fbpx
Wikipedia

DOS

Bu məqaləni vikiləşdirmək lazımdır.
Lütfən, məqaləni ümumvikipediyaredaktə qaydalarına uyğun şəkildə tərtib edin.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: DOS (dəqiqləşdirmə).

Fərdi kompüterlərın (PC) inkişafında xüsusi xidməti olan DOS əməliyyat sistemi bu gün də öz əhəmiyyətini itirməmişdir. DOS-un WindowsLinux kimi müasir əməliyyat sistemləri ilə müqayisədə bir çox çatışmazlıqlarına baxmayaraq hələ də istifadə olunmasının bir neçə səbəbi var. DOS çox sadədir və buna baxmayaraq çox səmərəlıdır. O, kompüter resurslarına qarşı çox qənaətcildir. Belə ki, DOS-u sərt disk olmadıqda, disketdən belə yükləmək mümkündür. Bununla yanaşı DOS üçün yazılmış tətbiqi proqramlar kiçik olur və çevik işləyirlər.

DOS-un qeyd olunan müsbət cəhətləri ilə yanaşı, müasir əməliyyat sistemləri ilə rəqabətə davamlı etməyən bir sıra çatışmazlıqları da var:

  • DOS birtapşırıqlı əməliyyat sistemidir. O, eyni vaxtda yalnız bir proqramın icrasını təmin edə bilər;
  • DOS təkprosessorlu əməliyyat sistemidir;
  • O, mukroprosessoru real zaman rejimində (və ya real ünvanlama rejimində) işlədir.
  • DOS tətbiqi proqramı yaddaşa yüklədikdən sonra idarəetməni ona verir. DOS əməliyyat sisteminin nüvəsi monolit arxitekturaya mənsub olduğundan o, istifadəçi (tətbiqi) proqramı ilə eyni ünvan məkanında yerləşir. Tətbiqi proqram kompüterin bütün resursuna nəzarət edir. Bu zaman o, giriş-çıxışı DOS-un, BIOS-un funksiyaları vasitəsilə və ya qurğulara birbaşa müraciət etməklə həyata keçirə bilər. Bu da əməliyyat sisteminin tətbiqi proqram xətalarından mühafizəsiz qalması deməkdir.
  • DOS-da istifadəçi interfeysi əmr prinsipinə əsaslanır və ekranın (video-adapterin) mətn rejimindən istifadə edir.

DOS-un qeyd olunan çatışmazlıqları onun indi kütləvi istifadəsinə imkan verməsə də DOS xüsusi məsələlərin həllində müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. O, proqramçıya və onun yazdığı proqrama sistem resurslarına tam nəzarət etmək imkanı verdiyindən spesifik məsələləri asan həll etməyə şərait yaradır.

Bundan başqa günümüzdə ən geniş istifadə olunan Windows əməliyyat sistemləri öz başlanğıclarını DOS-dan ğötürdüklərindən bir çox anlayışlar da ondan miras qalmışdır.

Mündəricat

OSx16 (IKS16) əməliyyat sistemin'dən ğörültü və ğostəriş

Bəzı DOS (disk əməliyyat sistemi) ğurupuda yerləşlan və taninmiş əməliyyat sistemlari bunlardan ibarət'dir; MS-DOS (Microsoft), IBM-DOS (IBM), FreeDOS, DR-DOS; Novell DOS; OpenDOS (Digital Research), , və PTS-DOS (Rusya'dan bir OS).

DOS-un ilk variantlarından olan PC-DOS 1.0 (IBM şirkəti) və MS-DOS 1.0 (Microsoft şirkəti) əməliyyat sistemləri maksimum 64 kbayt yaddaşdan istifadə etməklə, yalnız 8 kbayt yer tuturdular.

İlk vaxtlar IBM PC 160 kbayt disketlər üçün disk sürücüsündən ibarət olduğundan PC-DOS 1.0 sistemi yalnız bu qurğular üçün nəzərdə tutulmuş idi.

1983-cü ilin martında IBM XT modeli üçün MS-DOS 2.0 (Microsoft korporasiyası) yaradıldı. Bu yeni əməliyyat sistemi 360 kB disket və 10 MB sərt disk qurğusuna malik olan XT-nin aparat resurslarından tam istifadə etməyə imkan verirdi; O zaman üçün böyük disk sahəsindən istifadənin əlverişli olması üçün MS-DOS 2.0-nin fayl sistemi kataloqlar vasitəsilə faylların qruplaşdırılması imkanına malik idi.

MS-DOS-un əsas inkişafı onun 3-cü versiyası ilə başlandı. 1984-cü ilin noyabrında MS-DOS 3.1, 1985-ci ilin dekabrında MS-DOS 3.2 və 1987-ci ilin aprelində isə MS-DOS 3.3 əməliyyat sistemləri meydana gəldi. Bu versiyalardan çox geniş yayılanı MS-DOS 3.3 oldu. MS-DOS 3.0 əməliyyat sistemi- Intel 80286 mikroprosessoru, 5,25 düym disk sürücüsü (1,2 MB disketlər üçün) və 20 MB sərt diski olan IBM AT kompüterləri üçün nəzərdə tutulmuşdur. MS-DOS 3.2 isə 720 kB 3 düymlük disketlərməntiqi bölümləri olmaqla tutumu 32 MB olan sərt diskə malik sistem üçün nəzərdə tutulmuş idi. Bu sistemə milli valyutanın təsviri, vaxtı, simvollar cədvəli və klaviaturanın düzülüşünü nəzərə alan əlavələr edilmişdir.

MS-DOS 3.3 isə əvvəlkilərə nisbətən yeniləşdirilərək, 3,5 düymlük 1,44 MB tutumlu disketlərlə işləyə bilirdi.

1988-ci ildə yaradılan MS-DOS 4.0 və 4.1- də demək olar ki, istifadəçiləri cəlb etmədi. İstifadəçilər əsasən MS-DOS 3.3-ə üstünlük verirdilər. Bu əməliyyat sistemi MS-DOS-un 4-cü versiyasına nisbətən operativ yaddaşda 10 kB az yer tuturdu.

MS-DOS-un prinsipial çatışmazlıqlarından biri də onun istifadə edə biləcəyi operativ yaddaş həcminin 64 KB-la məhdud olması idi. Bunu aradan qaldırmaq üçün Microsoft özünün yeni əməliyyat sisteminə HIMEM.SYS drayverini əlavə etdi.

1993-1994-cü illərdə MS-DOS-un bir neçə versiyaları satışa buraxıldı. Bunlardan ən əhəmiyyətlisi MS-DOS 6.0, çoxlu oriğinal və lisenziyalı proqramların, o cümlədən, məlumatların dinamik sıxılması ilə diskin tutumundan daha səmərəli istifadə etməyə imkan verən Microsoft Double Space proqramının olması ilə fərqlənirdi. MS-DOS 6.2 və MS-DOS 6.22 versiyalarında həmin proqram daha da təkmilləşdirildi.

DOS (Disk Operating System- Disk Əməliyyat Sistemi) disklə işləməyi, informasiyanı və özünü diskdə saxlamağı nəzərdə tutan əməliyyat sistemidir. O, x86 platformasında çalışır və 16 bitlidir.

DOS-un nüvəsi. DOS əsasən üç fayldan-

  • COMMAND.COM,
  • IO.SYS və
  • DOS.SYS (Misrosoftun əməliyyat sistemində isə- MSDOS.SYS) faylarından ibarətdir.

Bu üç fayl DOS-un nüvəsini təşkil edir.

IO.SYS periferiya qurğularını (BIOS-un köməyi ilə), DOS.SYS (və ya MSDOS.SYS) isə diskdə fay sistemini idarə etməyə xidmət edir. DOS-un nüvəsi monolit nüvə tipinə aiddir. O, işə düşərkən INT 21h kəsilməsini fayl əməliyyatları məqsədilə sistem servisi kimi qurur. Məhz BIOS-un bu kəsilməsi DOS-da fayl əməliyyatlarını yerinə yetirir.

COMMAND.COM- DOS-un istifadəçi interfeysi, əmr prosessoru və ya əmr interpretatoru adlanır. Bu proqramın vəzifəsi istifadəçi əmrlərini yerinə yetirmək və ümumiyyətlə DOS-a məxsus istifadəçi interfeysini təşkil etməkdir. DOS-un istifadəçi interfeysi mətn istifadəçi interfeysidir və əmr sətri şəklindədir.

COMMAND.COM iki hissədən ibarətdir: rezident və tranzit hissə. Operativ yaddaşa qənaət etmək üçün tətbiqi proqram işlərkən COMMAND.COM-un çox kiçik bir hissəsi operativ yaddaşda saxlanılır və yaddaşda tətbiqi proqram üçün daha çox yer ayrılmış olur. COMMAND.COM-un bu hissəsinə rezident hissə deyilir və onun vəzifəsi tətbiqi proqram bitdikdən sonra COMMAN.COM-u yenidən yükləmək və əmr prosesorunun işini bərpa etməkdir. COMMAN.COM-un yaddaşdan pozulan və tətbiqi proqram bitdikdən sonra yenidən yüklənən hissəsi isə onun tranzit hissəsini təşkil edir.

DOS-da əmrləri iki qismə ayırmaq olar. Bunlardan birbaşa COMMAND.COM tərəfindən icra olunanlara daxili əmrlər və diskdən proqram olaraq yüklənən əmrlərə isə xarici əmrlər deyilir. İstənilən icra olunan proqram DOS üçün xarici əmrdir. DOS-da icra olunan proqramların uzantısı mütləq .EXE və ya .COM olmalıdır. Prinsip etibarilə bunların hər ikisi maşın kodlarından ibarət fayllardır. Lakin, .COM faylların uzunluğu 64 KB-ı aşa bilməz. Bu tip proqramlar yaddaşda yalnız bir seqmentdən istifadə etdiyindən onların diskdən yaddaşa yüklənməsi və yaddaşda yerləşməsi daha sadədir. Buna görə də .COM uzantılı proqramlar daha çevik icra olunur (yüklənir). Adətən kiçik utilitlər, o cümlədən də DOS-un əksər utilitləri bu cür struktura malik olurlar.

.EXE uzantılı proqramlar üçün ölçü məhdudiyyəti yoxdur. Bu tip proqramlar yaddaşda iki və daha artıq seqmentdə yerləşə bilərlər. .EXE proqramlarının yüklənməsi zamanı operativ yaddaşda düzgün yerləşməsini proqramın əvvəlində idarəedici kodların olması təmin edir. Buna görə də bu tip proqramlar nisbətən ləng yüklənirlər.

DOS-da .SYS uzantılı fayllar əlavə qurğu drayverləridir. Əlavə drayverlərin sistemə qoşulması üçün mətn formatlı CONFIG.SYS faylından istifadə olunur. kompüteri işə salarkən COMMAND.COM ilk növbədə CONFIG.SYS faylını təşkil edən əmrləri icra edir. CONFIG.SYS faylında qurğu drayverini yükləmək üçün istifadə olunan DEVICE əmridir. Məsələn, DEVICE= DRIVER.SYS sətri cari diskdən DRIVER.SYS faylının yüklənməsini təmin edəcək. DOS-da faylların adı maksimum 8, onun uzantısı isə 3 simvoldan ibarət ola bilər.

.BAT faylları. Qeyd olunduğu kimi istifadəçi DOS-da kompüteri əmrlər (Məsələn, DIR- cari direktoriyada faylların siyahısını göstərir və ya CD- cari direktoriyanı dəyişir) vasitəsilə idarə edir. Bu cür istifadəçi interfeysi heç də səmərəli sayıla bilməz. DOS-un istifadəçi interfeysinin səmərəliyinin artırılması üçün əmrlər paketindən istifadə etmək imkanı var. Əmrlər paketi uzantısı .BAT (Batch- paket sözündən) olan hər bir sətri bir əmr olan mətn (ASCII) formatlı fayldır. .BAT faylının icra edilməsi onun içərisindəki əmrlərin icra olunması deməkdir. .BAT faylları əmrlərin dövrü olaraq təkrarlanmasına da imkan verir. Bunun üçün şərt və keçid operatorlarından istifadə olunmalıdır.

AUTOEXEC.BAT faylı. kompüteri işə saldıqda COMMAND.COM yüklənən diskin kökündə yerləşən AUTOEXEC.BAT faylını avtomatik olaraq işə salır. AUTOEXEC.BAT faylı məzmununa görə adi .BAT faylıdır. Lakin DOS üçün bu ad "tanınır" və o yüklənərkən avtomatik bu faylın icrasını həyata keçirir. Qeyd etmək lazımdır ki, DOS-da drayverlər yalnız .SYS uzantısı ilə deyil .EXE və .COM proqramları şəklində də ola bilərlər. Sonuncular AUTOEXEC.BAT faylı vasitəsilə avtomatik yüklənirlər.

Fayl sistemi. Məlumatların informasiya daşıyıcısında saxlanmasını, onların adlandırılmasını və idarə edilməsinin təşkili üçün qaydalar toplusuna fayl sistemi deyilir. Fayl sistemi informasiyanın fiziki saxlanmasının formatını təyin edir. O, informasiyanı fayl şəklində qruplaşdırır. Konkret fayl sistemi faylın adının uzunluğunu, faylın maksimal mümkün ölçüsünü və onun atributlar toplusunu təyin edir. Bəzi fay sistemləri, faylın parolla qorunması və şifrələnməsi kimi imkanlar da verirlər.

Fayl sistemi- bir tərəfədən informasiya daşıyıcısını fayllarla, digər tərəfdən isə API ilə faylları (onlara müraciət etmək üçün) əlaqələndirir. Tətbiqi proqram fayla müraciət edərkən o, informasiyanın faylda hecə yerləşməsi və eləcə də hansı tip daşıyıcıda (CD, sərt disk, maqnit lenti və ya fləş-yaddaşın hansısa bloku) saxlandığı haqda heç bir təsəvvürə malik olmur. Bu zaman proqram sadəcə faylın adını, onun ölçüsünü və atributlarını bilir. Bu məlumatları o, fayl sistemi drayverindən alır. Məhz fayl sistemi faylın fiziki daşıyıcıda necə və harada saxlandığını təyin edir. Əməliyyat sistemi baxımından bütün disk ölçüsü 512 bayt və daha böyük olan klasterlərdən ibarətdir. Fayl sisteminin drayverləri bu klasterləri faylkataloqlar kimi təşkil edirlər. Həmin drayverlər bu klasterlərdən hansılarının istifadə olunduğunu, hansılarının sərbəst (boş) və hansılarının yararsız olduqlarını "bilirlər". Hər bir fay sistemi (təkistifadəçili sistemdə) aşağıdakı vəzifələri yerinə yetirməlidir: faylların adlandırılmasını təmin etməli:

  • fayllarla işləmək üçün proqram interfeysini yaratmalı;
  • məntiqi fayl sistemi modelinin məlumatların saxlanılmasının fiziki təşkilinə əks etdirməsi;
  • fayl sisteminin aparat, proqram səhflərinə qarşı etibarlığını təmin etmək.

Çoxistifadəçili əməliyyat sistemlərində isə bu vəzifələrə informasiyadan istifadənin təhlükəsizliyini təmin edən digər funksiyalar da əlavə olunur.

Praktik olaraq, diskdə fayllar həmişə kataloqlar kimi qruplaşırlar. Ən sadə halda verilən diskdə bütün fayllar bir kataloqda saxlanırlar. Belə birsəviyyəli saxlama sxemi CP/M və MS-DOS-un ilk versiyalarında istifadə olunurdu. DOS, FAT fayl sistemindən istifadə edir.

Orıjınal DOS file sistemində 16 bitli məntiqi sektor nömrələrindən istifadə olunur. Buna görə də maksimum 65536 sektor, yəni 32 MB disk məkanı ünvana bilir. Bu baryeri aradan qaldırmağın sadə yolu diski iki və daha artıq bölümə ayırmaqdır. Bu bölümlərin hər biri maksimum 65536 sektora malik ola bilər və ayrı-ayrı disklər kimi istifadə oluna blərlər.

DOS 4.00 və onun daha sonrakı versiyaları 32 bit məntiqi sektor nömrələrindən istifadə edə bilir. Bu, daha böyük disk bölümlərindən istifadə etməyə imkan verir. Nəticədə DOS 4.00 maksimum 2 TB (2048 QB) həcmində disklə işləmək imkanına malik oldu.

  • M.A.Camalbəyov, R.Ə.Fərəməzov, "OSx16 Operating System" ğurupu. IBM PC tipli kompüterlərin arxitekturası, sistem proqram təminatı və əməliyyat sistemləri. Bakı, H.Əliyev adına AAHM, 2009. – 307 səh.

DOS
məqaləni, vikiləşdirmək, lazımdır, lütfən, məqaləni, ümumvikipediya, redaktə, qaydalarına, uyğun, şəkildə, tərtib, edin, adın, digər, istifadə, formaları, üçün, dəqiqləşdirmə, fərdi, kompüterlərın, inkişafında, xüsusi, xidməti, olan, əməliyyat, sistemi, gün, ə. DOS Dil Izle Redakte Bu meqaleni vikilesdirmek lazimdir Lutfen meqaleni umumvikipediya ve redakte qaydalarina uygun sekilde tertib edin Bu adin diger istifade formalari ucun bax DOS deqiqlesdirme Ferdi komputerlerin PC inkisafinda xususi xidmeti olan DOS emeliyyat sistemi bu gun de oz ehemiyyetini itirmemisdir DOS un Windows ve Linux kimi muasir emeliyyat sistemleri ile muqayisede bir cox catismazliqlarina baxmayaraq hele de istifade olunmasinin bir nece sebebi var DOS cox sadedir ve buna baxmayaraq cox semerelidir O komputer resurslarina qarsi cox qenaetcildir Bele ki DOS u sert disk olmadiqda disketden bele yuklemek mumkundur Bununla yanasi DOS ucun yazilmis tetbiqi proqramlar kicik olur ve cevik isleyirler DOS un qeyd olunan musbet cehetleri ile yanasi muasir emeliyyat sistemleri ile reqabete davamli etmeyen bir sira catismazliqlari da var DOS birtapsiriqli emeliyyat sistemidir O eyni vaxtda yalniz bir proqramin icrasini temin ede biler DOS tekprosessorlu emeliyyat sistemidir O mukroprosessoru real zaman rejiminde ve ya real unvanlama rejiminde isledir DOS tetbiqi proqrami yaddasa yukledikden sonra idareetmeni ona verir DOS emeliyyat sisteminin nuvesi monolit arxitekturaya mensub oldugundan o istifadeci tetbiqi proqrami ile eyni unvan mekaninda yerlesir Tetbiqi proqram komputerin butun resursuna nezaret edir Bu zaman o giris cixisi DOS un BIOS un funksiyalari vasitesile ve ya qurgulara birbasa muraciet etmekle heyata kecire biler Bu da emeliyyat sisteminin tetbiqi proqram xetalarindan muhafizesiz qalmasi demekdir DOS da istifadeci interfeysi emr prinsipine esaslanir ve ekranin video adapterin metn rejiminden istifade edir DOS un qeyd olunan catismazliqlari onun indi kutlevi istifadesine imkan vermese de DOS xususi meselelerin hellinde mustesna ehemiyyet kesb edir O proqramciya ve onun yazdigi proqrama sistem resurslarina tam nezaret etmek imkani verdiyinden spesifik meseleleri asan hell etmeye serait yaradir Bundan basqa gunumuzde en genis istifade olunan Windows emeliyyat sistemleri oz baslangiclarini DOS dan goturduklerinden bir cox anlayislar da ondan miras qalmisdir Mundericat 1 DOS qrupu 2 DOS un inkisaf merheleleri ve versiyalari 3 DOS emeliyyat sisteminin strukturu 4 DOS un fayl sistemi FAT 5 MenbeDOS qrupu Redakte OSx16 IKS16 emeliyyat sistemin den gorultu ve gosteris Bezi DOS disk emeliyyat sistemi gurupuda yerleslan ve taninmis emeliyyat sistemlari bunlardan ibaret dir MS DOS Microsoft IBM DOS IBM FreeDOS DR DOS Novell DOS OpenDOS Digital Research OSx16 IKS16 Horizon OS Ufug ve PTS DOS Rusya dan bir OS DOS un inkisaf merheleleri ve versiyalari RedakteDOS un ilk variantlarindan olan PC DOS 1 0 IBM sirketi ve MS DOS 1 0 Microsoft sirketi emeliyyat sistemleri maksimum 64 kbayt yaddasdan istifade etmekle yalniz 8 kbayt yer tuturdular Ilk vaxtlar IBM PC 160 kbayt disketler ucun disk surucusunden ibaret oldugundan PC DOS 1 0 sistemi yalniz bu qurgular ucun nezerde tutulmus idi 1983 cu ilin martinda IBM XT modeli ucun MS DOS 2 0 Microsoft korporasiyasi yaradildi Bu yeni emeliyyat sistemi 360 kB disket ve 10 MB sert disk qurgusuna malik olan XT nin aparat resurslarindan tam istifade etmeye imkan verirdi O zaman ucun boyuk disk sahesinden istifadenin elverisli olmasi ucun MS DOS 2 0 nin fayl sistemi kataloqlar vasitesile fayllarin qruplasdirilmasi imkanina malik idi MS DOS un esas inkisafi onun 3 cu versiyasi ile baslandi 1984 cu ilin noyabrinda MS DOS 3 1 1985 ci ilin dekabrinda MS DOS 3 2 ve 1987 ci ilin aprelinde ise MS DOS 3 3 emeliyyat sistemleri meydana geldi Bu versiyalardan cox genis yayilani MS DOS 3 3 oldu MS DOS 3 0 emeliyyat sistemi Intel 80286 mikroprosessoru 5 25 duym disk surucusu 1 2 MB disketler ucun ve 20 MB sert diski olan IBM AT komputerleri ucun nezerde tutulmusdur MS DOS 3 2 ise 720 kB 3 duymluk disketler ve mentiqi bolumleri olmaqla tutumu 32 MB olan sert diske malik sistem ucun nezerde tutulmus idi Bu sisteme milli valyutanin tesviri vaxti simvollar cedveli ve klaviaturanin duzulusunu nezere alan elaveler edilmisdir MS DOS 3 3 ise evvelkilere nisbeten yenilesdirilerek 3 5 duymluk 1 44 MB tutumlu disketlerle isleye bilirdi 1988 ci ilde yaradilan MS DOS 4 0 ve 4 1 de demek olar ki istifadecileri celb etmedi Istifadeciler esasen MS DOS 3 3 e ustunluk verirdiler Bu emeliyyat sistemi MS DOS un 4 cu versiyasina nisbeten operativ yaddasda 10 kB az yer tuturdu MS DOS un prinsipial catismazliqlarindan biri de onun istifade ede bileceyi operativ yaddas hecminin 64 KB la mehdud olmasi idi Bunu aradan qaldirmaq ucun Microsoft ozunun yeni emeliyyat sistemine HIMEM SYS drayverini elave etdi 1993 1994 cu illerde MS DOS un bir nece versiyalari satisa buraxildi Bunlardan en ehemiyyetlisi MS DOS 6 0 coxlu original ve lisenziyali proqramlarin o cumleden melumatlarin dinamik sixilmasi ile diskin tutumundan daha semereli istifade etmeye imkan veren Microsoft Double Space proqraminin olmasi ile ferqlenirdi MS DOS 6 2 ve MS DOS 6 22 versiyalarinda hemin proqram daha da tekmillesdirildi DOS emeliyyat sisteminin strukturu RedakteDOS Disk Operating System Disk Emeliyyat Sistemi diskle islemeyi informasiyani ve ozunu diskde saxlamagi nezerde tutan emeliyyat sistemidir O x86 platformasinda calisir ve 16 bitlidir DOS un nuvesi DOS esasen uc fayldan COMMAND COM IO SYS ve DOS SYS Misrosoftun emeliyyat sisteminde ise MSDOS SYS faylarindan ibaretdir Bu uc fayl DOS un nuvesini teskil edir IO SYS periferiya qurgularini BIOS un komeyi ile DOS SYS ve ya MSDOS SYS ise diskde fay sistemini idare etmeye xidmet edir DOS un nuvesi monolit nuve tipine aiddir O ise duserken INT 21h kesilmesini fayl emeliyyatlari meqsedile sistem servisi kimi qurur Mehz BIOS un bu kesilmesi DOS da fayl emeliyyatlarini yerine yetirir COMMAND COM DOS un istifadeci interfeysi emr prosessoru ve ya emr interpretatoru adlanir Bu proqramin vezifesi istifadeci emrlerini yerine yetirmek ve umumiyyetle DOS a mexsus istifadeci interfeysini teskil etmekdir DOS un istifadeci interfeysi metn istifadeci interfeysidir ve emr setri seklindedir COMMAND COM iki hisseden ibaretdir rezident ve tranzit hisse Operativ yaddasa qenaet etmek ucun tetbiqi proqram islerken COMMAND COM un cox kicik bir hissesi operativ yaddasda saxlanilir ve yaddasda tetbiqi proqram ucun daha cox yer ayrilmis olur COMMAND COM un bu hissesine rezident hisse deyilir ve onun vezifesi tetbiqi proqram bitdikden sonra COMMAN COM u yeniden yuklemek ve emr prosesorunun isini berpa etmekdir COMMAN COM un yaddasdan pozulan ve tetbiqi proqram bitdikden sonra yeniden yuklenen hissesi ise onun tranzit hissesini teskil edir DOS da emrleri iki qisme ayirmaq olar Bunlardan birbasa COMMAND COM terefinden icra olunanlara daxili emrler ve diskden proqram olaraq yuklenen emrlere ise xarici emrler deyilir Istenilen icra olunan proqram DOS ucun xarici emrdir DOS da icra olunan proqramlarin uzantisi mutleq EXE ve ya COM olmalidir Prinsip etibarile bunlarin her ikisi masin kodlarindan ibaret fayllardir Lakin COM fayllarin uzunlugu 64 KB i asa bilmez Bu tip proqramlar yaddasda yalniz bir seqmentden istifade etdiyinden onlarin diskden yaddasa yuklenmesi ve yaddasda yerlesmesi daha sadedir Buna gore de COM uzantili proqramlar daha cevik icra olunur yuklenir Adeten kicik utilitler o cumleden de DOS un ekser utilitleri bu cur struktura malik olurlar EXE uzantili proqramlar ucun olcu mehdudiyyeti yoxdur Bu tip proqramlar yaddasda iki ve daha artiq seqmentde yerlese bilerler EXE proqramlarinin yuklenmesi zamani operativ yaddasda duzgun yerlesmesini proqramin evvelinde idareedici kodlarin olmasi temin edir Buna gore de bu tip proqramlar nisbeten leng yuklenirler DOS da SYS uzantili fayllar elave qurgu drayverleridir Elave drayverlerin sisteme qosulmasi ucun metn formatli CONFIG SYS faylindan istifade olunur komputeri ise salarken COMMAND COM ilk novbede CONFIG SYS faylini teskil eden emrleri icra edir CONFIG SYS faylinda qurgu drayverini yuklemek ucun istifade olunan DEVICE emridir Meselen DEVICE DRIVER SYS setri cari diskden DRIVER SYS faylinin yuklenmesini temin edecek DOS da fayllarin adi maksimum 8 onun uzantisi ise 3 simvoldan ibaret ola biler BAT fayllari Qeyd olundugu kimi istifadeci DOS da komputeri emrler Meselen DIR cari direktoriyada fayllarin siyahisini gosterir ve ya CD cari direktoriyani deyisir vasitesile idare edir Bu cur istifadeci interfeysi hec de semereli sayila bilmez DOS un istifadeci interfeysinin semereliyinin artirilmasi ucun emrler paketinden istifade etmek imkani var Emrler paketi uzantisi BAT Batch paket sozunden olan her bir setri bir emr olan metn ASCII formatli fayldir BAT faylinin icra edilmesi onun icerisindeki emrlerin icra olunmasi demekdir BAT fayllari emrlerin dovru olaraq tekrarlanmasina da imkan verir Bunun ucun sert ve kecid operatorlarindan istifade olunmalidir AUTOEXEC BAT fayli komputeri ise saldiqda COMMAND COM yuklenen diskin kokunde yerlesen AUTOEXEC BAT faylini avtomatik olaraq ise salir AUTOEXEC BAT fayli mezmununa gore adi BAT faylidir Lakin DOS ucun bu ad taninir ve o yuklenerken avtomatik bu faylin icrasini heyata kecirir Qeyd etmek lazimdir ki DOS da drayverler yalniz SYS uzantisi ile deyil EXE ve COM proqramlari seklinde de ola bilerler Sonuncular AUTOEXEC BAT fayli vasitesile avtomatik yuklenirler DOS un fayl sistemi FAT RedakteFayl sistemi Melumatlarin informasiya dasiyicisinda saxlanmasini onlarin adlandirilmasini ve idare edilmesinin teskili ucun qaydalar toplusuna fayl sistemi deyilir Fayl sistemi informasiyanin fiziki saxlanmasinin formatini teyin edir O informasiyani fayl seklinde qruplasdirir Konkret fayl sistemi faylin adinin uzunlugunu faylin maksimal mumkun olcusunu ve onun atributlar toplusunu teyin edir Bezi fay sistemleri faylin parolla qorunmasi ve sifrelenmesi kimi imkanlar da verirler Fayl sistemi bir terefeden informasiya dasiyicisini fayllarla diger terefden ise API ile fayllari onlara muraciet etmek ucun elaqelendirir Tetbiqi proqram fayla muraciet ederken o informasiyanin faylda hece yerlesmesi ve elece de hansi tip dasiyicida CD sert disk maqnit lenti ve ya fles yaddasin hansisa bloku saxlandigi haqda hec bir tesevvure malik olmur Bu zaman proqram sadece faylin adini onun olcusunu ve atributlarini bilir Bu melumatlari o fayl sistemi drayverinden alir Mehz fayl sistemi faylin fiziki dasiyicida nece ve harada saxlandigini teyin edir Emeliyyat sistemi baximindan butun disk olcusu 512 bayt ve daha boyuk olan klasterlerden ibaretdir Fayl sisteminin drayverleri bu klasterleri fayl ve kataloqlar kimi teskil edirler Hemin drayverler bu klasterlerden hansilarinin istifade olundugunu hansilarinin serbest bos ve hansilarinin yararsiz olduqlarini bilirler Her bir fay sistemi tekistifadecili sistemde asagidaki vezifeleri yerine yetirmelidir fayllarin adlandirilmasini temin etmeli fayllarla islemek ucun proqram interfeysini yaratmali mentiqi fayl sistemi modelinin melumatlarin saxlanilmasinin fiziki teskiline eks etdirmesi fayl sisteminin aparat proqram sehflerine qarsi etibarligini temin etmek Coxistifadecili emeliyyat sistemlerinde ise bu vezifelere informasiyadan istifadenin tehlukesizliyini temin eden diger funksiyalar da elave olunur Praktik olaraq diskde fayllar hemise kataloqlar kimi qruplasirlar En sade halda verilen diskde butun fayllar bir kataloqda saxlanirlar Bele birseviyyeli saxlama sxemi CP M ve MS DOS un ilk versiyalarinda istifade olunurdu DOS FAT fayl sisteminden istifade edir Orijinal DOS file sisteminde 16 bitli mentiqi sektor nomrelerinden istifade olunur Buna gore de maksimum 65536 sektor yeni 32 MB disk mekani unvana bilir Bu baryeri aradan qaldirmagin sade yolu diski iki ve daha artiq bolume ayirmaqdir Bu bolumlerin her biri maksimum 65536 sektora malik ola biler ve ayri ayri diskler kimi istifade oluna blerler DOS 4 00 ve onun daha sonraki versiyalari 32 bit mentiqi sektor nomrelerinden istifade ede bilir Bu daha boyuk disk bolumlerinden istifade etmeye imkan verir Neticede DOS 4 00 maksimum 2 TB 2048 QB hecminde diskle islemek imkanina malik oldu Menbe RedakteM A Camalbeyov R E Feremezov OSx16 Operating System gurupu IBM PC tipli komputerlerin arxitekturasi sistem proqram teminati ve emeliyyat sistemleri Baki H Eliyev adina AAHM 2009 307 seh Menbe https az wikipedia org w index php title DOS amp oldid 5997581, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.