olmusdu Kicik yasdaki padsah veziyyeti ele ala bilmirdi Sultan Murad dovleti daha cox qocaman veziri Candarli Xelil Pasaya tehvil vermisdi Ancaq diger dovlet adamlari xususile de Candarli Xelil Pasanin kecmis reqibi Rumeli beylerbeyi Sahabeddin Pasa ile Sultan Mehmedin leleleri Nisanci Ibrahim Efendi ve Zaganos Pasa Candarliya qarsi genc sultanin etrafinda toplanmisdi Hemin ilin yayinda Bizansin himayesinde olan Osmanli sahzadesi Orxan Celebi taxti ele kecirmek ucun Konstantinopoldan yola dusmus ozune terefdar toplaya bilmeyib yeniden Konstantinopola qacmisdi II Varna doyusu Selib ordusu 18 22 sentyabrda Dunay cayini kecdi Bu orduda en onemli dusmen ise Valaxiya carligi idi Xususi hazirlanan bir donanma ise Istanbul bogazina gelmis Anadoludan gele bilecek her hansi bir desteyin qarsisini almisdi Candarli Xelil Pasa ve terefdarlari ise Sultan Muradin yeniden dovlet idaresine gelmesini isteyirdi Bursaya gonderilen Qessabzade Mahmud beyin tekidleri neticesinde Sultan Murad dervis heyatina son qoyub Edirneye geldi Sahabeddin Pasa ve Zaganos Pasa II Mehmedi ordunun basina getirmek ve atasini Edirnede saxlamaq isteyirdi Neticede Sultan Murad idaresindeki Osmanli ordusu selib ordusu ile Varnada qarsilasdi ve selibciler meglub edildiler Candarli Xelil Pasa Varna qelebesinden sonra yeniden siyasi gucunu qazanan Sultan Muradi esl padsah olaraq gorur onun yeniden dovlet idaresine gelmesi ucun fealiyyete baslamisdi Sultan Murad ise dovletde ikibasliliq yaratmamaq ucun oglunu taxtdan endirmedi ve Edirnede bir nece gun qaldiqdan sonra Manisaya cekildi Genc sultanin Konstantinopolu isgal etmek planlari Bizans ve serbleri qorxutdugu qeder Qaraman ve Kastamonu beylerini de narahat edirdi Bu sebeble Manisada olan Sultan Murada elciler gondererek genc sultandan sikayetlenmis Sultan Murad ise oglunu ve onu tesviq eden vezirleri danlayaraq veziyyeti sakitlesdirmisdi Manisa dovru Redakte Yenicerilere arxalanan Candarli Xelil Pasa Sultan Muradi taxta geri qaytarmaq ucun fealiyyetlerini suretlendirdi Sultan Murad da oglunu taxt mubarizesine qurban vermemek ve vetendas muharibesinin qarsisini almaq ucun hakimiyyeti ele almaq fikrine dusmusdu O esnada Edirnede boyuk bir yeniceri ayaqlanmasi bas verdi Tarixde bas veren ilk boyuk hecmli yeniceri usyani olan Bucuktepe usyaninda yeniceriler II Mehmedin sarayinda gizlenen Sahabeddin Pasanin sarayini ele kecirib yagmaladi Usyancilarin bir hissesinin Konstantinopolda olan Orxan Celebini desteklemesi ve onu taxta devet etmesi veziyyeti daha da agirlasdirdi Usyan yenicerilere paylanan ulufelerin artirilmasi ve tabe olmayanlarin ehalinin de yardimiyla edam edilmesi ile yatirildi Belelikle II Mehmedin dovleti idare ede bilmediyi ortaya cixdi Candarlinin gonderdiyi gizli mektubla 5 may 1446 tarixinde yola cixan Sultan Murad Edirnedeki usyan sebebile bir muddet Bursada gozledi ve avqust ayinda Edirneye gelerek yenicerilerin desteyi ile yeniden taxt cixdi II Mehmed ise derhal Manisaya gonderildi Zaganos Pasa ve Sahabeddin Pasa ise ona lele olaraq teyin edildi Resmi olaraq Mehmed Celebi Sultan unvaniyla anilan Mehmedin o zamanki veziyyeti evvelceden padsah oldugu ucun diger sahzadelerden ferqlenirdi Egey denizinde Venesiyalilarin elinde olan adalara qarsi tertiblenen 1446 1449 tarixli seferler Mehmed Celebi Sultanin idaresindeki torpaqlardan baslamisdi Usyanci Isgender beye qarsi cixilan sefere qatilmaq ucun Mehmed Celebi Sultan xususi olaraq cagirildi 1448 Yanos Hunyadiye qarsi tertiblenen II Kosova muharibesinde menbelerin yazdigi kimi Mehmed xan sag cinahda vurusurdu 1450 ci ilde Sultan Muradin Ikinci Albaniya seferine de qatildi Akcahisar yaxinligindaki meglubiyyetin tesiri ise Edirnede hec hiss olunmadi Bele ki bu esnada Edirnede Mehmed Celebi ile Dulqediroglu Suleyman beyin qizi Sitti Xatunun toy merasimi kecirilirdi noyabr dekabr 1450 Ikinci selteneti Redakte Sultan Mehmedin Edirnedeki culus merasimi 1451 Sulhun temin edilmesi Redakte II Mehmedin gelinle Manisaya getmesinden qisa muddet sonra Candarli Xelil Pasa gonderilen gizli mektubla Sultan Muradin vefat etdiyini ve Mehmed Celebinin derhal paytaxta gelmesini bildirdi 10 fevral 1451 II Mehmed suretle Geliboluya geldi O esnada atasinin olum xeberi yayilmis ve Edirnede yeniceriler ayaqlanmisdi Candarli Xelil Pasa derhal qapiqulu esgerlerinden bir desteni usyancilarin uzerine gonderdi ve yeni padsahin adindan yenicerilere culus ved etdi Yeniceriler Candarli Xelil Pasaya olan hormetlerinden ve bagliliqlarindan usyani dayandirdilar II Mehmed 18 fevral 1451 tarixinde 19 yasinda ikinci defe Osmanli taxtina cixdi Manisada kecirdiyi 5 il onu daha da guclendirmis dovlet idaresindeki tecrubesi artmisdi Kecen bu illerde siyasi veziyyet de yaxsilasmisdi II Mehmedin culusu dusmenleri umidlendirdi Ilk selteneti esnasinda dovletin dusduyu veziyyeti xatirlayanlar Osmanli dovletine yeni bir zerbe endirmeyi planlasdirirdilar Balkanlarda ve Anadoluda Osmanliya tabe olan dovletler hetta yalniz Istanbulla mehdud olan Bizans imperiyasi serhed bolgelerine hucumlar edirdiler Anadoluda Qaramanoglu Ibrahim bey Hemid elindeki bezi qalalari ele kecirmis Germiyanda Aydinda ve Mentesede kecmis beylerin sulalesinden olanlar siyasi reqabete baslamisdi Bu cetin veziyyeti goz onune alan II Mehmed yeniceriler uzerinde guclu nufuzu olan Candarli Xelil Pasani sedrezem olaraq saxladi Ancaq Anadolu beylerbeyliyine Ishaq Pasani gonderdi Sahabeddin Pasa ikinci vezir oldu Saruca Pasa ve Zaganos Pasa da divana girdiler II Mehmed atasinin serbler ve Bizanslilarla bagladigi sulh muqavilelerini tesdiqledi Anadoludaki siyasi veziyyet sebebile Serb hakimi Corc Brankovice bezi torpaqlar ilhaq edildi Bizans imperatoru Konstantin ise Corluya qeder olan bezi torpaqlari ele kecirmis esirlikde saxlanilan Sahzade Orxan Celebi ucun illik 300 min axca vergi verilmesini teleb edirdi II Mehmed bir macar hucumunun qarsisini almaq ucun Rumeli beylerbeyi Qaraca Pasani Sofyaya gonderdi ve may ayinda ozu de orduyla birlikde Anadoluya kecdi Aksehere gelende Bizans elcilerini qebul etdi ve Bizanslilar Orxan Celebi ucun yeni telebler ireli surduler Sultan Mehmed terefinden insa edilen Rumeli hisari Yeni padsah Qaramanogullarina Alaiye qalasini ilhaq ederek sulhu temin edib Edirneye qayitdi Yolda yeniceriler qenimetden pay istediler 10 kise axca paylansa da Candarli Xelil Pasanin yaxin adami olan yeniceri agasi Qurdcu Dogan vezifeden alindi ve yeniceriler sert cezalandirildilar Edirneye dondukden sonra yeniceri ocagi esasli sekilde yeniden quruldu Padsah Candarli Xelil Pasaya Anadolu hisarinin qarsisinda yeni bir qalanin tikilmesi emrini vermis Zaganos Pasanin seyleri neticesinde 1452 ci ilin fevralinda hisarin ilk qalasi yukseldilmisdi 26 martda padsah ordu ve donanma ile gelerek qullelerin ve qala divarlarinin insasini izledi Avqust ayinin sonlarinda tamamlanan Rumeli hisari Konstantinopolu Qara deniz ticaret yolundan mehrum edecek Anadolu ve Rumeli arasinda esgerlerin dasinmasini tehlukesizlesdirmisdi Mehz bu esnada II Mehmed imperatora Konstantinopolu teslim etmesini eks halda muharibeye hazirliq islerinin baslayacagini bildirerek muharibe elan etdi Konstantinopolun fethi Redakte Usta bir diplomat ve dovlet adami olan Candarli Xelil Pasa hele 15 sentyabr 1451 tarixinde Venesiya ile bagli kecmis ehdnameni yenilemis bugda ixracati meselesinde mulayim siyaset yeritmisdi Yene sedrezemin tesebbusu ile macarlarla 20 noyabr 1451 ci ilde boyuk itkilerle 3 illik bir ateskes baglandi II Mehmed ise Konstantinopolun fethi ile bagli hazirliqlarla mesgul olurdu Bu yoldaki en boyuk mane ise Candarli Xelil Pasa idi Candarli Xelil Pasa Konstantinopolun feth edileceyi teqdirde butun siyasi gucunu itireceyini bilirdi Bu sebeble butun gucuyle fethin qarsisini almaga calisirdi Ancaq Zaganos Pasa ve Sahabeddin Pasalarin tesirinde olan II Mehmed Konstantinopolun fethini iqtidarin ilk serti olaraq gorurdu Padsah Edirnede boyuk bir mesveret meclisi topladi ve seherin fethi meselesini muzakireye qoydu Bu mesveretde dovlet adamlari iki qrupa ayrilsalar da azliq coxluga tabe oldu ve seherin fethi ucun resmi hazirliga baslandi 6 aprel 29 may 1453 tarixleri arasinda 54 gun davam eden Konstantinopol muhasiresi esnasinda bu iki qrup yeniden qarsi qarsiya geldi Mayin dorduncu heftesinde macarlarin ve yeni bir selib donanmasinin Konstantinopola komeye gelmesi xeberi ordugahda yayildi Padsahin seheri sulhle almaq istemesi de ordunu sebirsizlesdirirdi Toplanan herbi meclisde Candarli Xelil Pasanin qerb dunyasini tesviq etmenin nelerle neticelene bileceyi haqqinda cixisi Zaganos Pasa terefinden cavablandirildi Umumi hucumun ne vaxt olacagi ise Zaganos Pasaya tapsirildi Hem Osmanli hem de Bizans menbelerinde toplarla qala divarlarinin dagidilmasi Bizanslilarla katolikler arasindaki raziligin pozulmasi ve seherin muhafizesi ile vezifelendirilen bas komandir Giovanni Giustiniani Longonun yaralanaraq muhasireni yarimciq qoymasi seherin ele kecirilmesinde onemli rol oynayan amiller kimi qeyd olunur Umumi hucum Edirneqapi istiqametine 5 10 esgerin qala divarlarina cixaraq bayraq sancmasi ile basladi Ancaq esas ordu Topqapi ve Yaliqapi arasinda acilan oyuqdan sehere girdi Istanbulun fethinde qeyd olunmali olan esas mesele ise yunan ehalinin veziyyetidir Bir cox Bizans tarixcileri muqavimetin seher ehalisi terefinden deyil komeye gelen katolikler terefinden gosterildiyini qeyd edir Imperator ise qerb dunyasini komeye cagirmaq ucun 12 dekabr 1452 ci ilde Ayasofyada iki mezhebin birlesdirilmesi ucun ayinler kecirmis ancaq seherin katoliklerin eline kecmesine qarsi cixan ehali ve bir cox kesis Gennadiyin rehberliyi ile ayaqlandilar Seherde Latinlarin basligini gormekdense turk sarigini gormek yaxsidir sozleri suara cevrilmisdi Imperator seherdeki idareni tamamile itirmisdi Muhasire esnasinda yunanlardan bir coxu pulu vaxti vaxtinda almadigina gore islemekden imtina edirdiler 8 9 minlik muqavimet destesinin 3 minlik hissesini latinlar teskil edirdi Padsah ise seheri dagidilmadan ele kecirmek isteyirdi Bir cox menbelere gore katolik latinlar yunanlari muqavimete mecbur edirdiler Cunki yunanlar yalniz Konstantinopolu latinlar ise butun mustemleke torpaqlarini itirmekden qorxurdular Fethden sonra padsah latinlarla muttefiq olan yerli esilzadelerle yaxsi davrandi Seherin bos qalmamasi ucun yunanlari vergiden azad etdi ve yasamalari ucun icaze verdi Xums i sultani olaraq oz payina dusen esirleri ise azad ederek Halic sahilinde yerlesdirdi ve onlara da evler verdi Istanbulun fethi xeberi butun Avropada heyecanla qarsilandi Papa V Nikolay Italiya dovletleri arasinda birlik istedi ve butun xristianlari xac altinda birlesdirdi Vyanada imperator III Fredrix ve Napoli krali V Alfonso bu xacli ordusunun rehberliyine kecmek isteyirdi Reqensburqda toplanan meclisde butun xristian dunyasinda 5 illik sulh baglanmasi ve Canaqqala bogazina bir donanma gonderilmesi ireli suruldu aprel 1454 Fethden sonraki siyasi hadiseler Redakte Belqrad muhasiresi Fateh Sultan Mehmed xacli ordusuna birlesmeyen Venesiya ile yeni bir andlasma imzaladi 18 aprel 1454 Genuya ise Qara deniz ve Egey denizindeki mustemlekelerini itirmemek ucun padsahla razilasdi ve xerac odemeyi qebul etdi Ancaq Rodos cengaverleri papaya bagli olduqlarini ve hec vaxt padsaha vergi odemeyeceyini bildirib muharibe seraitini davam etdirdi 1456 ci ilde Sultan Mehmed Egey denizinin simalinda Limni Imroz ve Enez adalarini aldi 1456 ci ilde bas tutan Belqrad muhasiresinde Papa terefinden gonderilen 16 gemilik boyuk bir donanma daha sonra Egey denizine cekildi Rodosda dayanan donanma Saqqiz ve Midilli adalarina gederek Limni Tasoz ve Semandirek adalarini ele kecirdi 1457 Buna cavab olaraq Fateh Sultan Mehmed Ismayil bey idaresindeki donanmani bolgeye yolladi Bu donanma Midillini geri aldi ve Tasoz ile Semandirek adalarini ele kecirdi Sultan Mehmed 1461 ci ilde Trabzon seferine cixarken Rodos cengaverleri ile bir ateskes bagladi 1454 1456 ci illerde ise serblerin aqibeti esas meseleye cevrilmisdi 1451 ci ilde Sultan Mehmed taxta cixanda serbler Alacahisar qalasini ve etraf bolgeleri ele kecirmis ancaq Istanbulun fethinden sonra bu bolgeleri terk etmisdi 1454 cu ilin yayinda Moreya yarimadasina tertiblenen seferde Omolridon ve Sifricehisari ele kecirildi Osmanli ordusu cekildikden sonra ise Vidin Nis bolgesinde macarlar Kosova bolgesinde ise serbler eks hucuma kecdiler Bu sebeble 1455 ci ilin yayinda ikinci Serbiya seferine cixan Sultan Mehmed butun quvveleri cenubi Serbiyaya yonlendirdi Nehayet ard arda edilen hucumlarla serbler sulh imzalamaga mecbur oldular Serbiya cari illik 3 milyon axca xerac odemeyi ve seferlere mueyyen miqdarda esger gondermeyi qebul etdiler Sultan Mehmed ise butun Serbiyanin ele kecirilmesi ucun macarlarin elinde olan Belqradi hedeflemisdi Serbler biteref veziyyete getirilmisdi ve macarlarin mecburi katoliklesdirme siyasetinden narazi idi Osmanlilarin Serbiya siyasetinde onemli rol oynayan Veli Mahmud Pasa qardasi Mixail Angelovic vasitesile macarlara qarsi olan serb destelerinden istifade etdi ve Osmanli terefdarlari bu torpaqlarda quvvetlendi Sultan Mehmed 1456 ci ilde muhasireye aldigi Belqrad qalasini sexsi sucaetine baxmayaraq ele kecire bilmeden geri cekildi doyus meydaninda alnindan yaralandi Bu meglubiyyet ise qerb dunyasinda selibcileri umidlendirdi 1457 ci ilde Papa III Kalliktus sexsi donanmasini Egey denizine gondermis Uzun Hesen ve gurculerle Osmanli eleyhinde ittifaq qurmaq planlari qurmusdu Xelefi II Piy ise yeni bir selib yurusu ucun butun katolik dunyasini Mantuada mesveret meclisine cagirmisdi Serb cari Corc Brankovicden sonra oglu Lazarin da qisa muddet sonra vefati ile 20 yanvar 1458 Serbiya taxti ugrundan qanli mubarize basladi Macarlar vefat eden carin qizini Bosniya krali ile evlendirib macar himayesinde bir Serb carligi yaratmaq niyyetinde idi Diger terefden hemin il Moreya yarimadasinda kecmis Bizans imperatorunun 2 qardasi Demetrios ve Tomas arasinda cixan taxt mubarizesi neticesinde bolgede Venesiya nufuzu artmaqda idi Yene 1457 ci ilde alban esilli Isgender bey Evrenosoglu Isa beyi meglub etmis butun bunlarin sonunda Sultan Mehmed Isa beyi yeni quvveyle bolgeye yollamis ozu ise boyuk bir orduyla Moreya yarimadasina kecerek Veli Mahmud Pasani Serbiyaya gonderdi Serbler mueyyen sertler daxilinde bezi qalalari Veli Mahmud Pasaya teslim etseler de Semendire yaxinliginda sexsen Macar krali Mattias Corvinin rehberlik etdiyi ordunun yaxinlasmasi ile Nise cekildi Bu esnada Sultan Mehmed Moreyada vaxtiyla imperator Konstantine mexsus olan torpaqlari ele kecirmis Skopyede Mahmud Pasanin quvveleri ile birlesmisdi Macar krali ise atasinin yeritdiyi siyaseti davam etdirerek qisin gelmesini ve Osmanli ordusunun geri cekilmesini gozledi Sultan Mehmed ise bu plani basa dusub o qisi Skopyede kecirdi 1458 ci ilin yazina qeder burada qaldi Dunay cayini kecerek Tahtaluya hucum eden kralin quvveleri geri puskurduldu Bu qelebeden sonra padsah Edirneye dondu dekabr 1458 Novbeti ilin yazinda ise sexsen Semendire bolgesine gelerek Sofiya qalasinin acarini yerli ehaliden teslim aldi iyun 1459 Belelikle Serbiya carligi birbasa Osmanli hakimiyyetine girmis oldu Semendire seferi vaxtindan tez bitdiyi ucun hemin ilin yayinda Qara deniz sahilindeki Amasraya gelen Osmanli ordusu burada Genuyaya mexsus torpaqlari doyussuz teslim aldi Semendirenin itirilmesi katolik dunyasina agir zerbe oldu ve papa toplanan Mantua meclisinde yeni bir selib yurusu elan etdi Bu esnada Moreyada kecmis Bizans imperatorunun qardaslari arasindaki taxt mubarizesi katoliklerin de mudaxilesi ile Tomasin qelebesi ile basa catmisdi 1460 tarixli Moreya seferinde ise sahildeki Venesiya qalalari istisna olmaqla butun yarimada Osmanliya tabe edildi Ancaq yarimadanin tamamile ele kecirilmesi ucun Venesiyaya mexsus Koron Modon Nauplia ve Arqos kimi strateji qalalarin feth edilmesi vacib sert idi 1463 cu ilde Arqos qalasinin yerli bir rahibin komeyile Osmanlilara teslim olmasi neticesinde Venesiya ile davam eden soyuq muharibe alovlandi 28 iyul 1463 Valaxiyada ve Bosniyada bas veren hadiseler ise macarlarla olan munasibetleri daha da gerginlesdirdi 1461 ci ilde Sultan Mehmed birbasa Valaxiya knyazi uzerine hucuma kecdi Valaxiya knyazi III Vlad ise Macar krali ile ittifaq quraraq padsahin Trabzon seferi sebebile cebheden uzaqlasmasindan istifade ederek Dunay cayi sahilindeki bezi qalalara hucum etdi Bunun ardindan Sultan Mehmed 1462 ci ilin yayinda Valaxiyani isgal edib III Vladi qacmaga mecbur etdi ve sarayda qalan kicik qardasi Radulu onun yerine knyaz elan etdi Bu esnada hemin ilin sentyabrinda Midilli adasi Osmanli tabeliyine kecdi Venesiya bunu Egey denizindeki mulklere tehluke hesab ederek Osmanliya muharibe elan etdi Bosniya krali ise macarlarin himayesini qebul etmis xaniminin seceresi sebebile Serbiya carligi uzerinde taxt namizedliyini ireli surdu Butun bu hadiseler 1463 cu ilde Bosniyanin fethiyle neticelendi 1463 cu ilde Papanin seyleri ile Venesiya ve Macaristan kralligi Osmanlilara qarsi ittifaq qurdular Bu ise II Mehmedin Avropadaki fethlerinde donum noqtesi oldu 1464 cu ilin mayinda muttefiq qosunlari hucuma kecdi Osmanli torpaqlarinin nece bolusduruleceyi bele hazir idi Plana gore Venesiyalilar Moreya Beotiya ve Attika bolgesini Isgender bey Makedoniya torpaqlarini Macaristan ise indiki Bolqaristan Serbiya Bosniya ve Valaxiya bolgesini ele kecirmeli idi 1463 cu ilin payizinda hucuma kecen Venesiyalilar Arqos qalasini ele kecirdi ve Kerme hasarini berpa etdirdiler sentyabr 1463 Moreya yarimadasindaki bir cox seher usyan ederek Venesiyalilarla birlesdiler Yarimadada yasayan muselmanlar ise qalalara gizlendiler Eyni tarixde Macar krali Bosniyanin paytaxti Yaytse seherini zebt etdi 16 dekabr 1463 Venesiya donanmasi ise Canaqqala bogazina gelib cixmisdi Butun bu hadiselerin onunu almaq ucun Sultan Mehmed Mahmud Pasani guclu bir orduyla Moreyaya gonderdi Osmanli donanmasina destek ucun Kadirqa limani tersanesini insa etdirdi ve Istanbulun tehlukesizliyini temin etmek ucun Canaqqala bogazinin her iki sahiline Sultaniye ve Kilidbahir qalalarini insa etdirdi 1463 1464 qisi 1464 cu ilin evvellerinde ise Venesiyalilar Moreyada meglub oldular ve yarimada bird aha Osmanli tabeliyine kecdi 1464 cu ilin yazinda ise Sultan Mehmed Bosniyaya dogru ireliledi Hemin yaz Yaytse seherini muhasireye alan Osmanlilar seheri ele ala bilmediler ve qisi Sofyada kecirdiler Sofyada iken Macar kralinin Bosniya torpaqlarina girdiyini oyrenen Sultan Mehmed Mahmud Pasa rehberliyinde bir ordunu bolgeye yolladi Neticede Macar krali geri cekilmeye mecbur oldu Qaraman bolgesindeki qarisiqliq ve aylardir davam eden seferler sebebile novbeti il Venesiya ve macarlarla sulh muzakireleri basladi Diger yandan Sultan Mehmedin de sehheti pislesmisdi Muzakireler esnasinda Venesiya Moreya ve Midilli adasini ozu ucun Bosniyanin simal bolgesini ise muttefiqi macarlar ucun isteyirdi Sultan Mehmed ise Bosniyadan cekilmek istemirdi Bu sebeble 1465 ci ilde davam eden muzakireler neticesiz qaldi Novbeti ilin yazinda Sultan Mehmed muttefiqler terefinden istifade olunan Isgender beyi cezalandirmaq sebebile Albaniya torpaqlarina sefere cixdi Ancaq bu sefer esnasinda albanlar daglara cekildiler ve mubarizeni dayandirdilar Sultan Mehmed ise bu bolgenin tam merkezinde strateji bir noqtede Ilbasan qalasini insa etdirib geri dondu Ancaq Osmanlilarin cekilmesinin ardindan albanlar bolgedeki Osmanli qosunlarini meglub edib Ilbasan qalasini muhasireye aldi Muhasire xeberini esiden Sultan Mehmed olduqca hiddetlendi ve 1467 ci ilde ikinci Albaniya seferine cixdi Agqoyunlularla ve Qaramanlilarla mubarize Redakte Qaramanoglu Ibrahim beyin olumunden sonra 1469 merhum beyin ogullarindan Pir Ehmed bey Sultan Mehmedin bibisi oglu ve qardaslari Konyada veliehd secilen Ishaq bey ise Silifkede beyliyi idare etmeye baslamisdi Beyliyin birlesmesi ucun Ishaq bey Uzun Hesenden Pir Ehmed bey ise Sultan Mehmedden komek istedi Sultan Mehmedin Bosniyada olmasi sebebile 1464 cu ilin payizinda Uzun Hesen Dulqedirogullari uzerine sefere cixdi ve qalib gelerek Ishaq beyin qardaslari ile mubarizeye basladi Neticede ele kecirdiyi Kayseri Develi Aksaray Konya ve Beyseher bolgesini Ishaq beye teslim etdi Bu esnada Pir Ehmed bey ve qardaslari qacib Sultan Mehmede sigindilar Bu sebeble Sultan Mehmed 1444 cu ilde Qaramanogullarina bagislanan torpaqlarin geri alinmasini istedi Ishaq bey ise taxtini guclendirmek ucun bir terefden Misir sultani ile diger terefden ise Sultan Mehmedle danisiqlara kecmisdi Sultan Mehmed ise sulh serti olaraq 1391 ci ilde Qaramanoglu Mehmed beyle Ildirim Beyazidin bagladigi sulh sertlerinin eynile tesdiqlenmesini isteyirdi Bu sebeble sulh temin olunmadi Diger yandan Dulqediroglu Arslan bey Osmanlilarla sulh bagladigi ucun Memluk sultanin tehriki ile gizlice oldurulmus yerine Memluk terefdari Sahbudaq bey getirilmisdi Buna cavab olaraq Sultan Mehmed Dulqedirogullarindan Sahsuvar beyi ehdname baglayaraq bey elan etdi Sahsuvar bey qazandigi Osmanli desteyi ile 1467 ci ilde beyliyi birlesdirdi Osmanli quvvelerinin komeyile irelileyen Pir Ehmed bey Ishaq beyi meglub ederek Silifke istisna olmaqla butun beyliyi oz hakimiyyeti altinda birlesdirdi iyun 1465 Qacaraq Uzun Hesene siginan Ishaq bey ise cox kecmeden vefat etdi avqust 1465 O tarixe qeder bir yandan selibcilerin hucum tehlkesi diger yandan Qaramanoglu Ibrahim beyin Memluk torpaqlarina hucum etmesi sebebile Osmanli Memluk munasibetleri yaxsi idi Ancaq Sultan Mehmedin 1461 ci ilden sonra serqe yonelmesi Memlukleri narahat etdi Misir sultani Uzun Heseni Qaramanogullari ve Dulqedirogullarini himayesine almis Uzun Hesenin xanimi vasitesile ozune tabe etdiyi Trabzon imperiyasinin 1461 ci ilde fethinden sonra Osmanlilari tebrik etmemisdi 1463 cu ilde xristian dunyasina qarsi qeti qalibiyyet qazanan Sultan Mehmed bu munasibetle Misir sultanina gonderdiyi mektubda ozunu Islamin qoruyucusu hesab edilen Misir sultani ile beraber saydi Bu ise Misir sultani Sultan Xosqedemi narazi saldi Qaraman bolgesinde baslayann siyasi hadiseler 1465 ci ilde Misir sultaninin Venesiyaya elci gondermesi Uzun Hesenin Ferat cayi sahiline ordu ile yaxinlasmasi ise bu iki dovlet arasindaki munasibetleri daha da gerginlesdirmisdi Nehayet Misir sultani elcisi Nureddin Kuseyrini dostane bir mektubla Sultan Mehmede gonderdi Bu elci Osmanlilar terefinden de yaxsi qarsilandi Ancaq 1467 ci ilde Sahsuvar beyin Osmanli himayesinde Dulqediroglu taxtina kecmesi ve Memluklerle mubarizeye baslamasi Memluk Osmanli munasibetlerini yeniden pislesdirdi Sultan Mehmed 1468 ci ilde Anadoluya sefere cixmis bu seferin Memlukler uzerine oldugu sayeleri yayilmisdi Ishaq beyin olumunden sonra Qaramanoglu taxtina tam olaraq sahiblenen Pir Ehmed bey sulh sertlerini pozmaga baslamis hetta serhed bolgesindeki bezi torpaqlari geri istemeye baslamisdi Qerb cebhesinde Iskender bey vefat etmis 17 yanvar 1468 Sultan Mehmed ise Venesiya ve macarlarla ikinci sulh muzakirelerine baslayaraq onlari mesgul etdi Hemin ilin yazinda Afyona gelen Sultan Mehmed Pir Ehmed bey ve Sahsuvar beyden bagliliq elameti olaraq ordugaha gelmelerini istedi Ancaq may ayinda sultana Pir Ehmed beyin ordugaha gelmeyeceyi xeberi verildi Neticede Osmanli ordusu Konya seherini aldi Sultan Mehmed o esnada Manisada olan oglu Sahzade Mustafani Konyaya cagiraraq onu sancaqbeyi teyin etdi ve ozu Istanbula qayitdi Sultan Mehmed cekildikden sonra Pir Ehmed bey Konyaya hucum etmis ancaq ugur azana bilmemisdi 1469 cu ilde Qaramanogullari Konya duzunun serq hissesini yeniden ele kecirdi Sultan Mehmed 1470 ci ilde Eyribogaz seferinde iken Qaramanoglu Qasim bey Ankaraya qeder ireliledi ve buradaki yerli quvveleri meglub etdi Nehayet Osmanli ordusu 1471 ci ilden etibaren butun Qaraman elini ozune tabe etmek ucun ard arda seferlere cixdi Bu seferlerden ilki 1471 ci ilin yazinda sedrezem Ishaq Pasa terefinden idare olundu neticede Larende ve Nigde ele kecirildi Hemin il Gedik Ehmed Pasa sahil bolgesindeki Alaiyeni telim aldi 1472 ci ilde sefer dagliq bolgelere yoneldi Gedik Ehmed Pasa Pir Ehmed beyin ailesini ve xezinesini gizletdiyi Mokan hasarini sahilde Kurku ve Gulek qalalarini ele kecirdi Bu esnada qerbden yaxinlasan selib donanmasi ve serqden yaxinlasan Uzun Hesen Qaraman torpaqlarina girdiler Belelikle Qaraman meselesi dovletlerarasi bir seviyyeye yukseldi ve Sultan Mehmed seltenetinin en bohranli dovru baslamis oldu Uzun Hesen Tebrizde taxta oturduqdan sonra ozunu Anadolu beylerinin en boyuyu elan etdi Sultan Mehmedin imperiyani boyutmesi ve aldigi iqtisadi tedbirler neticesinde Agqoyunlu dovleti tehlukeye dusmusdu Osmanlilar Agqoyunlulara mexsus olan Qoyluhisar ve Trabzonu ele kecirmisdi Ipek yolu uzerindeki Tokat seherinde ipeye qoyulan ikinci gomruk vergisi ise esas munaqise sebebi oldu 1471 ci ilde Osmanlilar Qaramanogullarina qarsi ciddi tedbirler gordu ve neticede beylikden qacanlar Uzun Hesene sigindilar Bu sebeble Rodos cengaverlerine Kipr kralina ve Alaiye beyine mektub gondererek oglu Zeynal bey idaresindeki 30 minlik ordunu Osmanlilar uzerine gondereceyini bildiren Uzun Hesen bu olkerlerden Osmanlilara qarsi destek istedi Uzun Hesenin yaninda Isfendiyaroglu Germiyanoglu Dulqediroglu ve Inaloglu beylerinden qacan beyler toplanmisdi Uzun Hesenin Sultan Mehmedden ilk isteyi Trabzon Sinop ve Qaramanin azad edilmesi idi Uzun Hesen evvelce 1472 ci ilin yazinda kecmis Trabzon imperatorunun ailesinden olan beyleri Trabzona gonderdi Agqoyunlu desteyini alan Isfendiyaroglu Ehmed bey ve Pir Ehmed beyle Qasim beyin Tokata hucum ederek seheri darmadagin etmesi neticesinde Sultan Mehmed bu meseleye bir defelik son qoymaq istedi Evvelce Veli Mahmud Pasa yeniden sedarete getirildi Sahzade Mustafaya ise Afyon ve ya Kutahyaya cekilerek Anadolu beylerbeyi Qoca Davud Pasa ile birlikde Bursa seherini mudafie etmesi tapsirildi Beyseher yaxinliginda onu kesilen Agqoyunlular agir meglubiyyete ugradi Uzun Hesenin qardasi oglu Yusif Mirze esir dusdu Qaramanogullari qacdi Neticede Sultan Mehmed Istanbula qayidaraq muharibe hazirligina basladi Uzun Hesen Anadolunun ve oz imperiyasinin geleceyini mueyyen eden bu muharibe ucun boyuk herbi ve siyasi hazirliq gormekde idi 1471 ci ilde 4 elcisi Venesiyaya gederek Sultan Mehmed ve Misir sultani eleyhinde ittifaq qurmaq istedi Ittifaqa gore Venesiyagemileri odlu silahlarla dolu bir nece gemini Qaraman sahillerine gelerek burada Agqoyunlu qosunu ile birlesmeli idi Venesiyanin qurdugu plana gore Uzun Hesen Anadolunu ele kecirecek zeifleyen Osmanli Moreya Midilli Eyribogaz ve Arqos qalalarini Venesiyaya tehvil verecekdi Venesiya Napoli Rodos Papa dovleti ve Kipr donanmasindan ibaret boyuk bir selib donanmasi 1472 ci ilin yayindan beri Osmanlilarin Araliq denizi sahillerine hucum edirdi Antalya avqust 1472 ve Izmir 13 sentyabr 1472 qalalari ele kecirilerek yandirilmisdi Bu donanma 1473 cu ilin yazinda Qaramanoglu Qasim beyle ittifaq quraraq Qoriqos Siqin ve Silifke qalalarini ele kecirdi Ancaq Sultan Mehmed bu donanmanin bolgeye gelmesinin esas sebebini anlamisdi ve bu sebeble hele qis aylarindan boyuk bir axinci destesini Sivasa gondermisdi Belelikle Uzun Hesen Qaraman sahili ile olan elaqesini itirdi Her sey Ferat cayi sahilinde bas tutacaq doyusun neticesinden asili idi Otluqbeli doyusu Redakte Sultan Mehmed meydan muharibesi ederek qeti qelebe qazanmaq isteyirdi Uzun Hesen ise geri cekilerek Osmanli ordusunun erzaq ehtiyatinin azalmasini ve esgerlerin yorulmasini gozlemek niyyetinde idi Sultan Mehmedin ordusu texminen 70 100 min esgerden ibaret idi Tercan ve Erzincan arasindaki bir duzde Feratin diger sahiline kecen Rumeli quvveleri Agqoyunlu ordusu terefinden tertiblenen ani basqinla mehv edildi Rumeli beylerbeyi Has Murad Pasa bu basqinda helak oldu Sultan Mehmed bu meglubiyyetin ordudaki esgerlerin menevi zeiflemesine sebeb olmamasi ucun tedbirler gordu Uzun Hesen ogullarinin da tehriki ile Otluqbeli adlanan yerde meydan muharibesine girmeyi qebul etdi 11 avqust 1473 Osmanli ordusunun yalniz 8 gunluk erzaqi qalmisdi Qoca Davud Pasa ve Mahmud Pasa ise strateji yukseklikleri ele kecirmisdi Sol cinahda Sahzade Mustafanin idaresindeki Anadolu birliklerinin ugurlu basqinlari ve Uzun Hesenin oglu Zeynal beyin oldurulmesi doyusun neticesini mueyyenlesdirdi Sultan Mehmedin idaresindeki qapiqulu ordusunun doyuse girmesine ehtiyac bele qalmamis Uzun Hesen doyusdeki butun umidlerini itirerek doyus meydanindan qacmisdi Doyusun ardindan 4 min turkmen edam edildi ve 2 min esir alindi Ardindan Giresun bolgesine irelileyen Sultan Mehmed burada Sebinqarahisar qalasini teslim aldi Bu esnada Uzun Hesenin elcisi Ehmed Bekri sulh teklifi ile sultanin huzuruna girdi Sultan Mehmed bir daha Osmanli torpaqlarina hucum edilmemesi ve Qarahisardan el cekilmesi sertile sulhu qebul etdi Uzun Hesen yene eyni elcini Istanbula gondererek bu serti ikinci defe qebul etdi Buna baxmayaraq qisa muddet sonra Uzun Hesenin xristian dunyasini Osmanli eleyhine tehrik etmesini oyrenen Sultan Mehmed Teymuri Huseyn Bayqaraya mektub yazaraq Uzun Hesene qarsi ittifaq teklif etdi Sultan Mehmed Uzun Hesene qarsi o qeder nifret beslemisdi ki Agqoyunlularla sulh baglamagi teklif eden sedrezem Mahmud Pasa Istanbula dondukden derhal sonra sedaretden alindi Uzun Hesenin vefatindan sonra 1478 Sultan Mehmed Trabzon ve Gurcustan arasindaki bolgeni de zebt ederek Trabzonun fethini tamamladi Otluqbeli qelebesi neticesinde Sultan Mehmed Ferat cayi sahilinedek olan Anadolu torpaqlarinda tam idareni ele almis xristianlarin xususile de Venesiyanin Osmanlilar uzerinde qelebe qazanma umidlerini aradan qaldirmisdir Daha sonra 1472 ci ilden beri Qaraman elinde hakimiyyeti ele alan Qasim beyi aradan qaldirmaq ucun 1474 cu ilde Gedik Ehmed Pasa yeni bir sefere cixdi Seferin sonunda bu bolge tamamile zebt edilmis seferin davami ise Sahzade Cemin lelesi Rum Mehmed Pasa terefinden idare olunmusdur Venesiya ve Macaristan kralligi ile muharibe Redakte Osmanlilarin serq cebhesi ile mesgul olmasi xristian dunyasini daim umidlendirmisdir Sultan Mehmed 1468 tarixli Qaraman seferi esnasinda Venesiya ve macarlari sulh muzakireleri behanesiyle mesgul etse de novbeti ilin yayinda Venesiya donanmasi Rumeli sahillerine gelmis Limni ve Imroz adalari ele kecirilmis bir cox seher ve qala yandirilaraq mehv edilmisdi Bu esnada Osmanli donanmasi Qara denizde idi Butun bu hadiseler neticesinde Sultan Mehmed eks hucuma kecdi ve hedef olaraq Eyribogaz qalasi secilmisdi Gelibolu sancaqbeyi Mahmud Pasa donanma ile denizden hucuma kecmis diger yandan ada istiqametinde bir korpu insa etdirerek adaya esger cixarmis ard arda edilen hucumlarla 11 iyul 1470 tarixinde qala ele kecirilmisdi Qapiqulu esgeri ile birlikde ordunu Qaramana gonderen Sultan Mehmed Eyribogaz qalasinin ele kecirilmesinden sonra yeni bir selib seferinin qarsisini almaq ucun 1471 ci ilin iyul ayinda Venesiyaya elci gondererek sulh teklif etdi Ancaq Sultan Mehmedin Egey adalari ve Moreya yarimadasindaki istekleri ve teleb etdiyi illik xerac miqdari sulh muzakirelerinin uzanmasina sebeb oldu ve neticede muzakireler dayandirildi mart 1472 Bir il sonra cixilan Agqoyunlu seferi esnasinda Rumeli ve Istanbul tehlukeye dusdu Ishaq Pasa ile Rumeli muhafizesi ucun Edirneye gonderilen Sahzade Cem ise serq cebhesinden gelen meglubiyyet xeberleri qarsisinda cetin veziyyete dusmusduler Denizden gele bilecek her hansi bir hucuma qarsi seherin qala divarlari tehkim edildi Bu esnada Rumelide kicik usyanlar baslamis hetta Sahzade Ceme taxta kecmesi meslehet gorulmusdur Bu mesleheti goren Suleyman bey ve Nasuh bey Sultan Mehmed Istanbula dondukden sonra derhal edam edildiler Diger yandan Sultan Mehmed macarlara qarsi mudafie tedbirleri gordu Macar kralinin hucumlari neticesinde Bosniya torpaqlarini qorumaq ucun Dunay cayi sahilinde Boyurdelen qalasi insa edildi Macarlar sulh teklifi ile sultana muraciet etseler de Agqoyunlu cebhesinde davam eden muharibe sebebile gonderilen elciler gozledildi Qelebenin ardindan elci qebul edildi Belqrad qalasi yaxinligindaki Havale qalasi ile Goyercinlik qalasinin terk edilmesi ve ya dagidilmasi teleb edilirdi Ancaq bu teklifler Sultan Mehmed terefinden qebul edilmedi ve Yaytse qalasinin Osmanlilara verilmesini istedi Bu esnada Mihaloglu Eli beye Macaristan uzerine axinlara cixmasini emr etdi Mihaloglu Eli bey 1474 cu ilin qisina qeder boyuk hucumlar tertibledi Macar krali ise 14 fevral 1476 ci ilde uzun muddetdir muhasireye aldigi Boyurdelen qalasini ele kecirdi Sultanin gonderdiyi sulh meramli elcileri qebul etmeyen Macar krali Dunay cayi uzerinde 3 hisar insa etdirdi Ancaq Bogdan seferinden donen Sultan Mehmed bu xeberi esitmis esgerin yorgun olmasina baxmayaraq qis ortasinda Semendireye geldi 1477 ci ilde ise butun quvveler Venesiyaya yoneldi Venesiya ile sulh baglandiqdan sonra 1479 Macaristana qarsi Osmanli hucumlari yeniden artdi Sultan Mehmed 1474 1478 ci illerde Venesiya torpaqlarina qarsi boyuk bir sefere basladi Rumeli beylerbeyi Hadim Suleyman Pasa Albaniyanin en guclu qalasi olan Iskodrani muhasireye almis ancaq ele kecire bilmemisdi 15 iyul 28 avqust 1474 1475 ci ilde ordunu Kefeye gonderen Sultan Mehmed Venesiya ile yeni bir sulh muzakirelerine basladi Ertesi il ise Bogdan seferine cixdi 1477 ci ilde Venesiyaya qarsi yeniden hucuma kecdi Suleyman Pasa bu defe de Venesiyaya aid Inebaxdi qalasina hucum etdi Denizden yardim quvveleri alan qala bu sebeble alina bilmedi Hemin tarixde Venesiya terefinden qorunan Akcahisar qalasi Evrenesoglu Ehmed bey terefinden muhasireye alindi Ehmed bey qalaya yardim ucun denizden gelen bir Venesiya donanmasini qarsilayaraq meglub etdi Yene hemin ilin payizinda Bosniya beyi Isgender Pasa idaresindeki bir ordu Venesiyanin simali Italiyadaki torpaqlarina hucum etdi Osmanli suvarileri bolgeni darmadagin edib geri cekildi Novbeti il bolgeye yeniden hucum edildi 1478 1479 cu illerde Moreyada Venesiyaya aid qalalara hucum eden Turhanoglu Omer bey donanma ile gelen bir Venesiya ordusunu meglub etdi 1478 ci ilin yazinda sexsen padsah Albaniyada Venesiyaya qarsi bir sefere cixdi Birbasa hereket ederek Iskodraya gelen Sultan Mehmed qalani muhasireye aldi Muhasire davam ederken etrafdaki diger 3 qala ele kecirildi Qalani denizden tecrid etmek ucun Boyana cayinin her iki sahilinde 2 qala tikdirdi Qalanin muhasiresi davam ederken Sultan Mehmed geri dondu 8 sentyabr 1478 Evrenesoglunun muhasireye aldigi Kruya qalasi ise daha tez ele kecirildi 16 iyun 1478 Hemin ilin evvelinde Istanbulda baslayan sulh muzakireleri Sultan Mehmedin Iskodra seferinden sonra yeniden gundeme geldi ve 25 yanvar 1479 cu ilde 16 illik muharibeye son qoyan bir sulh baglandi Sulhe gore Venesiya Iskodra Akcahisar Limni Eyribogaz adalari ve Mayna bolgelerini teslim etdi Qarsiliginda ise Osmanlilar Moreya Albaniya ve Dalmatsiya bolgesinde ele kecirdiyi diger yerleri geri qaytardi Azad ticaret huququ ile yanasi illik 10 min qizil xerac odemeyi qebul eden Venesiya borclu oldugu 100 minlik xeraci da gelecekdeki 2 ilde odeyeceyini qebul etdi Venesiya Istanbula bir sefir balyos gondermeyi ve bu sefir vasitesile burada yasayan vetendaslarinin huquqlarini qorumaga basladi Bu sulh ile Sultan Mehmed Rumeli sahillerindeki bezi qalalari almamaqla birlikde Venesiyalilari Albaniyadan Moreyadan ve Egey denizi sahillerinden uzaqlasdiraraq onlari illik xeraca baglamis oldu Ardindan Sultan Mehmed Rodos Italiya ve Roma papasini hedef aldi Italiyada Napoli Venesiya ve Milan arasinda davam eden reqabet ve Venesiyanin Osmanlilari Napoli kralligina qarsi tehrik etmesi neticesinde 1480 ci ilin yazinda Sultan Mehmed bir yandan vezir Mesih Pasa idaresindeki donanma ile Rodosa diger yandan ise Gedik Ehmed Pasa idaresindeki orduyla cenubi Italiyaya sefere basladi Rodos qalasi onlerinde 90 gun davam eden ugursuz muhasireden onra Osmanli ordusu agir itkiler verdi ve geri cekildi muhasire 23 may 1480 ci ilde baslamisdi Gedik Ehmed Pasa ise 1479 cu ilde Ayamavra Kefalinya ve Zanta adalarini almis Napoli kralliginin daxil islerine qarismaga baslamisdi Ardindan 132 gemi ve 18 minlik bir orduyla Avlonyadan irelileyerek 26 iyul 1480 Otrantoya hucum kecdi ve qalani ele kecirdi 11 avqust 1480 Qalani tehkim ederek burdan etraf bolgelere hucumlara baslayan Osmanli ordusu novbeti hedefi Roma secilmisdi Papa qorxaraq seheri terk etmisdi Otranto qalasinin xilas edilmesi ucun Italiyadaki xirda dovletler arasinda ve hetta Macaristan ve Fransada yeni bir selib ruhu canlanmisdi Gedik Ehmed Pasa yorgun dusen orduya yeni birlikler toplamaq ucun Rumeliye gelmis bu senada Sultan Mehmedin vefat etdiyini ve iki oglu arasinda taxt mubarizesinin basladigini esitdi Ardindan Sultan Beyazidin emriyle Gedik Ehmed Pasa Otrantoya dogru yola cixsa da Otrantodaki Osmanli quvveleri birlesen selib ordusu terefinden mehv edilmisdi 10 sentyabr 1481 Qara deniz hakimiyyeti Redakte Istanbulun fethinden sonra 1 iyunda Qalata sahilleri Genuyalilardan teslim alindi ve onlara Osmanli olkesinde azad ticaret huququ verildi Istanbul bogazina sahib olan Sultan Mehmed Qara denizde de hakim olmaq isteyirdi Bu meqsedle 1454 cu ilin yayinda boyuk bir donanma Qara denize acildi Genuyanin Qara denizdeki mustemlekelerinin merkezi olan Kefe bolgesi Krim xani I Mengli Gerayin muttefiq ordusuyla sixisdirilmisdi Uzun muzakirelerden sonra Genuyalilar Osmanli padsahina 3 min ve Krim xanina 1200 qizil xerac vermeyi qebul etdi Hemin ilin yayinda Osmanli donanmasi Akkirman qalasina da hucum etmis Bogdan carindan xerac istemisdi Simal ticaret yolunun esas merkezi hesab edilen Bogdan carligi 5 oktyabr 1455 tarixinde Osmanli himayesini ve illik 2 min qizil xerac vermeyi qebul etdi Qarsiliq olaraq Bogdanlilara Osmanli olkesinde azad ticaret icazesi verildi Trabzon imperiyasi da 1456 ci ilde Osmanli himayesini qebul etdi Belelikle Qara deniz sahillerindeki butun dovletler Osmanli hakimiyyetini tanimis oldu Sultan Mehmed 1479 cu iledek butun bu dovletleri Bogdan carligi istisna olmaqla feth etdi Evvelce 1459 cu ilde Amasrani 1461 ci ilde Sinop ve Trabzon bolgesini alaraq Qara denizin Anadolu sahillerini Osmanli torpaqlarina qatdi Diger terefden simal sahillerinde yerlesen Kefe ve diger Genuya koloniyalari Osmanli isgalina qarsi Krim xani Manqup beyi ve Bogdan carligi ile ittifaq qurmaga calisirdi O illerde Litva ve Lehistana hakim olan Jagiellon ailesi Qara deniz sahillerinde mohkemlenmek ve Krimla Bogdan carligi uzerinde guclu nufuz qurmaq isteyirdi Bu sebeble Qara deniz uzerindeki nufuz mubarizesinde Jagiellonlar Sultan Mehmed ucun en muhum reqib olmusdu Krim xani da Osmanlilarin Kefede mohkemlenmeyini istemirdi 1469 cu ilde Yaqub bey idaresindeki Osmanli donanmasinin Kefeye hucumunu Krim xani I Mengli Geray Sultan Mehmede qardasim xitabiyla yazdigi mektubla etiraz etdi Butun bunlara baxmayaraq Sultan Mehmed oz siyasetini davam etdirdi 1470 ci ilde Kefenin xeracini daha da artirdi Bolgede bas veren siyasi hadiseler ise Sultan Mehmedin Qara denizin simal sahillerini ele kecirmekde sebeb oldu Jagiellonlarin Krim xanligini ele kecirmek ucun Qizil Orduyla ittifaq qurmasi Krim xaninin hem Osmanlilara hem de Rus knyazligina yaxinlasmasina sebeb oldu Bogdan cari Boyuk Stefan ise Jagiellonlardan asili hala dusmus illerdir Osmanlilara odediyi xeraci dayandirmisdi Car 1469 cu ilde Bogdana hucum eden Krim quvvelerini meglub etmis Eminek Mirze esir dusmusdu 1473 cu ilde Osmanli ordusunun Uzun Hesene qarsi sefere cixmasindan istifade eden car Valaxiyaya hucum ederek Osmanli tabeliyinde car radunu olkeden qovdu ve oz adamini Valaxiya cari elan etdi Sultan Mehmed ise onu sulhe devet etdi ve Rumeli beylerbeyi Hadim Suleyman Pasa idaresindeki ordunu bolgeye gonderdi Ancaq bu ordu 1475 ci ilin yanvarinda meglub edildi Sultan Mehmed yazda sexsen ozu Bogdana getmek istese de agirlasan xesteliyi buna mane oldu Bu esnada Krimda bas veren hadiseler ordunun istiqametini deyisdi Bele ki Osmanli terefdari olan Eminek bey olen qardasinin yerine Krim xanliginin basbeyi olmusdu Ancaq Genuyanin artan tezyiqi sebebile Mengli Geray onu bu vezifeden uzaqlasdirmis neticede Eminek Krim xanina qarsi usyan qaldirmisdi Krim xani meglub edildi ve qacib Genuyalilara sigindi Eminek beyin cagirisi ile Osmanlilarla birlesen Krim ordusu Kefedeki Genuyalilara qarsi mubarizeye basladi Diger yandan Bogdan cari 300 neferlik herbi deste ile Manqubu isgal etmisdi Krim regionunu ozune tabe etmesi ucun lazimi seraitin yarandigini goren Sultan Mehmed derhal sedrezem Gedik Ehmed Pasani guclu bir donanma ile bolgeye yolladi 4 gunluk muhasireden sonra Kefe seheri Ehmed Pasaya teslim oldu 6 iyun 1475 Daha sonra Kefeye bagli olan Genuya koloniyalarini ele keciren Gedik Ehmed Pasa ardindan Azak qalasini ele kecirdi alinmazligi ile meshurlasan Manqup qalasi muhasireye alindi ve bir muddet sonra ele kecirildi Trabzon imperatoru ve Bogdan beyinin qohumu olan Manqup beyi ve aileleri Yeddiqulle zindanlarinda uzun muddet hebs edildi ve daha sonra padsahin emriyle edam edildiler Gedik Ehmed Pasanin Genuyalilar terefinden 3 qardasiyla birlikde esir alinan Mengli Gerayi azadliga buraxmasi neticesinde Krim xani Osmanlilara tabe olmasi haqda bir sened imzaladi Krimi ozune tabe eden Sultan Mehmed artiq Qara denizin simalinda daha serbest hereket etmeye basladi 1476 ci ilin iyulunda Bogdana gelen Sultan Mehmed diger yandan Eminek bey idaresindeki Krim quvvelerini de bura getirdi Neticede Bogdan ordusunu meglub eden Osmanli ordusu merkez seherleri dagidaraq yandirdi ancaq Car Stefani ele kecire bilmedi Osmanli ordusu geri cekildikden sonra car yeniden bolgeye gelerek hucumlara basladi O esnada serq cebhesinde Mengli Geray meglub olmus Qizil ordu xani onu teqib ederek Krim bokgesine gelmis Kefe qalasi onlerinde mohkemlenmisdi Krimin isgal olundugunu oyrenen Eminek bey yorgun ordusuyla Bogdandan Krima qayitdi Istanbulda gizlenen Mengli Geray ise Yeddiqulle zindanlarinda hebs edildi ve qardasi Nur Dovlet Geray yeni Krim xani oldu Sulta Mehmed Qizil Ordu xani Seyid Ehmede mektub yazaraq Krim xanliginin ve xaninin Osmanli himayesinde oldugunu xatirlatdi Ancaq daha sonra xanliq yeniden qarisdi Eminek beyin teklifi ile Mengli Geray yeniden Krima gonderildi 1478 ci ilde Mengli Geray ikinci defe Krim taxtina oturdu Sultan Mehmed bir il sonra Qara denizdeki hakimiyyetini tamamlamaq ucun Taman ve Cerkezistan sahillerine yeni bir donanma gonderdi Gonderilen donanma bolgeni Osmanli torpaqlarina birlesdirdi Daxili siyaset Redakte Fateh Sultan Mehmedin daxili siyasetindeki esas meseleler bir yandan Istanbulun abadlasdirilmasi ve yukselmesi diger yandan ise seferler ve feth olunan bolgelerin qorunmasi ucun merkezlesdirilmis herbi sistemin yaradilmasi idi Bu iki mesele xerclerin artmasina ve bu sebeble yeni vergilerin qoyulmasina yol acmis neticede ehali arasinda gizli ve aciq naraziliqlar yaranmisdi Istanbulun abadlasdirilmasi ve yukselmesi cehdleri bir cox problemleri de ozuyle birlikde yaratdi Bir imperiya yaratmaq niyyeti olan Fateh Sultan Mehmed Bizans esilzadelerinden olan gencleri Osmanli sarayina alaraq Osmanli burokrati olaraq yetisdirmisdir Rum Mehmedden basqa Paleoloqlardan Has Murad Pasa ve qardasi Mesih Pasa bunlardan en taninmislari idi Bundan basqa Avropaya qacdiqdan sonra orada yasaya bilmeyen ve sefalete dusen bezi Bizans esilzadeleri sonralar yeniden Istanbula qayitdi Daxilde geden esas canlanma maliyye sahesinde bas verdi Istanbulun paytaxt olaraq berpasi ve sixlasan seferler sebebile mesrefler artmisdi Sultan Mehmed yeni axca cixarmaq ve kecmis axcalari besde bir deyerinde deyismek ucun fealiyyete basladi Bele ki 1451 1460 1470 1475 ve 1481 ci illerde yeni axcalar kesildi Tez tez yeni axcalarin kesilmesi o qeder naraziliga sebeb olmusdu ki II Beyazid taxta cixanda ona qoyulan ilk sert bir defeden cox olmamaqla yeni axca kesdirmemesi idi Bundan basqa Sultan Mehmed duz sabun ve sam kimi gundelik ehtiyac mallarini ayri ayri sexslerde inhisarlasdirdi 1458 ci ilin payizinda Anadolu sipahilerini doyus meydaninda saxlamaq ucun Anadoludaki ehaliden toplanan verginin miqdarini 22 axcadan 33 axcaya yukseltdi Butun torpaqlar nezarete alindi ve 20 minden cox kend ve torpaq sahesi iqta olaraq sipahilere paylandi Nisanci Mehmed Pasanin sedareti dovrunde bas tutan bu torpaq islahati olkede naraziliga sebeb olmusdu Bu islahatin esas meqsedi ise timarli sipahilerin sayini artirmaq idi Bir muddet atasiyla munasibetleri pislesen Sahzade Beyazid bu qanunun oz sancaqbeyliyinde Amasya Tokat ve Trabzon tedbiq edilmesinin qarsisi aldi ve bununla da ehalinin regbetini qazandi Diger taxt namizedi olan Sahzade Cem ise atasinin feth siyasetini davam etdirmeye namized sayilirdi ve Nisanci Mehmed Pasa terefinden desteklenirdi Fateh Sultan Mehmedin xesteliyinin artdigi son illerde Sahzade Beyazid ve Cem arasinda taxt ucun baslayan mubarize olkede genis bir sosial tesir yaratdi Sultan Beyazid taxta cixdiqdan derhal sonra emlaki elinden alinan sexslere mulklerini geri qaytardi Fateh Sultan Mehmed Istanbul etrafinda Anadolu Rumeli merkezli bir imperiya qurarken muhum ticaret tedbirleri de gordu Osmanli imperiyasinin muxtelif bolgeleri arasinda formalasan ticaretde italyanlarin yerine turk esilli muselmanlar yehudi yunan ve ermeni yerli tacirler gelmisdi Yeni bir imperiyanin heqiqi menada qurucusu olan Fateh Sultan Mehmed yeni bir sefer ucun Uskudara kecdikden sonra Uskudarla Qebze arasinda Maltepe yaxinligindaki ordugahinda 3 may 1481 ci ilde 49 yasinda vefat etdi Olum sebebi olaraq nikris xesteliyi gosterilse de zeherlenerek olduyu de bezi menbelerde gosterilir Mezari oz adina insa etdirdiyi mesciddeki turbesine Fateh Sultan Mehmed turbesi defn edilmisdir Venesiyali ressam Bellini terefinden cekilen portretiSexsiyyeti RedakteFateh Sultan Mehmed Osmanli turkcesi latinca ve slavyanca olmaqla 3 dil bilirdi Cagdasi olan ereb menbelerinde ulemaya qarsi yaxinliq gosteren onlarla goruserken tezim eden kafirleri def etmek yolunda atasindan geri qalmayan olaraq qeyd olunur Taxta kecdiyi ilk iller siyasi olaraq cetin bir dovr idi Bu meqsedle Istanbulun fethinden derhal sonra iqtidarini mehdudlasdiran Candarli Xelil Pasa ile bir muddet taxta mubarizesi apardigi Orxan Celebini aradan qaldirdi Candarli Xelil Pasadan sonra sedarete getirdiyi sedrezemlerden Nisanci Mehmed pasa istisna olmaqla hamisi devsirme idi Bu sedreemlerden Veli Mahmud Pasa ve Rum Mehmed Pasani edam etdirmisdir Belelikle dovlet idaresinde olan kecmis turk ailelerini iqtidardan uzaqlasdiran Sultan Mehmed padsahin vekili olaraq sedrezemlerinin selahiyyetlerini artirmisdir Molla Gurani basqazilarin teyinatinda serbest hereket etdikde ise onu istehfa etmeye mecbur etmis onun selahiyyetlerini de sedrezeme vermisdir Fateh Sultan Mehmed birbasa ozune tabe olan qapiqulu ordusunu yeniden tesniflesdirdi ve saylarini artirdi Nufuzunu mehdudlasdiran yenicerileri ve uc beylerini ozune tabe etdi Sultan Mehmed taxta cixar cixmaz hele sudemer qardasi Sahzade Ehmedi bogdurmus Karindaslarini nizam i alem icin katletmek caizdir hokmu ile sahzadelerin dovletin bolunmesinde istifade olunmasinin qarsisini aldi Istanbulun fethinden sonra seherdeki 8 kilseni medreseye cevirdi Ayasofya medresesi basda olamqla 1470 ci ilde oz mescidinin etrafinda meshur Sahn i seman medreselerini insa etdirdi Bundan basqa Sultan Mehmedin 1461 ci ilden beri oz portretini hazirlamasi ucun Italiyadan ressam getirtmek istediyi bilinir Nehayet meshur Venesiyali ressam Bellinini Istanbula devet etdi onun Istanbulda qaldigi dovr sentyabr 1479 yanvar 1481 Bellini bundan basqa yeni sarayin Topqapi sarayi divarlarini Ronesans uslublu freskolarla bezemisdir Ailesi RedakteHeremxanasi Redakte Emine Gulbahar Xatun II Beyazid ve Govher Sultanin anasidir Helena Xatun Son Bizans imperatoru XI Konstantinin qardasi Demetrusun qizidir Alexias Xatun Bizans sahzadelerindendir Gulsah Xatun Qaramanogullari beyliyinden Ibrahim Beyin qizi Qaraman Sancaqbeyi Sahzade Mustafanin anasidir Sitti Mukrime Xatun Dulqediroglu Suleyman beyin qizidir Cicek Xatun Turkmen Eli beyin bacisi Cem Sultanin anasidir Anna Xatun Trabzon imperatorunun qizidir Xedice Xatun Zaganos Pasanin qizidir Oglan usaqlari Redakte II Beyazid Sahzade Mustafa Cem SultanQiz usaqlari Redakte Govher Sultan Ayse SultanIstinadlar Redakte 1 2 Brockhaus Enzyklopadie lt a href https wikidata org wiki Track Q237227 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track P5019 gt lt a gt Menbe RedakteBabinger Franz 2003 Fatih Sultan Mehmed ve Zamani Istanbul Oglak Yayinevi ISBN 975 329 417 4 Gazavat i Sultan Murad b Mehemmed Han 2 bas Ankara Turk Tarix Qurumu 1989 ISBN 975 16 0153 3 Gokbilgin Tayyip 1993 Osmanli Macar Mucadeleleri Esnasina Edirne Edirne 2 bas Ankara Turk Tarih Kurumu ISBN 975 16 0562 8 Inalcik Halil 1995 Fatih Devri Uzerinde Tetkikler ve Vesikalar I Ankara Turk Tarih Kurumu ISBN 975 16 0749 3 Inalcik Halil 2008 Osmanli Imparatorlugu Klasik Cag 1300 1600 Istanbul Yapi Kredi Yayinlari ISBN 978 975 08 0588 7 Kinross Lord 1977 The Ottoman Centuries Istanbul Sander Kitabevi ISBN 0 224 01379 8 Nicol Donald M 1999 Bizans in Son Yuzyillari 1261 1453 Istanbul Tarih Vakfi Yurt Yayinlari ISBN 975 333 096 0 Ma nevi ve Agriboz Fetihnamesi nsr Ahmet Ates Fatih ve Istanbul icinde I 3 Istanbul 1953 54 s 281 299 Fetihname i Kara Bogdan DTCF Ktp Ismail Saib Sencer Yazmalari nr 305 kanunname i Sulŧani ber Muceb i ǾOrf i ǾOŝmani nsr R Anhegger Halil Inalcik Ankara 1956 Kanunname i Al i Osman nsr Abdulkadir Ozcan Istanbul 2003 Fatih Mehmet II Vakfiyeleri nsr Vakiflar Umum Mudurlugu Ankara 1938 Fatih Devri Kaynaklarindan Dusturname i Enveri Osmanli Tarihi Kismi 1299 1466 nsr Necdet Ozturk Istanbul 2003 s 48 vd 97 Ibn Tagriberdi Ĥavadiŝu d duhur nsr W Popper New Haven 1967 I 298 299 Asikpasazade Tarih s 143 vd a e Giese s 133 Gazavat i Sultan Murad b Mehemmed Han nsr Halil Inalcik Mevlud Oguz Ankara 1978 tur yer Tursun Beg Tarih i Ebu l Feth The History of Mehmed the Conqueror ed Halil Inalcik R Murphey Minneapolis Chicago 1978 Ducas Istoria turco bizantina ed V Grecu Bucuresti 1958 tur yer Kritovoulos History of Mehmed the Conqueror trc Charles T Riggs Princeton 1954 Sehavi Vecizu l kelam Koprulu Ktp nr 1189 vr 87a Idris i Bitlisi Hest Bihist Nuruosmaniye Ktp nr 3209 vr 360a 362b vd Feridun Bey Munseat I 221 289 Ibn Kemal Tevarih i Al i Osman VII Defter tur yer Tacibeyzade Cafer Celebi Mahruse i Istanbul Fetihnamesi TOEM ilavesi Istanbul 1331 tur yer Kivami Fetihname i Sultan Mehmed nsr Fr Babinger Istanbul 1955 Tevarih i Al i Osman nsr F Giese Breslau 1922 tur yer Bir Yenicerinin Hatirati trc Kemal Beydilli Istanbul 2003 tur yer Osmanli Tarihine Ait Takvimler nsr Atsiz Istanbul 1961 tur yer Zinkeisen Geschichte II 149 A C Contarini Travels in Tana and Persia London 1873 s 31 T S Cantacasin Petit traicte de l origine des turcqz nsr Ch Schefer Paris 1896 s 72 vd E Pears The Destruction of the Greek Empire London 1903 G Jacob Der Divan Sultan Mehmeds des Zweiten des Eroberers von Constantinopel Berlin 1904 G Angielello Historia turchesca nsr I Ursu Bucuresti 1909 tur yer N Jorga Geschichte des Osmanischen Reiches Gotha 1909 II 22 a mlf Histoire des etats balkaniques Paris 1925 tur yer L von Thalloczy Studien zur Geschichte Bosniens und Serbiens Munchen Leipzig 1919 tur yer W Heyd Histoire du commerce du Levant trc F Raynaud Leipzig 1936 II tur yer A A Vasiliev The Gots in the Crimea Cambridge 1936 s 244 252 A Gegaj l Albanie et l invasion turque au XVe siecle Paris 1937 tur yer Saffet Sitki Bilmen Fatih Divani Istanbul 1944 Kemal Edip Unsel Kurkcuoglu Fatih in Siirleri Ankara 1946 A Suheyl Unver Istanbul Universitesi Tarihine Baslangic Fatih Kulliyesi ve Zamani Ilim Hayati Istanbul 1946 Chalkokondyles Ordo Portae nsr Serif Bastav Budapest 1947 Fr Babinger Mehmed der Eroberer und seine Zeit Munchen 1953 a e Fatih Sultan Mehmed ve Zamani trc Dost Korpe Istanbul 2003 Ismail Hikmet Ertaylan Fatih ve Futuhati I Bizans ve Karadeniz Istanbul 1953 Selahattin Tansel Osmanli Kaynaklarina Gore Fatih Sultan Mehmed in Siyasi ve Askeri Faaliyeti Ankara 1953 Halil Inalcik Fatih Devri Uzerinde Tetkikler ve Vesikalar Ankara 1954 a mlf Ottoman Galata 1453 1553 Premiere rencontre internationale sur l empire ottoman et la Turquie moderne ed Edhem Eldem Istanbul Paris 1991 s 17 105 a mlf Yeni Vesikalara Gore Kirim Hanliginin Osmanli Tabiligine Girmesi ve Ahidname Meselesi TTK Belleten VIII 30 1944 s 185 229 a mlf Fatih Sultan Mehmed in Fermanlari a e XI 44 1947 s 693 703 a mlf Mehmed the Conqueror 1432 1481 and his Time Speculum XXXV Cambridge 1960 s 408 427 a mlf Mehmed II IA VII 507 535 a mlf Meĥemmed II EI Ing VI 978 981 S Runciman The Fall of Constantinople London 1955 Ahmed Aymutlu Fatih ve Siirleri Istanbul 1959 s 41 63 A Pertusi La Caduta di Constantinopoli I Le testimonianze dei contemporanei II L eco nel mondo Verona 1976 Feridun Emecen Istanbul un Fethi Olayi ve Meseleleri Istanbul 2003 Iskender Pala Fatih in Siirleri Istanbul 2003 s 9 21 Z Dolfin 1453 Yilinda Istanbul un Muhasara ve Zabti trc Samim Sinanoglu Suat Sinanoglu Fatih ve Istanbul I 1 Istanbul 1953 s 19 62 Abdulkadir Karahan Sair Avni Fatih TDED VI 1954 1 38Xarici kecidler RedakteII MehmedOsmanli sulalesiDogum 30 Mart 1432 Vefat 3 May 1481Hakimiyyet titullariSelefleri II Murad Osmanli Imperiyasi دولت عالیه عثمانی Sultani 1444 1446 Xelefleri II MuradSelefleri II Murad Osmanli Imperiyasi دولت عالیه عثمانی Sultani 3 Fevral 1451 3 May 1481 Xelefleri II BeyazidHaqq iddasi titullariSelefleri Ozunu elan etdi Islam Xelifesi خلافة إسلامية Xelefleri II BeyazidSelefleri XI Konstantin Paleoloq Serqi Roma Qeyseri Xelefleri II BeyazidMenbe https az wikipedia org w index php title II Mehmed amp oldid 6060464, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.