fbpx
Wikipedia

Hüseyn xan Naxçıvanski

Hüseyn xan Kəlbəli xan oğlu Naxçıvanski (9 avqust 1863(1863-08-09),Naxçıvan,Qafqaz canişinliyi1919,Petroqrad) — Rusiya imperiyasının azərbaycan əsilli hərbi xadimi. Tam süvari qoşunu generalı (1916).

Hüseyn xan Naxçıvanski
Naxçıvanski Hüseyn xan Kəlbəli xan oğlu

Serjant polkovnik Hüseyn xan Naxçıvanski 1906-cı ildə
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi
Doğum yeri
Vəfat tarixi (55 yaşında)
Vəfat yeri
Vəfat səbəbi güllələnmə[d]
Vətəndaşlığı Rusiya İmperiyası
Milliyyəti Azərbaycanlı
Atası Kəlbəli xan Naxçıvanski
Hərbi xidmət
Xidmət illəri 18831917-ci illər
Qoşun növü süvari
Rütbəsi tam süvari generalı[d],general adyutant[d]
Rəhbərlik edib 2-ci Dağıstan süvari alayı
44-cü Draqun Nijni Novqorod alayı
Şəxsi Mühafizlər süvari alayı
1-ci süvari briqadası
2-ci süvari diviziyası
2-ci süvari korpusu
Qvardiya süvari korpusu
Döyüşlər

Təltifləri

1904 22.10.1914

Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Naxçıvan xanları ailəsinə mənsub idi. Elit süvari dəstələrinə komandanlıq edirdi. Rus İmperator Ordusunda ilk və yeganə müsəlman general-adyutant olmuşdur. 15 Rusiya və 9 xarici dövlət mükafatlarının kavalieri, o cümlədən döyüş ordenləri olan - 3-cü və 4-cü dərəcə Müqəddəs Georgi ordeni, "İgidliyə görə" qızıl silaha layiq görülmüşdür. Güman edilir ki, 1919-cu ilin yanvarında bolşeviklər tərəfindən güllələnmişdir .

Mündəricat

Hüseyn xan Naxçıvanski 1863-cü il iyulun 28-də (9 avqust) Naxçıvan şəhərində rus ordusunun kapitanı(14 sentyabr 1874-cü ildən bəri) Kəlbəli xan Naxçıvanski və həyat yoldaşı Xurşidin ailəsində anadan olmuşdur. Səkkiz uşağının yeddincisi idi. Hüseyn xanın atası Naxçıvan xanlığının son hökmdarının oğlu idi.

9 dekabr 1873-cü ildə Hüseyn xan Ali Məhkəməy və 7 fevral 1877-ci ildə, İmperator Əlahəzrət Korpusuna qəbul edildi. Bu imtiyazlı təhsil müəssisəsi 1759-cu ildə qurulmuş və yalnız mühafizə alayları üçün zabit hazırlamışdır. 1883-cü ilin sentyabrında 1-ci kateqoriyanı bitirdikdən sonra, ən yüksək sərəncamla,rəisləri ənənəvi olaraq Rusiyanın imperatorları olan rus ordusunun ən qədim alayı Həyat Mühafizə süvari alayında Hüseyn Xana vəzifə yerinə yetirildi.

1885-ci ilin martından 1886-cı ilin mayına qədər ikinci leytenant Xan Naxçıvanski 43-cü Tver Draqun alayına göndərildi, 30 avqust 1887-ci ildə leytenant rütbəsinə qaldırıldı.

Hüseyn xanın ilk mükafatı rus deyil, xarici idi. 8 noyabr 1890-cı ildə Fars şahının nümayəndə heyətini qarşılamaqda və göstərdiyi mükəmməl müşaiətinə görə Fars Aslanı və 4-cü dərəcəli Günəş ordeni qəbul etməyə və daşımasına icazə verildi. Alayda işlədiyi müddətdə Hüseyn xan Rusiya ərazisindən keçərkən dəfələrlə Fars şahına yoldaşlıq etmək üçün təyin edildi və vəzifələrini mükəmməl şəkildə yerinə yetirdiyinə görə Fars dövləti mükafatlarını aldı.

26 iyul 1893-cü il 19 avqust 1894-cü ilədək leytenant Xan Naxçıvanski təlim qrupu alayını idarə edirdi. 17 aprel 1894-cü ildə, Ştabs-rotmistr vəzifəsinə qaldırıldı.

Rotmistr Hüseyn Xan Naxçıvanski,Bakı 1902-ci il.

30 avqust 1894-cü ildə "xidmətdə fərqlənməyə görə" ilk rus mükafatı - 3-cü dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni ilə təltif edildi. 8 iyun 1895-ci ildə Rumıniya hökumət nümayəndə heyətinin müşayiəti üçün təltif olunan Rumıniya Ulduzu Ordeninin zabit xaçını qəbul etmək və taxmasına icazə verildi. 1896-cı il avqustun 13-dən oktyabrın 6-na qədər müvəqqəti olaraq 3-cü heyətə rəhbərlik etdi. 13 iyun - 15 dekabr 1897-ci il tarixlərində hərbi məhkəmənin üzvü oldu. 26 iyun 1897-ci il tarixində Avstriya İmperiya Məhkəməsinin nümayəndə heyətinin qəbulu və vida mərasimi üçün 3-cü dərəcəli dəmir tac ordeni Avstriya ordeni qəbul edilməsinə icazə verildi. 1897-ci il iyunun 12-dən 9-dək müvəqqəti olaraq 3-cü heyətə rəhbərlik etdi və 9 aprel 1898-ci ildə ilk komandanlıq postuna - 3-cü eskadronun komandiri təyin edildi. 6 may 1898-ci ildə Hüseyn xan rotmistr təyin edildi. 1898-ci il avqustun 15-dən 22-dək müvəqqəti olaraq alay işləri üzrə komandirin köməkçisi vəzifəsini icra etdi. 1898-ci ilin noyabrından 1899-cu il mayınadək və 1899-cu ilin noyabrından 1900-cü il mayınadək hərbi məhkəmənin üzvü oldu. 6 dekabr 1899-cu ildə Süvari Qvardiyada 15 illik mükəmməl xidmətinə görə 3-cü dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni ilə təltif edildi.

1900-cü il sentyabrın 25-dən noyabrın 6-dək Rusiyada olduğu müddətdə Fars şahının müşaviri Müzəffərəddin şah Qacar ilə birlikdə idi. 17 fevral 1901-ci ildə Fars şahını qarşılayan və müşaiət edən Hüseyn xana,2-ci dərəcəli Aslan və Günəş ordenini qəbul etməyə və daşımağa icazə verildi. 6 dekabr 1902-ci ildə 2-ci dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni ilə təltif edildi. 6 aprel 1903-cü ildə Xan Naxçıvanski polkovnik rütbəsinə qaldırıldı. 12 aprel 1903-cü ildən döyüş bölməsində alay komandirinin köməkçisi vəzifəsini icra etdi. 7 may 1903-cü ildən 1904-cü il yanvarın 1-dək döyüş birləşmələrində alay komandirinin köməkçisi idi. 29 may 1903-cü il 1904-cü il martın 3-dək hərbi məhkəmənin sədri oldu. 1904-cü ilin yanvar-fevral aylarında alay komandirinin təsərrüfat işləri üzrə köməkçisi olur. Xarici hökumət nümayəndə heyətlərini qəbul və müşaiət etdiyi üçün ona Aslan və 2-ci dərəcəli fars Günəşi almaz ulduzunu, həmçinin 3-cü dərəcəli Bolqarıstan Hərbi Fəxri ordenini və 4-cü dərəcəli Müqəddəs İskəndəriyə ordenini qəbul edib,daşımağa icazə verildi.

Leyb-Qvardiya süvari alayının polkovniki Hüseyn Xan Naxcıvanski.1904-cü il

Rus-yapon müharibəsinin başlaması ilə Xan Naxçıvanski, 1 mart 1904-cü ildə Qafqaz Hərbi Dairəsinin qoşunlarının komandanlığına göndərildi. Martın 24-də Port-Petrovsk şəhərinə gəldi, burada 2-ci Dağıstan süvari alayının könüllülərini formalaşdırmağa başladı. 25 mart alayın komandiri təyin edildi. 17 aprel 1904-cü ildə alay hərbi əməliyyatlar teatrına getdi. 1904-cü ilin dekabrından 1905-ci ilin fevralınadək, 1905-ci ilin iyun - sentyabrında polkovnik Xan Naxçıvanski müvəqqəti olaraq Qafqaz süvarilər briqadasının komandiri idi.

Hüseyn Xanın özü də yaponlara qarşı işdəki fərqə görə təltif edildi: 2-ci dərəcəli Müqəddəs Anne ordeni,qılınclarla (3.11.1904),4-cü dərəcəli Müqəddəs şahzadə Vladimir ordeni, qılınc və yayla (02.08.1905), 2-ci dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni, qılınclar (7 sentyabr,1905), 3-cü dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni, qılınclarla (02.06.1906) və Qızıl silahlar "Cəsarətə görə" ordeni (06.18.1906).

Landunqou kəndi yaxınlığındakı Yapon mövqelərinə süvari dəstələrlə hücumuna görə Xan Naxçıvanski, 27 yanvar 1907-ci ildə yalnız döyüşdə şəxsi cəsarətinə görə təqdim edilən zabitlər arasında ən hörmətli mükafat olan 4-cü dərəcəli Müqəddəs Georgi ordeni ilə təltif edildi.

Mükafat sənədində deyilirdi:

"General Mişenkonun basqınından. 2-ci Dağıstan alayının Landunqou kəndi yaxınlığında Xan Naxçıvanskinin komandanlığı altında Yapon piyada və artilleriyasına hücumu. 14 yanvar 1905." Rəssam. V.V.Mazurovski
14 yanvar 1905-ci ildə baş verən döyüşdə 2-ci Dağıstan süvari alayının komandiri olaraq bütün patronları vuran 1-ci Transbaykal kazak batalyonu yapon piyadaları tərəfindən hücuma məruz qaldıqda, general-leytenant Mişenkodan düşmənə hücum əmri aldı, alayla cinahlara getdi və yaponlar iki verstdən hücum etdilər, bu da yapon piyadalarının hücumu dayandırıb qaçmağa başlamasına səbəb olsada,yapon batalyonu silahları çevirib Dağıstanlılara qarşı bütün atəşi cəmləşdirdi, və kəndin palçıq divarlarını tutan yapon piyadaları, ayrıca alaya da atəş açdı, hücumu davam etdirdi və yalnız batalyondan 300-400 addım keçilməz bir yarağana çatdıqda, dayanıb geri qayıtmağa məcbur oldu və ölü və yaralıları çıxarmaq üçün alay geri çəkildi.

Müharibə başa çatdıqdan sonra, 24 noyabr 1905-ci ildə Hüseyn Xan rus ordusunun ən qədim və ən məşhur alaylarından birinə - 44-cü draqun Nijni Novqorod alayına komandir təyin edildi. Rus ordusunda bu alay qeyri-rəsmi olaraq Qafqaz qvardiyası hesab olunurdu.

İmperatorun şəxsi mühafizəsi süvari alayının paradı, 1908-ci il. Solda Qvardiya korpusunun komandiri general V.N. Danilov, sağda alay komandiri general-mayor Xan Naxçıvanski.

14 fevral 1906-cı ildə alay komandirliyinə qalxdı. 1906-cı il martın 21-dən 29-dək Sankt-Peterburqda imperatora təqdim etmək üçün Qafqaz süvarilər briqadasının nümayəndə heyətinin tərkibində idi. 4 aprel 1906-cı ildə 44-cü draqun Nijni Novqorod alayının komandiri vəzifəsindən istefası ilə İmperator Əlahəzrətlərinin fliqel-adyudantı təyin edildi.

4 iyul 1906-cı ildə Xan Naxçıvanski, Süvari alayının leyb-qavardiyaslna komandir təyin edildi. 44-cü Nijni Novqorod draqun alayının 11 iyul 1906-cı il tarixli əmrindən:

Nijni Novqorodlular!Dərin kədər hissi ilə sizdən ayrılıram.Mənim komandanlığım müddətində,bütün qəlbimlə sizə bağlıyam. Həmişə qürur duyacağam ki, belə bir məşhur və cəsur Nijni Novqorod alayına komandanlıq şərəfinə layiq oldum. Əminəm ki, heç bir hal mənim Nijni Novqorodlulara qarşı olan borcumu və andımı unutdura bilməz.Sağ olun dostlar,əsgərlər.Allah sizi qorusun [Mənbə göstərin].
İmperator II Nikolay, Naxçıvanski Hüseyn Xan və Baron V. B. Frederik kilsənin təməlini qoyarkən, 6 avqust 1907-ci il

20 iyul 1907-ci ildə xidməti fərqliliyinə görə İmperator Əlahəzrətlərinin general-mayoru vəzifəsinə qaldırıldı.

Hüseyn Xan Peterburqdakı Müsəlman Xeyriyyə cəmiyyətinin üzvü idi. 1907-ci ilin iyulunda Hüseyn xan, bir müsəlman olaraq özü kimi İmperatorun şəxsi mühafizləri süvari alayının fərqləndiyi Fridland döyüşünün xatirəsinə Müqəddəs Olqa kilsəsinin Qırmızı kənddə inşaası üçün maliyyə vəsaiti toplanmasını təşkil etdi. Kilsənin salınması İmperator II Nikolayın iştirakı ilə baş tutdu və tikinti 10 iyul 1909-cu ildə tamamlandı.

19 aprel 1909-cu ildə Xan Naxçıvanskiyə "Müqəddəs Georgi Sərəncamının əsasnaməsinə yenidən baxmağa xüsusi səy göstərdiyinə görə" ən yüksək lütf elan edildi. 15 aprel 1911-ci ildə Xan Naxçıvanski Əlahəzrət İmperatorun şəxsi mühafizə süvari alayında xidmətini davam etdirməklə, böyük knyaz Nikolay Nikolayeviçin şəxsi xidmətinə də daxil oldu. 18 aprel 1912-ci ildə Əlahəzrəti müşaiət edən süvarilər briqadasının 1-ci rəis təyin edildi. 6 dekabr 1912-ci ildə 1-ci dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni, 6 dekabr 1913-cü ildə 1-ci dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni ilə təltif edildi. 16 yanvar 1914-cü ildə general-leytenant rütbəsi aldı və 2-ci süvari diviziyasının rəisi təyin edildi.

İmperator II Nikolay və Hüseyn xan Naxçıvanski

Birinci Dünya Müharibəsi Xan Naxçıvanskinin həyatında xüsusi yer tutur. 31 iyul 1914-cü ildə ordu səfərbərlik teleqramları aldı. Səfərbərlik elanı ilə 2-ci süvari diviziyasının komandiri general-leytenant Hüseyn xan Naxçıvanski, 1-ci və 2-ci qvardiya süvari alayının tərkibində Birləşmiş Süvari Korpusunun,2-ci və 3-cü süvari diviziyalarının komandiri olmaq əmri aldı, Vilkavişkisi bölgəsini qorumaq üçün komandiri olduğu diviziyaları sağ cinah 1-ə yönəltmək tapşırığı aldı.

1914-cü il avqustun 4-də səhər saatlarında 1-ci Ordunun hissələri dövlət sərhədi boyunca irəlilədilər. Ordunun sağ cinahında Xan Naxçıvanskinin birləşdirilmiş süvari korpusu Pilkallen(ing.)az. köçdü, avqustun 5-də korpus Schiguljowo(ing.)az. — Malvişken xəttində Almanların sərt müqaviməti ilə qarşılaşdı,44 və 45-ci Alman alaylarının süvari hissələrini parçalamalı oldu. Döyüşün ağır xarakteri rus süvarilərinin itirilməsi ilə sübut olunur. Yalnız Kauşen və Kraupişken arasındakı döyüşdə 1-ci Qvardiya Süvari Diviziyasının iki alayı (Kavaler alayı və Mühafizəsi və Şəxsi Mühafizə alayının süvariləri) mövcud zabitlərin yarısından çoxunu öldürdü və yaraladı. Ümumi itki təqribən 380 nəfər olub. Almanlar 1200 nəfər itirdi.

Rus süvariləri, xüsusən də qvardiya özünü şöhrətlə örtdülər. Alman xətləri qırıldı, istehkamlı kəndlər alındı, Almanlar vahiməyə düşdülər ...Kəndlərə hücumda şəxsi mühafizə alayı və süvari qvardiyaları fərqləndilər. Üç sökülən heyət, süngülərini karbinlərə bağlayaraq cəsarətlə kəndə hücum etdilər və atlı ehtiyatları silahları ilə birgə ələ keçirdilər.

Xüsusilə Orneta şəhəri yaxınlığında şiddətli döyüşlər baş verdi. Qalan 1 eskadron, yüz altı silah ilə döyüş hazırlığı vəziyyətində olan korpus komandiri Xan Naxçıvanski, şimaldan şəhəri əhatə etmək üçün Hospital qəsəbəsindən keçdi. Orada bir dəstə gözlənilmədən düşmən piyadaları ilə toqquşdu və atəşə tutuldu, Xan Naxçıvanski yaralandı, 3-cü süvari diviziyasının rəisi general V.K. Belqard öldürüldü. Xan Naxçıvanski xidmətdə qaldı və dəstəyə komandanlıq etməyə davam etdi.

İmperator II Nikolayın gündəliyindən:

15 sentyabr 1914-cü il Bazar ertəsi.Adi hesabatlardan sonra,müharibədən erkən bir işıqla gələn Xan Naxçıvanskini qəbul etdi.Bizimlə səhər yeməyi yedi və çox maraqlı şeylər danışdı.

13 oktyabr 1914-cü ildə general-leytenant Hüseyn xan Naxçıvanski, İkinci İmperiya Damaçılarının 12-ci Süvari Diviziyasına daxil olan 2-ci Süvari Korpusuna və general-mayor Böyük knyaz Mixail Aleksandroviçin əmri ilə Qafqaz yerli süvari diviziyası komandiri təyin edildi.(24 iyun 1915-ci ildən general-leytenant Karl Qustav Emil Mannerheym bölmə komandiri oldu). Qarşıdakı gediş ilə əlaqədar 19 oktyabr yeni növbətçi stansiyaya getməsi ilə əlaqədar Hüseyn xan özünü imperatora təqdim etdi. II Nikolayın gündəliyindən:

19 oktyabr. Bazar günü ...sağalmış və yeni süvari korpusunu qəbul etmək istəyən Xan Naxçıvanskini qəbul etdim...

22 oktyabr 1914-cü ildə yüksək sərəncamla Xan Naxçıvanski 3-cü dərəcəli Müqəddəs Georgi ordeni ilə təltif edildi.

çünki 6 avqust 1914-cü ildə 1-ci Ordunun cəbhəsini əhatə edərək müstəqil şəkildə cinahı təhdid edən düşmənlə həlledici döyüşə girdi və onu böyük itkilərlə geri atdı və bu da döyüşün uğur qazanmasına öz töhfəsini verdi. İki süvari diviziyasına əmr verərək ordunun irəliləməsinə kömək etdi, düşmənin yerləşdiyi bölgədəki dəmir yolları və körpüləri dağıtdı, inadkar bir döyüşdən sonra nodal stansiyasını işğal etdi və böyük benzin və kerosin ehtiyatlarını məhv etdi. Həmin ilin avqustunda düşmənin ətrafı aşkar edildikdə,bir sıra hərbi toqquşmaları və onun istiqamətini aşkar etdi və bununla da qoşunlarına kömək etdi.

16 Noyabr 1914-cü il, qılınc ilə 2-ci dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni ilə təltif edildi. 1915-ci ilin fevral ayının sonunda 2-ci süvari korpusunun bölmələri Cənub-qərb cəbhəsi qoşunlarının Karpat əməliyyatında korpusa təyin olunmuş döyüş tapşırığını tamamladı. Martın sonunda alay tətil üçün Şərqi Qalisiya bölgəsinə aparıldı. Fasilə verərək Xan Naxçıvanski Sankt-Peterburqa yola düşdü. Yolda qatar qəzaya uğradı. Xoşbəxtlikdən Xan beyin sarsıntısı ilə xilas ola bildi. Aprelin 29-da Hüseyn xan Naxçıvanski Çarskoye Selo imperatoru tərəfindən qəbul edildi. 1 may 1915-ci ildə Hüseyn xan qılınclarla Ağ Qartal ordeni ilə təltif edildi.

Mayın 3-də general Avqust von Makkenzinin komandanlığı ilə Almaniyanın güclü bir dəstəsi hücuma keçdi və general R. D. Radko-Dmitrievin 3-cü rus ordusunun müdafiəsini sındırdı. General Xan Naxçıvanskinin 2-ci süvari korpusu ağır müdafiə döyüşlərində iştirak etdi. Hərbi tarixçi A. A. Qordeyevə görə:

3-cü Ordunun geri çəkilən hissələrinin ön hissəsində, Xan Naxçıvanskinin süvari korpusu Vistula çayı xəttinə yaxınlaşdı və piyada birləşmələrinin gözü qarşısında, Alman artilleriya, pulemyot və tüfəng atəşinin qasırğası altında düşmənə hücum etdi. Hücuma tələsən süvarilərin görünməsi nəinki piyada birləşmələrində ruh yüksəkliyini qaldırdı,yaralılar da ayağa qalxdı və süvarilər ilə düşmənə tərəf qaçmağa hazır oldular.

1 İyun 1915-ci ildə yeni bir təyinat gəldi. Hərbi kafedranın ən yüksək əmrindən:

Təyin edildi:Qvardiya süvarisi tərəfindən qeydə alınan 2-ci süvari korpusunun komandiri general-leytenant Hüseyn xan Naxçıvanski tutduğu vəzifədən istefa verərək İmperator Əlahəzrətlərinin general-adyutantı təyin edildi.
Böyük knyaz Nikolay Nikolayeviç və Qafqaz Cəbhəsinin Müqəddəs Georgi Dumasının digər üzvləri ilə, 1916-cı il

23 avqust 1915-ci ildə İmperator II Nikolay Rusiya ordusunun başında dayandı;Qafqazın vəziri, Qafqaz ordusunun baş komandiri və Qafqaz kazak qoşunlarının hərbi atamanı təyin edildi,Ali Baş Komandan böyük knyaz Nikolay Nikolaeviç vəzifəsindən azad edildi. 13 sentyabr 1915-ci ildə Xan Naxçıvanski, 2-ci süvari korpusunun komandiri təqaüdə çıxmaqla müvəqqəti olaraq Qafqaz Ordusunun baş komandirinin sərəncamına verildi və oktyabrın 25-də Qafqaz Müdiri və Qafqaz Ordusunun Baş Komandanı təyin edildi.

23 yanvar 1916-cı ildə Hüseyn Xan Naxçıvanski "düşmənə qarşı işdəki fərqə görə" 18 fevral 1915-ci ildə böyüklüyü ilə süvari generalı vəzifəsinə yüksəldi.

1915-ci ilin payızından etibarən Ali Baş Komandan İmperator II Nikolay çoxdankı qarovul hissələrini toplamaq və bir qrupa birləşdirmək istəyini reallaşdırmağa başladı və bununla da şəxsi ehtiyatını yaratdı.

9 aprel 1916-cı ildə Xan Naxçıvanski, yeni yaradılan Qvardiya Süvari Korpusunun komandiri təyin edildi. Korpusa 1-ci, 2-ci və 3-cü qvardiya süvari diviziyaları daxil idi. Süvari general-adyutantı Xan Naxçıvskinin komandanlığı altında qvardiya süvari korpusu Xüsusi Ordunun tərkibində qərb və cənub-qərb cəbhələrində döyüşlərdə iştirak etdi. Brusilov hücumunda iştirak etdi.

1916-cı ilin sonlarında, komissarlıq xidmətlərinin yem və tədarükü cəbhə bölgəsinə apara bilməməsi səbəbindən Ali Baş Komandanın qərargahları, Rovno bölgəsinə yerləşdirərək, Mühafizə Süvari Korpusunu ehtiyata göndərdi. Burada süvarilər Rusiyadakı inqilab xəbərini də eşitdilər.

Azərbaycan Tarixi Muzeyindəki Naxçıvan mərasim qapağının baş hissəsindəki işarələr

28 yanvar 1917-ci ildə Çarskoye Seleda da general-adyutant Xan Naxçıvanski ilə İmperator II Nikolayın son görüşü baş tutdu.

2 mart 1917-ci ildə Dno dəmiryol stansiyasında İmperator II Nikolay imtina aktını imzalamağa məcbur oldu. Ali Baş Komandanın qərargahından məktub aldıqdan sonra general Hüseyn xan Naxçıvanski Ali Baş Komandanın qərargah rəisi general M.V. Alekseyevə teleqram göndərdi:

Böyük hadisələr haqqında məlumat bizə gəldi. Xahiş edirəm Əlahəzrətin izi ilə qvardiya süvarilərinə sonsuz sədaqət və hörmətli Monarxınız üçün ölməyə hazır olmaqdan imtina etməyin. General-adyutant Hüseyn xan Naxçıvanski.

Ancaq general-leytenant Alekseyev teleqramı imperatora ötürmədi. General-leytenant Anton Denikin "Rus çətinlikləri haqqında esselərində" qeyd edir:

Çoxlarına təəccüblü və anlaşılmaz görünür ki, əsrlər boyu davam edən monarxiya sisteminin süqutu öz ənənələrində tərbiyə olunan ordu arasında nəinki mübarizəni, hətta ayrı-ayrı fəsadları da yaratmadı.Ordu öz Vendini yaratmadı.... Kəskin etirazın yalnız üç epizodunu bilirəm: Petroqraddakı iğtişaşların ilk günlərində Baş Qərargah tərəfindən təşkil edilən general İvanovun Çarskoye Selo bölgəsindəki hərəkəti çox təcrübəsiz edildi və tezliklə ləğv edildi,və 3-cü süvari və qvardiya süvari korpusunun komandirləri Keller və Naxçıvanski tərəfindən göndərilən iki teleqram....Hər ikisi də "üsyanı" yatırmaq üçün özlərini və qoşunlarını dövlətin sərəncamına təqdim etdilər ...
Adyutand ilə,1916-cı il

Son illərdə, xüsusilə general A.A.Yepançinin "Üç imperatorun xidmətində" xatirələrini dərc etdikdən sonra Xan Naxçıvansikinin bu teleqramla əlaqəsi olmadığını və onun məlumatı olmadan korpusun qərargah rəisi, müxtəlif mənbələrə görə, 1917-ci il martın 11-də və ya 29-da bilinməyən şəraitdə vəfat etmiş general-baron A.G. Vineken tərəfindən tərtib edildiyini bildirdi. Yepançinin dediyinə görə, Hüseyn xanla danışdıqdan sonra kabinetinə girib özünü güllələdi,bu müddət ərzində sonuncu qərargah rəisinin təşəbbüsünü təsdiq etmədi.

Eyni zamanda, digər sübutlara görə, Vinekenin intihar etməsi onun yeni sistemdən imtina etməsinə səbəb olmuşdur. Aleksandır Georgiyeviç Vinekenin faciəli ölümünün şərtləri kapitan, daha sonra İmperator Əlahəzrət şəxsi mühafizə alayının polkovniki Georgi Adamoviç Qoştovtun kitabında təsvir edilmişdir:

Mühafizə hissələrinin korpusunda müvəqqəti hökumətə and içdi bunu heç kim bilmir və heç kim inanmırdı. Bir tutqun boz səma, bəzən onların üstünə yığılmış hərbi formalar, soyuq kiçik sıçrayışlarla aşağı asılmışdı. Cənabın yanında böyük bir çəmənlikdə Sapojin sarayına,çətinliklə ayaqlarını gicəldən çıxarır, gil əmzikli lil,qəmgin şəkildə heyətlər və komandalar yığdı. İki yüz iyirmi beş il ərzində hər il Rusiya əsgərlərinin hər yeni nəslinin hazırladığı and içmə mərasimi - fasiləsiz uzanan bir zəncirə bağlanmış yeni bir bağlantı - qeyri-adi təntənəli sözlərlə danışdıqları bir mərasim indi narahat olmayan xidmətlə əvəz edilmişdir. bazarda olduğu kimi - dünyagörüşü ilə söylədikləri nömrələr - bir vətəndaş kimi, xalqın iradəsi və başqaları kimi mitinqlərdə vulqarlaşmış sözlərlə səpələnmiş vəd dilində! ..Hərbi formalılar,ehtiyatda olan kəndlilər münsiflər vərəqələrini imzalanmamışdılar. Bugün korpus qərargahları and içdi. Komandanın həyətində çoxdan qurulmuşdular. Ştab rəhbəri çölə çıxmadı. İkinci dəfə ona hər şeyin and içməyə hazır olduğunu bildirmək üçün getdikləri zaman - general Baron Vinneken masasının üzərində əyilmiş, artıq ölmüş vəziyyətdə tapıldı. Onun əlində revolveri və tüstüləyən siqareti dururdu....

Qoştovtun sözlərinə görə, Xan Naxçıvanski tərəfindən teleqram göndərmək qərarı bütün zabitlərin rəyini əks etdirdi və korpus bölmələrinin komandirləri ilə görüşdə qəbul edildi. II Nikolayın devrilməsindən sonra Hüseyn xan Müvəqqəti hökumətin heyətinə xidmət etməkdən imtina etdi. Məhkəmə tarixçisi general D.N. Dubenskinin xatırlatmalarına görə, Ali Baş Komandan Xan Naxçıvanski tərəfindən istefa verildiyi zaman II Nikolay tərəfindən təyin edilən böyük knyaz Nikolay Nikolaeviçi Müvəqqəti Hökumətin və Sovetlərin təzyiqi ilə böyük knyazın bu vəzifədən məcburi imtina etməsi ilə başa çatan baş qərargah səfərinə razı salmağa çalışdı:

Hüseyn xan Naxçıvanski şəxsi mühafizə süvari alayının formasında,1917-ci ildə
Görünür, martın 10-da böyük knyaz Nikolay Nikolaeviçin qatarı Mogilevə gəldi. Böyük knyaz Pyotr Nikolayeviç və oğlu Roman Petroviç, Nikolay Nikolayeviçin ögey övladı, hersoq Leyxtenberq, Şahzadə V.N.Orlov, general Krupenski və bir neçə köməkçi ilə birlikdə gəldi. Onların hekayələri maraq doğurur. Xarkovda olanlar və Nikolay Nikolaeviç, general-adyutant Hüseyn xan Naxçıvanski və Sumarokov-Elston qrafı knyaz Yusupov ilə görüşənlər böyük knyazın qərargahına getməməsinə inandılar,tamamilə müvəqqəti hökumətin təzyiqi altına düşən, mütləq Nikolay Nikolayeviçin, Romanov kimi, əmrdən uzaqlaşdırılması və ona səlahiyyət verilməsinin qarşısı alınır. Böyük knyaz dərin düşündü, uzun müddət tək oturdu, sonra qardaşı Pyotr Nikolayeviç, general Yanuşkeviç və yoldaşlarının digər şəxsləri ilə məsləhətləşdi və nəticədə marşrutu dəyişdirməyib Mogilevə getməməyi qərara aldı. Göründüyü kimi, ikinci gün, böyük knyazlar Nikolay və Pyotr Nikolaeviçlər və Şahzadə Roman Petroviç, zadəgan şahzadə Oldenburqdan olan Aleksandr Petroviç və böyük knyaz ögey oğlu Nikolay Nikolaeviç, Leyxtenberq şahzadəsi və bütün müvəqqəti adamlar Zati-aliləri ilə qatar vaqonunda Müvəqqəti Hökumət qarşısında and içdilər. Nikolay Nikolayeviç çox əsəbi idi və münsiflər heyətinə imza atdıqları zaman əlləri titrədi.

16 aprel 1917-ci ildə 461 nömrəli əmrlə Müvəqqəti Hökumətin, Ali Baş Komandanın təyin etdiyi Aleksey Brusilov, monarxiya hisslərində şübhəli bilinən 47 yüksək rütbəli hərbi rəhbərini vəzifələrindən uzaqlaşdırdı. Onların arasında Mühafizə Süvari Korpusunun komandiri, süvari generalı Hüseyn xan Naxçıvanski də var idi. Kiyev qərargahında, 1917-ci il iyunun 23-dən isə Petroqrad hərbi dairəsində rütbə ehtiyatına yazıldı. Oktyabr inqilabından sonra adi insan olaraq ailəsi ilə birlikdə Petroqradda yaşayırdı.

Petroqrad İnqilab və təxribata qarşı Mübarizə üzrə Ümumrusiya Fövqəladə Komissiyasının fərmanı ilə Hüseyn xan 1918-ci il mayın 18-də əks-inqilabi fəaliyyətdə iştirak ittihamı ilə həbs edildi. Petroqradın Şpalernaya küçəsindəki ilkin saxlama evində tutuldu. Onunla birlikdə Böyük Knyazlar Pavel Aleksandroviç,Nikolay Mixayloviç, Georgi Mixayloviç və Dmitri Konstantinoviç həbs edildi. Vaxtilə Hüseyn xanın əmri ilə xidmət edən Böyük knyaz Qavril Konstantinoviç də orada idi, sonradan İnqilab və təxribata qarşı Mübarizə üzrə Ümumrusiya Fövqəladə Komissiyasının zindanlarından qaçmağı bacardı və xatirələrində həbsxananın həyətində gəzinti zamanı Xan Naxçıvanski ilə görüşdüyünü qeyd edirdi. 30 avqust M.S.Uritskinin öldürülməsindən və V.İ.Leninin eyni gündə yaralanmasından sonra bolşeviklər "Qırmızı Terror" elan etdilər və məhkəmə həbs evində olanların hamısı girov oldu. Hüseyn Xanın adı 6 sentyabr 1918-ci ildə Bolşevik nəşrləri "Krasnaya qazeta""Severnaya Kommun" da yayımlanan girovlar siyahısında idi. Siyahıdakı girovların "Sovet işçilərindən biri də sağ Sosial İnqilabçılar və Ağ Qvardiyaçılar tərəfindən öldürülsə" güllələnəcəyi açıqlandı.

Böyük knyazlar Pavel Alexandroviç, Nikolay Mixayloviç, Georgi Mixailoviç və Dmitri Konstantinoviç 29 yanvar 1919-cu ildə Petropavlovsk qalasında vurulmuşdular . Bir sıra müəlliflərə görə, Hüseyn xan böyük knyazlar ilə birlikdə vuruldu. Ancaq generalın dəfn olunma yerini təyin etməklə bunun sənədli təsdiqlənməsi hələ tapılmadı.

Hərbi tarixçi V. Roqvoldun fikrincə:

General Xan Naxçıvanski müharibədən əvvəl süvari diviziyasına rəhbərlik edirdi və özünü təsadüfən müəyyən bir dərəcədə böyük bir süvari dəstəsinin başında tapdı.Bütün xidmətini sıralarda , yapon yürüşü zamanı komandanlıq etdiyi Dağıstan süvari alayında və süvari alay qvardiyasında keçirdi. Geniş bir hərbi təhsili yox idi, rəhbərlərinin əmrlərinə həssaslıqla itaət edirdi, şəxsən çox cəsarətli idi. Bilavasitə birbaşa tabe olan bölmə rəhbərlərini əllərində tutmağı bilmirdim, bəzən birbaşa əmrlərə tabe olmur, öz başlarına hərəkət edirdilər,lakin döyüş hədəflərinə çatmaq üçün deyil, bölmələri üçün ən yaxşı şərait əldə etmək üçün təşəbbüs göstərirdilər. Xan Naxçıvanskinin özüdə daha öncə komandanlıq etdiyi hissələrə daha çox bağlılığı var idi (qarovul gəlməmişdən əvvəl - özünün 2-ci süvari diviziyası, qarovul gəldikdən sonra - 1-ci süvari diviziyasına); bu hissələrdəki itkilər ona çox güclü təsir bağışlamışdı. Nəhayət, mülayim və çox mehriban bir insan olan Xan Naxçıvanski məsuliyyətsiz təsirlər altına düşdü. Öz komandanlığı altında əlindən gələni əsirgəmədən vuruşan və işləyən, ancaq özlərinə xüsusi diqqət və xüsusi münasibətə alışmış qvardiya hissələrinin ən parlaq alaylarını tutaraq olduqca çətin vəziyyətdə rəhbərlik etməli idi. Xan Naxçıvanski, bacarığı və anlayışı ilə ən yaxşı şəkildə hərəkət etdi, şəxsi mənfəət axtarmadı, 1-ci Ordunun süvari diviziya rəhbərlərinin ən yaxşısı idi, hamısı müstəqil olandan sonra,ona qarşı pis hərəkət etdilər.

Rus

Xarici

  • 4 dərəcəli Aslan və Günəş fars ordeni (1890-cı il)
  • 4 dərəcəli Rumıniya Ulduz ordeni (1895-ci il)
  • 3 dərəcəli Avstriya Dəmir Tacı ordeni (1897-ci il)
  • 2 dərəcəli Aslan və Günəş fars ordeni, (1901-ci il)
  • 2 dərəcəli Aslan və Günəş Fars ordeni üçün almaz ulduz (1904-cü il)
  • 3 dərəcəli Bolqar Hərbi Fəxri ordeni (1904-cü il)
  • 4 dərəcəli Bolqar "Müqəddəs Aleksandır" ordeni (1904-cü il)

Rəssamlıqda

Hüseyn xan Naxçıvanski və onun alayının Rus-yapon müharibəsinin iştirakçısı tərəfindən əsr alınması,döyüş rəssamı Viktor Viktoroviç Mazurovskinın "General Mişenkonun basqınından". 2-ci Dağıstan alayının Landunqou kəndi yaxınlığında Xan Naxçıvanskinin komandanlığı altında Yapon piyada və artilleriyasına hücumu. 14 yanvar 1905",həmçinin "Sao Daday keçidinin Dağıstan alayı ilə Naxçıvanskinin komandanlığı altında keçilməsi."

Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi

  • 2008-ci ilin iyul ayında Rusiyadakı bir sıra pravoslav ictimai xadimləri prezident Dmitri Medvedyevə məktub göndərərək, Moskva ya da Sankt-Peterburq küçələrindən birinə Hüseyn xan Naxçıvanskinin adını vermələrini xahiş etdilər. Bu təşəbbüs, 15 iyulda Yekaterinburqda Dünya Rus Xalqları kafedralının iclasında elan edildi və iştirakçıların rəyi aldı. Xüsusilə prezidentə edilən müraciətdə deyilir:
İnanırıq ki, Hüseyn xan Naxçıvanski Rusiya xəritəsində adının əbədiləşdirilməsinə layiqdir. Moskva və ya Sankt-Peterburqdakı yeni küçələrdən birinə Azərbaycan xalqının bu böyük oğlu və Rusiya tarixində rolu olan bu şəxsin adı verilə bilər.

Təşəbbüs Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri Vasif Talıbov, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi və Şimali Qafqaz Müsəlmanları Koordinasiya Mərkəzi tərəfindən dəstəkləndi.

  • 31 yanvar 2013-cü ildə Sankt-Peterburq şəhərsalma və memarlıq komitəsinin nümayəndələri generala abidənin qoyulmasını 2013-cü ilin iyul ayında qeyd olunan 150 illik yubileyində həyata keçiriləcəyini elan etdilər və abidənin özü 2013-cü ilin sentyabr-oktyabr aylarında Sankt-Peterburqun 300 illik yubiley parkında quraşdırılacaqdır. Lakin hələ də naməlum səbəblərdən abidə ucaldılmamışdır.

Bədii ədəbiyyatda

"On dördüncü Avqust" romanında Aleksandr Soljenitsın Kauşen döyüşündə Xan Naxçıvanskinin hərəkətlərini tənqid etdi: "Rennenkamfın ordusu cəmi üç korpusdan ibarət idi, lakin ona beş yarım atlı diviziya,bütün qvardiya süvariləri, Peterburq aristokratiyasının rəngi qoşulmuşdu. Xan Naxçıvanskinin komandiri əmri aldı: Alman arxa cəbhəsi boyunca getmək və əlaqə qurmaq, bununla da düşməni Prussiyadakı hərəkətlərdən məhrum etdi. 6 avqustda köçən kimi — yalnız yan tərəfdə alman kiçik torpaq qurğusu briqadası, 5 batalyon göründü. Dərin Alman arxa cəbhəsindən qaçaraq, onun yanında keçmək əvəzinə — Xan Naxçıvanski Kauşen yaxınlığındakı döyüşdə iştirak etdi, 6 verstli cəbhədə dörd süvari diviziyası vuruldu,süvari diviziyalar briqadası örtülmədi,süvari dəstələrini tələdirdi və alınlarına silahlar çəkdi — və dəhşətli itki baş verdi,təkcə qırxdan çox zabit vardı, özü də uzaq qərargahdan döyüşə qatıldı və axşam bütün süvarilərini uzaqlara apardı. Bununla da o, almanları Rennenkamf piyada dəstəsinə köçməyə dəvət etdi. "

Kinematoqrafiyada

2012-2014-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə “Salnamə” sənədli filmlər studiyası və “Lennauçfilm” studiyasının birgə istehsalı olan, Naxçıvanskinin həyat və fəaliyyətindən bəhs edən “Hüseyn xan Naxçıvanski. Qayıdış” tammetrajlı sənədli filmi çəkilib. Çəkilişləri Naxçıvan, BakıSankt-Peterburqda aparılan, tarixi faktlardan, xüsusilə də arxiv materiallarından geniş istifadə olunan filmin ssenari müəllifi və rejissoru Valentina Qurkalenkodur.

4 martda Naxçıvan şəhərindəki “Gənclik” Mərkəzində, 11 may 2016-cı ildə Nizami Kino Mərkəzində filmin təqdimatı olub. Təqdimatda filmin xətt prodüseri Tahir Əliyev çəkiliş prosesindən danışıb və bildirib ki, üç ilə ərsəyə gələn filmin ideyası 2011-ci ildə o, “Lennauçfilm” studiyasında ezamiyyətdə olarkən yaranıb.

2014-cü ildə "Volokolamsk sərhədi" hərbi-vətənpərvərlik kinosu XI Beynəlxalq festivalının sənədli filminin müsabiqə proqramında baş mükafata layiq görülüb.

1889-cu ildə leytenant Hüseyn Xan Naxçıvanski, məşhur şair, tərcüməçi və nəşriyyatçı Nikolay Vasilyeviç Qerbelin qızını - lüteran dini, titul məsləhətçisi Baron Taubenin dul arvadı Sofya Nikolaevna ilə evləndi. 1864-cü ildə Sankt-Peterburqda anadan olub və 1941-ci ilin iyulunda Beyrutda dəfn olunub.

Naxçıvanskilərin pravoslav inanclı üç övladı var. Naxçıvanskinin böyük oğlu Nikolay Naxçıvanski, 25 yanvar 1891-ci ildə Sankt-Peterburqda anadan olmuşdur. 1891-ci il üçün Sankt-Peterburqdakı Müqəddəs Nikola dənizçi kafedralının metrik kitabında qeyd edilmişdi. Doğum haqqında şəhadətnamədən:

Onun valideynləri........

Şəxsi mühafizə süvari alayının polkovniki Hüseyn xan Naxçıvanski və onun qanuni həyat yoldaşı Sofiya Nikolayevnadır....O, müsəlmandır,həyat yoldaşı evangelist-lüteran inanclıdır....Onun ilk evliliyidi,Sofiyanın ikinci evliliyidir...

Pravoslav inancının min səkkiz yüz doxsan birinci ilinin on üçüncü oktyabrında vəftiz edildi.......

2 fevral 1912-ci ildə anlaşılmaz şərtlər altında öldü. 11 mart 1912-ci ildə alayın siyahılarından çıxarıldı.

2016-cı ildə, 1947-ci ildə ucaldılmış Çernışevski abidəsinin bərpası zamanı onun heykəlində qəbir daşı aşkar edilmişdi,qəbir daşının üzərində soyadı Naxçıvanski,ölüm tarixi 1912-ci il yazıldığı görünürdü. Bu qəbir daşının dəfn edildiyi yer hələ məlum olmayan Hüseyn xan Naxçıvanskinin məzarına aid olduğu güman edilir.

Martınovla evli olan Naxçıvanskinin qızı Tatyana xanım 18 iyun 1893-cü ildə Sankt-Peterburqda anadan olub. 1917-ci ildə süvari generalının oğlu, Ataman alayının qvardiya zabiti Dmitri Andreyeviç Martınov (1893-1934) ilə evləndi. Tatyana xanım 3 may 1972-ci ildə Nitsa şəhərində vəfat etdi.

Kiçik oğlu Xan Georgi (Yuri) Naxçıvanski, 29 dekabr 1899-cu ildə Peterburqda anadan olmuşdu. Pajensko korpusunun tələbəsi idi. Qvardiya süvari alayının korneti, Ağ hərəkatın üzvü idi. Sevastopol boşaldılandan sonra anası ilə birlikdə Fransada, daha sonra Fransa Suriyasında (Livan) yaşayır və burada Yaxın Şərqdə "Ford" nümayəndəliyini yaradır. 8 may 1948-ci ildə Beyrutda vəfat etdi. Nəvəsi Corc Naxçıvanski ABŞ-da, digər nəvəsi Mariya Naxçıvanskaya Misirdə yaşayır.

Bu məqalədəki istinadlar müvafiq istinad şablonları ilə göstərilməlidir.
  1. — regiment.ru . Retrieved 29 July 2013.
  2. Красный террор в Петрограде, составление, предисловие и комментарии Волков, Сергей Владимирович. Москва. Айрис-пресс. 2011. səh. 462-512. Белая Россия. ISBN 978-5-8112-4336-5. 3000 tiraj
  3. Э. Э. Исмаилов. Золотое оружие с надписью «За храбрость». Списки кавалеров 1788—1913. — Москва, 2007, с. 377
  4. Шабанов В. М.: Военный орден Святого Великомученика и Победоносца Георгия,с,364
  5. Высочайший приказ по Военному ведомству от 27 января 1907 года. 1907. 49 (приложение).
  6. Шавельский Г. И. Воспоминания последнего протопресвитера Русской армии и флота. — Нью-Йорк: изд. им. Чехова, 1954
  7. История Первой мировой войны. т. 1. — М., 1975, с. 251—252
  8. История Великой войны. М., 1916, Т. 3, с, 147
  9. Рогвольд В. Конница 1-й армии в Восточной Пруссии. (Август-сентябрь 1914 г.).— Л.- М., 1926, с. 101
  10. . 2019-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2019-12-24.
  11. Э. Э. Исмаилов. Георгиевские кавалеры — азербайджанцы.— М., 2005. с. 165—166
  12. Шабанов В. М. Военный орден Святого Великомученика и Победоносца Георгия. səh. 164.
  13. ВП по военному ведомству // Разведчик № 1287, 01.05.1915
  14. Гордеев А. А. . - М.: Страстной бульвар, 1993. Летние операции 1915 года на Русском фронте.
  15. Исмаилов Э. Э. Георгиевские кавалеры — азербайджанцы.М,2005, с. 167
  16. Список генералам по старшинству на 1916 год. — СПб. — 1916. С. 16
  17. "Телеграмма ген. Данилова ген. Алексееву 4 марта 1917 г. №1274/Б". Февральская революция 1917 года. 3 (22) (Красный архив. Исторический журнал). 1927. 47–48.
  18. . 4.
  19. Деникин А. И. (1921). . Очерки русской смуты. I. Париж.
  20. Епанчин Н. А. На службе трёх императоров. Воспоминания. М. 1996. с. 458
  21. Гоштовт Г. А. (1944). . Кирасиры Его Величества в Великую войну. 1916, 1917 гг. Париж.
  22. ISBN 5-265-01684-8
  23. Вел. кн. Гавриил Константинович (1955). . В мраморном дворце. Из хроники нашей семьи. Нью-Йорк.
  24. Северная коммуна, № 98, 6 сентября 1918 года; Красная газета, 6 сентября 1918 года
  25. Ферран, Жак. Les familles princières de l’ancien Empire de Russie; т. 2, Париж, 1980 г
  26. Волков, Сергей Владимирович. Генералы и штаб-офицеры русской армии. Опыт мартиролога. В 2 томах. Т. 2 — М. Издательство: ФИВ ISBN 978-5-91862-007-6; 2012 г., С. 111.
  27. Рогвольд В. "Конница 1-й армии в Вост. Пруссии (август-сентябрь 1914 г.)» М. 1926, С.166
  28. Список генералам по старшинству. СПб. 1914.
  29. ГулиевМ., Кяльбизаде Э. Х.. . Каспій online: газета трёх столетий (rus). (#invisible_char)
  30. Апушкин, Владимир Александрович (2005). "Список иллюстраций". (Из истории русско-японской войны 1904—1905 гг.: Сборник материалов к 100-летию со дня окончания войны). СПб.: Изд. СПбГУ.
  31. Центральный государственный архив кинофотофонодокументов Санкт-Петербурга. Фотодокумент, Шифр: Е 12478
  32. . 2008-12-29 tarixində . İstifadə tarixi:2008-09-17. (#parameter_ignored_suggest)
  33. . 2015-12-23 tarixində . İstifadə tarixi:2015-12-22. (#parameter_ignored_suggest)
  34. . 2015-12-23 tarixində . İstifadə tarixi:2015-12-22. (#parameter_ignored_suggest)
  • İvanov, Rudolf Nikolayeviç. Əlahəzrətin general-adyutantı: Hüseyn xan Naxçıvanski haqqında hekayət / R. N. İvanov; rus dilindən tərc. Q. Qurbanlı; ön sözün müəl. İ. Ə. Həbibbəyli; Heydər Əliyev Fondu.- Əlavələr olunmuş, təkmilləşmiş II nəşri.- Naxçıvan: Əcəmi NPB, 2008.- 367 s.
  • [ölü keçid]

Hüseyn xan Naxçıvanski
hüseyn, naxçıvanski, hüseyn, naxçıvanski, səhifəsindən, istiqamətləndirilmişdir, hüseyn, kəlbəli, oğlu, naxçıvanski, avqust, 1863, 1863, naxçıvan, qafqaz, canişinliyi, 1919, petroqrad, rusiya, imperiyasının, azərbaycan, əsilli, hərbi, xadimi, süvari, qoşunu, g. Huseyn xan Naxcivanski Dil Izle Redakte Huseyn Xan Naxcivanski sehifesinden istiqametlendirilmisdir Huseyn xan Kelbeli xan oglu Naxcivanski 9 avqust 1863 1863 08 09 Naxcivan Qafqaz canisinliyi 1919 1 Petroqrad Rusiya imperiyasinin azerbaycan esilli herbi xadimi 2 Tam suvari qosunu generali 1916 Huseyn xan NaxcivanskiNaxcivanski Huseyn xan Kelbeli xan ogluSerjant polkovnik Huseyn xan Naxcivanski 1906 ci ildeSexsi melumatlarDogum tarixi 9 avqust 1863Dogum yeri Naxcivan Naxcivan qezasi Irevan quberniyasi Qafqaz canisinliyi Rusiya ImperiyasiVefat tarixi yanvar 1919 55 yasinda Vefat yeri Petroqrad RSFSR d Vefat sebebi gullelenme d Vetendasligi Rusiya ImperiyasiMilliyyeti AzerbaycanliAtasi Kelbeli xan NaxcivanskiHerbi xidmetXidmet illeri 1883 1917 ci illerQosun novu suvariRutbesi tam suvari generali d general adyutant d Rehberlik edib 2 ci Dagistan suvari alayi 44 cu Draqun Nijni Novqorod alayi Sexsi Muhafizler suvari alayi 1 ci suvari briqadasi 2 ci suvari diviziyasi 2 ci suvari korpusu Qvardiya suvari korpusuDoyusler Rus Yapon muharibesiBirinci Dunya muharibesiKarpat emeliyyati d Brusilov hucumuTeltifleri 1904 22 10 1914 Vikianbarda elaqeli mediafayllar Naxcivan xanlari ailesine mensub idi Elit suvari destelerine komandanliq edirdi Rus Imperator Ordusunda ilk ve yegane muselman general adyutant olmusdur 15 Rusiya ve 9 xarici dovlet mukafatlarinin kavalieri o cumleden doyus ordenleri olan 3 cu ve 4 cu derece Muqeddes Georgi ordeni Igidliye gore qizil silaha layiq gorulmusdur Guman edilir ki 1919 cu ilin yanvarinda bolsevikler terefinden gullelenmisdir 3 Mundericat 1 Herbi karyerasinin baslangici 2 Rus yapon muharibesi ve sonraki iller 3 Birinci Dunya muharibesi illerinde 4 Inqilab 5 Sexsiyyetinin xarakteristikasi 6 Herbi rutbeleri 7 Mukafatlari 7 1 Rus 7 2 Xarici 8 Xatiresi 8 1 Ressamliqda 8 2 Xatiresinin ebedilesdirilmesi 8 3 Bedii edebiyyatda 8 4 Kinematoqrafiyada 9 Ailesi 10 Naxcivanskiler 11 Hemcinin bax 12 Istinadlar 13 Edebiyyat 14 Xarici kecidlerHerbi karyerasinin baslangici RedakteHuseyn xan Naxcivanski 1863 cu il iyulun 28 de 9 avqust Naxcivan seherinde rus ordusunun kapitani 14 sentyabr 1874 cu ilden beri Kelbeli xan Naxcivanski ve heyat yoldasi Xursidin ailesinde anadan olmusdur Sekkiz usaginin yeddincisi idi Huseyn xanin atasi Naxcivan xanliginin son hokmdarinin oglu idi 9 dekabr 1873 cu ilde Huseyn xan Ali Mehkemey ve 7 fevral 1877 ci ilde Imperator Elahezret Korpusuna qebul edildi Bu imtiyazli tehsil muessisesi 1759 cu ilde qurulmus ve yalniz muhafize alaylari ucun zabit hazirlamisdir 1883 cu ilin sentyabrinda 1 ci kateqoriyani bitirdikden sonra en yuksek serencamla reisleri enenevi olaraq Rusiyanin imperatorlari olan rus ordusunun en qedim alayi Heyat Muhafize suvari alayinda Huseyn Xana vezife yerine yetirildi 1885 ci ilin martindan 1886 ci ilin mayina qeder ikinci leytenant Xan Naxcivanski 43 cu Tver Draqun alayina gonderildi 30 avqust 1887 ci ilde leytenant rutbesine qaldirildi Huseyn xanin ilk mukafati rus deyil xarici idi 8 noyabr 1890 ci ilde Fars sahinin numayende heyetini qarsilamaqda ve gosterdiyi mukemmel musaietine gore Fars Aslani ve 4 cu dereceli Gunes ordeni qebul etmeye ve dasimasina icaze verildi Alayda islediyi muddetde Huseyn xan Rusiya erazisinden kecerken defelerle Fars sahina yoldasliq etmek ucun teyin edildi ve vezifelerini mukemmel sekilde yerine yetirdiyine gore Fars dovleti mukafatlarini aldi 26 iyul 1893 cu il 19 avqust 1894 cu iledek leytenant Xan Naxcivanski telim qrupu alayini idare edirdi 17 aprel 1894 cu ilde Stabs rotmistr vezifesine qaldirildi Rotmistr Huseyn Xan Naxcivanski Baki 1902 ci il 30 avqust 1894 cu ilde xidmetde ferqlenmeye gore ilk rus mukafati 3 cu dereceli Muqeddes Stanislav ordeni ile teltif edildi 8 iyun 1895 ci ilde Ruminiya hokumet numayende heyetinin musayieti ucun teltif olunan Ruminiya Ulduzu Ordeninin zabit xacini qebul etmek ve taxmasina icaze verildi 1896 ci il avqustun 13 den oktyabrin 6 na qeder muveqqeti olaraq 3 cu heyete rehberlik etdi 13 iyun 15 dekabr 1897 ci il tarixlerinde herbi mehkemenin uzvu oldu 26 iyun 1897 ci il tarixinde Avstriya Imperiya Mehkemesinin numayende heyetinin qebulu ve vida merasimi ucun 3 cu dereceli demir tac ordeni Avstriya ordeni qebul edilmesine icaze verildi 1897 ci il iyunun 12 den 9 dek muveqqeti olaraq 3 cu heyete rehberlik etdi ve 9 aprel 1898 ci ilde ilk komandanliq postuna 3 cu eskadronun komandiri teyin edildi 6 may 1898 ci ilde Huseyn xan rotmistr teyin edildi 1898 ci il avqustun 15 den 22 dek muveqqeti olaraq alay isleri uzre komandirin komekcisi vezifesini icra etdi 1898 ci ilin noyabrindan 1899 cu il mayinadek ve 1899 cu ilin noyabrindan 1900 cu il mayinadek herbi mehkemenin uzvu oldu 6 dekabr 1899 cu ilde Suvari Qvardiyada 15 illik mukemmel xidmetine gore 3 cu dereceli Muqeddes Anna ordeni ile teltif edildi 1900 cu il sentyabrin 25 den noyabrin 6 dek Rusiyada oldugu muddetde Fars sahinin musaviri Muzeffereddin sah Qacar ile birlikde idi 17 fevral 1901 ci ilde Fars sahini qarsilayan ve musaiet eden Huseyn xana 2 ci dereceli Aslan ve Gunes ordenini qebul etmeye ve dasimaga icaze verildi 6 dekabr 1902 ci ilde 2 ci dereceli Muqeddes Stanislav ordeni ile teltif edildi 6 aprel 1903 cu ilde Xan Naxcivanski polkovnik rutbesine qaldirildi 12 aprel 1903 cu ilden doyus bolmesinde alay komandirinin komekcisi vezifesini icra etdi 7 may 1903 cu ilden 1904 cu il yanvarin 1 dek doyus birlesmelerinde alay komandirinin komekcisi idi 29 may 1903 cu il 1904 cu il martin 3 dek herbi mehkemenin sedri oldu 1904 cu ilin yanvar fevral aylarinda alay komandirinin teserrufat isleri uzre komekcisi olur Xarici hokumet numayende heyetlerini qebul ve musaiet etdiyi ucun ona Aslan ve 2 ci dereceli fars Gunesi almaz ulduzunu hemcinin 3 cu dereceli Bolqaristan Herbi Fexri ordenini ve 4 cu dereceli Muqeddes Iskenderiye ordenini qebul edib dasimaga icaze verildi Rus yapon muharibesi ve sonraki iller Redakte Leyb Qvardiya suvari alayinin polkovniki Huseyn Xan Naxcivanski 1904 cu il Rus yapon muharibesinin baslamasi ile Xan Naxcivanski 1 mart 1904 cu ilde Qafqaz Herbi Dairesinin qosunlarinin komandanligina gonderildi Martin 24 de Port Petrovsk seherine geldi burada 2 ci Dagistan suvari alayinin konullulerini formalasdirmaga basladi 25 mart alayin komandiri teyin edildi 17 aprel 1904 cu ilde alay herbi emeliyyatlar teatrina getdi 1904 cu ilin dekabrindan 1905 ci ilin fevralinadek 1905 ci ilin iyun sentyabrinda polkovnik Xan Naxcivanski muveqqeti olaraq Qafqaz suvariler briqadasinin komandiri idi Huseyn Xanin ozu de yaponlara qarsi isdeki ferqe gore teltif edildi 2 ci dereceli Muqeddes Anne ordeni qilinclarla 3 11 1904 4 cu dereceli Muqeddes sahzade Vladimir ordeni qilinc ve yayla 02 08 1905 2 ci dereceli Muqeddes Stanislav ordeni qilinclar 7 sentyabr 1905 3 cu dereceli Muqeddes Vladimir ordeni qilinclarla 02 06 1906 ve Qizil silahlar Cesarete gore ordeni 06 18 1906 4 Landunqou kendi yaxinligindaki Yapon movqelerine suvari destelerle hucumuna gore Xan Naxcivanski 27 yanvar 1907 ci ilde yalniz doyusde sexsi cesaretine gore teqdim edilen zabitler arasinda en hormetli mukafat olan 4 cu dereceli Muqeddes Georgi ordeni 5 ile teltif edildi Mukafat senedinde deyilirdi General Misenkonun basqinindan 2 ci Dagistan alayinin Landunqou kendi yaxinliginda Xan Naxcivanskinin komandanligi altinda Yapon piyada ve artilleriyasina hucumu 14 yanvar 1905 Ressam V V Mazurovski 14 yanvar 1905 ci ilde bas veren doyusde 2 ci Dagistan suvari alayinin komandiri olaraq butun patronlari vuran 1 ci Transbaykal kazak batalyonu yapon piyadalari terefinden hucuma meruz qaldiqda general leytenant Misenkodan dusmene hucum emri aldi alayla cinahlara getdi ve yaponlar iki verstden hucum etdiler bu da yapon piyadalarinin hucumu dayandirib qacmaga baslamasina sebeb olsada yapon batalyonu silahlari cevirib Dagistanlilara qarsi butun atesi cemlesdirdi ve kendin palciq divarlarini tutan yapon piyadalari ayrica alaya da ates acdi hucumu davam etdirdi ve yalniz batalyondan 300 400 addim kecilmez bir yaragana catdiqda dayanib geri qayitmaga mecbur oldu ve olu ve yaralilari cixarmaq ucun alay geri cekildi 6 Muharibe basa catdiqdan sonra 24 noyabr 1905 ci ilde Huseyn Xan rus ordusunun en qedim ve en meshur alaylarindan birine 44 cu draqun Nijni Novqorod alayina komandir teyin edildi Rus ordusunda bu alay qeyri resmi olaraq Qafqaz qvardiyasi hesab olunurdu Imperatorun sexsi muhafizesi suvari alayinin paradi 1908 ci il Solda Qvardiya korpusunun komandiri general V N Danilov sagda alay komandiri general mayor Xan Naxcivanski 14 fevral 1906 ci ilde alay komandirliyine qalxdi 1906 ci il martin 21 den 29 dek Sankt Peterburqda imperatora teqdim etmek ucun Qafqaz suvariler briqadasinin numayende heyetinin terkibinde idi 4 aprel 1906 ci ilde 44 cu draqun Nijni Novqorod alayinin komandiri vezifesinden istefasi ile Imperator Elahezretlerinin 7 fliqel adyudanti teyin edildi 4 iyul 1906 ci ilde Xan Naxcivanski Suvari alayinin leyb qavardiyaslna komandir teyin edildi 44 cu Nijni Novqorod draqun alayinin 11 iyul 1906 ci il tarixli emrinden Nijni Novqorodlular Derin keder hissi ile sizden ayriliram Menim komandanligim muddetinde butun qelbimle size bagliyam Hemise qurur duyacagam ki bele bir meshur ve cesur Nijni Novqorod alayina komandanliq serefine layiq oldum Eminem ki hec bir hal menim Nijni Novqorodlulara qarsi olan borcumu ve andimi unutdura bilmez Sag olun dostlar esgerler Allah sizi qorusun Menbe gosterin Imperator II Nikolay Naxcivanski Huseyn Xan ve Baron V B Frederik kilsenin temelini qoyarken 6 avqust 1907 ci il 20 iyul 1907 ci ilde xidmeti ferqliliyine gore Imperator Elahezretlerinin general mayoru vezifesine qaldirildi Huseyn Xan Peterburqdaki Muselman Xeyriyye cemiyyetinin uzvu idi 8 1907 ci ilin iyulunda Huseyn xan bir muselman olaraq ozu kimi Imperatorun sexsi muhafizleri suvari alayinin ferqlendiyi Fridland doyusunun xatiresine Muqeddes Olqa kilsesinin Qirmizi kendde insaasi ucun maliyye vesaiti toplanmasini teskil etdi Kilsenin salinmasi Imperator II Nikolayin istiraki ile bas tutdu ve tikinti 10 iyul 1909 cu ilde tamamlandi 9 10 19 aprel 1909 cu ilde Xan Naxcivanskiye Muqeddes Georgi Serencaminin esasnamesine yeniden baxmaga xususi sey gosterdiyine gore en yuksek lutf elan edildi 15 aprel 1911 ci ilde Xan Naxcivanski Elahezret Imperatorun sexsi muhafize suvari alayinda xidmetini davam etdirmekle boyuk knyaz Nikolay Nikolayevicin sexsi xidmetine de daxil oldu 18 aprel 1912 ci ilde Elahezreti musaiet eden suvariler briqadasinin 1 ci reis teyin edildi 6 dekabr 1912 ci ilde 1 ci dereceli Muqeddes Stanislav ordeni 6 dekabr 1913 cu ilde 1 ci dereceli Muqeddes Anna ordeni ile teltif edildi 16 yanvar 1914 cu ilde general leytenant rutbesi aldi ve 2 ci suvari diviziyasinin reisi teyin edildi Birinci Dunya muharibesi illerinde Redakte Imperator II Nikolay ve Huseyn xan Naxcivanski Birinci Dunya Muharibesi Xan Naxcivanskinin heyatinda xususi yer tutur 31 iyul 1914 cu ilde ordu seferberlik teleqramlari aldi Seferberlik elani ile 2 ci suvari diviziyasinin komandiri general leytenant Huseyn xan Naxcivanski 1 ci ve 2 ci qvardiya suvari alayinin terkibinde Birlesmis Suvari Korpusunun 2 ci ve 3 cu suvari diviziyalarinin komandiri olmaq emri aldi Vilkaviskisi bolgesini qorumaq ucun komandiri oldugu diviziyalari sag cinah 1 e yoneltmek tapsirigi aldi 11 1914 cu il avqustun 4 de seher saatlarinda 1 ci Ordunun hisseleri dovlet serhedi boyunca irelilediler Ordunun sag cinahinda Xan Naxcivanskinin birlesdirilmis suvari korpusu Pilkallen ing az kocdu avqustun 5 de korpus Schiguljowo ing az Malvisken xettinde Almanlarin sert muqavimeti ile qarsilasdi 44 ve 45 ci Alman alaylarinin suvari hisselerini parcalamali oldu Doyusun agir xarakteri rus suvarilerinin itirilmesi ile subut olunur Yalniz Kausen ve Kraupisken arasindaki doyusde 1 ci Qvardiya Suvari Diviziyasinin iki alayi Kavaler alayi ve Muhafizesi ve Sexsi Muhafize alayinin suvarileri movcud zabitlerin yarisindan coxunu oldurdu ve yaraladi Umumi itki teqriben 380 nefer olub Almanlar 1200 nefer itirdi Rus suvarileri xususen de qvardiya ozunu sohretle ortduler Alman xetleri qirildi istehkamli kendler alindi Almanlar vahimeye dusduler Kendlere hucumda sexsi muhafize alayi ve suvari qvardiyalari ferqlendiler Uc sokulen heyet sungulerini karbinlere baglayaraq cesaretle kende hucum etdiler ve atli ehtiyatlari silahlari ile birge ele kecirdiler 12 Xususile Orneta seheri yaxinliginda siddetli doyusler bas verdi Qalan 1 eskadron yuz alti silah ile doyus hazirligi veziyyetinde olan korpus komandiri Xan Naxcivanski simaldan seheri ehate etmek ucun Hospital qesebesinden kecdi Orada bir deste gozlenilmeden dusmen piyadalari ile toqqusdu ve atese tutuldu Xan Naxcivanski yaralandi 3 cu suvari diviziyasinin reisi general V K Belqard olduruldu Xan Naxcivanski xidmetde qaldi ve desteye komandanliq etmeye davam etdi 13 14 Imperator II Nikolayin gundeliyinden 15 sentyabr 1914 cu il Bazar ertesi Adi hesabatlardan sonra muharibeden erken bir isiqla gelen Xan Naxcivanskini qebul etdi Bizimle seher yemeyi yedi ve cox maraqli seyler danisdi 15 13 oktyabr 1914 cu ilde general leytenant Huseyn xan Naxcivanski Ikinci Imperiya Damacilarinin 12 ci Suvari Diviziyasina daxil olan 2 ci Suvari Korpusuna ve general mayor Boyuk knyaz Mixail Aleksandrovicin emri ile Qafqaz yerli suvari diviziyasi komandiri teyin edildi 24 iyun 1915 ci ilden general leytenant Karl Qustav Emil Mannerheym bolme komandiri oldu Qarsidaki gedis ile elaqedar 19 oktyabr yeni novbetci stansiyaya getmesi ile elaqedar Huseyn xan ozunu imperatora teqdim etdi II Nikolayin gundeliyinden 19 oktyabr Bazar gunu sagalmis ve yeni suvari korpusunu qebul etmek isteyen Xan Naxcivanskini qebul etdim 15 22 oktyabr 1914 cu ilde yuksek serencamla Xan Naxcivanski 3 cu dereceli Muqeddes Georgi ordeni ile teltif edildi cunki 6 avqust 1914 cu ilde 1 ci Ordunun cebhesini ehate ederek musteqil sekilde cinahi tehdid eden dusmenle helledici doyuse girdi ve onu boyuk itkilerle geri atdi ve bu da doyusun ugur qazanmasina oz tohfesini verdi Iki suvari diviziyasina emr vererek ordunun irelilemesine komek etdi dusmenin yerlesdiyi bolgedeki demir yollari ve korpuleri dagitdi inadkar bir doyusden sonra nodal stansiyasini isgal etdi ve boyuk benzin ve kerosin ehtiyatlarini mehv etdi Hemin ilin avqustunda dusmenin etrafi askar edildikde bir sira herbi toqqusmalari ve onun istiqametini askar etdi ve bununla da qosunlarina komek etdi 16 17 16 Noyabr 1914 cu il qilinc ile 2 ci dereceli Muqeddes Vladimir ordeni ile teltif edildi 1915 ci ilin fevral ayinin sonunda 2 ci suvari korpusunun bolmeleri Cenub qerb cebhesi qosunlarinin Karpat emeliyyatinda korpusa teyin olunmus doyus tapsirigini tamamladi Martin sonunda alay tetil ucun Serqi Qalisiya bolgesine aparildi Fasile vererek Xan Naxcivanski Sankt Peterburqa yola dusdu Yolda qatar qezaya ugradi Xosbextlikden Xan beyin sarsintisi ile xilas ola bildi Aprelin 29 da Huseyn xan Naxcivanski Carskoye Selo imperatoru terefinden qebul edildi 1 may 1915 ci ilde Huseyn xan qilinclarla Ag Qartal ordeni ile teltif edildi 18 19 Mayin 3 de general Avqust von Makkenzinin komandanligi ile Almaniyanin guclu bir destesi hucuma kecdi ve general R D Radko Dmitrievin 3 cu rus ordusunun mudafiesini sindirdi General Xan Naxcivanskinin 2 ci suvari korpusu agir mudafie doyuslerinde istirak etdi Herbi tarixci A A Qordeyeve gore 3 cu Ordunun geri cekilen hisselerinin on hissesinde Xan Naxcivanskinin suvari korpusu Vistula cayi xettine yaxinlasdi ve piyada birlesmelerinin gozu qarsisinda Alman artilleriya pulemyot ve tufeng atesinin qasirgasi altinda dusmene hucum etdi Hucuma telesen suvarilerin gorunmesi neinki piyada birlesmelerinde ruh yuksekliyini qaldirdi yaralilar da ayaga qalxdi ve suvariler ile dusmene teref qacmaga hazir oldular 20 1 Iyun 1915 ci ilde yeni bir teyinat geldi Herbi kafedranin en yuksek emrinden Teyin edildi Qvardiya suvarisi terefinden qeyde alinan 2 ci suvari korpusunun komandiri general leytenant Huseyn xan Naxcivanski tutdugu vezifeden istefa vererek Imperator Elahezretlerinin general adyutanti teyin edildi Boyuk knyaz Nikolay Nikolayevic ve Qafqaz Cebhesinin Muqeddes Georgi Dumasinin diger uzvleri ile 1916 ci il 23 avqust 1915 ci ilde Imperator II Nikolay Rusiya ordusunun basinda dayandi Qafqazin veziri Qafqaz ordusunun bas komandiri ve Qafqaz kazak qosunlarinin herbi atamani teyin edildi Ali Bas Komandan boyuk knyaz Nikolay Nikolaevic vezifesinden azad edildi 13 sentyabr 1915 ci ilde Xan Naxcivanski 2 ci suvari korpusunun komandiri teqaude cixmaqla muveqqeti olaraq Qafqaz Ordusunun bas komandirinin serencamina verildi ve oktyabrin 25 de Qafqaz Mudiri ve Qafqaz Ordusunun Bas Komandani teyin edildi 23 yanvar 1916 ci ilde Huseyn Xan Naxcivanski dusmene qarsi isdeki ferqe gore 18 fevral 1915 ci ilde boyukluyu ile suvari generali vezifesine yukseldi 21 1915 ci ilin payizindan etibaren Ali Bas Komandan Imperator II Nikolay coxdanki qarovul hisselerini toplamaq ve bir qrupa birlesdirmek isteyini reallasdirmaga basladi ve bununla da sexsi ehtiyatini yaratdi 22 9 aprel 1916 ci ilde Xan Naxcivanski yeni yaradilan Qvardiya Suvari Korpusunun komandiri teyin edildi 23 Korpusa 1 ci 2 ci ve 3 cu qvardiya suvari diviziyalari daxil idi Suvari general adyutanti Xan Naxcivskinin komandanligi altinda qvardiya suvari korpusu Xususi Ordunun terkibinde qerb ve cenub qerb cebhelerinde doyuslerde istirak etdi Brusilov hucumunda istirak etdi 1916 ci ilin sonlarinda komissarliq xidmetlerinin yem ve tedaruku cebhe bolgesine apara bilmemesi sebebinden Ali Bas Komandanin qerargahlari Rovno bolgesine yerlesdirerek Muhafize Suvari Korpusunu ehtiyata gonderdi Burada suvariler Rusiyadaki inqilab xeberini de esitdiler Inqilab Redakte Azerbaycan Tarixi Muzeyindeki Naxcivan merasim qapaginin bas hissesindeki isareler 28 yanvar 1917 ci ilde Carskoye Seleda da general adyutant Xan Naxcivanski ile Imperator II Nikolayin son gorusu bas tutdu 24 2 mart 1917 ci ilde Dno demiryol stansiyasinda Imperator II Nikolay imtina aktini imzalamaga mecbur oldu Ali Bas Komandanin qerargahindan mektub aldiqdan sonra general Huseyn xan Naxcivanski Ali Bas Komandanin qerargah reisi general M V Alekseyeve teleqram gonderdi Boyuk hadiseler haqqinda melumat bize geldi Xahis edirem Elahezretin izi ile qvardiya suvarilerine sonsuz sedaqet ve hormetli Monarxiniz ucun olmeye hazir olmaqdan imtina etmeyin General adyutant Huseyn xan Naxcivanski 25 26 Ancaq general leytenant Alekseyev teleqrami imperatora oturmedi 26 General leytenant Anton Denikin Rus cetinlikleri haqqinda esselerinde qeyd edir Coxlarina teeccublu ve anlasilmaz gorunur ki esrler boyu davam eden monarxiya sisteminin suqutu oz enenelerinde terbiye olunan ordu arasinda neinki mubarizeni hetta ayri ayri fesadlari da yaratmadi Ordu oz Vendini yaratmadi Keskin etirazin yalniz uc epizodunu bilirem Petroqraddaki igtisaslarin ilk gunlerinde Bas Qerargah terefinden teskil edilen general Ivanovun Carskoye Selo bolgesindeki hereketi cox tecrubesiz edildi ve tezlikle legv edildi ve 3 cu suvari ve qvardiya suvari korpusunun komandirleri Keller ve Naxcivanski terefinden gonderilen iki teleqram Her ikisi de usyani yatirmaq ucun ozlerini ve qosunlarini dovletin serencamina teqdim etdiler 27 Adyutand ile 1916 ci il Son illerde xususile general A A Yepancinin Uc imperatorun xidmetinde xatirelerini derc etdikden sonra Xan Naxcivansikinin bu teleqramla elaqesi olmadigini ve onun melumati olmadan korpusun qerargah reisi muxtelif menbelere gore 1917 ci il martin 11 de ve ya 29 da bilinmeyen seraitde vefat etmis general baron A G Vineken terefinden tertib edildiyini bildirdi Yepancinin dediyine gore Huseyn xanla danisdiqdan sonra kabinetine girib ozunu gulleledi bu muddet erzinde sonuncu qerargah reisinin tesebbusunu tesdiq etmedi 28 Eyni zamanda diger subutlara gore Vinekenin intihar etmesi onun yeni sistemden imtina etmesine sebeb olmusdur 29 Aleksandir Georgiyevic Vinekenin facieli olumunun sertleri kapitan daha sonra Imperator Elahezret sexsi muhafize alayinin polkovniki Georgi Adamovic Qostovtun kitabinda tesvir edilmisdir Muhafize hisselerinin korpusunda muveqqeti hokumete and icdi bunu hec kim bilmir ve hec kim inanmirdi Bir tutqun boz sema bezen onlarin ustune yigilmis herbi formalar soyuq kicik sicrayislarla asagi asilmisdi Cenabin yaninda boyuk bir cemenlikde Sapojin sarayina cetinlikle ayaqlarini gicelden cixarir gil emzikli lil qemgin sekilde heyetler ve komandalar yigdi Iki yuz iyirmi bes il erzinde her il Rusiya esgerlerinin her yeni neslinin hazirladigi and icme merasimi fasilesiz uzanan bir zencire baglanmis yeni bir baglanti qeyri adi tenteneli sozlerle danisdiqlari bir merasim indi narahat olmayan xidmetle evez edilmisdir bazarda oldugu kimi dunyagorusu ile soyledikleri nomreler bir vetendas kimi xalqin iradesi ve basqalari kimi mitinqlerde vulqarlasmis sozlerle sepelenmis ved dilinde Herbi formalilar ehtiyatda olan kendliler munsifler vereqelerini imzalanmamisdilar Bugun korpus qerargahlari and icdi Komandanin heyetinde coxdan qurulmusdular Stab rehberi cole cixmadi Ikinci defe ona her seyin and icmeye hazir oldugunu bildirmek ucun getdikleri zaman general Baron Vinneken masasinin uzerinde eyilmis artiq olmus veziyyetde tapildi Onun elinde revolveri ve tustuleyen siqareti dururdu 30 Qostovtun sozlerine gore Xan Naxcivanski terefinden teleqram gondermek qerari butun zabitlerin reyini eks etdirdi ve korpus bolmelerinin komandirleri ile gorusde qebul edildi II Nikolayin devrilmesinden sonra Huseyn xan Muveqqeti hokumetin heyetine xidmet etmekden imtina etdi Mehkeme tarixcisi general D N Dubenskinin xatirlatmalarina gore Ali Bas Komandan Xan Naxcivanski terefinden istefa verildiyi zaman II Nikolay terefinden teyin edilen boyuk knyaz Nikolay Nikolaevici Muveqqeti Hokumetin ve Sovetlerin tezyiqi ile boyuk knyazin bu vezifeden mecburi imtina etmesi ile basa catan bas qerargah seferine razi salmaga calisdi Huseyn xan Naxcivanski sexsi muhafize suvari alayinin formasinda 1917 ci ilde Gorunur martin 10 da boyuk knyaz Nikolay Nikolaevicin qatari Mogileve geldi Boyuk knyaz Pyotr Nikolayevic ve oglu Roman Petrovic Nikolay Nikolayevicin ogey ovladi hersoq Leyxtenberq Sahzade V N Orlov general Krupenski ve bir nece komekci ile birlikde geldi Onlarin hekayeleri maraq dogurur Xarkovda olanlar ve Nikolay Nikolaevic general adyutant Huseyn xan Naxcivanski ve Sumarokov Elston qrafi knyaz Yusupov ile gorusenler boyuk knyazin qerargahina getmemesine inandilar tamamile muveqqeti hokumetin tezyiqi altina dusen mutleq Nikolay Nikolayevicin Romanov kimi emrden uzaqlasdirilmasi ve ona selahiyyet verilmesinin qarsisi alinir Boyuk knyaz derin dusundu uzun muddet tek oturdu sonra qardasi Pyotr Nikolayevic general Yanuskevic ve yoldaslarinin diger sexsleri ile meslehetlesdi ve neticede marsrutu deyisdirmeyib Mogileve getmemeyi qerara aldi Gorunduyu kimi ikinci gun boyuk knyazlar Nikolay ve Pyotr Nikolaevicler ve Sahzade Roman Petrovic zadegan sahzade Oldenburqdan olan Aleksandr Petrovic ve boyuk knyaz ogey oglu Nikolay Nikolaevic Leyxtenberq sahzadesi ve butun muveqqeti adamlar Zati alileri ile qatar vaqonunda Muveqqeti Hokumet qarsisinda and icdiler Nikolay Nikolayevic cox esebi idi ve munsifler heyetine imza atdiqlari zaman elleri titredi 31 16 aprel 1917 ci ilde 461 nomreli emrle Muveqqeti Hokumetin Ali Bas Komandanin teyin etdiyi Aleksey Brusilov monarxiya hisslerinde subheli bilinen 47 yuksek rutbeli herbi rehberini vezifelerinden uzaqlasdirdi Onlarin arasinda Muhafize Suvari Korpusunun komandiri suvari generali Huseyn xan Naxcivanski de var idi Kiyev qerargahinda 1917 ci il iyunun 23 den ise Petroqrad herbi dairesinde rutbe ehtiyatina yazildi Oktyabr inqilabindan sonra adi insan olaraq ailesi ile birlikde Petroqradda yasayirdi Petroqrad Inqilab ve texribata qarsi Mubarize uzre Umumrusiya Fovqelade Komissiyasinin fermani ile Huseyn xan 1918 ci il mayin 18 de eks inqilabi fealiyyetde istirak ittihami ile hebs edildi Petroqradin Spalernaya kucesindeki ilkin saxlama evinde tutuldu Onunla birlikde Boyuk Knyazlar Pavel Aleksandrovic Nikolay Mixaylovic Georgi Mixaylovic ve Dmitri Konstantinovic hebs edildi Vaxtile Huseyn xanin emri ile xidmet eden Boyuk knyaz Qavril Konstantinovic de orada idi sonradan Inqilab ve texribata qarsi Mubarize uzre Umumrusiya Fovqelade Komissiyasinin zindanlarindan qacmagi bacardi ve xatirelerinde hebsxananin heyetinde gezinti zamani Xan Naxcivanski ile gorusduyunu qeyd edirdi 32 30 avqust M S Uritskinin oldurulmesinden ve V I Leninin eyni gunde yaralanmasindan sonra bolsevikler Qirmizi Terror elan etdiler ve mehkeme hebs evinde olanlarin hamisi girov oldu Huseyn Xanin adi 6 sentyabr 1918 ci ilde Bolsevik nesrleri Krasnaya qazeta ve Severnaya Kommun da yayimlanan girovlar siyahisinda idi 33 Siyahidaki girovlarin Sovet iscilerinden biri de sag Sosial Inqilabcilar ve Ag Qvardiyacilar terefinden oldurulse gulleleneceyi aciqlandi Boyuk knyazlar Pavel Alexandrovic Nikolay Mixaylovic Georgi Mixailovic ve Dmitri Konstantinovic 29 yanvar 1919 cu ilde Petropavlovsk qalasinda vurulmusdular 3 34 35 Bir sira muelliflere gore Huseyn xan boyuk knyazlar ile birlikde vuruldu Ancaq generalin defn olunma yerini teyin etmekle bunun senedli tesdiqlenmesi hele tapilmadi Sexsiyyetinin xarakteristikasi RedakteHerbi tarixci V Roqvoldun fikrince General Xan Naxcivanski muharibeden evvel suvari diviziyasina rehberlik edirdi ve ozunu tesadufen mueyyen bir derecede boyuk bir suvari destesinin basinda tapdi Butun xidmetini siralarda yapon yurusu zamani komandanliq etdiyi Dagistan suvari alayinda ve suvari alay qvardiyasinda kecirdi Genis bir herbi tehsili yox idi rehberlerinin emrlerine hessasliqla itaet edirdi sexsen cox cesaretli idi Bilavasite birbasa tabe olan bolme rehberlerini ellerinde tutmagi bilmirdim bezen birbasa emrlere tabe olmur oz baslarina hereket edirdiler lakin doyus hedeflerine catmaq ucun deyil bolmeleri ucun en yaxsi serait elde etmek ucun tesebbus gosterirdiler Xan Naxcivanskinin ozude daha once komandanliq etdiyi hisselere daha cox bagliligi var idi qarovul gelmemisden evvel ozunun 2 ci suvari diviziyasi qarovul geldikden sonra 1 ci suvari diviziyasina bu hisselerdeki itkiler ona cox guclu tesir bagislamisdi Nehayet mulayim ve cox mehriban bir insan olan Xan Naxcivanski mesuliyyetsiz tesirler altina dusdu Oz komandanligi altinda elinden geleni esirgemeden vurusan ve isleyen ancaq ozlerine xususi diqqet ve xususi munasibete alismis qvardiya hisselerinin en parlaq alaylarini tutaraq olduqca cetin veziyyetde rehberlik etmeli idi Xan Naxcivanski bacarigi ve anlayisi ile en yaxsi sekilde hereket etdi sexsi menfeet axtarmadi 1 ci Ordunun suvari diviziya rehberlerinin en yaxsisi idi hamisi musteqil olandan sonra ona qarsi pis hereket etdiler 36 Herbi rutbeleri RedakteXidmete daxil oldu 31 08 1881 37 Kornet 12 08 1883 Podporucik 30 08 1884 Porucik 12 08 1887 Stabs rotmistr 17 04 1894 Rotmistr 06 05 1898 Polkovnik 06 04 1903 Fliqel adyutand 04 04 1906 General mayor 31 05 1907 General leytenant 31 05 1911 General adyutand 01 07 1915 Suvari generali 23 01 1916 Mukafatlari RedakteRus Redakte 3 cu dereceli Muqeddes Stanislav ordeni 1894 cu il 3 cu dereceli Muqeddes Anna ordeni 1899 cu il 2 ci dereceli Muqeddes Stanislav ordeni 1902 ci il Qilincla 2 ci dereceli Muqeddes Anna ordeni 1904 cu il Qilinc ve yayla 4 cu dereceli Muqeddes Vladimir ordeni 1905 ci il 2 ci dereceli Stanislav ordeni ucun qilinclar 1905 ci il Cesarete gore Qizil silah 18 iyun 1906 ci il 3 cu dereceli Muqeddes Vladimir ordeni qilincla 1906 ci il 4 cu dereceli Muqeddes Georgi ordeni 1907 ci il Ali Lutf 1909 cu il 1 ci dereceli Stanislav ordeni 1910 cu il 1 ci dereceli Muqeddes Anna ordeni 1913 cu il 3 cu dereceli Muqeddes Georgi ordeni 1914 cu il 2 ci dereceli Muqeddes Vladimir ordeni qilincla 1914 cu il Ag Qartal ordeni qilincla 1915 ci il Xarici Redakte 4 dereceli Aslan ve Gunes fars ordeni 1890 ci il 4 dereceli Ruminiya Ulduz ordeni 1895 ci il 3 dereceli Avstriya Demir Taci ordeni 1897 ci il 2 dereceli Aslan ve Gunes fars ordeni 1901 ci il 2 dereceli Aslan ve Gunes Fars ordeni ucun almaz ulduz 1904 cu il 3 dereceli Bolqar Herbi Fexri ordeni 1904 cu il 4 dereceli Bolqar Muqeddes Aleksandir ordeni 1904 cu il Xatiresi RedakteRessamliqda Redakte Huseyn xan Naxcivanski ve onun alayinin Rus yapon muharibesinin istirakcisi terefinden esr alinmasi doyus ressami Viktor Viktorovic Mazurovskinin General Misenkonun basqinindan 2 ci Dagistan alayinin Landunqou kendi yaxinliginda Xan Naxcivanskinin komandanligi altinda Yapon piyada ve artilleriyasina hucumu 14 yanvar 1905 38 39 hemcinin Sao Daday kecidinin Dagistan alayi ile Naxcivanskinin komandanligi altinda kecilmesi 40 Xatiresinin ebedilesdirilmesi Redakte 2008 ci ilin iyul ayinda Rusiyadaki bir sira pravoslav ictimai xadimleri prezident Dmitri Medvedyeve mektub gondererek Moskva ya da Sankt Peterburq kucelerinden birine Huseyn xan Naxcivanskinin adini vermelerini xahis etdiler Bu tesebbus 15 iyulda Yekaterinburqda Dunya Rus Xalqlari kafedralinin iclasinda elan edildi ve istirakcilarin reyi aldi Xususile prezidente edilen muracietde deyilir Inaniriq ki Huseyn xan Naxcivanski Rusiya xeritesinde adinin ebedilesdirilmesine layiqdir Moskva ve ya Sankt Peterburqdaki yeni kucelerden birine Azerbaycan xalqinin bu boyuk oglu ve Rusiya tarixinde rolu olan bu sexsin adi verile biler Tesebbus Naxcivan Muxtar Respublikasi Ali Meclisinin sedri Vasif Talibov Qafqaz Muselmanlari Idaresi ve Simali Qafqaz Muselmanlari Koordinasiya Merkezi terefinden desteklendi 41 42 43 44 31 yanvar 2013 cu ilde Sankt Peterburq sehersalma ve memarliq komitesinin numayendeleri generala abidenin qoyulmasini 2013 cu ilin iyul ayinda qeyd olunan 150 illik yubileyinde heyata kecirileceyini elan etdiler ve abidenin ozu 2013 cu ilin sentyabr oktyabr aylarinda Sankt Peterburqun 300 illik yubiley parkinda qurasdirilacaqdir Lakin hele de namelum sebeblerden abide ucaldilmamisdir Bedii edebiyyatda Redakte On dorduncu Avqust romaninda Aleksandr Soljenitsin Kausen doyusunde Xan Naxcivanskinin hereketlerini tenqid etdi Rennenkamfin ordusu cemi uc korpusdan ibaret idi lakin ona bes yarim atli diviziya butun qvardiya suvarileri Peterburq aristokratiyasinin rengi qosulmusdu Xan Naxcivanskinin komandiri emri aldi Alman arxa cebhesi boyunca getmek ve elaqe qurmaq bununla da dusmeni Prussiyadaki hereketlerden mehrum etdi 6 avqustda kocen kimi yalniz yan terefde alman kicik torpaq qurgusu briqadasi 5 batalyon gorundu Derin Alman arxa cebhesinden qacaraq onun yaninda kecmek evezine Xan Naxcivanski Kausen yaxinligindaki doyusde istirak etdi 6 verstli cebhede dord suvari diviziyasi vuruldu suvari diviziyalar briqadasi ortulmedi suvari destelerini teledirdi ve alinlarina silahlar cekdi ve dehsetli itki bas verdi tekce qirxdan cox zabit vardi ozu de uzaq qerargahdan doyuse qatildi ve axsam butun suvarilerini uzaqlara apardi Bununla da o almanlari Rennenkamf piyada destesine kocmeye devet etdi Kinematoqrafiyada Redakte 2012 2014 cu illerde Azerbaycan Respublikasi Medeniyyet ve Turizm Nazirliyinin sifarisi ile Salname senedli filmler studiyasi ve Lennaucfilm studiyasinin birge istehsali olan Naxcivanskinin heyat ve fealiyyetinden behs eden Huseyn xan Naxcivanski Qayidis tammetrajli senedli filmi cekilib Cekilisleri Naxcivan Baki ve Sankt Peterburqda aparilan tarixi faktlardan xususile de arxiv materiallarindan genis istifade olunan filmin ssenari muellifi ve rejissoru Valentina Qurkalenkodur 45 46 4 martda Naxcivan seherindeki Genclik Merkezinde 47 48 11 may 2016 ci ilde Nizami Kino Merkezinde filmin teqdimati olub Teqdimatda filmin xett produseri Tahir Eliyev cekilis prosesinden danisib ve bildirib ki uc ile erseye gelen filmin ideyasi 2011 ci ilde o Lennaucfilm studiyasinda ezamiyyetde olarken yaranib 49 50 2014 cu ilde Volokolamsk serhedi herbi vetenperverlik kinosu XI Beynelxalq festivalinin senedli filminin musabiqe proqraminda bas mukafata layiq gorulub 51 52 Ailesi Redakte1889 cu ilde leytenant Huseyn Xan Naxcivanski meshur sair tercumeci ve nesriyyatci Nikolay Vasilyevic Qerbelin qizini luteran dini titul meslehetcisi Baron Taubenin dul arvadi Sofya Nikolaevna ile evlendi 1864 cu ilde Sankt Peterburqda anadan olub ve 1941 ci ilin iyulunda Beyrutda defn olunub Naxcivanskilerin pravoslav inancli uc ovladi var Naxcivanskinin boyuk oglu Nikolay Naxcivanski 25 yanvar 1891 ci ilde Sankt Peterburqda anadan olmusdur 1891 ci il ucun Sankt Peterburqdaki Muqeddes Nikola denizci kafedralinin metrik kitabinda qeyd edilmisdi Dogum haqqinda sehadetnameden Onun valideynleri Sexsi muhafize suvari alayinin polkovniki Huseyn xan Naxcivanski ve onun qanuni heyat yoldasi Sofiya Nikolayevnadir O muselmandir heyat yoldasi evangelist luteran inanclidir Onun ilk evliliyidi Sofiyanin ikinci evliliyidir Pravoslav inancinin min sekkiz yuz doxsan birinci ilinin on ucuncu oktyabrinda veftiz edildi 2 fevral 1912 ci ilde anlasilmaz sertler altinda oldu 11 mart 1912 ci ilde alayin siyahilarindan cixarildi 2016 ci ilde 1947 ci ilde ucaldilmis Cernisevski abidesinin berpasi zamani onun heykelinde qebir dasi askar edilmisdi qebir dasinin uzerinde soyadi Naxcivanski olum tarixi 1912 ci il yazildigi gorunurdu Bu qebir dasinin defn edildiyi yer hele melum olmayan Huseyn xan Naxcivanskinin mezarina aid oldugu guman edilir 53 Martinovla evli olan Naxcivanskinin qizi Tatyana xanim 18 iyun 1893 cu ilde Sankt Peterburqda anadan olub 1917 ci ilde suvari generalinin oglu Ataman alayinin qvardiya zabiti Dmitri Andreyevic Martinov 1893 1934 ile evlendi Tatyana xanim 3 may 1972 ci ilde Nitsa seherinde vefat etdi Kicik oglu Xan Georgi Yuri Naxcivanski 29 dekabr 1899 cu ilde Peterburqda anadan olmusdu Pajensko korpusunun telebesi idi Qvardiya suvari alayinin korneti Ag herekatin uzvu idi Sevastopol bosaldilandan sonra anasi ile birlikde Fransada daha sonra Fransa Suriyasinda Livan yasayir ve burada Yaxin Serqde Ford numayendeliyini yaradir 8 may 1948 ci ilde Beyrutda vefat etdi Nevesi Corc Naxcivanski ABS da diger nevesi Mariya Naxcivanskaya Misirde yasayir Naxcivanskiler RedakteKelbeli xan Kengerli Ehsan xan Kengerli 1789 1846 Ismayil xan Naxcivanski 1819 1909 Kelbeli xan Naxcivanski 1824 1883 Qoncebeyim 1827 Ehsan xan Naxcivanski 1855 1894 Ceferqulu xan Naxcivanski 1859 1929 Huseyn xan Naxcivanski 1858 1919 Kelbeli xan Naxcivanski 1891 1931 Cemsid Naxcivanski 1895 1938 Davud xan Naxcivanski 1934 Hemcinin bax RedakteNaxcivanskiler Sovet repressiya siyasetinin qurbani olmus azerbaycanli herbcilerin siyahisi Ceferqulu xan NaxcivanskiIstinadlar RedakteBu meqaledeki istinadlar muvafiq istinad sablonlari ile gosterilmelidir 1 2 Czech National Authority Database lt a href https wikidata org wiki Track P691 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track Q13550863 gt lt a gt Han Gussejn Nahichevanskij regiment ru Retrieved 29 July 2013 1 2 Krasnyj terror v Petrograde sostavlenie predislovie i kommentarii Volkov Sergej Vladimirovich Moskva Ajris press 2011 seh 462 512 Belaya Rossiya ISBN 978 5 8112 4336 5 3000 tiraj E E Ismailov Zolotoe oruzhie s nadpisyu Za hrabrost Spiski kavalerov 1788 1913 Moskva 2007 s 377 Shabanov V M Voennyj orden Svyatogo Velikomuchenika i Pobedonosca Georgiya s 364 Vysochajshij prikaz po Voennomu vedomstvu ot 27 yanvarya 1907 goda 1907 49 prilozhenie Dnevnik Nikolaya II 1906 4 aprelya Enciklopediya Sankt Peterburga Musulmanskoe Blagotvoritelnoe Obshestvo v Sankt Peterburge Ezhednevnyj informacionnyj resurs Azeri ru Azerbajdzhancy v Rossii Musulmanin Gusejn Han Nahichevanskij utverzhdal proekt Cerkvi Svyatoj Olgi Shavelskij G I Vospominaniya poslednego protopresvitera Russkoj armii i flota Nyu Jork izd im Chehova 1954 Istoriya Pervoj mirovoj vojny t 1 M 1975 s 251 252 Istoriya Velikoj vojny M 1916 T 3 s 147 Rogvold V Konnica 1 j armii v Vostochnoj Prussii Avgust sentyabr 1914 g L M 1926 s 101 Vostochno Prusskaya operaciya Avgust 1914 g Chast 8 29 2019 12 31 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2019 12 24 1 2 Nikolaj II Dnevniki 1914 E E Ismailov Georgievskie kavalery azerbajdzhancy M 2005 s 165 166 Shabanov V M Voennyj orden Svyatogo Velikomuchenika i Pobedonosca Georgiya seh 164 Nikolaj II Dnevniki 1915 VP po voennomu vedomstvu Razvedchik 1287 01 05 1915 Gordeev A A Istoriya kazakov Velikaya vojna 1914 1918 gg Otrechenie gosudarya Vremennoe pravitelstvo i anarhiya Grazhdanskaya vojna M Strastnoj bulvar 1993 Letnie operacii 1915 goda na Russkom fronte Ismailov E E Georgievskie kavalery azerbajdzhancy M 2005 s 167 Oleg Platonov Ternovyj Venec Rossii Nikolaj II v sekretnoj perepiske ch 2 Verhovnyj Glavnokomanduyushij Pismo imperatrice Aleksandre Fedorovne ot 9 oktyabrya 1915 goda Spisok generalam po starshinstvu na 1916 god SPb 1916 S 16 Nikolaj II Dnevniki 1917 Telegramma gen Danilova gen Alekseevu 4 marta 1917 g 1274 B Fevralskaya revolyuciya 1917 goda 3 22 Krasnyj arhiv Istoricheskij zhurnal 1927 47 48 1 2 Istoriya russkoj armii 4 Denikin A I 1921 Glava VI Revolyuciya i armiya Prikaz 1 Ocherki russkoj smuty I Parizh Epanchin N A Na sluzhbe tryoh imperatorov Vospominaniya M 1996 s 458 Kavalergardy Istoriya biografii memuary Avt sost A Yu Bondarenko M Voenizdat 1997 Goshtovt G A 1944 1917 god Kirasiry Ego Velichestva v Velikuyu vojnu 1916 1917 gg Parizh Otrechenie Nikolaya II Vospominaniya ochevidcev Krasnaya gazeta 1990 ISBN 5 265 01684 8 Vel kn Gavriil Konstantinovich 1955 Glava sorok vtoraya 1918 Vospominaniya o zhizni v tyurme V mramornom dvorce Iz hroniki nashej semi Nyu Jork Severnaya kommuna 98 6 sentyabrya 1918 goda Krasnaya gazeta 6 sentyabrya 1918 goda Ferran Zhak Les familles princieres de l ancien Empire de Russie t 2 Parizh 1980 g Volkov Sergej Vladimirovich Generaly i shtab oficery russkoj armii Opyt martirologa V 2 tomah T 2 M Izdatelstvo FIV ISBN 978 5 91862 007 6 2012 g S 111 Rogvold V Konnica 1 j armii v Vost Prussii avgust sentyabr 1914 g M 1926 S 166 Spisok generalam po starshinstvu SPb 1914 Guliev M Kyalbizade E H Istoriya odnoj kartiny Kaspij online gazeta tryoh stoletij rus invisible char Apushkin Vladimir Aleksandrovich 2005 Spisok illyustracij Russko yaponskaya vojna 1904 1905 g Iz istorii russko yaponskoj vojny 1904 1905 gg Sbornik materialov k 100 letiyu so dnya okonchaniya vojny SPb Izd SPbGU Centralnyj gosudarstvennyj arhiv kinofotofonodokumentov Sankt Peterburga Fotodokument Shifr E 12478 Budet li v rossijskih stolicah ulica Hana Nahichevanskogo Ekaterinburgskaya iniciativa 2008 12 29 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2008 09 17 parameter ignored suggest Interfaks Religiya Predstaviteli pravoslavnyh krugov prosyat prezidenta Medvedeva sodejstvovat uvekovecheniyu v Rossii pamyati generala azerbajdzhanca Patriarhiya RU Upravlenie musulman Kavkaza odobryaet iniciativu rossijskoj obshestvennosti po uvekovecheniyu imeni Gusejna Hana Nahichevanskogo Interfaks Religiya V severokavkazskom muftiyate podderzhivayut ideyu uvekovechit v Rossii pamyat izvestnogo azerbajdzhanskogo voenachalnika Huseyn xan Naxcivanski Qayidis Senedli filmin teqdimati olacaq Huseyn xan Naxcivanski Qayidis senedli filminin teqdimati kecirilecek Naxcivanda Huseyn xan Naxcivanski Qayidis filmi numayis olunub Huseyn xan Naxcivanski haqqinda tammetrajli senedli filmin teqdimat merasimi kecirilmisdir Huseyn xan Naxcivanski Qayidis senedli filmi teqdim olunub Huseyn xan Naxcivanski Qayidis senedli filmi teqdim olunub Krasnaya zvezda 25 11 2014 2015 12 23 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2015 12 22 parameter ignored suggest Film Han Gussejn Nahichevanskij Chelovek chesti 2015 12 23 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2015 12 22 parameter ignored suggest Metro V Peterburge nashli nadgrobie vo vremya restavracii pamyatnika ChernyshevskomuEdebiyyat RedakteIvanov Rudolf Nikolayevic Elahezretin general adyutanti Huseyn xan Naxcivanski haqqinda hekayet R N Ivanov rus dilinden terc Q Qurbanli on sozun muel I E Hebibbeyli Heyder Eliyev Fondu Elaveler olunmus tekmillesmis II nesri Naxcivan Ecemi NPB 2008 367 s General Huseyn xan Naxcivanskinin herbi ve ictimai fealiyyeti olu kecid Car Nikolayin sedaqetli xani Huseyn xan Naxcivanski Naxcivan xanlari neslinden olan gorkemli serkerde Huseyn xan NaxcivanskiXarici kecidler RedakteHuseyn Xan Naxcivanski kimdir olu kecid General Huseyn xan Naxcivanski olu kecid Huseyn Xan Naxcivanski Seda Huseyn xan Naxcivanski Qayidis 12 05 2016 Azerbaycanli generalin bustu TambovdaMenbe https az wikipedia org w index php title Huseyn xan Naxcivanski amp oldid 6019402, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.