fbpx
Wikipedia

Gicitkən

Gicitkan (lat.Urtica) — gicitkənkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Növləri Azərbaycan ərazisində geniş yayılmışdır.

Mündəricat

Hələ çox qədim dövlərdə insanlar gicitkənın müalicəvi xüsusiyyətləri ilə tanış idilər. Dioskorid və Hippokrat gicitkən bitkisinin sirli müalicəvi xüsusiyyətləri haqqında maraqlı məlumatlar vermişlər. Tərkibindəki zəngin qidalı maddələr, əhəmiyyətli mineral duzlarla və həyat üçün vacib sayılan vitamin çoxluğu ilə fərqlənən gicitkən bir sıra qabaqcıl ölkələrin alimlərini çoxdandır ki, özünə cəlb etmişdir.

Dünya florasının tərkibində gicitkən cinsinin 50-yə qədər növü yayılmışdır. Ən çox Yer kürəsinin mülayim iqlim zonalarında rast gəlinir. Bu cinsin Qafqazda, o cümlədən, Azərbaycanda 3 növü yayılmışdır.

Urtica - latınca “yandırmaq”, “dalamaq” mənasını bildirir. Gicitkənin yarpaq və gövdələrinin üstü silisium və qarışqa turşusu ilə zəngin sıx tükcüklərlə əhatə olunmuşdur. Bu tükcüklərin ucu iti və kövrəkdir. Bitkiyə toxunduqda ani halda tükcüklərdən bir neçəsi dərinin toxumasına batır və ucları çox asanlıqla qırılır. Elə bu vaxt silisium və qarışqa turşusunun qarışığından ibarət çox kəskin yandırıcı və dalayıcı xüsusiyyətə malik maye dərinin içərisinə daxil olur.

Respublikamızda ən geniş yayılan növü dalayan gicitkəndir. Buna ikievli gicitkən də deyilir. Gicitkənin bu növü “gəzənə” adı ilə tanınır.

Gicitkən, demək olar ki, Azərbaycanın bütün zonalarında yayılmışdır. Respublikamızın dağ-meşə rayonlarında onun sənaye əhəmiyyətli ehtiyatı vardır. Qiymətli növü ikievli gicitkəndir.

İkievli gicitkən (buna iri gicitkən də deyirlər) - U. dioica L. hündürlüyü 100-150 sm olan çoxillik ot bitkisidir. Şaxəli köklər, dördillik yerüstü gövdəsinin budaqlanması, qarşı-qarşıya düzülmüş tünd-yaşıl yarpaqlardan ibarət olması bu bitki üçün səciyyəvi əlamətdir. Yaşıl rəngli xırda çiçəkləri isə budaqlarının qoltuğunda sünbül çiçək qrupunda toplanmışdır. İyun ayından başlayaraq, sentyabra kimi çiçəkləyir. Meyvəsi qutucuqdur.

Gicitkən qiymətli dərman bitkisidir. İstər xarici ölkələrdə, istərsə də respublikamızda gicitkən dərman bitkisi kimi işlədilir. Polşa xalq təbabətində ondan qankəsici kimi, qara ciyər xəstəliklərində, oynaqlarda baş verən revmatizm əleyhinə və saçın tökülməsinə qarşı geniş istifadə olunur. Bolqarıstan və Almaniyada qanazlığına, ateroskleroza, əzələ və oynaq revmatizminə, suçiçəyinə, böyrək və sidik kisəsi soyuqdəymələrinə, qara ciyər, öd kisəsi, mədə-bağırsaq spazmalarına, həmçinin, babasil, dəridə baş verən göbələk və s. xəstəliklərə qarşı müvəffəqiyyətlə istifadə edilir. Fransada uzun sürən kəskin xroniki bağırsaq iltihabında, eləcə də vərəm, dizenteriya və s. xəstəliklərin müalicəsində işlədilir.

Cavan gicitkən yarpaqlarından alınan şirədən öd yollarında əmələ gələn daşların əridilməsində, eləcə də qara ciyər soyuqlamasında və iflicə qarşı istifadə olunur.

Kökündən və toxumlarından hazırlanmış cövhərin şəkərlə qarışığı böyrək və öd yollarında çoxdan kök salıb bərkimiş daşların əridilməsinə kömək edir. Həvəngdəstədə döyülüb əzilmiş gicitkəndən oynaqlarda və eləcə də əzələlərdə əmələ gələn revmatizmə və radikulitə qarşı yapışdırıcı məlhəm kimi istifadə edilir. Gicitkəndən hazırlanan preparatlardan uşaqlıqda və babasil xəstəliklərində baş verən qanaxmalarda, mədə yaralarında, vitamin çatışmazlığında geniş istifadə olunur. Bu xəstəliklərin sağalmasına kömək edən onun tərkibində olan C, K vitaminləri, karotin və xlorofil birləşmələridir. K vitamini qankəsicidir. Xlorofıl orqanizmin həyat fəaliyyətini gücləndirir, maddələr mübadiləsini yüksəldir, uşaqlığın tonusunu artırır, mədə-bağırsaq, ürək-damar sistemlərinin normal işləməsinə şərait yaradır. Orqanizmin yeni toxumalarla təmin olunmasında və eləcə də toxuma pozuntularının qarşısını almaqda, bir sözlə, xlorofıl orqanizmdə baş verən normal həyat fəaliyyətinin nizamlanmasında əsas rol oynayır.

Gicitkən sanki vitamin fabrikidir. Onun yarpaqları C vitamini ilə zəngindir. Tərkibindəki C vitamininin miqdarı qarağat, kartof, kök və əvəlikdəkindən çoxdur. Yarpaqlarnın tərkibində B və B2 vitaminləri də vardır. Odur ki, respublikamızın bir çox rayonlarında bitkinin təzə, tünd-yaşıl yarpaqları azca ovulub duzla yeyilir. Ondan kükü və müxtəlif xörəklər bişirilir. Bitkinin cavan yarpaq və zoğuna soğan, istiot, keşniş, qoz, yağ və azca sirkə əlavə edilərək xəmir xörəklərinə qatılır. Azərbaycanın bir çox rayonlarında gicitkənin yarpaqlarını qurudur, ona azca şəkər qatıb saxlayır və yeri gəldikcə ədviyyə kimi istiafdə edirlər. Bundan əlavə, gicitkəndən kətə, qutab, salat, göyərti şorbası, püre və s. hazırlanmasında istifadə edilir. Cavan zoğ və yarpaqlarını duza qoyurlar. Cavan yarpaq və gövdəsini doğrayıb kölgəli yerdə qurudurlar. Şoraba tutduqda, əriştə, kükü bişirdikdə ədviyyat qatqısı kimi işlədilir. Qanı az olan adamlara təzə gicitkən yemək məsləhət görülür.

Gicitkən həm də qiymətli yem bitkisidir. Belə ki, onun qarğıdalı, sorqo, çovdar, vələmir, çuğundur, kartof, müxtəlif yem əhəmiyyətli otlarla birikdə hazırlanmış silosu yüksək keyfiyyətli olur.

Gicitkən bitkisi qidalılığına görə paxlalı bitkilərdən heç də geri qalmır. Gicitkənin tərkibində 20,8% protein, 2,5% yağ, 18% sellüloz, 30,7% tərkibində azot olmayan şirə, 16,6 mq% kalium, kalsium və dəmir tərkibli makroelementlər, 50 mq%-ə qədər karotinoid və s. maddələr tapılmışdır. Yaşıl yarpaqlarının tərkibində 2,5-5,0%-ə qədər xlorofıl vardır. Gicitkən qiymətli texniki bitki sayılır. Gövdəsinin tərkibində lif istehsal etmək üçün çoxlu sellüloz maddəsi aşkar edilmişdir. Yarpaqlarının tərkibində K vitamini, urtisin qlükozidi, aşı və zülal maddələri, qarışqa və askorbin turşusu, C (C17H20O6N4) vitamini, pantoten turşusu, protoporfirin (C34H34O4N4), koproporfirin (C36H3808N4) və bir sıra karotinoid birləşmələri tapılmışdır. Bundan əlavə, tərkibində 5%-ə qədər xlorofil maddəsi, 1,96%-ə qədər 3-0 qlikozid və 3-0 rutinozid-kversetin, kempferol və izoramnetin flavonoidləri, 10%-ə qədər nişasta və s. maddələr də vardır.

Yaşıl yarpaqlarının tərkibində 14,40% kül maddəsi, mq/q hesabı ilə 34,20 - K, 37 -40 - Ca, 6,00 - Mg, 0,3 - Fe makroelementləri, mkq/q%-lə: 0,31 - Mn, 0,80 - Si, 0,50 - Zn, 0,13 - Co, 248,00 - Mo, 0,06 - Cr, 0,11 - A1, 16,64 - Ba, 10,50 - Se, 0,12 - Ni, 1,15 - Sr, 0,06 - Pb və s. mikroelementləri tapılmışdır.

Gicitkəndən bəzi xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilir:

  • Bədən oynaqlarında duz olarsa, onun kötüyünü çıxarıb təmizləyin. Sonra qayçı ilə doğrayıb çaydanda qaynadın. Yeməkdən əvvəl gündə üç dəfə (hər dəfə də 100 qram) için. Oynaqlarda duz çox olarsa, fasilə ilə bunu altı ay davam etdirmək olar.
  • Qarın ağrısı (ishal) zamanı isə onun yarpağından istifadə edilir. Bunun üçün gicitkənin təzə pöhrələnmiş yarpaqlarını yığıb çay kimi dəmləyin və gündə 3-4 stəkan için.

Gicitkənin müalicəvi xüsusiyyətləri haqqında ilk maraqlı məlumatı İbn Sina vermişdir. Dahi təbib doğranıb nazik toz halına salınmış gicitkənlə burun qanaxmalarının kəsilməsində istifadə etmişdir. Toxumundan alınmış cövhər astma, hava çatışmazlığı və plevritin müalicəsində işlədilir. Gicitkəndən ağ ciyər, öskürək, uşaqlıq qanaxmalarında da istifadə edilmişdir.

Şirəsinə şəkər qatışdırıb öskürək əleyhinə əla müalicəvi vasitə kimi istifadə olunınuşdur.

Gicitkənin yarpaqlarından alınmış təzə şirəsindən, dəmləməsindən bir sıra xəstəlikləri müalicə edirlər. Həmçinin şəkər əleyhinə də işlədilir.

Meşə açıqlıqlarında (talalarda), bağ və bağça çəpərlərinin kənarlarında, çox günəşli sahələrdə tər, incə gicitkən cücərtilərinə rast gəlmək olar. Gicitkəni çiçək açan dövrdə toplayırlar. Erkən yazda özünüzü “canlı” vitaminlərlə təmin edə bilərsiniz. Həmin vaxt gicitkənin yarpaqları zəngin C vitamininə malik olur. Yarpaqlarında vitaminin miqdarı qarağatdakından 2 dəfə, karotinin miqdarı yerkökündəkindən, K vitamini isə ispanaq və kələmdəkindən artıqdır. Xalq təbabətində gicitkəndən lap qədim zamanlardan istifadə edirlər.

Gicitkəndən hazırlanan preparatlar polivitamin, tonusartırıcı, qankəsici, yarasağaldıcı, antiseptik, südartırıcı, sidikqovucu, işlədici, bəlğəmgətirici kimi şiş əleyhinə işlədilir. Gicitkən yarpaqlarının tərkibindəki sekretin maddəsi orqanizmdə insulinin əmələ gəlməsini stimullaşdırır və qanda şəkərin miqdarını azaldır.

Gicitkənin yarpaq və kökündən müalicə preparatlarını hazırlamaq üçün lazım olan xammalı may-iyul aylarında, çiçəkləmənin axırına yaxın toplamağı məsləhət görürlər. Çiçəyi solub başa çatdıqdan sonra bitki öz faydalı xüsusiyyətlərinin yarısını itirir. Gicitkəndən hazırlanan preparatlardan istifadə etməzdən əvvəl həkimlə məsləhət edin. Çünki qanının qatılığı yüksək olan, aterosklerozdan və hipertoniyadan əziyyət çəkən xəstələrə gicitkəndən istifadə etmək məsləhət görülmür.

Yazda vitamin çatışmazlığına qarşı, cavan zoğlarından alınan şirədən 1 çay qaşığı götürüb yeməyə 20 dəqiqə qalmış gündə 3 dəfə için.

Vitaminli çayın hazırlanması. Gicitkən yarpağı, itburnu meyvəsi və qırmızı quşarmudundan bərabər miqdarda götürün. Doğrayıb narın hala saldıqdan sonra qarışıqdan 2 xörək qaşığı götürüb 0,5 litr qaynar suya tökün. Bir saat dəmlədikdən sonra süzüb 0,5 stəkan həcmində gündə 2-3 dəfə qəbul edin.

Qızdırma (titrətmə) xəstəliyi aşağıdakı kimi müalicə olunur. Doğranmış gicitkən kökünə sarımsaq qatıb suda qaynadırlar. Alınmış cövhər xəstənin bədəninə sürtülür və gündə 3 dəfə bir xörək qaşığı qəbul edilir.

Gicitkən toxumalarından hazırlanmış cövhər insan və heyvanlarda əhval-ruhiyyəni artırır. Ondan hazırlanmış vanna isə məxmərək xəstəliyinə, tərləmə əleyhinə və günvurma nəticəsində bədəndə əmələ gələn yanıqların müalicəsinə kömək edir.

Uşaqlıq və kəskin aybaşı qanaxmalarında. Cavan zoğ və yarpaqlarından alınmış şirədən bir çay qaşığı həcmində stəkanın 1/4 hissəsi qədər suyun üzərinə töküb yeməyə 15-20 dəqiqə qalmış gündə 3 dəfə qəbul edin. Müalicə kursu 7 gündür.

Zəhərlənmə zamanı bas verən qanaxmalarda. 3 xörək qaşığı təzə kök və zoğunu 1 stəkan suya töküb 1 saat dəmlədikdən sonra süzün. Gündə 3 dəfə yeməyə 30 dəqiqə qalmış stəkanın 1/4 hissəsi qədər qəbul edin. Müalicə müddəti 2-3 gündür.

Damar revmatizmində. Bunun üçün təzə otunu ağrıyan nahiyənin üzərinə qoyub solana qədər saxlayın. Günaşırı bu əməliyyatı davam etdirin.

Saçın tökülməsinin və kəpəyin əmələ gəlməsinin qarşısının alınmasında. Başın dərisinə gicitkən şirəsi sürtün. Bu prosesi 3 aya qədər davam etdirin.

Revmatizm-poliartritdə. 1 xörək qaşığı quru gicitkəni 1 stəkan qaynar suya töküb 1 saat dəmlədikdən sonra, süzüb yeməyə 20 dəqiqə qalmış gündə 3-4 dəfə, bir xörək qaşığı qəbul edin.

Qızdırma və mədənin müalicəsində. Gicitkənin kök hissəsini bərabər miqdarda sarımsaqla qarışdırıb 1/5 nisbətində suya töküb, bir həftə dəmləyib, süzün. Sonra aldığınız cövhəri ağrıyan nahiyəyə sürtün. Ağrı kəsənə qədər əməliyyatı davam etdirin. Bundan başqa cövhərdən bir xörək qaşığı qəbul edib qızdırmanın qarşısını ala bilərsiniz.

Yarpaqlarından cövhərin alınması. 1 xörək qaşığı quru, doğranmış yarpaqlarından 1 stəkan qaynar suya töküb 10 dəqiqə qaynatdıqdan sonra süzün. Aldığınız cövhərdən 1 xörək qaşığı götürüb gündə 3 dəfə yeməyə 20-30 dəqiqə qalmış qəbul etməklə vərəm və ağ ciyər qanaxmalarının qarısını almaq olar.

Qarın köpü, dispepsiya (mədə fəaliyyətinin pozulması), mədə qanaxmalarında, bağırsaq, mədə spazmalarında, qəbizlikdə, babasil, xolesistit və s. xəstəliklərin müalicəsində. 1 xörək qaşığı quru doğranmış yarpağını 1 stəkan qaynar suya tökün, 20 dəqiqə dəmlədikdən sonra süzün. Aldığınız cövhərdən gündə 3 dəfə 1 xörək qaşığı qəbul edin.

Kəskin babasil zamanı. 4 q yaxşı yuyulmuş gicitkən yarpağı ilə murdarça qabığını 1 litr qaynar suya töküb od üzərinə qoyun. 15-20 dəqiqə qaynatdıqdan sonra soyudub süzün. Aldığınız cövhərdən 1 stəkan səhər tezdən acqarına, axşamlar isə yeməkdən qabaq qəbul edin.

Damar ağrılarında. 1 xörək qaşığı quru doğranmış kök hissəsini 0,5 stəkan günəbaxan yağının üzərinə töküb 30 dəqiqə qaynadın, sonra süzüb ağrıyan nahiyəyə sürtün.

Podaqra tutmalarında (oynaq xəstəliklərində). 20 q quru doğranmış yarpağından götürüb 1 stəkan qaynar suya tökün. 30 dəqiqə dəmlədikdən sonra süzüb, 0,5 stəkan miqdarında gündə 3-4 dəfə qəbul edin. Bu xəstəlik zamanı gicitkən şirəsindən də istifadə etmək olar.

İflic zamanı. 5 q quru doğranmış yarpağı 1 stəkan qaynar suya töküb 15-20 dəqiqə dəmləyin. Aldığınız cövhərdən gündə 3 dəfə, 1 xörək qaşığı qəbul edin.

Qadın xəstəlikləri zamanı. Uşaqlıq tonusunun normal vəziyyətə gətirilməsində, süd verən analarda südün miqdarının artırılmasında. 5 q quru doğranmış xammalı 1 stəkan qaynar suya töküb 20 dəqiqə saxladıqdan sonra süzün. Gündə 3 dəfə 1 xörək qaşığı qəbul edin.

Ekzema, dermatit yaralarının, kəsiklərin və çibanların müalicəsində. 1 xörək qaşığı doğranmı. yarpağından 1 stəkan qaynar suya töküb 15 dəqiqə dəmlədikdən sonra süzün. Aldığınız cövhərdən 1 xörək qaşığı gündə 3 dəfə qəbul edin. Təzə alınmış şirəsindən isə yaraların, cərrahiyyə əməliyyatından sonrakı tikişlərin və kəsiklərin üzərinə sürtüb onları sağaldırlar.

Qanın təmizlənməsində. Gicitkən yarpaqlarından dərib axar suda təmiz yuduqdan sonra tənzif və ya salfet kağızı ilə qurulayıb, ət maşınından keçirin. Alınan şirədən 1 çay qaşığı həcmində götürüb 50 q südə və yaxud isti suya töküb gündə 3 dəfə yeməyə 15 dəqiqə qalmış qəbul edin.

Gicitkən yarpaqlarndan götürüb təmiz yuduqdan sonra, qaynar suda pörtlədib, ət maşınından keçirin, alınan sıyıgı ikiqat tənzifdən süzün. Alınan şirəni 1:3 nisbətində bal ilə qarışdırıb 3-5 dəqiqə qaynadın. Qarışıqdan 1 çay qaşığı gündə 3 dəfə qəbul edin.

Şəkərli diabetdə, fosfor və karbonatlı birləşmələrindən əmələ gələn daşların tökülməsində, eləcə də zəhərlənmə əleyhinə. 7 q quru doğranmış yarpaqları 1 stəkan qaynar suya tökün, 15-20 dəqiqə dəmləyib süzün. Aldığınız cövhərdən gündə 3 dəfə 1 xörək qaşığı qəbul edin. Bu üsulla anemiya xəstəliyini də müalicə etmək olar.

Dalaq və piylənməyə qarşı. 1 xörək qaşığı qurudulmuş yarpağı 1 stəkan qaynar suya tökün və 10 dəqiqə dəmlədikdən sonra süzün. Aldığınız cövhərdən gündə 3 dəfə bir xörək qaşığı daxilə qəbul edin.

Saçı möhkəmləndirmək üçün. 2 xörək qaşığı qurudulmuş gicitkən yarpaqlarını eyni miqdarda ögey ana və dəvədabanı bitkisi ilə qarışdırıb 1 stəkan qaynar suya töküb dəmlədikdən sonra süzün. Bu cür hazırlanmış qatı cövhəri həftədə 1-2 dəfə tüklərin dibinə sürtün.

Saç tökülməsi zamanı. 100 q doğranmış gicitkən yarpaqlarını 0,5 litr suya töküb üzərinə 0,5 stəkan sirkə əlavə edin. Məhlulu 30 dəqiqə qaynadıb süzün. Aldığınız cövhərlə yatmazdan qabaq saçınızı sabunsuz yuyun.

Gicitkən qiymətli boyaq bitkisidır. Hələ XIX əsrin axırları və XX əsrin əvvəllərində gicitkənin yaşıl hissəsindən yaşıl boyaq “xlorofil” alınaraq, yeyinti və tibb sənayesində geniş istifadə edilmişdir. Biz isə birinci dəfə olaraq gicitkənin yaşıl yarpaqlarından və kök hissələrindən boyaq ekstraktı almışıq. Bu ekstraktla yunu yaşıl, yaşıl-qonur, yaşıl-qəhvəyi, yaşıl-boz, yaşıl-zeytunu, zeytunu-yaşıl, yaşıl-sarı, sarımtıl, sarımtıl-narıncı, narıncı və s. rəng və çalarlara boyadıq. Ümumiyyətlə, 60-a qədər rəng və çalarlar almağa nail olduq.

İlk dəfə olaraq yeni texnologiya üsulları əsasında gicitkən yarpaqlarından yeyinti və spirtli içkilər sənayesində böyük ehtiyac hiss edilən müalicəvi təsirə malik qiymətli yaşıl rəngli boyaq maddəsi aldıq. Aldığımız yeni yaşıl rəngli boyaq maddəsi yeyinti məhsullarını boyamaqla yanaşı, onların tərkibini vitaminlərlə zənginləşdirir. Bu boyaq maddəsi diş pastalarının, kosmetika məhsullarının, tibb sənayesində dərman preparatlarının tərkiblərinə də daxil edilə bilər.

Hazırda kosmetika sahəsində gicitkəndən geniş istifadə edilir. Belə ki, ondan hazırlanan cövhər, dəmləmə və vannalardan, krem və mazlardan dərinin xroniki yaralarının, çibanların, qoturluq və ekzemaların müalicəsində istifadə olunur. Dəridə əmələ gələn düyün və qabarların üzərinə yaxılır, yaradan gələn üfunətli iylərin aradan qaldırılmasında dezinfeksiyaedici vasitə kimi işlədilir. Bundan əlavə toxumaların bərpa edilməsində, elastikliyin artırılmasında sıyıgından işlədilir. Bir sıra xarici ölkələrdə yarpağından alınan şirəsindən tüklərin dibinin möhkəmləndirilməsində, kəpəyin təmizlənməsində, cövhərindən isə daşlaşmaya qarşı işlədilir, həm de ziyili müalicə edirlər.

Gicitkəndən bir çox kosmetik vasitələr hazırlanıb xalqın istifadəsinə verilmişdir.

Çay hazırlamaq

  • Yarpaq çayı: Bir şirin qaşığı incə qıyılmış gicitkən otu, orta boy bir su stəkanı dolusu qaynar suyla qaynadılır, 5-10 dəqiqə dəmləndikdən sonra süzülür. Gündə 2-4 stəkan yeni dəmlənmiş çay ac qarınına və ya pay aralarında dadlandırılmadan içilir. Qoxusunu və ya dadını bəyənməyənlər çaylarına bir az nanə əlavə edə bilərlər.
  • Kök çayı: Bir şirin qaşığı incə qıyılmış kök, bir su stəkanı dolusu soyuq suya əlavə olunar, yüngül istilikdə qaynama dərəcəsinə gətirilər, 4-5 dəqiqə qaynadıqdan sonra, atəşdən endirilib 5-10 dəqiqə dəmləndirilər və süzülər. Gündə 3 stəkan təzə dəmlənmiş çay soyudulmadan içilər.
  • Toxum çayı: Havanda yüngülcə əzilmiş bir şirin qaşığı toxum, orta boy bir su stəkanı dolusu qaynar dərəcədə isti su ilə qaynadılar, üstü bağlı olaraq 8-10 dəqiqə dəmləndikdən sonra süzülər. Gündə 2-3 stəkan təzə dəmlənmiş çay, yeməklərdən yarım saat əvvəl soyudulmadan içilər.
  • Gicitkən otu bədəndiri: Yazda və ya payızda sökülən köklər bol suda yaxşıca yuyunar, əldən gəldiyincə incə qıyılar və bir şüşənin boğazına qədər doldurular. Köklərin üstünə çıxacaq qədər 35-40 dərəcə edil spirt əlavə olunar, hər gün çalxalanaraq günəşdə 14 gün boyunca gözlədilər və müddət sonunda bir bez keçirilərək süzülər. Tünd rəngli şüşələrdə, sərin bir yerdə illərcə saxlana bilər.
  • Əl və ayaq duşları: iki ovuc dolusu yuyunmuş kök, sap və yarpaq, 5 litr soyuq suya qoyularaq, 10-12 saat gözlədilər və sonra qaynama dərəcəsinə qədər isidilər. Duş əsnasında bitkilər suyun içində qala bilər. Bu duş suyu, yenidən isidilərək, 2-3 dəfə daha istifadə edilə bilər.
  • Saç yumaq: 4-5 ovuc təzə və ya qurudulmuş yarpaq, 5 litr suya qoyular, ağır odda qaynama dərəcəsinə qədər isidilər, 5 dəqiqə dəmləndikdən sonra süzülür. Kök istifadə edildiyində isə, 2 ovuc dolusu incə qıyılmış kök, 10-12 saat soyuq suda gözlədilər, sonra qaynama dərəcəsinə qədər isidilər və dəmlənməsi üçün 10 dəqiqə gözlənildikdən sonra süzülər. Bu vəziyyətdə, saç yumaq üçün sodalı sabun lazımdır.


Gicitkən, bölgədən bölgəyə fərqli növlər göstərər. Avropa, Amerika, Asiya və ya Avstraliyada hamı fərqli onlarla növləri vardır. Ətrafında yetişən bitki florasına bağlı olaraq çox çox üfüqi keçişdən təsirlənməkdədir. Ölkədən ölkəyə dəyişən o qədər çox növü vardır ki, saymaqla bitməz. İşdə sizə bir neçə nümunə,

  • Urtica angustifolia (Çin, Yaponiya, Koreya)
  • Urtica ardens (Çin)
  • Urtica atrichocaulis (Himalay dağları, Çinin cənub-qərbi)
  • Urtica atrovirens (Qərb Aralıq dənizi Bölgəsi)
  • Urtica cannabina (Asiya və Sibirya)
  • Urtica chamaedryoides (Şimal Amerika)
  • Urtica dioica L. (Avropa, Şimal Qaradəniz)
  • Urtica dubia (Kanada)
  • Urtica ferox (Avstraliya, Yeni Zelandiya)
  • Urtica fissa (Çin)
  • Urtica galeopsifolia (Orta Avropa, Çorum, Sivas, Yozgat)
  • Urtica gracilenta (Orta Amerika)
  • Urtica hyperborea (Qaradənizin yüksək yaylaları, Pakistan)
  • Urtica incisə (Avstraliya)
  • Urtica kioviensis (İngiltərə, Fransa, Hollandiya)
  • Urtica laetivirens (Monqolustan, Yaponiya)
  • Urtica mairei (Himalay dağları)
  • Urtica membranace (İngiltərə, Azor Adaları)
  • Urtica morifolia (Sarıbülbül Adaları)
  • Urtica parviflora (Hindistan)
  • Urtica pilulifera (İtaliya, Sicilə, Fransanın cənubu)
  • Urtica platyphylla (Çin, Yaponiya)
  • Urtica pubescens (İran, Rusiya)
  • Urtica rupestris (Sicilə)
  • Urtica sondanısı (Skandinaviya, Rusiya)
  • Urtica taiwaniana (Tayvan, İndoneziya)
  • Urtica thunbergiana (Yaponiya, Tayvan)
  • Urtica triangularis
  • Urtica urens (Egey, Orta Avropa)

:The Plant List saytında takson barədə məlumat.(ing.)

  • Mayis Qasımov, Tofiq Məmmədov, Fitoterapiya. Bakı, “Elm”, 2014
Bitki ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.

Gicitkən
gicitkən, gicitkan, urtica, gicitkənkimilər, fəsiləsinə, bitki, cinsi, urticaikievli, gicitkan, urtica, dioica, elmi, təsnifataləmi, bitkilərşöbə, örtülütoxumlularsinif, ikiləpəliləryarımsinif, dillenidsıra, çiçəklilərfəsilə, kimilərcins, elmi, adıurticavikinö. Gicitken Dil Izle Redakte Gicitkan lat Urtica gicitkenkimiler fesilesine aid bitki cinsi GicitkenUrticaIkievli gicitkan Urtica dioica Elmi tesnifatAlemi BitkilerSobe OrtulutoxumlularSinif IkilepelilerYarimsinif DillenidSira GicitkenciceklilerFesile GicitkenkimilerCins GicitkenElmi adiUrticaVikinovlerde sistematikaSekil axtarisiITIS 19151NCBI 3500EOL 38080GRIN 12597IPNI 41033 1 Novleri Azerbaycan erazisinde genis yayilmisdir Mundericat 1 Umumi melumat 2 Ehemiyyeti 3 Istifade formalari 4 Mualicevi xususiyyetleri 4 1 Cay hazirlamaq 5 Gicitken novleri 6 Istinadlar 7 Menbe 8 Xarici kecidler 9 Hemcinin baxUmumi melumat RedakteHele cox qedim dovlerde insanlar gicitkenin mualicevi xususiyyetleri ile tanis idiler Dioskorid ve Hippokrat gicitken bitkisinin sirli mualicevi xususiyyetleri haqqinda maraqli melumatlar vermisler Terkibindeki zengin qidali maddeler ehemiyyetli mineral duzlarla ve heyat ucun vacib sayilan vitamin coxlugu ile ferqlenen gicitken bir sira qabaqcil olkelerin alimlerini coxdandir ki ozune celb etmisdir Dunya florasinin terkibinde gicitken cinsinin 50 ye qeder novu yayilmisdir En cox Yer kuresinin mulayim iqlim zonalarinda rast gelinir Bu cinsin Qafqazda o cumleden Azerbaycanda 3 novu yayilmisdir Urtica latinca yandirmaq dalamaq menasini bildirir Gicitkenin yarpaq ve govdelerinin ustu silisium ve qarisqa tursusu ile zengin six tukcuklerle ehate olunmusdur Bu tukcuklerin ucu iti ve kovrekdir Bitkiye toxunduqda ani halda tukcuklerden bir necesi derinin toxumasina batir ve uclari cox asanliqla qirilir Ele bu vaxt silisium ve qarisqa tursusunun qarisigindan ibaret cox keskin yandirici ve dalayici xususiyyete malik maye derinin icerisine daxil olur Respublikamizda en genis yayilan novu dalayan gicitkendir Buna ikievli gicitken de deyilir Gicitkenin bu novu gezene adi ile taninir Gicitken demek olar ki Azerbaycanin butun zonalarinda yayilmisdir Respublikamizin dag mese rayonlarinda onun senaye ehemiyyetli ehtiyati vardir Qiymetli novu ikievli gicitkendir Ikievli gicitken buna iri gicitken de deyirler U dioica L hundurluyu 100 150 sm olan coxillik ot bitkisidir Saxeli kokler dordillik yerustu govdesinin budaqlanmasi qarsi qarsiya duzulmus tund yasil yarpaqlardan ibaret olmasi bu bitki ucun seciyyevi elametdir Yasil rengli xirda cicekleri ise budaqlarinin qoltugunda sunbul cicek qrupunda toplanmisdir Iyun ayindan baslayaraq sentyabra kimi cicekleyir Meyvesi qutucuqdur Gicitken qiymetli derman bitkisidir Ister xarici olkelerde isterse de respublikamizda gicitken derman bitkisi kimi isledilir Polsa xalq tebabetinde ondan qankesici kimi qara ciyer xesteliklerinde oynaqlarda bas veren revmatizm eleyhine ve sacin tokulmesine qarsi genis istifade olunur Bolqaristan ve Almaniyada qanazligina ateroskleroza ezele ve oynaq revmatizmine suciceyine boyrek ve sidik kisesi soyuqdeymelerine qara ciyer od kisesi mede bagirsaq spazmalarina hemcinin babasil deride bas veren gobelek ve s xesteliklere qarsi muveffeqiyyetle istifade edilir Fransada uzun suren keskin xroniki bagirsaq iltihabinda elece de verem dizenteriya ve s xesteliklerin mualicesinde isledilir Cavan gicitken yarpaqlarindan alinan sireden od yollarinda emele gelen daslarin eridilmesinde elece de qara ciyer soyuqlamasinda ve iflice qarsi istifade olunur Kokunden ve toxumlarindan hazirlanmis covherin sekerle qarisigi boyrek ve od yollarinda coxdan kok salib berkimis daslarin eridilmesine komek edir Hevengdestede doyulub ezilmis gicitkenden oynaqlarda ve elece de ezelelerde emele gelen revmatizme ve radikulite qarsi yapisdirici melhem kimi istifade edilir Gicitkenden hazirlanan preparatlardan usaqliqda ve babasil xesteliklerinde bas veren qanaxmalarda mede yaralarinda vitamin catismazliginda genis istifade olunur Bu xesteliklerin sagalmasina komek eden onun terkibinde olan C K vitaminleri karotin ve xlorofil birlesmeleridir K vitamini qankesicidir Xlorofil orqanizmin heyat fealiyyetini guclendirir maddeler mubadilesini yukseldir usaqligin tonusunu artirir mede bagirsaq urek damar sistemlerinin normal islemesine serait yaradir Orqanizmin yeni toxumalarla temin olunmasinda ve elece de toxuma pozuntularinin qarsisini almaqda bir sozle xlorofil orqanizmde bas veren normal heyat fealiyyetinin nizamlanmasinda esas rol oynayir Gicitken sanki vitamin fabrikidir Onun yarpaqlari C vitamini ile zengindir Terkibindeki C vitamininin miqdari qaragat kartof kok ve evelikdekinden coxdur Yarpaqlarnin terkibinde B ve B2 vitaminleri de vardir Odur ki respublikamizin bir cox rayonlarinda bitkinin teze tund yasil yarpaqlari azca ovulub duzla yeyilir Ondan kuku ve muxtelif xorekler bisirilir Bitkinin cavan yarpaq ve zoguna sogan istiot kesnis qoz yag ve azca sirke elave edilerek xemir xoreklerine qatilir Azerbaycanin bir cox rayonlarinda gicitkenin yarpaqlarini qurudur ona azca seker qatib saxlayir ve yeri geldikce edviyye kimi istiafde edirler Bundan elave gicitkenden kete qutab salat goyerti sorbasi pure ve s hazirlanmasinda istifade edilir Cavan zog ve yarpaqlarini duza qoyurlar Cavan yarpaq ve govdesini dograyib kolgeli yerde qurudurlar Soraba tutduqda eriste kuku bisirdikde edviyyat qatqisi kimi isledilir Qani az olan adamlara teze gicitken yemek meslehet gorulur Gicitken hem de qiymetli yem bitkisidir Bele ki onun qargidali sorqo covdar velemir cugundur kartof muxtelif yem ehemiyyetli otlarla birikde hazirlanmis silosu yuksek keyfiyyetli olur Gicitken bitkisi qidaliligina gore paxlali bitkilerden hec de geri qalmir Gicitkenin terkibinde 20 8 protein 2 5 yag 18 selluloz 30 7 terkibinde azot olmayan sire 16 6 mq kalium kalsium ve demir terkibli makroelementler 50 mq e qeder karotinoid ve s maddeler tapilmisdir Yasil yarpaqlarinin terkibinde 2 5 5 0 e qeder xlorofil vardir Gicitken qiymetli texniki bitki sayilir Govdesinin terkibinde lif istehsal etmek ucun coxlu selluloz maddesi askar edilmisdir Yarpaqlarinin terkibinde K vitamini urtisin qlukozidi asi ve zulal maddeleri qarisqa ve askorbin tursusu C C17H20O6N4 vitamini pantoten tursusu protoporfirin C34H34O4N4 koproporfirin C36H3808N4 ve bir sira karotinoid birlesmeleri tapilmisdir Bundan elave terkibinde 5 e qeder xlorofil maddesi 1 96 e qeder 3 0 qlikozid ve 3 0 rutinozid kversetin kempferol ve izoramnetin flavonoidleri 10 e qeder nisasta ve s maddeler de vardir Yasil yarpaqlarinin terkibinde 14 40 kul maddesi mq q hesabi ile 34 20 K 37 40 Ca 6 00 Mg 0 3 Fe makroelementleri mkq q le 0 31 Mn 0 80 Si 0 50 Zn 0 13 Co 248 00 Mo 0 06 Cr 0 11 A1 16 64 Ba 10 50 Se 0 12 Ni 1 15 Sr 0 06 Pb ve s mikroelementleri tapilmisdir Ehemiyyeti RedakteGicitkenden bezi xesteliklerin mualicesinde istifade edilir Beden oynaqlarinda duz olarsa onun kotuyunu cixarib temizleyin Sonra qayci ile dograyib caydanda qaynadin Yemekden evvel gunde uc defe her defe de 100 qram icin Oynaqlarda duz cox olarsa fasile ile bunu alti ay davam etdirmek olar Qarin agrisi ishal zamani ise onun yarpagindan istifade edilir Bunun ucun gicitkenin teze pohrelenmis yarpaqlarini yigib cay kimi demleyin ve gunde 3 4 stekan icin 1 Istifade formalari RedakteMualicevi xususiyyetleri RedakteGicitkenin mualicevi xususiyyetleri haqqinda ilk maraqli melumati Ibn Sina vermisdir Dahi tebib dogranib nazik toz halina salinmis gicitkenle burun qanaxmalarinin kesilmesinde istifade etmisdir Toxumundan alinmis covher astma hava catismazligi ve plevritin mualicesinde isledilir Gicitkenden ag ciyer oskurek usaqliq qanaxmalarinda da istifade edilmisdir Siresine seker qatisdirib oskurek eleyhine ela mualicevi vasite kimi istifade oluninusdur Gicitkenin yarpaqlarindan alinmis teze siresinden demlemesinden bir sira xestelikleri mualice edirler Hemcinin seker eleyhine de isledilir Mese aciqliqlarinda talalarda bag ve bagca ceperlerinin kenarlarinda cox gunesli sahelerde ter ince gicitken cucertilerine rast gelmek olar Gicitkeni cicek acan dovrde toplayirlar Erken yazda ozunuzu canli vitaminlerle temin ede bilersiniz Hemin vaxt gicitkenin yarpaqlari zengin C vitaminine malik olur Yarpaqlarinda vitaminin miqdari qaragatdakindan 2 defe karotinin miqdari yerkokundekinden K vitamini ise ispanaq ve kelemdekinden artiqdir Xalq tebabetinde gicitkenden lap qedim zamanlardan istifade edirler Gicitkenden hazirlanan preparatlar polivitamin tonusartirici qankesici yarasagaldici antiseptik sudartirici sidikqovucu isledici belgemgetirici kimi sis eleyhine isledilir Gicitken yarpaqlarinin terkibindeki sekretin maddesi orqanizmde insulinin emele gelmesini stimullasdirir ve qanda sekerin miqdarini azaldir Gicitkenin yarpaq ve kokunden mualice preparatlarini hazirlamaq ucun lazim olan xammali may iyul aylarinda ciceklemenin axirina yaxin toplamagi meslehet gorurler Ciceyi solub basa catdiqdan sonra bitki oz faydali xususiyyetlerinin yarisini itirir Gicitkenden hazirlanan preparatlardan istifade etmezden evvel hekimle meslehet edin Cunki qaninin qatiligi yuksek olan aterosklerozdan ve hipertoniyadan eziyyet ceken xestelere gicitkenden istifade etmek meslehet gorulmur Yazda vitamin catismazligina qarsi cavan zoglarindan alinan sireden 1 cay qasigi goturub yemeye 20 deqiqe qalmis gunde 3 defe icin Vitaminli cayin hazirlanmasi Gicitken yarpagi itburnu meyvesi ve qirmizi qusarmudundan beraber miqdarda goturun Dograyib narin hala saldiqdan sonra qarisiqdan 2 xorek qasigi goturub 0 5 litr qaynar suya tokun Bir saat demledikden sonra suzub 0 5 stekan hecminde gunde 2 3 defe qebul edin Qizdirma titretme xesteliyi asagidaki kimi mualice olunur Dogranmis gicitken kokune sarimsaq qatib suda qaynadirlar Alinmis covher xestenin bedenine surtulur ve gunde 3 defe bir xorek qasigi qebul edilir Gicitken toxumalarindan hazirlanmis covher insan ve heyvanlarda ehval ruhiyyeni artirir Ondan hazirlanmis vanna ise mexmerek xesteliyine terleme eleyhine ve gunvurma neticesinde bedende emele gelen yaniqlarin mualicesine komek edir Usaqliq ve keskin aybasi qanaxmalarinda Cavan zog ve yarpaqlarindan alinmis sireden bir cay qasigi hecminde stekanin 1 4 hissesi qeder suyun uzerine tokub yemeye 15 20 deqiqe qalmis gunde 3 defe qebul edin Mualice kursu 7 gundur Zeherlenme zamani bas veren qanaxmalarda 3 xorek qasigi teze kok ve zogunu 1 stekan suya tokub 1 saat demledikden sonra suzun Gunde 3 defe yemeye 30 deqiqe qalmis stekanin 1 4 hissesi qeder qebul edin Mualice muddeti 2 3 gundur Damar revmatizminde Bunun ucun teze otunu agriyan nahiyenin uzerine qoyub solana qeder saxlayin Gunasiri bu emeliyyati davam etdirin Sacin tokulmesinin ve kepeyin emele gelmesinin qarsisinin alinmasinda Basin derisine gicitken siresi surtun Bu prosesi 3 aya qeder davam etdirin Revmatizm poliartritde 1 xorek qasigi quru gicitkeni 1 stekan qaynar suya tokub 1 saat demledikden sonra suzub yemeye 20 deqiqe qalmis gunde 3 4 defe bir xorek qasigi qebul edin Qizdirma ve medenin mualicesinde Gicitkenin kok hissesini beraber miqdarda sarimsaqla qarisdirib 1 5 nisbetinde suya tokub bir hefte demleyib suzun Sonra aldiginiz covheri agriyan nahiyeye surtun Agri kesene qeder emeliyyati davam etdirin Bundan basqa covherden bir xorek qasigi qebul edib qizdirmanin qarsisini ala bilersiniz Yarpaqlarindan covherin alinmasi 1 xorek qasigi quru dogranmis yarpaqlarindan 1 stekan qaynar suya tokub 10 deqiqe qaynatdiqdan sonra suzun Aldiginiz covherden 1 xorek qasigi goturub gunde 3 defe yemeye 20 30 deqiqe qalmis qebul etmekle verem ve ag ciyer qanaxmalarinin qarisini almaq olar Qarin kopu dispepsiya mede fealiyyetinin pozulmasi mede qanaxmalarinda bagirsaq mede spazmalarinda qebizlikde babasil xolesistit ve s xesteliklerin mualicesinde 1 xorek qasigi quru dogranmis yarpagini 1 stekan qaynar suya tokun 20 deqiqe demledikden sonra suzun Aldiginiz covherden gunde 3 defe 1 xorek qasigi qebul edin Keskin babasil zamani 4 q yaxsi yuyulmus gicitken yarpagi ile murdarca qabigini 1 litr qaynar suya tokub od uzerine qoyun 15 20 deqiqe qaynatdiqdan sonra soyudub suzun Aldiginiz covherden 1 stekan seher tezden acqarina axsamlar ise yemekden qabaq qebul edin Damar agrilarinda 1 xorek qasigi quru dogranmis kok hissesini 0 5 stekan gunebaxan yaginin uzerine tokub 30 deqiqe qaynadin sonra suzub agriyan nahiyeye surtun Podaqra tutmalarinda oynaq xesteliklerinde 20 q quru dogranmis yarpagindan goturub 1 stekan qaynar suya tokun 30 deqiqe demledikden sonra suzub 0 5 stekan miqdarinda gunde 3 4 defe qebul edin Bu xestelik zamani gicitken siresinden de istifade etmek olar Iflic zamani 5 q quru dogranmis yarpagi 1 stekan qaynar suya tokub 15 20 deqiqe demleyin Aldiginiz covherden gunde 3 defe 1 xorek qasigi qebul edin Qadin xestelikleri zamani Usaqliq tonusunun normal veziyyete getirilmesinde sud veren analarda sudun miqdarinin artirilmasinda 5 q quru dogranmis xammali 1 stekan qaynar suya tokub 20 deqiqe saxladiqdan sonra suzun Gunde 3 defe 1 xorek qasigi qebul edin Ekzema dermatit yaralarinin kesiklerin ve cibanlarin mualicesinde 1 xorek qasigi dogranmi yarpagindan 1 stekan qaynar suya tokub 15 deqiqe demledikden sonra suzun Aldiginiz covherden 1 xorek qasigi gunde 3 defe qebul edin Teze alinmis siresinden ise yaralarin cerrahiyye emeliyyatindan sonraki tikislerin ve kesiklerin uzerine surtub onlari sagaldirlar Qanin temizlenmesinde Gicitken yarpaqlarindan derib axar suda temiz yuduqdan sonra tenzif ve ya salfet kagizi ile qurulayib et masinindan kecirin Alinan sireden 1 cay qasigi hecminde goturub 50 q sude ve yaxud isti suya tokub gunde 3 defe yemeye 15 deqiqe qalmis qebul edin Gicitken yarpaqlarndan goturub temiz yuduqdan sonra qaynar suda portledib et masinindan kecirin alinan siyigi ikiqat tenzifden suzun Alinan sireni 1 3 nisbetinde bal ile qarisdirib 3 5 deqiqe qaynadin Qarisiqdan 1 cay qasigi gunde 3 defe qebul edin Sekerli diabetde fosfor ve karbonatli birlesmelerinden emele gelen daslarin tokulmesinde elece de zeherlenme eleyhine 7 q quru dogranmis yarpaqlari 1 stekan qaynar suya tokun 15 20 deqiqe demleyib suzun Aldiginiz covherden gunde 3 defe 1 xorek qasigi qebul edin Bu usulla anemiya xesteliyini de mualice etmek olar Dalaq ve piylenmeye qarsi 1 xorek qasigi qurudulmus yarpagi 1 stekan qaynar suya tokun ve 10 deqiqe demledikden sonra suzun Aldiginiz covherden gunde 3 defe bir xorek qasigi daxile qebul edin Saci mohkemlendirmek ucun 2 xorek qasigi qurudulmus gicitken yarpaqlarini eyni miqdarda ogey ana ve devedabani bitkisi ile qarisdirib 1 stekan qaynar suya tokub demledikden sonra suzun Bu cur hazirlanmis qati covheri heftede 1 2 defe tuklerin dibine surtun Sac tokulmesi zamani 100 q dogranmis gicitken yarpaqlarini 0 5 litr suya tokub uzerine 0 5 stekan sirke elave edin Mehlulu 30 deqiqe qaynadib suzun Aldiginiz covherle yatmazdan qabaq sacinizi sabunsuz yuyun Gicitken qiymetli boyaq bitkisidir Hele XIX esrin axirlari ve XX esrin evvellerinde gicitkenin yasil hissesinden yasil boyaq xlorofil alinaraq yeyinti ve tibb senayesinde genis istifade edilmisdir Biz ise birinci defe olaraq gicitkenin yasil yarpaqlarindan ve kok hisselerinden boyaq ekstrakti almisiq Bu ekstraktla yunu yasil yasil qonur yasil qehveyi yasil boz yasil zeytunu zeytunu yasil yasil sari sarimtil sarimtil narinci narinci ve s reng ve calarlara boyadiq Umumiyyetle 60 a qeder reng ve calarlar almaga nail olduq Ilk defe olaraq yeni texnologiya usullari esasinda gicitken yarpaqlarindan yeyinti ve spirtli ickiler senayesinde boyuk ehtiyac hiss edilen mualicevi tesire malik qiymetli yasil rengli boyaq maddesi aldiq Aldigimiz yeni yasil rengli boyaq maddesi yeyinti mehsullarini boyamaqla yanasi onlarin terkibini vitaminlerle zenginlesdirir Bu boyaq maddesi dis pastalarinin kosmetika mehsullarinin tibb senayesinde derman preparatlarinin terkiblerine de daxil edile biler Hazirda kosmetika sahesinde gicitkenden genis istifade edilir Bele ki ondan hazirlanan covher demleme ve vannalardan krem ve mazlardan derinin xroniki yaralarinin cibanlarin qoturluq ve ekzemalarin mualicesinde istifade olunur Deride emele gelen duyun ve qabarlarin uzerine yaxilir yaradan gelen ufunetli iylerin aradan qaldirilmasinda dezinfeksiyaedici vasite kimi isledilir Bundan elave toxumalarin berpa edilmesinde elastikliyin artirilmasinda siyigindan isledilir Bir sira xarici olkelerde yarpagindan alinan siresinden tuklerin dibinin mohkemlendirilmesinde kepeyin temizlenmesinde covherinden ise daslasmaya qarsi isledilir hem de ziyili mualice edirler Gicitkenden bir cox kosmetik vasiteler hazirlanib xalqin istifadesine verilmisdir Cay hazirlamaq Redakte Yarpaq cayi Bir sirin qasigi ince qiyilmis gicitken otu orta boy bir su stekani dolusu qaynar suyla qaynadilir 5 10 deqiqe demlendikden sonra suzulur Gunde 2 4 stekan yeni demlenmis cay ac qarinina ve ya pay aralarinda dadlandirilmadan icilir Qoxusunu ve ya dadini beyenmeyenler caylarina bir az nane elave ede bilerler Kok cayi Bir sirin qasigi ince qiyilmis kok bir su stekani dolusu soyuq suya elave olunar yungul istilikde qaynama derecesine getiriler 4 5 deqiqe qaynadiqdan sonra atesden endirilib 5 10 deqiqe demlendiriler ve suzuler Gunde 3 stekan teze demlenmis cay soyudulmadan iciler Toxum cayi Havanda yungulce ezilmis bir sirin qasigi toxum orta boy bir su stekani dolusu qaynar derecede isti su ile qaynadilar ustu bagli olaraq 8 10 deqiqe demlendikden sonra suzuler Gunde 2 3 stekan teze demlenmis cay yemeklerden yarim saat evvel soyudulmadan iciler Gicitken otu bedendiri Yazda ve ya payizda sokulen kokler bol suda yaxsica yuyunar elden geldiyince ince qiyilar ve bir susenin bogazina qeder doldurular Koklerin ustune cixacaq qeder 35 40 derece edil spirt elave olunar her gun calxalanaraq gunesde 14 gun boyunca gozlediler ve muddet sonunda bir bez kecirilerek suzuler Tund rengli suselerde serin bir yerde illerce saxlana biler El ve ayaq duslari iki ovuc dolusu yuyunmus kok sap ve yarpaq 5 litr soyuq suya qoyularaq 10 12 saat gozlediler ve sonra qaynama derecesine qeder isidiler Dus esnasinda bitkiler suyun icinde qala biler Bu dus suyu yeniden isidilerek 2 3 defe daha istifade edile biler Sac yumaq 4 5 ovuc teze ve ya qurudulmus yarpaq 5 litr suya qoyular agir odda qaynama derecesine qeder isidiler 5 deqiqe demlendikden sonra suzulur Kok istifade edildiyinde ise 2 ovuc dolusu ince qiyilmis kok 10 12 saat soyuq suda gozlediler sonra qaynama derecesine qeder isidiler ve demlenmesi ucun 10 deqiqe gozlenildikden sonra suzuler Bu veziyyetde sac yumaq ucun sodali sabun lazimdir 2 Gicitken novleri RedakteGicitken bolgeden bolgeye ferqli novler gosterer Avropa Amerika Asiya ve ya Avstraliyada hami ferqli onlarla novleri vardir Etrafinda yetisen bitki florasina bagli olaraq cox cox ufuqi kecisden tesirlenmekdedir Olkeden olkeye deyisen o qeder cox novu vardir ki saymaqla bitmez Isde size bir nece numune Urtica angustifolia Cin Yaponiya Koreya Urtica ardens Cin Urtica atrichocaulis Himalay daglari Cinin cenub qerbi Urtica atrovirens Qerb Araliq denizi Bolgesi Urtica cannabina Asiya ve Sibirya Urtica chamaedryoides Simal Amerika Urtica dioica L Avropa Simal Qaradeniz Urtica dubia Kanada Urtica ferox Avstraliya Yeni Zelandiya Urtica fissa Cin Urtica galeopsifolia Orta Avropa Corum Sivas Yozgat Urtica gracilenta Orta Amerika Urtica hyperborea Qaradenizin yuksek yaylalari Pakistan Urtica incise Avstraliya Urtica kioviensis Ingiltere Fransa Hollandiya Urtica laetivirens Monqolustan Yaponiya Urtica mairei Himalay daglari Urtica membranace Ingiltere Azor Adalari Urtica morifolia Saribulbul Adalari Urtica parviflora Hindistan Urtica pilulifera Italiya Sicile Fransanin cenubu Urtica platyphylla Cin Yaponiya Urtica pubescens Iran Rusiya Urtica rupestris Sicile Urtica sondanisi Skandinaviya Rusiya Urtica taiwaniana Tayvan Indoneziya Urtica thunbergiana Yaponiya Tayvan Urtica triangularis Urtica urens Egey Orta Avropa 3 Urtica angustifolia Fisch ex Hornem Urtica ardens Link Urtica atrichocaulis Hand Mazz C J Chen Urtica atrovirens Req ex Loisel Urtica ballotifolia Wedd Urtica berteroana Phil Urtica buchtienii Ross Urtica cannabina L Urtica chamaedryoides Pursh Urtica chamaedryoides subsp microsperma Hauman Urtica circularis Soraru Urtica dioica L Urtica dioica subsp afghanica Chrtek Urtica dioica subsp dioica Urtica dioica subsp gracilis Aiton Selander Urtica dioica subsp holosericea Nutt Thorne Urtica dioica var sicula Gasp ex Guss Wedd Urtica echinata Benth Urtica fissa E Pritz Urtica flabellata Kunth Urtica galeopsifolia J Jacq ex Blume Urtica glomeruliflora Steud Urtica haussknechtii Boiss Urtica hyperborea Jacq ex Wedd Urtica kioviensis Rogow Urtica laetevirens Maxim Urtica laetevirens subsp cyanescens Kom C J Chen Urtica laetevirens subsp laetevirens Urtica leptophylla Kunth Urtica lilloi Hauman Geltman Urtica longispica Killip Urtica macbridei Killip Urtica magellanica Juss ex Poir Urtica mairei H Lev Urtica masafuerae Phil Urtica membranacea Poir ex Savigny Urtica mexicana Liebm Urtica mollis Steud Urtica morifolia Poir Urtica orizabae Liebm Urtica parviflora Roxb Urtica pilulifera L Urtica platyphylla Wedd Urtica praetermissa V W Steinm Urtica pubescens Ledeb Urtica rupestris Guss Urtica sondenii Simmons Avrorin ex Geltman Urtica spiralis Blume Urtica stachyoides Webb amp Benth Urtica taiwaniana S S Ying Urtica thunbergiana Siebold amp Zucc Urtica triangularis Hand Mazz Urtica triangularis subsp pinnatifida Hand Mazz C J Chen Urtica trichantha Wedd Acevedo amp NAVAS Urtica urens L Istinadlar Redakte Derman bitkileri http www bitkisel tedavi com isirgan htm http www saracoglu at bolum php name bitki amp kid 34 Gicitken The Plant List saytinda takson barede melumat ing Menbe RedakteMayis Qasimov Tofiq Memmedov Fitoterapiya Baki Elm 2014Xarici kecidler Redaktehttp www bitkisel tedavi com isirgan htmHemcinin bax Redakte Bitki ile elaqedar bu meqale qaralama halindadir Meqaleni redakte ederek Vikipediyani zenginlesdirin Etdiyiniz redakteleri menbe ve istinadlarla esaslandirmagi unutmayin Menbe https az wikipedia org w index php title Gicitken amp oldid 6084251, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.