fbpx
Wikipedia

Belqrad

Belqrad (serb.Београд, Beograd, ing.Belgrade, rus.Белград, Belgrad, osm.بلغراد Belerğad) — Serbiyanın paytaxtı və ən böyük şəhəri. Ortadunay düzənliyində, SavaDunay çaylarının birləşməsində yerləşir. 1.2 milyon nəfərdən çox əhalisi ilə Balkan yarımadasında ən böyük şəhərlərindən biri olan bu yaşayış məntəqəsinin adı Ağ şəhər mənasını verir.

Şəhər
Belqrad
serb.Београд, Beograd
Bayraq[d] Gerb[d]
44°49′ şm. e. 20°28′ ş. u.
Ölkə Serbiya Serbiya
Region Belqrad
Mer Zoran Radojiçiç
Tarixi və coğrafiyası
Əsası qoyulub E.ə. III əsr
İlk məlumat III əsr
Əvvəlki adı Singidunum
Sahəsi 359.96 km²
Mərkəzin hündürlüyü 116.75 m
Saat qurşağı UTC+1, yayda UTC+2
Əhalisi
Əhalisi 1 116 763 nəfər (2011)
Sıxlığı 3241 nəf./km²
Rəsmi dili Serb dili
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu +381 11
Poçt indeksi 11000
Nəqliyyat kodu BG
(serb.)
Belqrad
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Belqradın yerləşdiyi ərazi İbtidai icma quruluşu dövründə ən böyük mədəniyyətlərdən biri olan Vinça mədəniyyətinin yarandığı yerdir. Antik dövrdə Trak-Dak qəbiləsi tərəfindən məskunlaşmış ərazi olsa da, e.ə. 279-cu ildə bölgəyə köç edən keltlər buranın adını Singidūn olaraq dəyişdirdi. Roma imperatoru Oktavian Avqustun dövründə işğal edilən bu yaşayış məntəqəsinə artıq II əsrin ortalarında şəhər haqları verilmişdir. 520-ci ildən etibarən buraya slavyan axınları başlamışdır. Strateji mövqeyinə görə antik dövrdə fərqli ordular arasında baş vermiş 115 döyüşə səhnə olmuş və tarix boyunca 44 dəfə yerlə yeksan edilmişdir. Orta əsrlər dövründə müxtəlif illərdə Bizans İmperiyası, Franklar, Birinci Bulqar dövləti, Macarıstan KrallığıSerb Despotluğu kimi dövlətlərin hakimiyyəti altında idarə olunmuşdur. Şəhər 1521-ci ildə Osmanlı İmperiyası tərəfindən fəth olunmuşdur. Avstriya-Osmanlı müharibələri ərzində əksər hissəsi zərər görmüş və sonradan Habsburqlar sülaləsi tərəfindən idarə olunmağa başlamışdır. 1841-ci ildə Serb inqilabı nəticəsində şəhər Serbiyanın paytaxtı elan edilsə də, şimal hissəsi hələ də Habsburqlar sülaləsinin nəzarəti altında qalmışdı. 1918-ci ildə Avstriya-Macarıstan İmperiyası süqut edənə qədər şəhər iki yerə bölünmüş halda varlığını davam etdirdi. Birləşmiş şəhər 1918-ci ildə yeni yaradılmış Yuqoslaviya dövlətinin paytaxtı elan olundu və 2006-cı ildə ölkə tamamilə dağılana qədər paytaxt olaraq qaldı.

Hazırda xüsusi inzibati statusa sahib olan Belqrad şəhəri Serbiyanın beş statistik regionundan biri hesab olunur. Şəhərin metropolis ərazisi 17 bələdiyyəyə ayrılır ki, onların da hər biri özünə məxsus yerli konseyə sahibdir. Belqrad şəhəri bütün Serbiya ərazisinin 3.6%-ni əhatə etdiyi halda, ölkə əhalisinin təqribən 24%-i burada yaşayır.

Mündəricat

Qədim dövr

Zemun ərazisində tapılan yonulmuş daş alətlər PaleolitMezolit dövrlərində bu ərazilərin ovçuluq və yığıcılıqla məşğul olan insanlara ev sahibliyi etdiyini sübut edir. Bu alətlərin bir qismi Neandertal insanlara aid olan Mustye mədəniyyətinə məxsusdur.

Əkinçiliklə məşğul olan insanların bu bölgədə məskən salması e.ə. 6200 və 5200-cü illər aralığını əhatə edən Neolit dövründə formalaşmış Starçevo mədəniyyəti ilə olmuşdur. Belqrad və ətrafında qədim mədəniyyətlərə aid bir çox arxeoloji qazıntı yerləri vardır ki, bunlardan biri də Starçevodur. Starçevo mədəniyyəti e.ə. 5500-4500-cü illəri əhatə edir.

Antik dövr

Bölgə romalılar tərəfindən ələ keçirilənə qədər Balkan yarımadasında yaşayan traklar və daçyalılar tərəfindən idarə olunmuşdur. 279-cu ildə kelt tayfaları tərəfindən işğal edilən bu ərazi onlar tərəfindən "Singidūn" (dūn sözünün mənası qala deməkdir) adlandırıldı. E.ə. 34-33-cü illərdə Silanusun başçılıq etdiyi Roma ordusu şəhərə daxil oldu. Şəhərin adı eramızın I əsrində romalılar tərəfindən Singidunum olaraq dəyişdirildi. İlk xristian Roma imperatoru olan "Böyük Konstantin" olaraq da tanınan I Konstantin müasir Serbiya ərazisində anadan olmuşdur. Belqrad şəhərinin yerləşdiyi ərazi 395-ci ildə Bizans İmperiyasının nəzarəti altına keçdi. Sava çayı sahilində yerləşən, Roma və Bizans dövründən bəri "ekiz qardaş" adlandırılan, keltlər tərəfindən inşa olunmuş Zemun şəhəri ilə Singidunum körpü vasitəsilə birləşirdi.

Orta əsrlər

442-ci ildə Hun imperatoru Atilla tərəfindən dağıdılan şəhər, 471-ci ildə Yunanıstan istiqamətində irəliləyən Böyük Teodorix tərəfindən ələ keçirilir. Ostroqotların İtaliyaya getmək üçün bölgəni tərk etməsindən sonra şəhər gepidlər tərəfindən ələ keçirilir, lakin 539-cu ildə yenidən Bizans hakimiyyətinə tabe olunur. 577-ci ildə 10 min nəfərə yaxın slavyan Frakiyaİlliriya ərazilərinə hücum etmiş, kəndlərdə dağıntılar törətmiş və bəzi yerlərdə məskunlaşmışlar. Şəhər 582-ci ildə Avar hökmdarı Bayan xaqan tərəfindən işğal olunmuşdur. Avarlar IX əsrdə franklar tərəfindən məğlubiyyətə uğradıldıqdan sonra Taurunum ərazisi Frank Dövlətinə daxil edildiyi halda, Singidunum yenidən Bizans dövlətinin tərkibinə qatılmışdır. 878-ci ildə şəhər ilk dəfə Birinci Bulqar dövləti tərəfindən Beliqrad olaraq adlandırılmışdır.

Stefan Draqutin qayınatası Macar kralı V Stefenin vasitəsilə 1284-cü ildə şəhəri öz idarəçiliyi altına almışdır. Draqutin tarixdə Belqradı idarə edən ilk serb olaraq da tanınır. 1371-ci ildə Maritsa döyüşü və ardınca 1389-cu ildə baş vermiş Kosovo döyüşü nəticəsində Osmanlı dövləti Serb İmperiyasının cənub torpaqlarını ələ keçirmişdi. Buna baxmayaraq, paytaxtı Belqrad olan Serb Despotluğu 70 ilə yaxın türklərə müqavimət göstərmişdir. Despot Stefan Lazareviçin dövründə şəhər Osmanlı hakimiyyətindən qaçan təqribən 40-50 min nəfər Balkan əsilli şəxsə ev sahibliyi etmişdir.

1427-ci ildə Stefan Lazareviçin xələfi olan Georgi Brankoviç Belqradı macarlara vermək məcburiyyətində qaldı və Smedorovo yeni paytaxt elan olundu. Osmanlı ordusunun Mərkəzi Avropaya irəliləməsində maneə təşkil edən Belqrad 1456-cı ildə 100 min nəfərlik Osmanlı ordusu tərəfindən mühasirəyə alınmış, xristian komandan Yanoş Hunyadi tabeçiliyində olan hərbi birləşmələr şəhəri II Mehmedə qarşı müdafiə etmişdir.

Türk hakimiyyəti və Avstriya istilaları

Belqradın mühasirəsi (1456). Osmanlı miniatürü

29 avqust 1521-ci il tarixində Osmanlı hökmdarı I Süleyman rəhbərliyindəki qüvvələr Belqradı fəth etmişdir. Bu döyüşlərdə şəhər demək olar ki, yerlə yeksan edildi. Şəhərin bütün pravoslav əhalisi hazırda Belqrad Meşəsi olaraq bilinən əraziyə köçürüldü. Belqrad bu dövrdə Osmanlı nəzarətində olan Avropada İstanbulla birlikdə əhalisi 100 min nəfəri keçən iki şəhərdən biri idi. Şəhərin türklər tərəfindən ələ keçirilməsindən sonra burada Osmanlı memarlığı üslubu ilə məscidlər inşa olunmağa başladı.

Belqrad şəhəri 1688-1690, 1717-1739, 1789-1791-ci illərdə Müqəddəs Roma imperiyası şahzadələri olan II Maksimilian, Savoy şahzadəsi Yevgen və marşal Baron Ernst Gideon fon Lauden rəhbərliyində Habsburqlar sülaləsi tərəfindən işğal edilsə də, hər dəfə Osmanlı hökmdarları tərəfindən geri alındı. İşğal dövrlərində şəhərdə iki dəfə böyük köç baş verdi. Yüz minlərlə etnik serblər və avstriyalılar Habsburq İmperiyası sərhədlərinə daxil olaraq, müasir VoyevodinaSlavoniya ərazilərinə köçdülər.

Serbiya Krallığı

Birinci serb üsyanı ərzində serb inqilabçılar 8 yanvar 1807-ci ildən 1813-cü ilə qədər şəhərə nəzarəti ələ keçirdilər. Lakin 1813-cü ildə Osmanlı qoşunları şəhərə nəzarəti yenidən ələ aldı. 1815-ci ildə başlamış İkinci serb üsyanından sonra Serbiya 1830-cu ildə yarım müstəqil dövlət olaraq tanındı.

1878-ci ildə Serbiya Knyazlığının tam müstəqillik əldə etməsindən sonra 1882-ci ildə ölkə Serbiya Krallığı adı aldı. 1900-cü ildə Belqradın əhalisinin sayı 70 min nəfərə yaxınlaşırdı. 1915-ci ildə isə əhalinin sayı 80 min nəfərə çatdı.

Birinci dünya müharibəsi

28 iyul 1914-cü ildə Avstriya-Macarıstanın Serbiyaya müharibə elan etməsi ilə Birinci dünya müharibəsi başladı. Müharibə ərzində Balkan yarımadasında baş vermiş döyüş əməliyyatlarının əksər hissəsi Belqrad yaxınlığında olmuşdu. 29 iyul 1914-cü ildə Avstriya-Macarıstan qoşunları tərəfindən bombalanan Belqrad şəhəri, 30 noyabr tarixində Oskar Potiorekin başçılıq etdiyi Avstriya-Macarıstan ordusu tərəfindən işğal edildi. 15 dekabrda marşal Radomir Putnik rəhbərliyindəki serblər tərəfindən geri alınan şəhər uzun müddət davam edən döyüş əməliyyatları nəticəsində dağıntılara məruz qalmışdı. 6-9 oktyabr 1915-ci illər tarixində Feldmarşal Avqust fon Makenzenin rəhbərlik etdiyi alman və Avstriya-Macarıstan qoşunları şəhəri yenidən işğal etmişdir. 1 noyabr 1918-ci ildə serb və fransızların birləşmiş qüvvələri şəhəri azad etmişdir. Müharibə başa çatdıqdan sonra Belqrad şəhəri 1929-cu ildə Yuqoslaviya Krallığı adını almış yeni Serb, xorvat və sloven dövlətinin paytaxtı elan olundu.

Respublika meydanı 1941-ci ildə

İkinci dünya müharibəsi

Alman qoşunları tərəfindən bombardman edilmiş Belqrad şəhəri. 1941-ci il.

25 mart 1941-ci ildə hökumət naibi şahzadə Pavel Karageorgieviç Üçlər paktını imzalayaraq Nasist Almaniyasının müttəfiqi olmuşdur. Bu qərar şəhərdə etiraz aksiyalarının başlamasına səbəb olmuşdur. Hərbi Hava Qüvvələri komandanı general Duşan Simoviç II Pyotr Karageorgiyeviçin idarəetməni təhvil alacaq yaşa çatdığını bəyan edərək ölkədə hərbi çevriliş etmişdir. Bu hadisədən qısa müddət sonra 6 aprel 1941-ci ildə şəhər Lüftvaffe tərəfindən bombardman edilmiş, nəticədə 2274 nəfər həyatını itirmişdir. Bunun ardınca Yuqoslaviya ərazisi Nasist Almaniyası, İtaliya Krallığı, MacarıstanBolqarıstan tərəfindən işğal edilmişdir. Bu işğal nəticəsində nasist dövləti olan Müstəqil Xorvatiya dövlətinin əsası qoyulmuşdur.

1941-ci ilin yaz və payız aylarında partizan qüvvələrinin hücumlarına cavab olaraq Serbiyada yerləşən Alman Hərbi Qərargahı generalı Franz Böme tabeçiliyində olan almanlar yerli sakinlərə, xüsusilə də yəhudilərə qarşı bir çox qətliam həyata keçirmişdir.

16 aprel 1944-cü ildə şəhərin Antihitler koalisiyası tərəfindən bombardman edilməsi nəticəsində min nəfər yerli sakin həlak oldu. Bombardman pravoslavlar tərəfindən Pasxa bayramı qeyd edildiyi günə təsadüf etmişdi. Şəhərin böyük hissəsi 20 oktyabr 1944-cü ilə qədər alman işğalı altında qalmışdır. 29 noyabr 1945-ci ildə Marşal İosip Broz Tito Yuqoslaviya Federativ Xalq Respublikasının qurulduğunu Belqradda elan etmişdir. 7 aprel 1963-cü ildə ölkənin adı Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası olaraq dəyişdirilmişdir.

Yuqoslaviyanın dağılması

NATO qüvvələri tərəfindən bombardman edilmiş Yuqoslaviya Müdafiə Nazirliyinə məxsus bina. 1999-cu il

9 mart 1991-ci ildə Slobodan Miloşeviçin hakimiyyətinə qarşı olan əhali Vuk Draşkoviç rəhbərliyində üsyana başlamışdır. Bəzi media məlumatlarına görə bu aksiyalarda 100-150 min nəfər iştirak etmişdir. Aksiya nəticəsində iki nəfər ölmüş, 203 nəfər yaralanmış və 108 nəfər həbs edilmişdir.

1999-cu ildə baş vermiş Kosovo müharibəsindən sonra Yuqoslaviyanın NATO tərəfindən bombardman edilməsi nəticəsində şəhərdə böyük dağıntılar meydana gəlmişdir. Bombalanan binalar arasında bir çox nazirlik, 16 texniki işçinin öldüyü Serbiya Radio Televiziya binası, "Jugoslavija" hoteli, bir çox xəstəxana, Avala qalası və Çin Xalq Respublikasının səfirliyi də var idi.

Şəhər dəniz səviyyəsindən 116.75 metr yüksəklikdə, DunaySava çaylarının kəsişməsində yerləşir. Ölkədən keçən ən uzun çay olan Dunayın 60, Savanın isə 30 km-lik hissəsi Belqrad sərhədləri daxilində yerləşir. XIX əsrdən etibarən cənub və şərq istiqamətlərində genişləyən şəhərdə Savanın sol sahilində İkinci dünya müharibəsindən sonra Yeni Belqrad quruldu. Nəticədə şəhər Zemun, Krnyaça, Ovça və digər kiçik yaşayış məntəqələri ilə birləşdirildi.

Şəhər mərkəzinin ən yüksək zirvəsi 303 metr yüksəkliyə sahib Torlak yüksəkliyidir. Burada ümumilikdə 29 təpə olmasına baxmayaraq, ərazinin əksər hissəsini düzənliklər təşkil edir.

İqlim

Ərazisinin böyük hissəsi rütubətli subtropik iqlim tipində yerləşir. Hava temperaturu yanvarda 1.4 °C ilə iyulda 23 °C arasında dəyişir. İllik ortalama temperatur 12.5 °C-dir. İllik yağıntının miqdarı təqribən 680 mm-dir. İllik ortalama günəşli saat sayı 2122-dir. Bu vaxta qədər ölçülmüş ən yüksək temperatur 24 iyul 2007-ci il tarixində 43.6 °C qeydə alındığı halda, ən aşağı temperatur isə 10 yanvar 1893-cü ildə -26.2 °C qeydə alınmışdır.

Belqradın iqlimi
Göstərici Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sen Okt Noy Dek İl
Mütləq maksimum, °C 20,7 23,9 28,8 32,2 34,9 37,4 43,6 40 37,5 20,7 28,4 22,6 43,6
Maksimum orta, °C 4,6 7 12,4 18 23,5 26,2 28,6 28,7 23,9 18,4 11,2 5,8 17,4
Minimum orta, °C −1,1 −0,1 3,7 8,3 13 15,8 17,5 17,6 13,5 9 4,2 0,2 8,5
Mütləq minimum, °C −26,2 −15,4 −12,4 −3,4 2,5 6,5 9,4 6,7 4,7 −4,5 −7,8 −13,4 −18,2
Yağıntı norması, mm 46,9 40 49,3 56,1 58 101,2 63 58,3 55,3 50,2 55,1 57,5 690,9
Mənbə:

2011-ci il hesablamalarına əsasən şəhər əhalisi 1,166,763 nəfər təşkil edirdi. Şəhərdə yaşayan əsas etnik qruplar bunlardır: serblər, qaraçılar, çernoqoriyalılar, yuqoslavlar, xorvatlar, makedonlar. Əhalinin əksər hissəsi ölkənin daha kiçik şəhərlərindən və kəndlərdən gələn iqtisadi immiqrantlardan, o cümlədən 1990-cı illərdə baş vermiş Yuqoslaviya müharibələri nəticəsində Xorvatiya, Bosniya və Herseqovina, Kosovo kimi ölkələrdən olan on minlərlə məcburi köçkünlərdən ibarətdir. Şəhərdə 1990-cı illərin ortalarındakı köç axını ilə gələn 10,000-20,000 nəfər aralığında etnik çinlinin yaşadığı təxmin olunur. Yeni Belqradda yerləşən "70-ci Blok" xalq arasında "Çin məhəlləsi" adı ilə tanınır. 1970-1980-ci illər ərzində xüsusilə Suriya, İran, İordaniyaİraqdan təhsil almaq məqsədilə buraya gələnlər şəhəri tərk etməmiş, ailələri ilə birlikdə yaşamağa başlamışdır.

Belqrad tarixən bir çox fərqli dini qruplara ev sahibliyi etmişdir. Serb Pravoslav Kilsəsi ən böyük dini icma hesab edilir. Burada, həmçinin 31914 nəfər müsəlman, 13720 nəfər katolik və 3128 nəfər protestant yaşayır. İkinci dünya müharibəsi zamanı Nasist Almaniyası tərəfindən işğala məruz qalan şəhərin yəhudi əhalisi xeyli azalmışdır. Vaxtilə 10 min yəhudinin məskunlaşdığı Belqradda hazırda 295 nəfər yəhudi yaşayır.

  1. . City of Belgrade. 5 oktyabr 2000. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  2. . City of Belgrade. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  3. Dictionnaire abrege turc-français par Artin Hindoglu, Vienne, 1838. (s.125)
  4. . City of Belgrade. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  5. . City of Belgrade. 18 may 2009 tarixində . İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  6. Nurden, Robert (22 mart 2009). . London: Independent. 26 mart 2009 tarixində . İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  7. . BelgradeNet Travel Guide. 2015-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  8. . City of Belgrade. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  9. . Official website. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  10. . Belgrade Statistical Bureau. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  11. Chapman, John (2000). Fragmentation in Archaeology: People, Places, and Broken Objects. London: Routledge. səh. 236. ISBN 978-0-415-15803-9.
  12. . Britannica.com. 18 iyun 2008 tarixində . İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  13. . Official website. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  14. . Beograd.rs. 5 oktyabr 2000. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  15. . promacedonia.org.
  16. . Belgradenet.com. 2018-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  17. . Official website. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  18. . Encyclopædia Britannica. 14 iyun 2007 tarixində . İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  19. . Encyclopædia Britannica. 26 iyun 2007 tarixində . İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  20. . Belgradenet.com. 2015-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  21. Kovach, Tom R. . Military History magazine. 26 iyun 2007 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  22. . Rough Guides. 9 sentyabr 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  23. . Official website. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  24. . Razgledanje.tripod.com. 23 avqust 2004. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  25. Medaković, Dejan (1990). "Tajne poruke svetog Save" Svetosavska crkva i velika seoba Srba 1690. godine". . Belgrade: BIGZ (online reprint by Serbian Unity Congress library). ISBN 978-86-13-00903-0. 23 oktyabr 2007 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  26. . Official website. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  27. Pavkovic, Aleksandar (19 oktyabr 2001). "Nations into States: National Liberations in Former Yugoslavia". The Australian National University.
  28. . Official website. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  29. Lahmeyer, Jan (3 fevral 2003). . www.populstat.info. 2018-06-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  30. . 25 noyabr 2015.
  31. . Holocaust Encyclopedia. United States Holocaust Memorial Museum. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  32. Rubenstein, Richard L; Roth, John King (2003). . Westminster John Knox Press. səh. 170. ISBN 0-664-22353-2. 13 oktyabr 2008 tarixində arxivləşdirilib.
  33. . Radio-Television of Serbia. 17 aprel 2008. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  34. . Napredniklub.org. 27 iyul 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  35. Graff, James L. (25 mart 1991). . TIME. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  36. (Serbian). Vreme. 21 avqust 1999. 19 iyun 2007 tarixində . İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  37. . Official website. İstifadə tarixi:30 dekabr 2017.
  38. . City of Belgrade (official website). İstifadə tarixi:2 yanvar 2018.
  39. . City of Belgrade (official website). İstifadə tarixi:2 yanvar 2018.
  40. (PDF). 11 avqust 2014 tarixində (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2 yanvar 2018.
  41. . Novosti.rs. İstifadə tarixi:2 yanvar 2018.
  42. Zimonjic, Vesna Peric (7 dekabr 2005). . Dawn – International. 27 sentyabr 2007 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2 yanvar 2018.
  43. (PDF). 15 iyul 2014 tarixində (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2 yanvar 2018.
Vikianbarda Belqrad ilə əlaqəli mediafayllar var.

Belqrad
belqrad, serb, Београд, beograd, belgrade, Белград, belgrad, بلغراد, belerğad, serbiyanın, paytaxtı, böyük, şəhəri, ortadunay, düzənliyində, sava, dunay, çaylarının, birləşməsində, yerləşir, milyon, nəfərdən, çox, əhalisi, ilə, balkan, yarımadasında, böyük, şə. Belqrad Dil Izle Redakte Belqrad serb Beograd Beograd ing Belgrade rus Belgrad Belgrad osm بلغراد Belergad 3 Serbiyanin paytaxti ve en boyuk seheri Ortadunay duzenliyinde Sava ve Dunay caylarinin birlesmesinde yerlesir 4 1 2 milyon neferden cox ehalisi ile Balkan yarimadasinda en boyuk seherlerinden biri olan bu yasayis menteqesinin adi Ag seher menasini verir SeherBelqradserb Beograd BeogradBayraq d Gerb d 44 49 sm e 20 28 s u Olke Serbiya SerbiyaRegion BelqradMer Zoran RadojicicTarixi ve cografiyasiEsasi qoyulub E e III esr 1 Ilk melumat III esrEvvelki adi SingidunumSahesi 359 96 km Merkezin hundurluyu 116 75 2 mSaat qursagi UTC 1 yayda UTC 2EhalisiEhalisi 1 116 763 nefer 2011 Sixligi 3241 nef km Resmi dili Serb diliReqemsal identifikatorlarTelefon kodu 381 11Poct indeksi 11000Neqliyyat kodu BGbeograd rs serb Belqrad Vikianbarda elaqeli mediafayllar Belqradin yerlesdiyi erazi Ibtidai icma qurulusu dovrunde en boyuk medeniyyetlerden biri olan Vinca medeniyyetinin yarandigi yerdir Antik dovrde Trak Dak qebilesi terefinden meskunlasmis erazi olsa da e e 279 cu ilde bolgeye koc eden keltler buranin adini Singidun olaraq deyisdirdi 5 Roma imperatoru Oktavian Avqustun dovrunde isgal edilen bu yasayis menteqesine artiq II esrin ortalarinda seher haqlari verilmisdir 520 ci ilden etibaren buraya slavyan axinlari baslamisdir Strateji movqeyine gore antik dovrde ferqli ordular arasinda bas vermis 115 doyuse sehne olmus ve tarix boyunca 44 defe yerle yeksan edilmisdir 6 Orta esrler dovrunde muxtelif illerde Bizans Imperiyasi Franklar Birinci Bulqar dovleti Macaristan Kralligi ve Serb Despotlugu kimi dovletlerin hakimiyyeti altinda idare olunmusdur Seher 1521 ci ilde Osmanli Imperiyasi terefinden feth olunmusdur 7 Avstriya Osmanli muharibeleri erzinde ekser hissesi zerer gormus ve sonradan Habsburqlar sulalesi terefinden idare olunmaga baslamisdir 1841 ci ilde Serb inqilabi neticesinde seher Serbiyanin paytaxti elan edilse de simal hissesi hele de Habsburqlar sulalesinin nezareti altinda qalmisdi 1918 ci ilde Avstriya Macaristan Imperiyasi suqut edene qeder seher iki yere bolunmus halda varligini davam etdirdi Birlesmis seher 1918 ci ilde yeni yaradilmis Yuqoslaviya dovletinin paytaxti elan olundu ve 2006 ci ilde olke tamamile dagilana qeder paytaxt olaraq qaldi Hazirda xususi inzibati statusa sahib olan Belqrad seheri Serbiyanin bes statistik regionundan biri hesab olunur 8 Seherin metropolis erazisi 17 belediyyeye ayrilir ki onlarin da her biri ozune mexsus yerli konseye sahibdir 9 Belqrad seheri butun Serbiya erazisinin 3 6 ni ehate etdiyi halda olke ehalisinin teqriben 24 i burada yasayir 10 Mundericat 1 Tarixi 1 1 Qedim dovr 1 2 Antik dovr 1 3 Orta esrler 1 4 Turk hakimiyyeti ve Avstriya istilalari 1 5 Serbiya Kralligi 1 6 Birinci dunya muharibesi 1 7 Ikinci dunya muharibesi 1 8 Yuqoslaviyanin dagilmasi 2 Cografiya 2 1 Iqlim 3 Ehalisi 4 Hemcinin bax 5 Istinadlar 6 Xarici kecidlerTarixi RedakteQedim dovr Redakte Zemun erazisinde tapilan yonulmus das aletler Paleolit ve Mezolit dovrlerinde bu erazilerin ovculuq ve yigiciliqla mesgul olan insanlara ev sahibliyi etdiyini subut edir Bu aletlerin bir qismi Neandertal insanlara aid olan Mustye medeniyyetine mexsusdur Ekincilikle mesgul olan insanlarin bu bolgede mesken salmasi e e 6200 ve 5200 cu iller araligini ehate eden Neolit dovrunde formalasmis Starcevo medeniyyeti ile olmusdur 11 Belqrad ve etrafinda qedim medeniyyetlere aid bir cox arxeoloji qazinti yerleri vardir ki bunlardan biri de Starcevodur Starcevo medeniyyeti e e 5500 4500 cu illeri ehate edir Antik dovr Redakte Bolge romalilar terefinden ele kecirilene qeder Balkan yarimadasinda yasayan traklar ve dacyalilar terefinden idare olunmusdur 279 cu ilde kelt tayfalari terefinden isgal edilen bu erazi onlar terefinden Singidun dun sozunun menasi qala demekdir adlandirildi E e 34 33 cu illerde Silanusun basciliq etdiyi Roma ordusu sehere daxil oldu Seherin adi eramizin I esrinde romalilar terefinden Singidunum olaraq deyisdirildi Ilk xristian Roma imperatoru olan Boyuk Konstantin olaraq da taninan I Konstantin muasir Serbiya erazisinde anadan olmusdur 12 Belqrad seherinin yerlesdiyi erazi 395 ci ilde Bizans Imperiyasinin nezareti altina kecdi 13 Sava cayi sahilinde yerlesen Roma ve Bizans dovrunden beri ekiz qardas adlandirilan keltler terefinden insa olunmus Zemun seheri ile Singidunum korpu vasitesile birlesirdi 14 Orta esrler Redakte 442 ci ilde Hun imperatoru Atilla terefinden dagidilan seher 471 ci ilde Yunanistan istiqametinde irelileyen Boyuk Teodorix terefinden ele kecirilir Ostroqotlarin Italiyaya getmek ucun bolgeni terk etmesinden sonra seher gepidler terefinden ele kecirilir lakin 539 cu ilde yeniden Bizans hakimiyyetine tabe olunur 577 ci ilde 10 min nefere yaxin slavyan Frakiya ve Illiriya erazilerine hucum etmis kendlerde dagintilar toretmis ve bezi yerlerde meskunlasmislar Seher 582 ci ilde Avar hokmdari Bayan xaqan terefinden isgal olunmusdur Avarlar IX esrde franklar terefinden meglubiyyete ugradildiqdan sonra Taurunum erazisi Frank Dovletine daxil edildiyi halda Singidunum yeniden Bizans dovletinin terkibine qatilmisdir 878 ci ilde seher ilk defe Birinci Bulqar dovleti terefinden Beliqrad olaraq adlandirilmisdir 15 16 Stefan Draqutin qayinatasi Macar krali V Stefenin vasitesile 1284 cu ilde seheri oz idareciliyi altina almisdir Draqutin tarixde Belqradi idare eden ilk serb olaraq da taninir 17 1371 ci ilde Maritsa doyusu ve ardinca 1389 cu ilde bas vermis Kosovo doyusu neticesinde Osmanli dovleti Serb Imperiyasinin cenub torpaqlarini ele kecirmisdi 18 19 Buna baxmayaraq paytaxti Belqrad olan Serb Despotlugu 70 ile yaxin turklere muqavimet gostermisdir Despot Stefan Lazarevicin dovrunde seher Osmanli hakimiyyetinden qacan teqriben 40 50 min nefer Balkan esilli sexse ev sahibliyi etmisdir 1427 ci ilde Stefan Lazarevicin xelefi olan Georgi Brankovic Belqradi macarlara vermek mecburiyyetinde qaldi ve Smedorovo yeni paytaxt elan olundu Osmanli ordusunun Merkezi Avropaya irelilemesinde manee teskil eden Belqrad 1456 ci ilde 100 min neferlik Osmanli ordusu terefinden muhasireye alinmis xristian komandan Yanos Hunyadi tabeciliyinde olan herbi birlesmeler seheri II Mehmede qarsi mudafie etmisdir 20 21 Turk hakimiyyeti ve Avstriya istilalari Redakte Belqradin muhasiresi 1456 Osmanli miniaturu 29 avqust 1521 ci il tarixinde Osmanli hokmdari I Suleyman rehberliyindeki quvveler Belqradi feth etmisdir Bu doyuslerde seher demek olar ki yerle yeksan edildi Seherin butun pravoslav ehalisi hazirda Belqrad Mesesi olaraq bilinen eraziye kocuruldu 22 Belqrad bu dovrde Osmanli nezaretinde olan Avropada Istanbulla birlikde ehalisi 100 min neferi kecen iki seherden biri idi Seherin turkler terefinden ele kecirilmesinden sonra burada Osmanli memarligi uslubu ile mescidler insa olunmaga basladi 23 Belqrad seheri 1688 1690 1717 1739 1789 1791 ci illerde Muqeddes Roma imperiyasi sahzadeleri olan II Maksimilian Savoy sahzadesi Yevgen ve marsal Baron Ernst Gideon fon Lauden rehberliyinde Habsburqlar sulalesi terefinden isgal edilse de her defe Osmanli hokmdarlari terefinden geri alindi 24 Isgal dovrlerinde seherde iki defe boyuk koc bas verdi Yuz minlerle etnik serbler ve avstriyalilar Habsburq Imperiyasi serhedlerine daxil olaraq muasir Voyevodina ve Slavoniya erazilerine kocduler 25 Serbiya Kralligi Redakte Birinci serb usyani erzinde serb inqilabcilar 8 yanvar 1807 ci ilden 1813 cu ile qeder sehere nezareti ele kecirdiler Lakin 1813 cu ilde Osmanli qosunlari sehere nezareti yeniden ele aldi 26 1815 ci ilde baslamis Ikinci serb usyanindan sonra Serbiya 1830 cu ilde yarim musteqil dovlet olaraq tanindi 27 1878 ci ilde Serbiya Knyazliginin tam musteqillik elde etmesinden sonra 1882 ci ilde olke Serbiya Kralligi adi aldi 28 1900 cu ilde Belqradin ehalisinin sayi 70 min nefere yaxinlasirdi 29 1915 ci ilde ise ehalinin sayi 80 min nefere catdi Birinci dunya muharibesi Redakte 28 iyul 1914 cu ilde Avstriya Macaristanin Serbiyaya muharibe elan etmesi ile Birinci dunya muharibesi basladi Muharibe erzinde Balkan yarimadasinda bas vermis doyus emeliyyatlarinin ekser hissesi Belqrad yaxinliginda olmusdu 29 iyul 1914 cu ilde Avstriya Macaristan qosunlari terefinden bombalanan Belqrad seheri 30 noyabr tarixinde Oskar Potiorekin basciliq etdiyi Avstriya Macaristan ordusu terefinden isgal edildi 15 dekabrda marsal Radomir Putnik rehberliyindeki serbler terefinden geri alinan seher uzun muddet davam eden doyus emeliyyatlari neticesinde dagintilara meruz qalmisdi 6 9 oktyabr 1915 ci iller tarixinde Feldmarsal Avqust fon Makenzenin rehberlik etdiyi alman ve Avstriya Macaristan qosunlari seheri yeniden isgal etmisdir 1 noyabr 1918 ci ilde serb ve fransizlarin birlesmis quvveleri seheri azad etmisdir Muharibe basa catdiqdan sonra Belqrad seheri 1929 cu ilde Yuqoslaviya Kralligi adini almis yeni Serb xorvat ve sloven dovletinin paytaxti elan olundu Respublika meydani 1941 ci ilde Ikinci dunya muharibesi Redakte Alman qosunlari terefinden bombardman edilmis Belqrad seheri 1941 ci il 25 mart 1941 ci ilde hokumet naibi sahzade Pavel Karageorgievic Ucler paktini imzalayaraq Nasist Almaniyasinin muttefiqi olmusdur Bu qerar seherde etiraz aksiyalarinin baslamasina sebeb olmusdur Herbi Hava Quvveleri komandani general Dusan Simovic II Pyotr Karageorgiyevicin idareetmeni tehvil alacaq yasa catdigini beyan ederek olkede herbi cevrilis etmisdir Bu hadiseden qisa muddet sonra 6 aprel 1941 ci ilde seher Luftvaffe terefinden bombardman edilmis neticede 2274 nefer heyatini itirmisdir 30 Bunun ardinca Yuqoslaviya erazisi Nasist Almaniyasi Italiya Kralligi Macaristan ve Bolqaristan terefinden isgal edilmisdir Bu isgal neticesinde nasist dovleti olan Musteqil Xorvatiya dovletinin esasi qoyulmusdur 31 1941 ci ilin yaz ve payiz aylarinda partizan quvvelerinin hucumlarina cavab olaraq Serbiyada yerlesen Alman Herbi Qerargahi generali Franz Bome tabeciliyinde olan almanlar yerli sakinlere xususile de yehudilere qarsi bir cox qetliam heyata kecirmisdir 32 16 aprel 1944 cu ilde seherin Antihitler koalisiyasi terefinden bombardman edilmesi neticesinde min nefer yerli sakin helak oldu Bombardman pravoslavlar terefinden Pasxa bayrami qeyd edildiyi gune tesaduf etmisdi 33 Seherin boyuk hissesi 20 oktyabr 1944 cu ile qeder alman isgali altinda qalmisdir 29 noyabr 1945 ci ilde Marsal Iosip Broz Tito Yuqoslaviya Federativ Xalq Respublikasinin quruldugunu Belqradda elan etmisdir 7 aprel 1963 cu ilde olkenin adi Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasi olaraq deyisdirilmisdir 34 Yuqoslaviyanin dagilmasi Redakte NATO quvveleri terefinden bombardman edilmis Yuqoslaviya Mudafie Nazirliyine mexsus bina 1999 cu il 9 mart 1991 ci ilde Slobodan Milosevicin hakimiyyetine qarsi olan ehali Vuk Draskovic rehberliyinde usyana baslamisdir Bezi media melumatlarina gore bu aksiyalarda 100 150 min nefer istirak etmisdir 35 Aksiya neticesinde iki nefer olmus 203 nefer yaralanmis ve 108 nefer hebs edilmisdir 36 1999 cu ilde bas vermis Kosovo muharibesinden sonra Yuqoslaviyanin NATO terefinden bombardman edilmesi neticesinde seherde boyuk dagintilar meydana gelmisdir Bombalanan binalar arasinda bir cox nazirlik 16 texniki iscinin olduyu Serbiya Radio Televiziya binasi Jugoslavija hoteli bir cox xestexana Avala qalasi ve Cin Xalq Respublikasinin sefirliyi de var idi 37 Cografiya RedakteSeher deniz seviyyesinden 116 75 metr yukseklikde Dunay ve Sava caylarinin kesismesinde yerlesir Olkeden kecen en uzun cay olan Dunayin 60 Savanin ise 30 km lik hissesi Belqrad serhedleri daxilinde yerlesir XIX esrden etibaren cenub ve serq istiqametlerinde genisleyen seherde Savanin sol sahilinde Ikinci dunya muharibesinden sonra Yeni Belqrad quruldu Neticede seher Zemun Krnyaca Ovca ve diger kicik yasayis menteqeleri ile birlesdirildi Seher merkezinin en yuksek zirvesi 303 metr yuksekliye sahib Torlak yuksekliyidir Burada umumilikde 29 tepe olmasina baxmayaraq erazinin ekser hissesini duzenlikler teskil edir 38 Iqlim Redakte Erazisinin boyuk hissesi rutubetli subtropik iqlim tipinde yerlesir Hava temperaturu yanvarda 1 4 C ile iyulda 23 C arasinda deyisir Illik ortalama temperatur 12 5 C dir Illik yagintinin miqdari teqriben 680 mm dir Illik ortalama gunesli saat sayi 2122 dir Bu vaxta qeder olculmus en yuksek temperatur 24 iyul 2007 ci il tarixinde 43 6 C qeyde alindigi halda en asagi temperatur ise 10 yanvar 1893 cu ilde 26 2 C qeyde alinmisdir 39 Belqradin iqlimiGosterici Yan Fev Mar Apr May Iyn Iyl Avq Sen Okt Noy Dek IlMutleq maksimum C 20 7 23 9 28 8 32 2 34 9 37 4 43 6 40 37 5 20 7 28 4 22 6 43 6Maksimum orta C 4 6 7 12 4 18 23 5 26 2 28 6 28 7 23 9 18 4 11 2 5 8 17 4Minimum orta C 1 1 0 1 3 7 8 3 13 15 8 17 5 17 6 13 5 9 4 2 0 2 8 5Mutleq minimum C 26 2 15 4 12 4 3 4 2 5 6 5 9 4 6 7 4 7 4 5 7 8 13 4 18 2Yaginti normasi mm 46 9 40 49 3 56 1 58 101 2 63 58 3 55 3 50 2 55 1 57 5 690 9Menbe Serbiya Hidrometeorologiya XidmetiEhalisi Redakte2011 ci il hesablamalarina esasen seher ehalisi 1 166 763 nefer teskil edirdi Seherde yasayan esas etnik qruplar bunlardir serbler qaracilar cernoqoriyalilar yuqoslavlar xorvatlar makedonlar 40 Ehalinin ekser hissesi olkenin daha kicik seherlerinden ve kendlerden gelen iqtisadi immiqrantlardan o cumleden 1990 ci illerde bas vermis Yuqoslaviya muharibeleri neticesinde Xorvatiya Bosniya ve Herseqovina Kosovo kimi olkelerden olan on minlerle mecburi kockunlerden ibaretdir 41 Seherde 1990 ci illerin ortalarindaki koc axini ile gelen 10 000 20 000 nefer araliginda etnik cinlinin yasadigi texmin olunur 42 Yeni Belqradda yerlesen 70 ci Blok xalq arasinda Cin mehellesi adi ile taninir 1970 1980 ci iller erzinde xususile Suriya Iran Iordaniya ve Iraqdan tehsil almaq meqsedile buraya gelenler seheri terk etmemis aileleri ile birlikde yasamaga baslamisdir 43 Belqrad tarixen bir cox ferqli dini qruplara ev sahibliyi etmisdir Serb Pravoslav Kilsesi en boyuk dini icma hesab edilir Burada hemcinin 31914 nefer muselman 13720 nefer katolik ve 3128 nefer protestant yasayir Ikinci dunya muharibesi zamani Nasist Almaniyasi terefinden isgala meruz qalan seherin yehudi ehalisi xeyli azalmisdir Vaxtile 10 min yehudinin meskunlasdigi Belqradda hazirda 295 nefer yehudi yasayir 44 Hemcinin bax RedakteSerbiya Yuqoslaviya Serbiya seherleriIstinadlar Redakte Ancient Period City of Belgrade 5 oktyabr 2000 Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Geographical position City of Belgrade Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Dictionnaire abrege turc francais par Artin Hindoglu Vienne 1838 s 125 Why invest in Belgrade City of Belgrade Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Discover Belgrade City of Belgrade 18 may 2009 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Nurden Robert 22 mart 2009 Belgrade has risen from the ashes to become the Balkans party city London Independent 26 mart 2009 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 dekabr 2017 The History of Belgrade BelgradeNet Travel Guide 2015 01 24 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Assembly of the City of Belgrade City of Belgrade Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Urban Municipalities Official website Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Procena broјa stanovnika u beogradu 2016 Belgrade Statistical Bureau Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Chapman John 2000 Fragmentation in Archaeology People Places and Broken Objects London Routledge seh 236 ISBN 978 0 415 15803 9 Constantine I Britannica Online Encyclopedia Britannica com 18 iyun 2008 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 dekabr 2017 History Ancient Period Official website Istifade tarixi 30 dekabr 2017 City of Belgrade Ancient Period Beograd rs 5 oktyabr 2000 Istifade tarixi 30 dekabr 2017 LIBI t II 1960 2 151 jpg promacedonia org The History of Belgrade Belgradenet com 2018 10 19 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 dekabr 2017 History Medieval Serbian Belgrade Official website Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Battle of Maritsa Encyclopaedia Britannica 14 iyun 2007 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Battle of Kosovo Encyclopaedia Britannica 26 iyun 2007 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 dekabr 2017 The History of Belgrade Belgradenet com 2015 01 24 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Kovach Tom R Ottoman Hungarian Wars Siege of Belgrade in 1456 Military History magazine 26 iyun 2007 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 dekabr 2017 The Rough Guide to Turkey Belgrade Forest Rough Guides 9 sentyabr 2012 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 dekabr 2017 History Turkish and Austrian Rule Official website Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Belgrade Fortress History Razgledanje tripod com 23 avqust 2004 Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Medakovic Dejan 1990 Tajne poruke svetog Save Svetosavska crkva i velika seoba Srba 1690 godine Oci u oci Belgrade BIGZ online reprint by Serbian Unity Congress library ISBN 978 86 13 00903 0 23 oktyabr 2007 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 dekabr 2017 History Liberation of Belgrade Official website Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Pavkovic Aleksandar 19 oktyabr 2001 Nations into States National Liberations in Former Yugoslavia The Australian National University History The Capital of Serbia and Yugoslavia Official website Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Lahmeyer Jan 3 fevral 2003 The Yugoslav Federation Historical demographical data of the urban centers www populstat info 2018 06 26 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 dekabr 2017 DA NIJE BILO 6 APRILA Najlepse srusene zgrade Beograda 25 noyabr 2015 Axis Invasion of Yugoslavia Holocaust Encyclopedia United States Holocaust Memorial Museum Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Rubenstein Richard L Roth John King 2003 Approaches to Auschwitz The Holocaust and Its Legacy Westminster John Knox Press seh 170 ISBN 0 664 22353 2 13 oktyabr 2008 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Anniversary of the Allied Bomb Attacks Against Belgrade Radio Television of Serbia 17 aprel 2008 Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Tekstovi Texts Napredniklub org 27 iyul 2011 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Graff James L 25 mart 1991 Yugoslavia Mass bedlam in Belgrade TIME Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Srbija na mitinzima 1990 1999 Serbian Vreme 21 avqust 1999 19 iyun 2007 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 dekabr 2017 NATO bombing Official website Istifade tarixi 30 dekabr 2017 Natural Features City of Belgrade official website Istifade tarixi 2 yanvar 2018 Climate City of Belgrade official website Istifade tarixi 2 yanvar 2018 Archived copy PDF 11 avqust 2014 tarixinde orijinalindan PDF arxivlesdirilib Istifade tarixi 2 yanvar 2018 Refugee Serbs Assail Belgrade Government Stranci tanje budzet Novosti rs Istifade tarixi 2 yanvar 2018 Zimonjic Vesna Peric 7 dekabr 2005 A unique friendship club in Belgrade Dawn International 27 sentyabr 2007 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2 yanvar 2018 Archived copy PDF 15 iyul 2014 tarixinde orijinalindan PDF arxivlesdirilib Istifade tarixi 2 yanvar 2018 Xarici kecidler Redakte Vikianbarda Belqrad ile elaqeli mediafayllar var Official website of the City of Belgrade Environmental Atlas of BelgradeMenbe https az wikipedia org w index php title Belqrad amp oldid 6032669, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.