fbpx
Wikipedia

Alan Türinq

Alan Metison Türinq (ing.Alan Mathison Turing[ˈtjʊərɪŋ];23 iyun 1912(1912-06-23)[…],Vestminster borosu,Böyük London7 iyun 1954(1954-06-07)[…],Uimslou[d],Çeşir[d]) — informatika elminin inkişafına mühüm təsir göstərmiş ingilis riyaziyyatçısı, məntiqçikriptoqrafı. Britaniya İmperiyasının Ordeni kavaleri (1945) və London kral cəmiyyətinin üzvü (1951). Alimin 1936-cı ildə təklif etdiyi və hal-hazırda bütün ümumi təyinatlı kompüterlərin modeli sayılan mücərrəd "Türinq hesablama maşını", alqoritm anlayışı formallaşdırmağa imkan vermiş və indiyə qədər keçirilən çoxlu nəzəri və təcrübi tədqiqatlar zamanı istifadə olunmuşdur. A.Türinqin elmi əsərləri – informatikanın əsaslarına (və xüsusilə süni intellekt nəzəriyyəsinə) verilən həqiqi töhfədir.

Alan Türinq
ing.Alan Mathison Turing
Doğum tarixi 23 iyun 1912(1912-06-23)[…]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 7 iyun 1954(1954-06-07)[…](41 yaşında)
Vəfat yeri
Vəfat səbəbi sianiddən zəhərlənmə[d]
Dəfn yeri
  • Uokinq krematoriyası[d]
Vətəndaşlığı
Elm sahəsi kriptoanaliz[d],informatika,riyaziyyat,məntiq,kriptoqrafiya
İş yeri
Təhsili
Elmi rəhbəri Alonzo Çörç
Tanınmış yetirmələri Robin Qandi
Tanınır Türinq maşınınınTürinq testinin yaradıcısı
Üzvlüyü
Mükafatları
(ing.)
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

İkinci Dünya müharibəsi zamanı Alan Türinq Bletçli parkda yerləşən və kod və şifrləri tədqiq edən Hökumət məktəbində işləyirdi; həmin bu mərkəzdə Berlin-Roma-Tokio oxu tərəfindən yaradılan çoxsaylı kod və şifrlər sındırılırdı (bunu elmi dildə kriptoanaliz adlandırırlar). Bundan başqa o, Almaniya hərbi dəniz donanması tərəfindən göndərilən məlumatların kriptoanalizinə cavabdehlik daşıyan xüsusi Hut 8 qrupuna rəhbərlik edirdi. Türinq müdaxilə və deşifrə üçün bir sıra metodları işləyib hazırlamışdır, o cümlədən, Bombe alətinin nəzəri bazası üçün (Bombe – Eniqma kodunun oxunması məqsədilə yaradılmış elektron-mexaniki maşındır).

Müharibədən sonra Türinq Milli fizika laboratoriyasında çalışmışdır; burada onun layihəsi üzrə ACE proqramını yaddaşında saxlayan dünyanın ilk kompüterinin yaradılması həyata keçirilmişdir. 1948-ci ildə alim Mançester Universitetinin hesablama laboratoriyasında çalışan Maks Robert Nyumanın yanına işə düzələrək, məşhur "Mançester kompüterlərinin" yaradılmasında ona köməklik göstərmiş, bir müddət sonra isə riyazi biologiya nəzəriyyəsi ilə maraqlanmışdır. Türinq morfogenezin kimyəvi əsası haqqında elmi iş nəşr etdirmiş və ilk dəfə 1968-ci ildə elm aləminə məlum olmuş Belousov-Jabotinski reaksiyası kimi rəqsi hərəkət halında kimyəvi reaksiyanın meydana gəlməsini əvvəlcədən xəbər vermişdir. Süni kompüter intellektinin qiymətləndirilməsi üçün, o, 1950-ci ildə Türinq testinin təcrübədən keçirilməsini təklif etmişdir.

1952-ci ildə "Labuşer düzəlişinə" uyğun olaraq (bu düzəlişə əsasən, homoseksual şəxslər hakimiyyət tərəfindən təqib olunurdular), Alan Türinq "kobud ədəbsizlik" ittihamları üzrə təqsirli bilinmişdir. Türinqə həbs cəzası ilə seksual libidonu boğmaq üçün məcburi hormonal terapiya arasında seçim hüququ verilmişdir. Alim sonuncu variantı seçməyə məcbur olmuşdur. Alan Türinq 1954-cü ildə sianidlə zəhərlənərək ölmüşdür. İstintaq Türinqin intihar etdiyini müəyyənləşdirmişdir, halbuki alimin anası hesab edirdi ki, baş verənlər təsadüfdən başqa bir şey deyildi. Alan Türinq həmçinin "Böyük Britaniyada homofobiyanın ən məşhur qurbanlarından birisi" kimi məşhurlaşmışdır. 2013-cü il dekabrın 24-də Türinq ölümündən sonra Böyük Britaniya kraliçası II Yelizaveta tərəfindən əfv olunmuşdur.

Alimin şərəfinə təsis edilmiş Türinq Mükafatı (ing.Turing Award) – informatika sahəsində dünyada ən nüfuzlu mükafat hesab olunur.

Mündəricat

Dorset qraflığının Şerborn şəhərində yerləşən eyniadlı məktəb

Alanın valideynləri uzun illər Hindistanın Çhatrapur şəhərində yaşamışdılar. Atası – Yulius Metison Türinq Şotlandiyanın köhnə zadəgan nəslinin nümayəndəsi idi və İmperiya dövlət qulluğunda çalışırdı. Anası – Sara Etel (qızlıq soyadı Stoni) əslən irlandiyalı olan protestant dininə mənsub olan anqlo-irland zadəgan ailəsində anadan olunmuşdur. O Alana hamilə olarkən, gələcək valideynlər uşağın Londonda böyüməsi və gələcəkdə orada təhsil alması üçün İngiltərəyə köçməyi qərara alırlar. Məhz elə orada, yəni 1912-ci il iyunun 23-də Alan anadan olmuşdur. Onun Con adlı böyük qardaşı var idi. Yulius Türinqin dövlət xidməti davam etdiyindən, Alanın valideynləri tez-tez iki övladı əsasən hərbiçi ailələrin öhdəsində qoyaraq Hastinqs və Hindistana gedirdilər. Türinqdə dahiliyin ilk göstəriciləri hələ erkən yaşlardan hiss olunmağa başlamışdı.

Altı yaşında Alan Türinq Hastinq şəhərində yerləşən müqəddəs Mixail məktəbinə daxil olur; bu məktəbin direktoru gənc məktəblinin istedadını dərhal qeyd etmişdir. 1926-cı ildə, 13 yaşında, Türinq Dorset qraflığının Şerborn şəhərində yerləşən məşhur Şerborn özəl məktəbinə gedir. Onun məktəbdə ilk günləri 1926-cı ilin Ümumxalq tətilinə təsadüf edir. Ona görə də Türinq Sauthempton şəhərindən velosipedlə Şerborna qədər təxminən 100 km məsafəni qət etməli olur; gecələmək üçün o, yaxınlıqdakı mehmanxanaların birinə üz tutur.

Türinqin məktəb illərində yaxınlıq etdiyi Kristofer Morkoma olan sevgisi onun sonrakı bütün həyatına təsir etmiş, həyatının sonuna kimi onu unuda bilməmişdir.
Kristofer Morkom
gənclik dövründə.
Türinqin Morkormun anasına yazdığı məktubun ilk səhifəsi.

Türinqin riyaziyyat sevdası Şerborn məktəbinin müəllimləri arasında xüsusi dəstək tapmamışdır, burada humanitar elmlərə daha çox diqqət yetirilirdi. Məktəbin direktoru Alanın valideynlərinə bunları yazmışdı: Mən ümid edirəm ki, o, eyni anda iki stulda oturmağa cəhd göstərməyəcək. Əgər o, özəl məktəbdə qalmağı arzulayırsa, o zaman "təhsil" almağa çalışmalıdır. Yox əgər o, özəl məktəbdə sırf "elmi mütəxəssis" kimi qalmağa hazırlaşırsa, bu onun üçün boş vaxt itkisinə çevriləcək. Bununla belə, onu maraqlandıran sahələrdə, Türinq, başqalarından fərqlənən bacarıq göstərirdi. Müəllimlərin ona hətta riyazi analizin əsaslarını keçməmələrinə baxmayaraq, o, artıq 1927-ci ildə mürəkkəb riyazi məsələləri həll edirdi. 1928-ci ildə, 16 yaşında Türinq Eynşteynin əsərləri ilə yaxından tanış olmuşdur, o, məsələni o səviyyəyə qədər həll edə bilmişdi ki, mətndə açıq şəkildə ifadə olunmayan Eynşteynin Nyutonun qanunları ilə bağlı şübhəli məqamları ekstrapolyasiya edə bilmişdi.

Şerbornda oxuyarkən, Türinq Kristofer Morkom ilə yaxından dostlaşır. 1930-cu ildə "Mycobacterium bovis" (öküz tuberklyozu) xəstəliyinin ağırlaşması nəticəsində Morkomun vəfat etməsi ilə bu münasibət başa çatır, Morkom bir neçə il əvvəl xəstə süd vasitəsiylə yoluxmuş, bu hadisədən sonra Türinq ilahi qüvvəyə inancını itirmiş və ateist olmuşdu. Həmçinin bu hadisə Türinqdə böyük kədər hissi doğurmuşdur. Böyük dərdin öhdəsindən gəlmək üçün, o, daha ağır elmi mövzular üzərində işləməyə başlamışdır. Morkomun anasına ünvanladığı məktubda Türinq bunları yazmışdır:

Mən sizin oğlunuz kimi parlaq və eyni zamanda belə cazibədar və şöhrətpərəstlikdən uzaq digər bir partnyoru tapa bilməyəcəyimə əminəm. Mən maraqlarımı öz işimlə və astronomiya elmi ilə dəyərləndirirəm və bütün bunları ona həsr edirəm və mən düşünürəm ki, o da mənim barəmdə eyni hissləri duyurdu... Bilirəm, mən işimə həddindən artıq böyük maraq və enerji sərf etməliyəm, çünki əgər sağ olsa idi, o mənimçün məhz bunları arzulayardı

.

Alan bütün fenomenlərin, o cümlədən insan beyninin yaratdığı təxəyyülün özündə materialist başlanğıcı daşımalı olduğu ideya barədə düşüncələrə dalır, lakin bununla belə, həyatının bu dövründə o, bədəndən asılı olmayan ruh anlayışına və ölümdən sonrakı axirət həyatına inanırdı. Morkomun anasına yazdığı sonuncu məktubda, o, "ruh" və "axirət" haqqda öz nöqteyi-nəzərini bildirmişdi:

Şəxsən mən düşünürəm ki, ruh əbədiyyət materiya ilə əlaqəlidir, lakin əlbəttə ki, bədən kimi yox...Ruh və bədənin faktiki münasibətlərinə gəlincə, məncə, bədən nə qədər ki, sağdır və oyaqdır ruhdan asılıdır. Bədən yatdıqda nə baş verdiyini deyə bilmərəm, lakin, bədən öldükdə ruhu tutan mexanizm məhv olur və ruh gec ya tez, və ya dərhal yeni bədən tapır

.

Türinqin elmi hipotezləri tezliklə görkəmli amerikalı riyaziyyatçı və məntiqçi Alonzo Çörçün lyambda-hesablama üsulu ilə tərtib etdiyi ekvivalent sübutlarından sonra açıqlanmasına baxmayaraq, Türinqin özü onunla təəssüf ki, tanış deyil idi. Alan Türinqin məsələyə yanaşması daha sadə və intuitiv hesab edilir.

Əsas məqalələr: Türinq maşınıDayanacaq problemi
Alan Türinq Kembricdəki Kral kollecinə 1932-ci ildə daxil olmuş, 1934-cü ildə isə buranın həqiqi üzvü seçilmişdir. Hal-hazırda kompüter siniflərinin birisi onun adını daşıyır.

Humanitar elmlərə qarşı nifrəti üzündən Türinq yüksək bal toplaya bilmədi və buna görə də məktəbi bitirdikdən sonra Kembric Kral kollecinə daxil olur (halbuki o, Triniti kollecə getmək niyyətində idi). Məşhur riyaziyyatçı Qodfri Harold Hardinin rəhbərliyi altında, Türinq Kral kollecində 1931-ci ildən 1934-ci ilədək təhsil almışdır.

1928-ci ildə alman riyaziyyatçısı David Hilbert dünya ictimaiyyətinin diqqətini dayanacaq probleminə (alm.Entscheidungsproblem‎) cəlb etmişdir. Türinq 1936-cı il noyabrın 12-də dərc etdiyi "On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem" adlı elmi işində Gödelin universal və formal hesab dilini sadə hipotetik qurğularla əvəz edərək, natamamlıq haqqında onun teoremini başqa şəkildə ifadə etmişdir (həmin qurğular daha sonralar Türinq maşını adlandırılmışdır). O, sübut etmişdir ki, belə bir maşın alqoritm şəklində təqdim edilmiş istənilən riyazi hesablamaları aparmaq iqtidarındadır. Daha sonra Türinq sübut etdi ki, "Entscheidungsproblem"dən (problem həlli) çıxış yolu yoxdur, bunun üçün o, əvvəlcə sübut etdi ki, Türinq maşını üçün dayanma məsələsi icazə verilən deyil: ümumiyyətlə Türinq maşınının məlumatlarının nə vaxtsa dayanacağını alqoritmik şəkildə təyin etmək mümkün deyil.

Türinqin elmi hipotezləri tezliklə görkəmli amerikalı riyaziyyatçı və məntiqçi Alonzo Çörçün lyambda-hesablama üsulu ilə tərtib etdiyi ekvivalent sübutlarından sonra açıqlanmasına baxmayaraq, Türinqin özü onunla təəssüf ki, tanış deyil idi. Alan Türinqin məsələyə yanaşması daha sadə və intuitiv hesab edilir. İstənilən digər maşınlar funksiyalarını yerinə yetirə biləcək "Universal Maşın" ideyası, yaxud başqa sözlə, prinsip etibarilə hər şeyi hesablamaq bacarığı olduqca orijinal bir addım idi. Müasir kompüter konsepsiyasının məhz Alan Türinqin uzun illər apardığı işlər nəticəsində yaradılığını ABŞ-lı riyaziyyatçı alim fon Neyman daha sonralar şəxsən etiraf etmişdir. Türinq maşını indiki dövrdə belə alqoritmlər nəzəriyyəsində əsas tədqiqat obyekti kimi istifadə olunur.

1936-ci ilin sentyabr ayından 1938-ci ilin iyul ayına kimi Türinq məntiqçi-alim Çörçün rəhbərliyi altında Prinston Universitetində çalışmışdır. Riyaziyyatla məşğul olmaqla yanaşı, alim kriptoqrafiyanı da öyrənirdi; o, həmçinin binar (yəni ikili saylı) və elektrik-mexaniki cərəyanın gərginliyi artıran transformator yaratmışdı. 1938-ci ilin iyununda Türinq "Ordinallara əsaslanan məntiqi sistemlər" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir, Türinq maşının orakulla birləşməsindən ibarət olan konsepsiya barədə buradakı digər alimlərə geniş məlumat verilmişdir. Bu yeni kəşv, yalnız Türinq maşınının köməyi ilə həll edilməsi mümkün olmayan problemləri tədqiq etməyə imkan yaradır.

Kembricdə Alan Türinq Avstriya filosofu, analitik fəlsəfənin banilərindən və XX əsrin ən parlaq filosoflarından biri olan Lüdviq Vitgenşteynin "Riyaziyyat əsaslarının böhranı" adlı mühazirələrinə baş çəkirdi. Alimlər çoxlu mübahisə edirdilər, çünki Türinq daha çox formalizm ideyasını dəstəkləyir və var qüvvəsilə müdafiə edirdi, onun oppnenti isə əksinə, hesab edirdi ki, riyaziyyat elmi mütləq həqiqəti axtarmır, o sadəcə olaraq həmin həqiqəti kəşf edir.


Almanların "Eniqma" adlı üç rotorlu hərbi şifrə maşını (solda)
və Bletçli Park (sağda)

İkinci dünya müharibəsi zamanı Alan Türinq Bletçli Park malikanəsində alman şifrlərin sındırılmasında fəal iştirak etmişdir. Bletçli Parkda uzun illər çalışmış tarixçi və veteran Eyza Briqs bir dəfə dedi:

...Bletçli Park üçün müstəsna istedad, müstəsna dahilik lazım idi və Türinqin dahiliyi məhz bu cür idi....
Orijinal mətn(ing.)

You needed exceptional talent, you needed genius at Bletchley and Turing's was that genius.

— "Britaniyanın ən böyük kriptoanalitiki" televiziya verilişi, UK Channel 4, 21. noyabr 2011

1938-ci ilin sentyabrından Türinq şifrlərin sındırması üzrə ixtisaslaşmış Böyük Britaniyanın Hökumət əlaqələr mərkəzi təşkilatına yarımştat işə daxil olur. O, burada Dili Noks ilə birlikdə Eniqmanın kriptoanalizi ilə məşğul olurdu. 1939-cu ilin iyulunda Varşavada keçirilən görüşdə Polşanın məxfi məlumatlar bürosu Britaniya və Fransa tərəfinə Eniqmanın rotorlarında əlaqə və məlumatların deşifrə edilməsi metodu haqqında informasiya ötürdükdən qısa müddət sonra Türinq və Noks problemin daha effektiv həlli üçün fəaliyyətə başladılar. Polşa metodu indikator prosedurlarındakı nöqsanların aşkarlanmasına əsaslanırdı, buna görə də onların bu üsulu uğursuzluqla nəticələndi – almanlar 1940-cı ilin may ayına qədər Eniqmanın bütün çatışmamazlıqlarını aradan qaldırmağı bacarırlar. Türinqin yanaşması daha çox ümumi olub, ilkin mətn ardıcıllıqlarının artırılması metoduna əsaslanırdı – o məhz Eniqma kodunun deşifrə olunması üçün Bombe adlı ilkin və funksional spesifikasiyanı hazırlamışdı.

4 sentyabr 1939-cu ildə, yəni Böyük Britaniyanın Üçüncü Reyxə müharibə elan etməsinin ertəsi günü, Türinq Bletçli Park geri qayıdır – o zamanlar burada Hökumət əlaqələr mərkəzinin baş qərargahı yerləşirdi.

"Bombe" üçün spesifikasiya Türinqin hərbi kriptoanaliz sahəsində beş ən mühüm nailiyyətlərindən yalnız birisi idi. Alim həm də Almaniya Hərbi-Dəniz Qüvvələrinin indikator prosesini müəyyən etmişdir; o, Bombe maşınından istifadə üçün, statistik analizə əsaslanan və daha effektiv olan "Bamburismus" adlı üsul hazırlamışdı; Lorenz maşınının parametrlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün "Türinceri" adlı metod işləmişdi; müharibənin sonuna yaxın Türinq "Delilah" adlı portativ şifrator kəşf etmişdi.

Şifrələrin yozulması prosesi zamanı Türinqin istifadə etdiyi müxtəlif imkanların optimallaşdırılması və araşdırmaların statistik yanaşması, ümumilikdə informatika elmində yenilik idi. Türinqin əvvəlcə GCCS, daha sonra isə GCHQ (ing.Government Communications Headquarters) mərkəzləri üçün yazdığı elmi işlər (onlardan biri "Kriptoanalizdə ehtimal yanaşmasının tətbiq edilməsi barədə məruzə", digəri isə "Statistika və təkrarlanma barədə sənəd" adlanırdı) özü-özlüyündə bəşəriyyət üçün o qədər böyük dəyəri təmsil edirdilər ki, onların Milli arxivə təqdim olunması yalnız 2012-ci ilin aprel ayında, yəni alimin anadan olmasının yüzilliyinə həsr olunmuş bayrama az qalmış baş tutmuşdur. GCHQ-də çalışan işçilərdən birisinin bildirdiyinə görə, Türinq tərəfindən tərtib olunmuş elmi işlərin bu qədər uzun müddət istifadə olunması, onun əhəmiyyətinin misilsiz olduğunu sübut edir. 1945-ci ildə Türinq hərbi xidmətlərə görə kral VI Georq tərəfindən Britaniya imperiyasının ordeni ilə təltif olunmuşdu, amma bu fakt uzun illər ictimaiyyətdən gizli saxlanılırdı.

Bletçli Parkda Türinqin "ekssentrik və tuhaf adam" reputasiyası var idi. O, həmkarlarının əhatəsində "Prof" adı ilə tanınırdı; onun "Eniqmaya" həsr olunmuş elmi işlərini isə qısaca olaraq "Prof kitabları" adlandırırdılar. Ronald Levinin dediyinə görə, bir zamanlar Bletçli Parkda çalışmış İrvinq Con Qud həmkarı Türinq barədə bunları söyləmişdi:

Hər il iyun ayının ilk həftəsində onda ot qızdırması başlayırdı və o, ofisə əleyhqazda gəlirdi. Onun velosipedinin zəncirləri müəyyən intervaldan sonra yerə düşürdü, o isə velosipedi təmirə vermək əvəzinə pedalların dövriyyəsini sayaraq velosipeddən lazımi anda düşür və onu əllə düzəltməyə çalışırdı. Onun başqa bir qəribəliyi, şəxsi fincanının batareyanın zəncirinə kökləməsindən ibarət idi, o həmişə fincanının başqa bir şəxs tərəfindən oğurlanacağından çox qorxurdu

.

Türinq-Velşman maşını


Türinq maşınının sxematik illüstrasiyası (solda)
və Eniqma kodunu deşifrə edən
"Bombe" adlı elektron-mexaniki maşın (sağda)

Bletçli Parka gəldikdən sonra bir neçə həftə ərzində, Türinq Eniqma şifrinin sındırılması üçün polyak alimlərinin yaratdıqları kriptoloji bombadan (pol.Bomba kryptologiczna) daha səmərəli və effektiv yardımçı ola biləcək elektromexaniki maşın üçün spesifikasiya yazmışdır. Riyaziyyatçı Qordon Velşmanın təklifləri ilə təkmilləşdirilən Türinq maşını, "Eniqma" məlumatlarının oxunması üçün mühüm vasitəyə çevrilmişdir. Bu yeni mexaniki vasitə Bombe adlandırılmışdır.

Maşın məşhur açıq mətnlərə əsaslanaraq, məlumatların şifrlənməsi üçün istifadə olunan mümkün kökləmələri axtarırdı (məsələn, rotor qaydası, rotorun vəziyyəti, panelin kommutasion birləşmələri). Rotorların hər bir mümkün tənzimləməsi üçün maşın açıq mətnlərə əsaslanaraq (onun məzmunu və strukturuna) bir sıra məntiqi ehtimal əməliyyatlarını həyata keçirirdi alman sualtı qayıqlarında 1019 və yaxud 1022 modifikasiya taktı (vəziyyəti) istifadə olunurdu. Daha sonra maşın ziddiyyətləri müəyyən edərək, parametrlər yığımını rədd edir və növbəti hissəyə keçirdi. Beləliklə, mümkün dəstin böyük hissəsi ələnirdi və sonda dəqiq analiz üçün cəmi bir neçə variant qalırdı. İlk hesablama maşını 1940-cı il martın 18-də istismara buraxılmışdı. Açarların ifazəsi saatın cingildəməsinə bəznəyən səsin müşayiəti ilə mexaniki təbillərin fırlanması hesabına yerinə yetirilirdi.

1941-ci ilin payızında Alan Türinqi və onun həmkarları Qordon Velş, Aleksandr Hyu və Stüart Milner-Bari məyusluqla üz-üzə qalmışdılar. Polşa şifr bürosunun tərtib etdiyi planların əsasında onlar "Eniqma" şifrini effektiv şəkildə qırmağı bacaran sistem işini qurmağı bacarırlar, ancaq əsas problem insan və resur sayının çox az olmasında idi, buna görə də bütün məlumatların deşifrə olunması üçün kifayət qədər vaxt çatmırdı. Bununla belə, deşifratorların uğurları sayəsində, 1941-ci ilin yayında alman sualtı qayıqlarının fəaliyyəti nəticəsində okean sualrına qərq olmuş gəmilərin yük itkiləri 3 ay ərzində 100 000 tona qədər azalmışdır, amma bu hələ də kifayət deyildi. Almanların daimi təkmilləşmələrin öhdəsindən gəlmək üçün qrup ezvləri üçün daha çox maliyyə resursları lazım idi. Daha çox insanı işə cəlb etmək və yeni maşınların hazırlaması üçün maliyyələşdirilmə cəhdləri rəsmi yollarla heç nəyə gətirib çıxarmadı. Nəhayət, oktyabrın 28-də bütün qaydaları pozaraq, onlar Çörçillə məktub göndərirlər. Məktubda Türinq və onun həmkarları xüsusilə vurğulamışlar ki, onların tələbləri mümkün səmərə ilə müqayisədə heçə bərabərdir.

Effekt özünü çox gözlətmir, məktubu oxuyan Çörçill dərhal general İsmeyə belə bir sərəncam verir:

DƏRHAL YERİNƏ YETİRMƏK. Əmin olun ki, onlarda istənilən hər bir şey var. Sonda mənə yerinə yetirilməsi vacib məsələlər haqqında hesabat verin.

Noyabrın 18-də kəşfiyyat rəhbəri bütün mümkün tədbirlərin görüldüyü barədə Baş nazirə məlumat vermişdi. Müharibənin sonuna kimi ekspluatasiya məqsədilə daha iki yüz maşın işə salınmışdır.

Hut 8 "Eniqma" HDQ

Hazırda Bletçli Parkda saxlanılan "Bombe" maşınının tam fəaliyyət göstərən surəti

Türinq qərara gəlir ki, xüsusilə çətin bir tapşırıq olan Almaniya HDQ-nə məxsus Eniqmanın analizi ilə məşğul olsun, çünki, onun sözlərinə görə "heç kim bununla məşğul olmamışdı" və o, "bu problemi öz öhdəsinə götürə bilərdi". 1939-cu ilin dekabrında Türinq, Eniqmanın digər sistemlərlə müqayisədə xüsusilə mürəkkəb quruluşa malik olan indikator sistemini yığa bilmişdi.

...əmin deyildim ki, bu, praktikada işləyəcək, yalnız bir neçə gün keçdikdən sonra mən bu cəsarətli eksperimenti həyata keçirmək qərarına gəldim...

— Alan Türinq Banburismus haqqında

Həmin gecə Türinqin ağlına , HDQ-dən Eniqma şifrələri vasitəsilə gələn məlumatları anlamağa kömək edəcək statistik texnika ardıcıllığı – yəni qısaca olaraq Banburismus ideyası gəlir (macar riyaziyyatçısı Abraham Vald onu sonradan Statistik təhlil ardıcıllığı adlandırmışdı). Bunun üçün o, informasiya entropiyasında istifadə olunacaq 10 əsaslı ban adlı yeni loqarifm ölçü vahidini tətbiq etmişdir. Bamburismus "Bombe" maşınındakı kökləmələrin yoxlanılması üçün zəruri olan vaxt sayını xeyli azaldaraq, Eniqma rotorlarının müəyyən ardıcıllıqlarını istisna edə bilərdi.

1941-ci ildə Türinq Bletçli Parkda onunla birgə çalışan Coan Klarka evlənmək təklifi edir – onlar nişanlanırlar, lakin onun ömrü çox qısa olur. Nişanlısına homoseksual olduğunu etiraf edən Türinq (şayiələrə görə, Klark ona qarşı hər zaman "laqeydcəsinə" yanaşırdı) qərara gəldi ki, işi toya qədər çatdırmaq lazımsız bir addımdır.

1942-ci ilin noyabrında Türinq ABŞ-a yola düşür; o, orada Eniqmanın sındırılması və Vaşinqtonda "Bombe" maşınlarının qurulması üzərində HDQ-nin kriptoanalitikləri ilə birlikdə çalışırdı. ABŞ-da olduğu müddət ərzində, o, Ohayo ştatında yerləşən Dayton kompüter laboratoriyasını ziyarət edir və onun amerikan istehsallı Bombe-ların dizaynına reaksiyası elə də çox ümidverici olmur.

Amerikada olarkən, Türinq danışığı şifrləməyə imkan yaradacaq bir qurğunun hazırlanmasında Bell Labs-da işləyən alimlərə yardımçı olmuşdu.

Alan Bletçli Parka 1943-cü ilin mart ayında qayıdır. Onun yoxluğu zamanı Aleksandr Hyu Hut 8 komandasında rəhbər mövqeyini rəsmən əldə etmişdi; iş yoldaşlarının gündəlik işləri ilə bağlı yaranan ətalət hissi Türinqi narahat etmədiyini görən Aleksandr, faktiki olaraq bundan öncə də bir müddət bu vəzifəni icra edirdi. Alim Bletçli Parkda kriptoanaliz üzrə Baş məsləhətçi vəzifəsini tutmuşdu.

Aleksandr Hyu Türinqin çoxsaylı töhfələri barədə bunları demişdi:

Heç bir şübhə ola bilməz ki, Türinqin işləri sonralar Hut 8 uğurunun başlıca amili idi. O elə əvvəlcədən problemin həll ediləcəyinə əmin olan yeganə kriptoanalitik idi. Əsas nəzəri işlərə cavabdeh olan bir şəxs kimi, o, gələcəkdə Bombe maşınının yaradılması üçün bütün mühüm sənədləri Velşman və Kinə vermişdi. Hər-hansı bir şəxsə əvəzolunmaz sözünü demək həmişə çətin olur, ancaq əgər Hut 8-də əvəzolunmaz insan mövcud idisə, onda bu ifadəni yalnız Alan Türinqə aid etmək olardı. Təcrübə və ətalətin sadəlik kimi göründüyü hisslərin yarandığı anda, ilk yaradanın əziyyəti həmişə unudulmağa başlayır və bir çoxumuz hiss edirdik ki, Türinqin etdiyi töhfənin miqyası heç vaxt tam şəkildə digər dünya ölkələri tərəfindən başa düşülməyəcək

.

Colossus

Əsas məqalə: "Koloss"

1942-ci ilin iyulunda Türinq Almaniya ali komandanlığının məlumatların ötürülməsi üçün istifadə olunan "Lorenz" kodunun deşifrəsində iştirak etmişdi. Lorenz ondan öncəki "Eniqmadan" daha mürəkkəb idi və mövcud üsullarla şifrin açılmasına ciddi-cəhdlə müqavimət göstərirdi. Türinq deşifrator konstruksiyasında elektron lampalardan istifadə etməyi təklif edir və komandaya təcrübəli mühəndis-elektrik Tommi Flauersi dəvət etdi. Beləliklə riyaziyyatçı və mühəndislərin birgə səyi nəticəsində "Koloss" adlı dünyada ilk hesablayan elektron maşın (HEM) hazırlanmışdır. 1944-cü ildə məhz Kolossun köməyi ilə Lorenz kodu nəhayət sındırılır, bu, müttəfiqlərə Ali Almaniya rəhbərliyinin bütün yazışmalarını oxumağa imkan vermişdir.

Nitq şifratoru (Delilah)

Alan Türinq telefon şəbəkələrində nitqin şifrlənməsi üçün elektron qurğunun yaradılması üzrə Bell Labs-da başladığı işləri davam etdirmişdir. Parallel olaraq o, Henslop Parkda yerləşən Məxvi Radio Kəşviyyat Xidməti (ing.Secret Service's Radio Security Service) ilə əməkdaşlığa başlayır. Mühəndis Donald Beyli ilə birlikdə, Türinq Delilah adlı yeni nitq siqnal qurğusunun (şifratorunun) portativ dizaynını hazırlayır. Qurğu yüksək məsafədə yerləşən radiosistemlərlə iş üçün uyğunlaşdırılmış və müharibə illərində tətbiq edilməsi üçün çox gec başa çatdırılmışdır. Türinqin uğurlu nümayişinə baxmayaraq (təqdimat zamanı bariz nümunə üçün Çörçillin nitqi şifrələnir və sonra yenidən deşifrə olunur), Delilah kütləvi istehsala buraxılmır. Türinqin siqnal qurğusunda 30-a qədər elektron lampalardan istifadə olunmuşdur; onun qurğularını yeni texnologiya yalnız 15 ildən sonra üstələyə bilmişdir.

Türinqin şəkli "Attitude" jurnalının üz qabığında.

1945-ci ildən 1947-ci ilədək Türinq Riçmond şəhərində yaşamış və burada yerləşən Milli fizika laboratoriyasında ilk Avtomatik Hesablama Maşınının (ACE) üzərində çalışmışdı. 19 fevral 1946-cı ildə o, öz işini digər alimlərə təqdim edir; faktiki olaraq bu yaddaşında proqram saxlamağı bacaran ilk müfəssəl hesablama maşını (kompüteri) idi. Fon Neymanın tamamlanmamış işi "EDVAC-ın ilk hesabat layihəsi" (1945) onu qabaqlasa da daha az detallı idi, Milli Fizika Laboratoriyasının Riyaziyyat bölməsinin idarəçisi Con Vourmslinin fikrincə isə: "Fon Neymanın elmi işində doktor Türinqə məxsus bir neçə ideya vardır".

ACE-nın inşası tamamilə mümkün olmasına baxmayaraq, Bletçli Parkı əhatə edən məxfilik işin əvvəlində gecikmələrə gətirib çıxarmışdır, bu isə Türinqi çox məyus etmişdir. 1947-ci ilin sonunda o, bir illik məzuniyyət xatirinə Kembricə qayıdır, bu müddət ərzində o, "Machinery Intelligent" üzərində səmərəli şəkildə işləyir; o sağ ikən bu əsər təəssüf ki nəşr olunmamışdır. Alan Türinq Kembricdə olarkən, Pilot ACE onun yoxluğu zamanı inşa edilmişdir. Özünün ilk proqramını o, 10 may 1950-ci ildə yerinə yetirmişdir. ACE-nin tam versiyası heç bir zaman inşa olunmamasına baxmayaraq, məsələn, DEUCEBendix G-15 kimi bəzi kompüterlərin onunla çoxlu oxşarlığı var idi.

Milli fizika laboratoriyasında işləyən zaman Alan Türinq qaçış idman növü ilə fəal məşğul olurdu və adətən Volton Yüngül Atletika klubunun yarışlarında çıxış edirdi. Türinq bu kluba 1945-ci ilin sonunda daxil olur və qısa bir zaman içərisində dünya səviyyəli nəticələrini göstərməyə başlayır. Onun ən yaxşı marafon göstəricisi 2 saat 46 dəqiqə və 3 saniyə idi, ancaq bu 1948-ci il Olimpiya Oyunları qalibinin göstərici vaxtından 11 dəqiqə çox idi, həmin ildə amma daha əvvəl dərə-təpəli ərazdə keçirilən qaçış yarışında Alan Olimpiya Oyunlarının gümüş mükafatçısı Tom Riçardsdan tez finişə çatmışdır.

1948-ci ildə Alan Türinq Mançester Universitetinin riyaziyyat departamentində Reader fəxri adını almışdı. Orada o, 1949-cu ildə kompüter laboratoriyasının direktoru vəzifəsinə təyin olunmuşdu; bu binada Manchester Mark I adlı və operativ yaddaşlı ilk elektron kompüterin proqramlaşdırma işləri cəmlənmişdir. Eyni zamanda Türinq daha mücərrəd riyazi məsələlər üzərində işləməyə davam edirdi, özünün "Computing Machinery and Intelligence" elmi işində isə ("Mind" jurnal, 1950-ci ilin oktyabr ayı) o, süni intellekt probleminə müraciət edir və bunun həlli üçün daha sonralar Türinq testi adlanacaq bir eksperimenti təcrübədən keçirməyi təklif edir. Ümumi mənada bu test bir mütəxəssisin, maşının performansı ilə bir insanı ayırd edib edə bilməyəcəyini ölçür. Əgər ayırd edə bilməzsə, maşın insanlar qədər zehni bacarığa sahib olduğu deməkdir. Bu testdə təcrübəni edən adam kompüter və insanı görmür. Təcrübəni edən hansıyla əlaqədə olduğunu bilmədən bunların ikisinə də sual verir. Təcrübəni edən adamın soruşduğu suallar və təcrübədə iştirak edən maşın və insanın verdiyi cavablar bir ekranda yazılı olaraq verilir. Məqsəd, təcrübəni aparanın uyğun suallar ilə bunlardan hansının insan, hansının kompüter olduğunu tapmasıdır. Əgər təcrübəni edən adam etibarlı bir şəkildə bunu söyləyə bilməzsə, o zaman kompüter Türinq testini keçər və insanlar qədər qabiliyyətli olduğu fərz edilər. Hal-hazırda Türinqin əks testinə əsaslanan CAPTCHA internetdə geniş yayılıbdır.

1948-ci ildə Alan öz keçmiş həmkarı Devid Çampernovn ilə birgə kompüter üçün hələ mövcud olmayan şahmat proqramını yazmağa başlamışdır. 1952-ci ildə şahmat oyununun reallaşdırmaq üçün münasib qurğunun yaxın illərdə yaradılmasının mümkünsüzlüyünü anlayan Türinq, gələcək maşının hərəkətlərini stimulyasiya etməklə (yarım saatdan bir yalnız gediş etməklə) həmkarları ilə birgə şahmat oyununu oynayır. Oyunun gedişi videoya çəkilir və nəticədə psevdoproqram Türinqin həmkarı Alek Qliniyə uduzur, amma Çampernovnun həyat yoldaşına partiyaların birində qalib gəlir.

1948-ci ildə Türinq LU-ayırması metodunu kəşv etmişdir, bu üsul tənliklərin həlli üçün bu gün də istifadə olunur.

1952-ci ildə Türinq "Morfogenezin kimyəvi əsasları" (ing.The chemical basis of morphogenesis) adlı elm işini dərc edir, burada ilk dəfə olaraq materiyanın özünütəşkiletmə prosesi riyazi dəqiqliklə təsvir edilmişdir. Fibonaççi ardıcıllığına uyğun olan yarpaq düzümü və bitki strukturlarında Fibonaççi ədədlərinin mövcudluğu onun əsas maraq sahəsi idi. Onun sonrakı işlər 1992-cu ilə qədər dərc olunmamışdır, 1993-cü ildə onun əsərlərindən ibarət toplu nəhayət satışa buraxılmışdır. Türinqin bu sahədə etdiyi töhfələr əsas sayılır.

Alan Türinqin Uilmsloudakı mənzili

1952-ci ilin yanvar ayında Alan Türinq Mançesterdə kinoteatrının yaxınlığında Arnold Mürrey adlı on doqquz yaşlı işçi ilə tanış olur. Alan onu yol kənarında olan restorana dəvət etdi. Utancaq və mavi gözlü, çəkingən xasiyyətli, zərif saçlı, əksər yüksək təhsilli insanlardan daha tərbiyəli və açıq fikirli insan olan Arnold Alanın yumşaq yerinə və digər yerlərinə toxundu. Türinq ona öz işindən danışdı, Arnold isə bir neçə sual verərək kəşflərlə maraqlandığını göstərdi. Birgə nahardan sonra Türrinq Mürreyə onun evində istirahət günlərini keçirməyi təklif edir, gənc işçi onun təklifini qəbul etsə də, həmin gün görüşə gəlmir. Cütlük növbəti bazar ertəsi günü Mançesterdə yenidən görüşür və Mürrey bu dəfə Türinqi evinə qədər ötürməyə razılaşır. Gənc oğlan 12 yanvar 1952-ci ildə Alanın Uilmsloudakı evinə qonaq gəlir. İki gün sonra isə onlar gecəni birlikdə keçirirlər. Fahişəlik kimi qəbul edilməməsi üçün Arnold Alanın pul təklifindən imtina edir. Növbəti gün Alan pul qabından £10 əskik olduğunu görür. Növbəti həftə onlar görüşdükdə Alan Arnolda onun pulunu götürdüyünü desə də, Arnold bunu boynuna almır, lakin, borclu olduğunu deyir və £3 borc istəyir. 18 yanvarda Arnold daha £7 borc alır.

Bir neçə gün sonra, Mürrey şəriki ilə birlikdə alimin evini soyur, Türinq dərhal bu barədə polisə xəbər verir və araşdırma prosesində təqsirləndirilən şəxslə cinsi əlaqədə olduğunu etiraf edir. O vaxtlar Birləşmiş Krallıqda kişilər arasında istənilən homoseksual fəallıq qanunazidd hərəkət kimi qiymətləndirilirdi, buna görə də, hər iki şəxsə "Labuşer düzəlişinə" uyğun olaraq nalayiq davranışda ittihamı irəli sürülmüşdü. Türinqə həbs cəzası ilə libidonu boğmaq üçün tətbiq olunan hormonal terapiya arasında seçim hüququ verilmişdir. Alim öz layihələri üzərində işləri davam etdirmək imkanına malik olması üçün hormonal dietilstilbestrol inyeksiyarı ilə terapiyaya üstünlük verir. Bu müalicə bir il davam edir və alimdə impotensiyaginekomastiyanın yaranmasına səbəb olur. İstintaq bitəndən sonra, Mürrey şərti azadlığa buraxılır.

Türinqə irəli sürülmüş ittihamlar, onun etibarlıq statusunun itirilməsinə və GCHQ mərkəzində tutduğu kriptoanaliz üzrə məsləhətçi vəzifəsindən kənarlaşdırılmasına gətirib çıxarır. O vaxt Kembric beşliyinə daxil olan iki üzvün – yəni Donald MakleynQay Börcessin Sovet agentləri tərəfindən homoseksual casuslar kimi öz tərəflərinə cəlb edilməsi barədə məlumatlar yayıldıqdan sonra, Böyük Britaniya DTK-sında bəzi narahatçılıqlar yaranmışdır. Alan heç vaxt casusluqda günahlandırılmamışdır, ancaq məxfilik aktına uyğun olaraq ona Bletçli Parkda bir zamanlar tutduğu vəzifənin təfərrüatlarını başqa şəxslərlə müzakirə etmək qadağan edilmişdir.

8 iyun 1954-cü ildə Alan Türinqin meyiti yaşadığı mənzildə tapılmışdır. Aparılan autopsiya nəticəsində, alimin sianidlə zəhərləndiyi müəyyənləşdirmişdir. Yatağn yanındakı şkafda dişlənmiş alma aşkarlansa da, onun tərkibində sianidin olduğunu yoxlamaq üçün test keçirilməmişdir, lakin, məhz almanın zəhərli olması məlumatı geniş yayılmışdır. Araşdırma zamanı, alimin intihar etdiyi müəyyənləşdirilmişdir. Alimin meyiti 12 iyun 1954-cü ildə Surrey qraflığının Uokinq şəhərində yerləşən Krematoriumda yandırılmışdır.

Hoces və Devid Levit güman edirlər ki, Türinq uşaqlıqdan bəri sevdiyi Qrimm qardaşları tərəfindən yazılmış "Ağbəniz və yeddi cırtdan" nağılının Disney adaptasiyasında olan səhnəni xəyalında canlandırımış və özünəqəsd etmişdir. Levitin dediyinə görə:

Cizgi filmində göstərilən kiçik səhnə - yəni, Qəddar Kraliçanın almanı zəhərlə dolu qazanın içərisinə salması, alimin xüsusilə xoşuna gəlirdi

.

Türinqin yaxın dostu olmuş Alan Qarner də bu versiyanın tərəfdarıdır – o, 2011-ci ildə The Guardian qəzeti üçün yaratdığı məqaləsində məhz bu barədə yazmışdır. Doktor Cek Kopeland açılışın nəticələrini diqqətli şəkildə tədqiq etdikdən sonra belə qərara gəlmişdir: zəhərlənmə yüksək dərəcədə hidrosiyanik sulfat turşusu ilə qarışmış havanın qəbul edilməsi nəticəsində baş vermişdir. Həmçinin Türinq adətən yatmazdan əvvəl alma yeyirdi, buna görə də yatağın yanında almanın yarımçıq vəziyyətdə qalmasında qeyri-adi heç nə yoxdur; alim sadəcə olaraq onu yeyib qurtara bilməmişdir. Üstəlik Türinq hormonal terapiyaya münasibətini "yumor hissi" ilə bəsləyir (hormonal müalicə bir il əvvəl başa çatmışdır) və qəm-qüssə əlamətlərini bildirmirdi, əksinə, o, istirahət günlərindən sonra məşğul olmağı planlaşdırdığı işlərin siyahısını tərtib etmişdi. Alimin anası hesab edirdi ki, onun oğlunun ölümü adi təsadüf idi və kimyəvi maddələrin səliqəsiz saxlanmasından irəli gəlirdi, lakin Hoces hesab edir ki, Türinq anasının qanını qaraltmağı istəmədiyindən, hər şeyi əvvəlcədən "təsadüf" kimi qiymətləndiriləcək bir intihar ssenarisini planlaşdırmışdı.

Sonrakı qəbulu və tərifləndirilməsi


2012-ci ildə Türinqin anadan olmasının yüz illiyində,
Britaniya səfirliyinin üzvləri Almaniyanın Berlin şəhərində
alimin xatirəsinə həsr olunmuş
gey praydda iştirak etmişdilər (solda)
Alan Türinq 2015-ci ildə keçirilən
London gey praydının simvolu seçilmişdir (sağda)

Ölümündən qısa müddət sonra Alan Türinqin bioqrafiyası London Kral Cəmiyyəti tərəfindən nəşr edilmiş, lakin Rəsmi Məxfi Akt olduğuna görə həyatının müharibə dövrü açıqlanmamışdır:

“Müharibə ərəfəsində üç fərqli riyazı mövzuda yazılmış üç mükəmməl məqalə onun üzərində işlədiyi məsələni necə keyfiyyətlə həll etməsini göstərir. Xarici İşlər Nazirliyindəki fəaliyyətinə görə o, Britaniya İmperiyasının Ordeni ilə təltif edilmişdi.”

1996-cı ildən etibarən Hesablama Texnologiyası Assosasiyası (ACM) tərəfindən hər il, hesablama sahəsindəki texniki və nəzəri uğurlara görə təqdim edilən Türinq Mükafatı öz sahəsinə görə ən nüfuzlu mükafat olmaqla Nobel mükafatına bərabər tutulur.

23 iyun 1988-ci ildə Türinqin 86-cı doğum günündə bioqrafı Endryu Hudcs, onun doğulduğu və uşaqlıq illərini keçirdiyi Varrinqton Kresent, Londondakı sonradan "Colonnade Hotel" kimi istifadə olunan binaya rəsmi İngiltərə Mədəni İrs mavi lövhəsi vurdurmuşdur. 7 iyun 2004-cü ildə ölümünün 50-ci il dönəminin qeyd edilməsi üçün Hollimeyd, Uilmslov, Çeşirdəki evə xatirə lövhəsi vurulmuşdur.

Klaviaturaya klikləyərək hər hansı elektron cədvəl açan və ya mətn redaktorlarından birində işləyən hər kəs, faktiki olaraq Türinq maşınının müasir təcəssümündən istifadə edir.

Time jurnalı

13 mart 2000-ci ildə Sent-Vinsent və Qrenadində XX əsrin böyük uğurlarını qeyd etmək üçün xüsusi poçt markaları seriyası buraxılmışdır ki, onlardan da birində Alan Türinq təsvir olunmuş, arxasında isə 0s və 1s təkrar olunur və qeyd edilir: "1937: Alan Türinq dijital hesablama nəzəriyyəsini yaratmışdır." 1 aprel 2003-cü ildə Türinqin Bleçli Parkdak işi IEEE Milestone adlandırılmışdır. 28 oktyabr 2004-cü ildə Türinqin ölümünün 50 illiyinin qeyd edilməsi üçün Gildforddakı Surrey Universitetində alimin Con V. Mills tərəfindən işlənmiş heykəli ucaldılmışdır; heykəldə kamp ətrafında kitablarını daşıyan Türinq təsvir olunmuşdur. 2006-cı il Boston praydı Türinqin şərəfinə adlandırılmışdır.

Türinq, 2008-ci ildə BBC tərəfindən istehsal olunmuş "Təhlükəli bilik" adlı sənədli filmdə xatırlanan 4 riyaziyyatçıdan biridir. Prinston Universiteti həftəlik nəşrində Alan Türinqi ABŞ prezidenti Ceyms Medisondan sonra universitetin ikinci ən mühüm yetişdirməsi adlandırmışdır. 19 iyun 2007-ci ildə Bleçli Parkda Türinqin həyat ölçülü, 1,5 ton ağırlıqlı heykəli ucaldılmışdır. Heykəl ABŞ biznesmeni Sidni Frankın maliyyə dəstəyi ilə, heykəltəraş Stefan Ketl tərəfindən yarım milyondan çox Valliya şiferi parçaları istifadə etməklə yaradılmışdır.

Uilmslou, Çeşirdə Türinqin yaşadığı
evə vurulmuş xatirə lövhəsi
Sakvill parkı, Mançesterdə Türinqin xatirəsinə curulmuş lövhə.

Həyatının sonuna kimi yaşadığı və fəaliyyət göstərdiyi Mançester şəhərində Türinqin xatirəsi bir neçə dəfə yad edilmişdir. 1994-cü ildə A6010 yolu (Mançester şəhər üzük yolu) "Alan Türinq yolu" adlandırılmışdır. Bu yolu birləşdirən körpü isə genişləndirilərək Alan Türinq körpüsü adlandırılmışdır. 23 iyun 2001-ci ildə Mançesterin Vitvort və Kanal küçələrində yerləşən Mançester Universitetinin binasının qarşısında yerləşən Skavill parkında Alan Türinq heykəlinin açılışı olmuşdur. Xatirə heykəlində "informatikanın atası" parkda skamyada oturmuş təsvir edilmişdir. O, əlində alma tutur. Alimin oturduğu bürünc skamyada isə 'IEKYF ROMSI ADXUO KVKZC GUBJ' mətni yazılıb ki, Eniqma maşını ilə yığıldığı zaman bu mətn "Alan Metison Türinq 1912–1954, informatikanın banisi" mətni alınır.

Heykəlin ayağındakı lövhədə isə yazılıb: "İnformatikanın atası, riyaziyyatçı, məntiqçi, müharibə dövrü deşifratoru, xürafatın qurbanı". Bertrand Rasselldən gətirilmiş sitatda isə deyilir ki, "Riyaziyyat, haqqlı olaraq yalnız həqiqətə yox, həm də ali gözəlliyə malikdir deyə qəbul edilir – soyuq və kəskin gözəllik, bu heykəl kimi." "Bütün müasir kompüterlərin xaç atası"na hörmət kimi, heykəltəraş şəxsi Amstrad kompüterini də heykəlin postamenti altında basdırmışdır.

1999-cu ildə "Time" jurnalı Alan Türinqi XX əsrin 100 ən mühüm insanı siyahısına salmışdır. 1999-cu ildə Nil Stefenson tərəfindən yazılmış "Kriptonomikon" romanının qəhrəmanlarından biri də Alan Türinq olmuşdur.

2002-ci ildə QinetiQ şirkətinin Malverndəki ərazisində inşa edilmiş yeni binasına Alan Türinqin adı verilmişdir. Bu binada 200-ə yaxın alim və mühəndis fəaliyyət göstərir ki, onlardan da bəzisi böyük məlumatlar üzərində çalışırlar. 2002-ci ildə BBC tərəfindən keçirilmiş "100 böyük britaniyalı" səsverməsində Türinq iyirmi birinci yerdə qərarlaşmışdır. 2006-cı ildə Britaniya yazıçısı Yoan Ceyms, yazdığı kitab üçün seçdiyi Asperger sindromu olan iyirmi tarixi şəxsdən biri kimi Alan Türinqi seçmişdir.

Türinqin Bleçli park (solda) və Sakvill parkındakı (solda) heykəlləri

2010-cu ildə aktyor/dramaturq Ceyd Esteban Estrada "İkonalar: Dünyanın lezbiyan və gey tarixi, IV cild" adlı solo myuziklda Alan Türinq obrazını canlandırmışdır. 2011-ci ildə "The Guardian" qəzetinin "Mənim qəhrəmanım" seriyasından yazıçı Alan Qarner Türinqi öz qəhrəmanı kimi seçib və 1950-ci illərin əvvəllərində dəniz kənarında görüşmələrini təsvir edib. Türinqi "şən və hazırcavab" kimi yadda saxlayan Qarner qeyd edir ki, "sonsuza qədər söhbət ediblər."

2006-cı ildə onlayn mənbələr Alan Türinqi LGBT tarixi ayının simvolu seçmişdilər. 2011-ci ilin fevralında Türinqin İkinci Dünya Müharibəsi dövrünə aid əlyazmaları Milli İrs Xatirə Fondu tərəfindən on bir saat davam edən auksiona çıxarılmış, lakin bundan sonra Bleçli Parkda saxlanmışdır.

Apple şirkətinin loqosunun çox vaxt səhvən Türinqin şərəfinə yaradıldığı və dişlənmiş almanın onun ölümünü simvolizə etdiyi qeyd edilir. Lakin, həm loqonun dizayneri, həm də şirkət açıqlamasında, şirkətin loqosunun Türinqlə bir əlaqəsi olmadığı bildirmişdir. Stefen Fray Stiv Cobsa müraciət edərək, bununla bağlı məlumat istədikdə, o cavab vermişdi ki, "İlahi, biz çox istərdik ki, bu belə olsun."

2012-ci ildə Hindistanın Maduray şəhərində LGBT hüquqları və gender bərabərliyinə həsr edilmiş Göyqurşağı festivalı Alan Türinqin şərəfinə adlandırılmışdır. Həmçinin, 2012-ci ildə baş tutmuş və LGBT tarixi və şəxslərinə həsr edilmiş Şərəf Yürüşündə də əsas simvollardan biri kimi Türinq seçilmişdi.

Fransız dilli müğənni Salvatore Adamo "Alan et la Pomme" adlı mahnısını Türinqə həsr etmişdir. BBC-də yayımlanan və uşaqlara məşhur alimləri tanıdan "Dahilər Dik və Domla" adlı verilişin bir seriyası da Alan Türinqə həsr edilmiş, həmin veriliş ilk dəfə 12 mart 2014-cü ildə efirə verilmişdir.

17 may 2014-cü ildə Alan Türinqi gey kimi təqdim edən ilk ictimai sənət nümunəsi alimin əsas əsərlərinin saxlandığı Bleçli Park tərəfindən sifariş edilmişdir. Əsərin açılışı 23 iyun 2014-cü ildə, Türinqin doğum günündə baş tutmuşdur.

22 oktyabr 2014-cü ildən Türinqin xatirəsi Milli Təhlükəsizlik Agentliyinin Şərəf Zalında da yad edilməkdədir.

Universitet və elmi-tədqiqat institutları tərəfindən minnətdarlıq ifadəsi

Mançester Universitetinin Alan Türinq binası.
  • Kembric Kral kollecinin kompüter zalı burada bir zamanlar Alma mater titulu əldə etmiş Alan Türinqin adını daşıyır.
  • 2000-ci ildən bəri, Edinburq Universitetinin informatika kabinetində heykəltəraş Eduardo Paolozzi tərəfindən hazırlanmış Türinqin bütü və şrift dəsti (#42/50) saxlanılır.
  • Surrey Universitetinin "piazza" adlanan daxili həyətində dahi alimin heykəli quraşdırılıb; həmçinin Mühəndislik və Fizika elmləri fakültəsinin yerləşdiyi binaların birisi onun şərəfinə adlandırılıb.
  • İstanbulun Bilgi Universiteti hər il nəzəri hesablamalar üzrə "Türinq günləri" adlı konfrans keçirir.
  • Ostin Texas Universiteti kompüter elmləri və proqramlaşdırma sahəsində alimin adını daşıyan bir neçə fəxri medala layiq görülmüşdür.
  • 1960-cı illərin əvvəllərində Stenford Universiteti Polya Hall riyaziyyat binasının yeganə mühazirə zalını alimin şərəfinə "Alan Türinq auditoriyası" adlandırmışdı.
  • Fransanın şimalında yerləşən Lill Universitetinin kompüter elmləri departamentindəki amfiteatr Alan M. Türinqin şərəfinə adlandırılmışdır (yaxınlıqdakı digər amfiteatr isə Kurt Gödelin adını daşıyır).
  • Mançester Universiteti, Açıq Universitet, Oksford Bruks Universiteti və həmçinin Danimarkada yerləşən Orhus Universitetində Türinqin şərəfinə adlandırılmış binalar vardır.
  • Surrey elmi tədqiqat parkının yolu, eləcə də Mançester daxili dairəvi yolun bir hissəsi Alan Türinqin şərəfinə adlandırılmışdır.
  • Məşhur yazıçı-xülyapərəst Harri Harrison, amerikalı süni intellekt sahəsində yüzlərcə ekmi işin müəllifi Marvin Minski ilə birgə "Türinq üzrə seçim" adlı roman yazmışdır ("The Turing Option", 1992).
  • Yazıçı Vilyam Gibsonun "Neyromant" romanında mövcud süni intellektlərin inkişaf gedişini izləyən və onlara nəzarət edən "Türinq polisinin" ("Türinq registrı") adı çəkilir.
  • Asteroidlərdən birisi alimin şərəfinə (10204) Nürinq adlandırılmışdır.

Dövlət üzrü və əfvi

2009-cu ildə britaniyalı proqramçı və yazıçı Con Qrehem-Kamminq Türinqin homoseksuallığını günah kimi qəbul etdiyinə görə üzr istəməsi tələbi ilə Böyük Britaniya hökumətinə ünvanlanmış petisiyaya start verdi. Bu petisiyanı 30.000-dən çox insan imzaladı. 10 sentyabr 2009-cu ildə Böyük Britaniyanın Baş Naziri Qordon Braun dahi alim Türinqin uzun illər məruz qaldığı təqiblərə görə açıq şəkildə üzr istədi:

Alanla və onun kimi homofob qanunlara görə məhkum olmuş minlərcə digər gey-kişilərlə çox pis rəftar olunmuşdu. Çoxları isə məhkum olmasalar belə, günlərin bir günü onun başqalarından fərqli düşüncəyə sahib olduğuna görə həbs olunacağını düşünərək, daimi qorxu içərisində illərlə yaşayıblar. Mən fəxr edirəm ki, həmin zalım vaxtlar artıq keçmişdə qalıb və son 12 il ərzində bizim hökumət LGBT birliyi üçün daha ədalətli və bərabər həyat yaratmaq üçün çox şey edib. Alanın Böyük Britaniyada ən məşhur homofobiya qurbanı kimi tanınması, bərabərliyin təmin olunmasına doğru atılmış daha bir addımdır. <…> Britaniya hökumətinin və Alanın töhfəsi sayəsində bu gün azadlığın bəhrəsini dadan insanların adından, mən tam səmimiyyətlə deyirəm: Alan bağışla bizi, sən daha yaxşısına layiqsən!

.

2009-cu ildə Alan Türinq "Böyük Britaniyada homofobiyanın ən məşhur qurbanlarından birisi" seçilmişdir. 2011-ci ilin dekabrında Vilyam Cons Türinqi "kobud ədəbsizlik"də günahlandırdığına görə Britaniya hökümətinin üzr istəməsi üçün elektron petisiya başladı.

“Biz Zati ailələri hökümətindən xahiş edirik ki, Alan Türinqi “böyük ədəbsizlik”də ittiham etdiklərinə görə əfv etsinlər. 1952-ci ildə o, başqa bir kişi ilə “böyük ədəbsizlik” etməkdə günahlandırılaraq “orqano-terapiaya” adlandırılan kimyəvi kastrasiyanı keçməyə məcbur edilib. İki il sonra, 41 yaşı olarkən o, sianid qəbul edərək özünü öldürüb. Alan Türinq bu qədər böyük xidmətlər göstərdiyi ölkəsi tərəfindən ümidsizliyə və erkən ölümə düçar edilmişdir. Bu, Birləşmiş Krallıq höküməti və tarixi üçün utanc olaraq qalmaqdadır. Əfv bu zədəni aradan qaldırmaq üçün bir yol ola bilər. Bu həm də, Alan Türinq kimi məşhur olmayan, lakin, onun kimi həmin qanunu olan minlərlə geyə qarşı edilmiş hörmətsizliy qarşı üzr kimi qəbul edilə bilər.”

Petisiya 37.000-dən çox imza toplasa da, o zaman Hüquq Naziri olan Lord MakNalli tərəfindən qəbul edilməmişdir.

“Ölümündən sonra əfvin səsləndirilməsi düzgün deyildir, çünki, Alan Türinq o dövrün cinayət məcəlləsinə uyğun olaraq cəzalandırılmışdır. O, bilirdi ki, etdiyi hərəkət qanuna ziddir və buna görə mühakimə oluna bilər. Çox kədərlidir ki, müharibə sahəsindəki xidmətlərinə baxmayaraq, Alan Türinq bu günkü qanunvericiliklə yanaşdıqda çox qəddar və absurd görünən səbəb və formada günahkar bilinərək mühakimə olunub. Həmin dövrdə qanun cinayət işinin açılmasını tələb edirdi və uzun müddət sonra, tarixi konteksti dəyişmək əvəzinə, həmin insanları günahsız elan etməklə biz, keçmiş səhvlərimizi düzəldə bilmərik.”

Alan Türinqin 31 mart 1952-ci ildə Cinayət Məcəlləsinin 1885-ci qanununa edilmiş 11-ci düşəlişə görə günahkar bilinərək cəzalandırıldığına görə əfv edilməsi üçün 26 iyul 2012-ci ildə Lordlar Palatasına qanun layihəsi təqdim edilmişdi. İlin sonunda "The Daily Telegraph" qəzetinə göndərilmiş və fizik Stiven Hokinq, Kral astronomu Martin Con Ris, London Kral Cəmiyyətinin prezidenti Ser Pol Ners, müharibə vaxtı Türinqlə birgə işləmiş Ledi Trampinqton və Lord Şarki (qanun layihəsinin sponsoru) tərəfindən imzalanmış məktubda Baş nazir Devid Kemeron əfv aktında iştiraka dəvət edilirdi. Hökumət qanun layihəsini dəstəkləyəcəyini bildirdi və oktyabr ayında üçüncü dinləmədən sonra layihə Lordlar Palatasından keçdi.

İcmalar Palatasında müzakirə edilməmişdən əvvəl, hökumət kral preroqativ mərhəməti yönündə fəaliyyətə qərar verdi. 24 dekabr 2013-cü ildə Kraliça II Elizabet əfv fərmanı imzalayaraq, Türinqin ədəbsizlikdə günahlandırılmasını qüvvədən düşmüş elan etdi. Əfvi elan edən hüquq katibi Kris Qreylinq qeyd etdi ki, Türinq sonradan mühakimə olunduğuna görə deyil, "müharibədə qələbə əldə edilməsində göstərdiyi fantastik xidmətlərinə görə" xatırlanmalıdır. Türinqin əfv edildiyini kraliça rəsmən 2014-cü ilin avqustunda səsləndirdi. Bu əfv, İkinci Dünya müharibəsinin başa çatmasından sonra imzalanmış dördüncü əfv fərmanıdır. Bu əfv ona görə qeyri-adi hesab edilir ki, Birləşmiş Krallıqda əfv fərmanı yalnız şəxs texniki baxımdan günahsız hesab edildikdə və şəxsin ailəsi və ya maraqlı olan tərəfin müraciətindən sonra imzalanır.

Əfvin elan edilməsindən sonra Baş nazir Devid Kamerona ünvanlanmış məktubda, insan haqqları aktivisti Piter Tetçell qərarı tənqid edərək, məşhur olması və böyük xidmətlər göstərməsinə görə Türinqin əfv edildiyini, lakin eyni qanuna görə əziyyət çəkmiş minlərlə insana qarşı oxşar əfvin səsləndirilmədiyini bildirmişdi. Tetçell həm də Türinqin ölümü ilə bağlı yeni araşdırma aparılmasına səsləmişdir:

“Türinqin ölümü ilə bağlı ən kiçik şübhələrin belə aradan qaldırılması və onun xüsusi xidmət orqanları tərəfindən öldürülməsi haqqında şaiyənin yalan olmasının təsdiq edilməsi üçün yeni araşdırma aparılmasına ehtiyac var. Mən fikirləşirəm ki, bu dövlət agentlərinin qətl işinə bənzəmir. Belə bir hadisəni sübut edəcək ən kiçik fakt belə məlum deyildir. Lakin, məncə onun ölümünün tədqiq edilməməsi əsas çatışmazlıq olaraq qalmaqdadır.”
Avstraliya filosofu Devid Çalmers Alan Türinq İli çərçivəsində De La Salle Universitetində keçirilən konfransda çıxış edərkən, Manila, 27 mart 2012

Türinqin 100 illik yubileyinin qeyd edilməsi məqsədiylə yaradılmış Türinq Yubileyi Məşvərət Şurası il boyu davam edəcək və dünyanın hər yerində Türinqin həyatı və uğurlarını diqqətə çatdıracaq tədbirlər planı hazırlamış və 2012-ci ili Alan Türinq ili elan etmişdir. S. Berri Kuperin rəhbərlik etdiyi, Alan Türinqin qardaşı oğlu Ser Con Dermont Türinqin fəxri prezidenti olduğu Məşvərət Şurasında Mançester Universiteti, Kembric Universiteti və Bleçli Park işçiləri çalışırdılar.

23 iyun 2012-ci ildə Google Alan Türinqə həsr edilmiş xüsusi Google Doodle yayımlamışdır ki, burada Türinq maşınının instruksiyasını dəyişməklə Bodo-Mürrey kodu əldə etmək olurdu.

Bleçli Park "Winning Moves"lə əməkdaşlıq edərək "Monopoliya"oyunun xüsusi Alan Türinq versiyasını buraxmışdır. Dördkünc oyun kartları elə tərtib olunmuşdu ki, Alan Türinqin Mayda Veyldə doğulmasından Bleçli Parkda Hut 8 layihəsinə qədər həyatı və fəaliyyəti təqdim edilir. Oyuna həm də Türinqin 1950-ci illərdə oynadığı oyun lövhəsini hazırlamış müəllimi Maks Nyumanın oğlu Vilyam Nyuman tərəfindən hazırlanmış oyun lövhəsi daxildir.

Filippinin De La Salle Universitetinin Fəlsəfə departamenti 27–28 mart 2012-ci ildə Türinqin şərəfinə təşkil edilmiş fəlsəfə, süni intellekt və idrak üzrə beynəlxalq konfransa ev sahibliyi etməklə Türinqin doğumunun yüz illiyini qeyd etmişdir. Hindistanın Maduray şəhərində keçirilən Asiyanın ilk gey prayd festivalı çərçivəsində Alan Türinqin anılması məqsədi ilə xüsusi tədbirlər təşkil olunmuş və bu tədbirlərdə 6000-dən çox tələbə iştirak etmişdir.

Birləşmiş Krallıq tədbirləri

Türinqin 100 illik yubileyinin qeyd edilməsi məqsədi ilə 2012-ci ilin iyununda Mançesterdə üç günlük, San Fransiskoda isə iki günlük ACM tərəfindən təşkil edilmiş konfrans keçirilmiş, Kembric Kinqs Kolleci və Kembric Universitetində isə doğum günü partisi və Avropada Hesablanabilərlik Assosasiyasının təşkilatçılığı ilə Türinq Yüz İllik Yubiley Konfransı keçirilmişdir.

2012-ci ilin iyununda London Elm Muzeyində Türinqin həyat və fəaliyyətinə həsr olunmuş xüsusi pulsuz sərgi açılmış və 2013-cü ilin iyuluna kimi davam etmişdir. 2012-ci ilin fevralında Böyük Britaniya Kral Poçtu "Seçkin britaniyalılar" seriyasından Türinqə həsr edilmiş marka nəşr etmişdir. Türinqin doğum günü olan 23 iyun gününün axşamı, 2012-ci il London Olimpiya Oyunlarının məşəli Mançesterin Skavil Qardens parkında yerləşən Türinq heykəlinin qarşısına gətirilmişdir.

22 iyun 2012-ci ildə Mançester Şəhər Şurası və Lezbiyan və Gey Fondu Alan Türinq Xatirə Mükafatı təşkil etdi ki, bu mükafat hər il Mançesterdə homofobiya ilə mübarizədə mühüm rol oynamış şəxslərə verilir.

Oksford Universitetində Türinqin yüz illik yubileyi şərəfinə İnformtika və Fəlsəfə kursu yaradılmışdır.

Mançester Universitetində Britaniya Məntiq Kollequmu və Britaniya Riyaziyyat Tarixi Cəmiyyətinin təşkilatçlığı ilə 5 iyun 2004-cü ildə Türinqin həyat və fəaliyyətinə həsr olunmuş tədbirlər keçirilib.

Aktyor Benedikt Kamberbetç "İmitasiya oyunu" filmində (2014) Türinqi canlandırmışdır.

1986-cı ildə dramaturq Hyu Vaytmor Alan Türinq haqqında "Kodun sındrılması" adlı pyes yazmışdır. Pyes, 1986-cı il noyabrın əvvəllərindən Vest End teatrında, 1987-ci ilin 15 noyabrından isə Brodveydə göstərilməyə başlanmışdır. 1996-cı ildə BBC tərəfindən tamamşanın televiziya versiyası (ABŞ-da PBS tərəfindən yayımlanıb) çəkilmişdir. Tamaşanın hər üç səhnələşdirilməsində Alan Türinq rolu Derek Yakobi tərəfindən canlandırılmışdır. Tamaşanın Brodvey səhnələşdirməsi Tamaşada Ən yaxşı aktyor, Tamaşada Ən yaxşı baş rol ifaçısı və Tamaşada ən yaxşı rejissor işi nominasiyalarında Toni mükafatına, Ən yaxşı aktyor və Ən yaxşı baş rol ifaçısı nominasiyalarında Desk mükafatına namizəd göstərilmişdir. 1996-cı ildə tamamşanın "Kodun sındırılması" adlı televiziya adaptasiyasında Yakobi növbəti dəfə Türinq obrazını canlandırmışdır.

2006-cı ildə Janna Levin tərəfindən yazılmış "Türinq maşınlarının çılğın arzuları" adlı kitabda Türinq və Kurt Gödelin ideyaları və həyatlarından bəhs olunur.

Elektronik musiqi dueti Matmos 2006-cı ildə Riyazi Elmlər Tədqiqat Mərkəzindən Dr. Robert Osserman və Devid Elsenbudun materialları əsasında "For Alan Turing" adlı albom çıxarmışdır. Albomdakı mahnılardan birində Eniqma maşınının orijinal səsindən istifadə olunmuşdur.

Türinqin həyatından bəhs edən "Kodsındıran" drama-sənədli filmi 2011-ci ilin noyabrında BK-da "Channel 4" telekanalında yayımlanmış, 2012-ci ilin oktyabrında isə ABŞ-da çıxarılmışdır. Film Birləşmiş Krallıqda "Britaniyanın ən böyük kodsındıranı" adı ilə tanınır. Filmdə Ed Stoppard Türinq, Henri Qudmen isə Frans Qrinbaum rollarını canlandırmışlar.

2012-ci ildə Türinqin yüz illik yubileyi şərəfinə "American Lyric Theater" opera şirkəti bəstəkar Yustin F. Çen və librettist Devid Simpatikoya Türinqin həyatı və ölümündən bəhs edən opera yazılmasını sifariş etmişdi. "Alan Türinqin həyatı və ölümü" adlandırılan operanın konsert performansı 2015-ci ilin oktyabrında Nyu-Yorkda baş tutmuşdur. Türinqin həyatından ilhamlanmış digər səhnə işləri ilə birlikdə əsər "Studio 360" radio verilişində yayımlanmışdır.

İspaniya qrupu "Hidrogenesse" 2012-ci ildə çıxardığı "Un dígito binario dudoso" adlı albomunu Türinqə həsr etmişdir. Recital para Alan Turing (A dubious binary digit. Concert for Alan Turing) riyaziyyatçının xatirəsinə həsr edilmişdir.

"Pet Shop Boys" qrupundan Nil Tennant və Kris Lov Türinqin həyatından ilhamlanaraq yazdıqları "A Man from the Future" 2013-cü ildə təqdim etmişlər. Mahnı Pet Shop Boys və Cülyet Stevenson (natiq) tərəfindən "BBC Singers" və BBC Konsert Orkestrinin müşayəti ilə 23 iyul 2014-cü ildə Kral Albert Zalında baş tutan "BBC Proms" konsertində canlı ifa edilmişdir.

Bəstəkar Ceyms MakKarti xor üçün "Şifrəsındıran" adlı əsər yazmışdır. Əsərdə şairlər Uilfred Ouen, Sara Tisdeyl, Uol Vaytmen, Oskar Vayld və Robert Börnsün Türinqin həyatına uyğun gələn şerlərindən istifadə olunmuşdur. Əsər 26 aprel 2014-cü ildə Londonun Barbikan Mərkəzində Devid Templin rəhbərlik etdiyi Hertfordşir xoru və Türinqin anasını səsləndirən Naomi Havi tərəfindən səsləndirilmişdir.

Tarixi-drama janrında olan "İmitasiya oyunu" filmi Morten Tildumun rejissorluğu, Benedikt KamberbetçKira Naytlinin baş rol ifaçılığı ilə çəkilmiş və 14 noyabr 2014-cü ildə BK-da, 28 noyabr 2014-cü ildə isə ABŞ-da təqdim edilmişdir. Film Alan Türinqin Bleçli Parkda digər deşifratorlarla birlikdə Eniqma maşınının kodunu sındırmasından bəhs edir.

  1. Hodces E. Alan Turing (Unwin paperbacks 1985)Unwin Paperbacks, 1985. — ISBN 978-0-04-510060-6
  2. IMDb — 1990.
  3. Bibliothèque nationale de France : açıq məlumat platforması — 2011.
  4. Bell A. Encyclopædia Britannica, Inc., 1768.
  5. / C. MatthewOxford: OUP, 2004.
  6. . БСЭ, 3-е издание.
  7. Newman, M. H. A. (1955). "Alan Mathison Turing. 1912–1954". Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society. 1: 253. doi:. JSTOR .
  8. Gray, Paul (29 March 1999). . Time Magazine. Providing a blueprint for the electronic digital computer. The fact remains that everyone who taps at a keyboard, opening a spreadsheet or a word-processing program, is working on an incarnation of a Turing machine.
  9. Sipser, 2006. səh. 137
  10. Homer, Steven; Selman, Alan L. (2001). . səh. 35. ISBN 0-387-95055-9. İstifadə tarixi:13 May 2011.
  11. Leavitt, 2007
  12. . 2012-05-27 tarixində . İstifadə tarixi:2012-03-04.
  13. // ИТАР-ТАСС
  14. Hodges, 1992
  15. . Turing.org.uk. 2012-10-14 tarixində . İstifadə tarixi:2 January 2012.
  16. Phil Maguire, "An Irishman's Diary", page 5. The Irish Times, 23 June 2012.
  17. Jones, G. James (11 December 2001). . System Toolbox. 2007-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2007-07-27. (#invalid_param_val)
  18. Hofstadter, Douglas R. (1985). . Basic Books. ISBN 0-465-04566-9. OCLC .
  19. Hassall, R Vivat! 2012/13: 17–29.
  20. Teuscher, Christof (ed.) (2004). Alan Turing: Life and Legacy of a Great Thinker. Springer-Verlag. ISBN 3-540-20020-7. OCLC (#bad_oclc). ([[:Category:|link]])[[Category:]]
  21. Paul Gray, Time Magazine's Most Important People of the Century, p.2
  22. Hodges, 1983. səh. 61
  23. Alan Turing Scrapbook
  24. Hodges, 1983. səh. 82–83
  25. Turing, Alan (Ноябрь 1936). (PDF). 2. 42. Proceedings of the London Mathematical Society. 230–65. doi:. (#first_missing_last)
  26. Turing, Alan (1937). On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem: A correction. 2. 43. Proceedings of the London Mathematical Society. 244–46. doi:. (#first_missing_last)
  27. "Фон Нейман… особенно подчеркнул, что основная концепция принадлежит Тьюрингу…" письмо Стенли Франкеля к Брайану Ранделю, 1972, цитируется в Копеланде (2004) The Essential Turing, с22.
  28. Jack Copeland, "Colossus and the Dawning of the Computer Age", p. 352 in Action This Day, 2001.
  29. Clark, Liat (18 June 2012). . Wired.co.uk. İstifadə tarixi:31 October 2013.
  30. Turing, Alan (c. 1941). . The National Archives (United Kingdom): HW 25/37.
  31. Turing, Alan (c. 1941). . The National Archives (United Kingdom): HW 25/38.
  32. Vallance, Chris (19 April 2012). . BBC News. İstifadə tarixi:20 April 2012.
  33. . BBC News. 23 June 2012.
  34. Lewin, 1978
  35. Подробно алгоритм езды на велосипеде Тьюринга описан в романе Нила Стивенсона. «Криптономикон» ISBN 978-5-17-043191-5, 978-5-9762-2892-4
  36. Copeland, 2006 p. 378.
  37. . Enigma: The Battle for the Code, By Hugh Sebag-Montefiore, 2002, ISBN 978-0-471-43721-5.
  38. Copeland, The Essential Turing, .
  39. Copeland, Jack; Proudfoot, Diane (May 2004). . alanturing.net. İstifadə tarixi:27 July 2007.
  40. Copeland, J; Proudfoot, Diane (2004). . alanturing.net. 2012-11-28 tarixində . İstifadə tarixi:27 July 2007. (#parameter_ignored_suggest)
  41. Mahon, 1945
  42. Leavitt, David (2007). The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer. Phoenix. 176–178. ISBN 978-0-7538-2200-5.
  43. Grime, James (24 July 2014). . The Aperiodical. İstifadə tarixi:28 July 2014.
  44. . 2012-11-28 tarixində . İstifadə tarixi:2 May 2012.
  45. Alexander, 1945
  46. Copeland, 2006
  47. Copeland, 2006. səh. 380
  48. Gannon, 2007. səh. 230
  49. Hilton, 2006. səh. 197–199
  50. Randell, B (1980), (PDF), İstifadə tarixi:27 January 2012 citing Womersley, J. R. (13 February 1946), "'ACE' Machine Project", Executive Committee, National Physical Laboratory, Teddington, Middlesex
  51. .
  52. (ingilis). 2012-11-28 tarixində . İstifadə tarixi:2012-11-28.
  53. Harnad, Stevan (2008) . In: Epstein, Robert & Peters, Grace (Eds.) Parsing the Turing Test: Philosophical and Methodological Issues in the Quest for the Thinking Computer. Springer
  54. Stevan Harnad (2008) . In: Epstein, Robert & Peters, Grace (Eds.) Parsing the Turing Test: Philosophical and Methodological Issues in the Quest for the Thinking Computer. Springer
  55. Chessgames.com
  56. . Intusoft.com. 16 August 2001. 11 June 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:29 May 2011. (#invalid_param_val)
  57. как сказано в фильме BBC "Тайная жизнь хаоса" ( ([ölü keçid])
  58. . 2003-08-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2015-07-30.
  59. Alan Hodges (5 Mar 1992). .
  60. Leavitt, 2006
  61. David Leavitt (Jun 2007). .
  62. Hodges, Andrew (27 May 2012). . səh. 463. ISBN 0-691-15564-X.
  63. Turing, Alan (1952). . 16 December 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:30 July 2015.
  64. Hodges, Andrew (27 May 2012). . səh. xxviii. ISBN 0-691-15564-X.
  65. Hodges, 2006
  66. Hodges, Andrew (2012). . Princeton University.
  67. Hodges, 1983. səh. 473
  68. Garner, Alan (11 November 2011). . The Guardian. Guardian News and Media Limited. İstifadə tarixi:23 June 2012.
  69. Pease, Roland (23 June 2012). . BBC News Online. İstifadə tarixi:23 June 2012. We have... been recreating the narrative of Turing's life, and we have recreated him as an unhappy young man who committed suicide. But the evidence is not there"
  70. Newman, M. H. A. (1955). "Alan Mathison Turing. 1912–1954". Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society 1: 253–226. doi:. JSTOR .
  71. Geringer, Steven (27 July 2007). . ACM press release. 30 December 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  72. . İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  73. . 13 October 2007 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  74. IEEE History Center (2003). . IEEE Global History Network. IEEE. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  75. . 2007-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  76. . Archived from the original on 2006-06-19. İstifadə tarixi:2015-08-08.
  77. . BBC Four. 11 June 2008. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  78. 2012-02-27 at the Wayback Machine, Bletchley Park press release, 20 June 2007.
  79. . Manchester Evening News. 17 February 2007. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  80. . BBC News. 21 August 2002.
  81. James, Ioan M. (2006). . Jessica Kingsley. ISBN 978-1-84310-388-2.
  82. Garner, Alan (12 November 2011). . Saturday Guardian Review. London. səh. 5. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  83. . LGBTHistoryMonth.com. 20 August 2011. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  84. Halliday, Josh (25 February 2011). . The Guardian. UK. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  85. . The Independent. UK. 4 January 2008. 3 October 2009 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:8 avqust 2015. (#invalid_param_val)
  86. . creativebits. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  87. Leavitt, 2007. səh. 280
  88. . BBC. Yoxlanılıb: 8 avqust 2015.
  89. Karthikeyan, D. (30 July 2012). . Chennai, India: The Hindu. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  90. Salvo, Victor // The Legacy Project. . İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  91. . Advocate.com. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  92. Kamiab, Farbod (20 November 2012). (Video upload). YouTube. Google Inc. İstifadə tarixi:26 December 2013.
  93. . National Security Agency. 22 October 2014. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  94. . National Security Agency. 22 October 2014. 14 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  95. . kings.cam.ac.uk. İstifadə tarixi:12 May 2014.
  96. . Synth.co.uk. 24 September 2000. İstifadə tarixi:31 October 2013.
  97. . University of Surrey. 25 December 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:24 December 2013.
  98. . University of Surrey. 25 December 2013 tarixində . İstifadə tarixi:24 December 2013.
  99. . V3.co.uk. İstifadə tarixi:17 April 2015.
  100. . İstifadə tarixi:17 May 2015.
  101. (PDF). İstifadə tarixi:14 June 2011.
  102. . İstifadə tarixi:3 December 2010.
  103. Cooksey, Katie (24 December 2013). . BBC News. İstifadə tarixi:24 December 2013.
  104. (engl.)
  105. . BBC News. 31 August 2009. İstifadə tarixi:7 avqust 2015.
  106. . CNN. 1 September 2009. 5 October 2009 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:7 avqust 2015. (#invalid_param_val)
  107. Davies, Caroline (11 September 2009). . The Guardian. UK.
  108. Petisiya yalnız Birləşmiş Krallıq vətəndaşlarına açıq idi.
  109. . BBC News. 11 September 2009.
  110. // The official site of the Prime Minister’s Office,10 сентября 2009
    . //12 сентября 2009
  111. . BBC News. 6 December 2011.
  112. . 6 December 2011. 10 January 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:8 August 2015.
  113. . Change.org. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  114. Wright, Oliver (23 December 2013). . The Independent. London.
  115. Wainwright, Martin (7 February 2012). . The Guardian.
  116. . publications.parliament.uk. 2 February 2012.
  117. . Services.parliament.uk. 26 July 2012. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  118. Pearse, Damian, , The Guardian, 13 December 2012. Yoxlanılıb: 8 avqust 2015
  119. Watt, Nicholas (19 July 2013). . The Guardian. London.
  120. Worth, Dan (30 October 2013). . V3. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  121. . İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  122. Roberts, Scott (2 December 2013). . Pink News.
  123. . İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  124. (PDF).
  125. . BBC News. 24 December 2013. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  126. . Advocate.com. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  127. Pardoned: Alan Turing, Computing patriarch. Time Magazine, vol. 183, no. 1, 13 January 2014, p. 14. Yoxlanılıb: 8 avqust 2015
  128. Davies, Caroline (24 December 2013). "Codebreaker Turing is given posthumous royal pardon". The Guardian. London: Guardian News and Media. 1, 6.
  129. Tatchell, Peter G (24 December 2013). . . İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  130. Ward, Alex (29 December 2013). . London: Dailymail.co.uk. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  131. . Content.usatoday.com. 22 June 2012. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  132. . BBC News Technology. 10 September 2012. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  133. . 2012-09-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  134. . ABS-CBN.com. 24 March 2012. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  135. Layug-Rosero, Regina (21 April 2012). . GMA News Online. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  136. Shankar, M. Gopi (5 July 2012). . The Hindu. Chennai, India. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  137. . M.guardian.co.uk. 23 February 2011. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  138. Cellan-Jones, Rory; Rooney (curator), David (18 June 2012). . BBC News Online. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  139. Cutlack, Gary (2 January 2012). . Gizmodo. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  140. Anon (22 June 2012). . Manchester Evening News. Manchester: MEN media. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  141. . University of Oxford. 30 March 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:23 June 2013. A new undergraduate degree course, with its first students having started in 2012, the centenary of Alan Turing's birth.
  142. . dcs.warwick.ac.uk. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  143. . BBC. 23 June 2012.
  144. Holt, Jim (3 September 2006), , New York Times.
  145. [. Vague Terrain. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.]
  146. Sheppard, Justin (7 September 2006). . Prefix Mag. 7 February 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  147. . IMDB. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  148. . altnyc.org. 2015-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2015-08-08.
  149. . studio360. 2015-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2015-08-08.
  150. Rodríguez Ramos, Javier (29 May 2012). . El País — Cultura (Spanish). Grupo PRISA. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  151. Portwood, Jerry (13 September 2012). . Out magazine. Here Media. İstifadə tarixi:8 avqust 2015. (#apostrophe_markup)
  152. . BBC. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  153. . Classical-Music.com. BBC Music Magazine. 2014-11-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  154. YouTube
  155. Brooks, Brian. . Deadline.
  156. Charles, McGrath (30 October 2014). . New York Times. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  157. Walters, Ben (9 October 2014). . theguardian.com. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  158. Bradshaw, Peter (13 November 2014). . theguardian.com. İstifadə tarixi:8 avqust 2015.
  • Copeland, B. Jack (ed.). . The Rutherford Journal.
  • Copeland, B. Jack (ed.). . The Rutherford Journal.
  • Hodges, Andrew (27 August 2007). Edward N. Zalta (ed.) (ed.). . Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2009). Stanford University. İstifadə tarixi:10 January 2011. ([[:Category:|link]])[[Category:]]
  • Hodges, Andrew; Sayre, David (1992). "Review: Alan Turing: the enigma". Physics Today. 37 (11): 107. Bibcode:. doi:.
  • Gray, Paul (29 March 1999). . TIME.
  • Gleick, James, The Information: A History, a Theory, a Flood, New York: Pantheon, 2011, ISBN 978-0-375-42372-7
  • , Charles Babbage Institute, University of Minnesota. Metropolis was the first director of computing services at Los Alamos National Laboratory; topics include the relationship between Alan Turing and John von Neumann
Vikianbarda Alan Türinq ilə əlaqəli mediafayllar var.
Vikisitatda Alan Türinq ilə əlaqədar sitatlar var.

Alan Türinq
alan, türinq, alan, turinq, səhifəsindən, istiqamətləndirilmişdir, alan, metison, türinq, alan, mathison, turing, ˈtjʊərɪŋ, iyun, 1912, 1912, vestminster, borosu, böyük, london, iyun, 1954, 1954, uimslou, çeşir, informatika, elminin, inkişafına, mühüm, təsir, . Alan Turinq Dil Izle Redakte Alan Turinq sehifesinden istiqametlendirilmisdir Alan Metison Turinq ing Alan Mathison Turing ˈtjʊerɪŋ 23 iyun 1912 1912 06 23 1 2 3 Vestminster borosu Boyuk London 4 7 iyun 1954 1954 06 07 1 2 3 Uimslou d Cesir d 1 informatika elminin inkisafina muhum tesir gostermis ingilis riyaziyyatcisi mentiqci ve kriptoqrafi Britaniya Imperiyasinin Ordeni kavaleri 1945 ve London kral cemiyyetinin uzvu 1951 7 Alimin 1936 ci ilde teklif etdiyi ve hal hazirda butun umumi teyinatli komputerlerin modeli sayilan mucerred Turinq hesablama masini 8 alqoritm anlayisi formallasdirmaga imkan vermis ve indiye qeder kecirilen coxlu nezeri ve tecrubi tedqiqatlar zamani istifade olunmusdur 8 9 10 A Turinqin elmi eserleri informatikanin esaslarina ve xususile suni intellekt nezeriyyesine verilen heqiqi tohfedir 11 Alan Turinqing Alan Mathison TuringDogum tarixi 23 iyun 1912 1912 06 23 1 2 3 Dogum yeri Meyda Veyl d Vestminster borosu Boyuk London Ingiltere Boyuk Britaniya ve Irlandiya Birlesmis Kralligi d 4 Vefat tarixi 7 iyun 1954 1954 06 07 1 2 3 41 yasinda Vefat yeri Uimslou d Cheshire East d Cesir d Ingiltere Boyuk Britaniya 1 Vefat sebebi sianidden zeherlenme d 5 Defn yeri Uokinq krematoriyasi d 6 Vetendasligi Boyuk BritaniyaElm sahesi kriptoanaliz d informatika riyaziyyat mentiq kriptoqrafiyaIs yeri Mancester Universiteti 1 Kembric UniversitetiTehsili Kembric Kinqs Kolleci d 1934 1 Prinston Universiteti 1938 Serborn mektebi d 1 Kembric UniversitetiElmi rehberi Alonzo CorcTaninmis yetirmeleri Robin QandiTaninir Turinq masininin ve Turinq testinin yaradicisiUzvluyu London Kral CemiyyetiMukafatlarituringarchive org ing Vikianbarda elaqeli mediafayllar Ikinci Dunya muharibesi zamani Alan Turinq Bletcli parkda yerlesen ve kod ve sifrleri tedqiq eden Hokumet mektebinde isleyirdi hemin bu merkezde Berlin Roma Tokio oxu terefinden yaradilan coxsayli kod ve sifrler sindirilirdi bunu elmi dilde kriptoanaliz adlandirirlar Bundan basqa o Almaniya herbi deniz donanmasi terefinden gonderilen melumatlarin kriptoanalizine cavabdehlik dasiyan xususi Hut 8 qrupuna rehberlik edirdi Turinq mudaxile ve desifre ucun bir sira metodlari isleyib hazirlamisdir o cumleden Bombe aletinin nezeri bazasi ucun Bombe Eniqma kodunun oxunmasi meqsedile yaradilmis elektron mexaniki masindir Muharibeden sonra Turinq Milli fizika laboratoriyasinda calismisdir burada onun layihesi uzre ACE proqramini yaddasinda saxlayan dunyanin ilk komputerinin yaradilmasi heyata kecirilmisdir 1948 ci ilde alim Mancester Universitetinin hesablama laboratoriyasinda calisan Maks Robert Nyumanin yanina ise duzelerek meshur Mancester komputerlerinin yaradilmasinda ona komeklik gostermis 12 bir muddet sonra ise riyazi biologiya nezeriyyesi ile maraqlanmisdir Turinq morfogenezin kimyevi esasi haqqinda elmi is nesr etdirmis ve ilk defe 1968 ci ilde elm alemine melum olmus Belousov Jabotinski reaksiyasi kimi reqsi hereket halinda kimyevi reaksiyanin meydana gelmesini evvelceden xeber vermisdir Suni komputer intellektinin qiymetlendirilmesi ucun o 1950 ci ilde Turinq testinin tecrubeden kecirilmesini teklif etmisdir 9 1952 ci ilde Labuser duzelisine uygun olaraq bu duzelise esasen homoseksual sexsler hakimiyyet terefinden teqib olunurdular Alan Turinq kobud edebsizlik ittihamlari uzre teqsirli bilinmisdir Turinqe hebs cezasi ile seksual libidonu bogmaq ucun mecburi hormonal terapiya arasinda secim huququ verilmisdir Alim sonuncu varianti secmeye mecbur olmusdur Alan Turinq 1954 cu ilde sianidle zeherlenerek olmusdur Istintaq Turinqin intihar etdiyini mueyyenlesdirmisdir halbuki alimin anasi hesab edirdi ki bas verenler tesadufden basqa bir sey deyildi Alan Turinq hemcinin Boyuk Britaniyada homofobiyanin en meshur qurbanlarindan birisi kimi meshurlasmisdir 13 2013 cu il dekabrin 24 de Turinq olumunden sonra Boyuk Britaniya kralicasi II Yelizaveta terefinden efv olunmusdur 14 15 Alimin serefine tesis edilmis Turinq Mukafati ing Turing Award informatika sahesinde dunyada en nufuzlu mukafat hesab olunur Mundericat 1 Erken illeri ve karyerasinin baslangici 2 Universitet illeri 3 Kriptoanaliz 3 1 Turinq Velsman masini 3 2 Hut 8 Eniqma HDQ 3 3 Colossus 3 4 Nitq sifratoru Delilah 4 Erken komputerler ve Turinq testi 5 Morfogenez 6 Turinqin edebsizlikde ittiham olunmasi 7 Olumu 7 1 Sonraki qebulu ve teriflendirilmesi 7 2 Universitet ve elmi tedqiqat institutlari terefinden minnetdarliq ifadesi 7 3 Dovlet uzru ve efvi 8 Yuzilliyinin qeyd edilmesi 8 1 Birlesmis Kralliq tedbirleri 9 Adaptasiyalarda canlandirilmasi 10 Istinadlar 11 Elave istinad ve qeydler 12 Elave edebiyyat 13 Xarici kecidlerErken illeri ve karyerasinin baslangici Redakte Dorset qrafliginin Serborn seherinde yerlesen eyniadli mekteb Alanin valideynleri uzun iller Hindistanin Chatrapur seherinde yasamisdilar 16 17 Atasi Yulius Metison Turinq Sotlandiyanin kohne zadegan neslinin numayendesi idi ve Imperiya dovlet qullugunda calisirdi Anasi Sara Etel qizliq soyadi Stoni eslen irlandiyali olan protestant dinine mensub olan anqlo irland zadegan ailesinde anadan olunmusdur 18 O Alana hamile olarken gelecek valideynler usagin Londonda boyumesi ve gelecekde orada tehsil almasi ucun Ingiltereye kocmeyi qerara alirlar Mehz ele orada yeni 1912 ci il iyunun 23 de Alan anadan olmusdur Onun Con adli boyuk qardasi var idi Yulius Turinqin dovlet xidmeti davam etdiyinden Alanin valideynleri tez tez iki ovladi esasen herbici ailelerin ohdesinde qoyaraq Hastinqs 16 ve Hindistana gedirdiler Turinqde dahiliyin ilk gostericileri hele erken yaslardan hiss olunmaga baslamisdi 19 Alti yasinda Alan Turinq Hastinq seherinde yerlesen muqeddes Mixail mektebine daxil olur bu mektebin direktoru genc mekteblinin istedadini derhal qeyd etmisdir 1926 ci ilde 13 yasinda Turinq Dorset qrafliginin Serborn seherinde yerlesen meshur Serborn ozel mektebine gedir Onun mektebde ilk gunleri 1926 ci ilin Umumxalq tetiline tesaduf edir Ona gore de Turinq Sauthempton seherinden velosipedle Serborna qeder texminen 100 km mesafeni qet etmeli olur gecelemek ucun o yaxinliqdaki mehmanxanalarin birine uz tutur 20 Turinqin mekteb illerinde yaxinliq etdiyi Kristofer Morkoma olan sevgisi onun sonraki butun heyatina tesir etmis heyatinin sonuna kimi onu unuda bilmemisdir Kristofer Morkom genclik dovrunde Turinqin Morkormun anasina yazdigi mektubun ilk sehifesi Turinqin riyaziyyat sevdasi Serborn mektebinin muellimleri arasinda xususi destek tapmamisdir burada humanitar elmlere daha cox diqqet yetirilirdi Mektebin direktoru Alanin valideynlerine bunlari yazmisdi Men umid edirem ki o eyni anda iki stulda oturmaga cehd gostermeyecek Eger o ozel mektebde qalmagi arzulayirsa o zaman tehsil almaga calismalidir Yox eger o ozel mektebde sirf elmi mutexessis kimi qalmaga hazirlasirsa bu onun ucun bos vaxt itkisine cevrilecek 16 Bununla bele onu maraqlandiran sahelerde Turinq basqalarindan ferqlenen bacariq gosterirdi Muellimlerin ona hetta riyazi analizin esaslarini kecmemelerine baxmayaraq o artiq 1927 ci ilde murekkeb riyazi meseleleri hell edirdi 1928 ci ilde 16 yasinda Turinq Eynsteynin eserleri ile yaxindan tanis olmusdur o meseleni o seviyyeye qeder hell ede bilmisdi ki metnde aciq sekilde ifade olunmayan Eynsteynin Nyutonun qanunlari ile bagli subheli meqamlari ekstrapolyasiya ede bilmisdi 16 Serbornda oxuyarken Turinq Kristofer Morkom ile yaxindan dostlasir 1930 cu ilde Mycobacterium bovis okuz tuberklyozu xesteliyinin agirlasmasi neticesinde Morkomun vefat etmesi ile bu munasibet basa catir Morkom bir nece il evvel xeste sud vasitesiyle yoluxmus 21 22 bu hadiseden sonra Turinq ilahi quvveye inancini itirmis ve ateist olmusdu 23 Hemcinin bu hadise Turinqde boyuk keder hissi dogurmusdur Boyuk derdin ohdesinden gelmek ucun o daha agir elmi movzular uzerinde islemeye baslamisdir Morkomun anasina unvanladigi mektubda Turinq bunlari yazmisdir Men sizin oglunuz kimi parlaq ve eyni zamanda bele cazibedar ve sohretperestlikden uzaq diger bir partnyoru tapa bilmeyeceyime eminem Men maraqlarimi oz isimle ve astronomiya elmi ile deyerlendirirem ve butun bunlari ona hesr edirem ve men dusunurem ki o da menim baremde eyni hissleri duyurdu Bilirem men isime heddinden artiq boyuk maraq ve enerji serf etmeliyem cunki eger sag olsa idi o menimcun mehz bunlari arzulayardi 24 Alan butun fenomenlerin o cumleden insan beyninin yaratdigi texeyyulun ozunde materialist baslangici dasimali oldugu ideya barede dusuncelere dalir lakin bununla bele heyatinin bu dovrunde o bedenden asili olmayan ruh anlayisina ve olumden sonraki axiret heyatina inanirdi 25 Morkomun anasina yazdigi sonuncu mektubda o ruh ve axiret haqqda oz noqteyi nezerini bildirmisdi Sexsen men dusunurem ki ruh ebediyyet materiya ile elaqelidir lakin elbette ki beden kimi yox Ruh ve bedenin faktiki munasibetlerine gelince mence beden ne qeder ki sagdir ve oyaqdir ruhdan asilidir Beden yatdiqda ne bas verdiyini deye bilmerem lakin beden oldukde ruhu tutan mexanizm mehv olur ve ruh gec ya tez ve ya derhal yeni beden tapir 26 Turinqin elmi hipotezleri tezlikle gorkemli amerikali riyaziyyatci ve mentiqci Alonzo Corcun lyambda hesablama usulu ile tertib etdiyi ekvivalent subutlarindan sonra aciqlanmasina baxmayaraq Turinqin ozu onunla teessuf ki tanis deyil idi 16 Alan Turinqin meseleye yanasmasi daha sade ve intuitiv hesab edilir Universitet illeri RedakteEsas meqaleler Turinq masini ve Dayanacaq problemi Alan Turinq Kembricdeki Kral kollecine 1932 ci ilde daxil olmus 1934 cu ilde ise buranin heqiqi uzvu secilmisdir Hal hazirda komputer siniflerinin birisi onun adini dasiyir Humanitar elmlere qarsi nifreti uzunden Turinq yuksek bal toplaya bilmedi ve buna gore de mektebi bitirdikden sonra Kembric Kral kollecine daxil olur halbuki o Triniti kollece getmek niyyetinde idi Meshur riyaziyyatci Qodfri Harold Hardinin rehberliyi altinda Turinq Kral kollecinde 1931 ci ilden 1934 ci iledek tehsil almisdir 1928 ci ilde alman riyaziyyatcisi David Hilbert dunya ictimaiyyetinin diqqetini dayanacaq problemine alm Entscheidungsproblem celb etmisdir Turinq 1936 ci il noyabrin 12 de derc etdiyi On Computable Numbers with an Application to the Entscheidungsproblem adli elmi isinde Godelin universal ve formal hesab dilini sade hipotetik qurgularla evez ederek 27 28 natamamliq haqqinda onun teoremini basqa sekilde ifade etmisdir hemin qurgular daha sonralar Turinq masini adlandirilmisdir O subut etmisdir ki bele bir masin alqoritm seklinde teqdim edilmis istenilen riyazi hesablamalari aparmaq iqtidarindadir Daha sonra Turinq subut etdi ki Entscheidungsproblem den problem helli cixis yolu yoxdur bunun ucun o evvelce subut etdi ki Turinq masini ucun dayanma meselesi icaze verilen deyil umumiyyetle Turinq masininin melumatlarinin ne vaxtsa dayanacagini alqoritmik sekilde teyin etmek mumkun deyil Turinqin elmi hipotezleri tezlikle gorkemli amerikali riyaziyyatci ve mentiqci Alonzo Corcun lyambda hesablama usulu ile tertib etdiyi ekvivalent subutlarindan sonra aciqlanmasina baxmayaraq Turinqin ozu onunla teessuf ki tanis deyil idi 16 Alan Turinqin meseleye yanasmasi daha sade ve intuitiv hesab edilir Istenilen diger masinlar funksiyalarini yerine yetire bilecek Universal Masin ideyasi yaxud basqa sozle prinsip etibarile her seyi hesablamaq bacarigi olduqca orijinal bir addim idi Muasir komputer konsepsiyasinin mehz Alan Turinqin uzun iller apardigi isler neticesinde yaradiligini ABS li riyaziyyatci alim fon Neyman daha sonralar sexsen etiraf etmisdir 29 Turinq masini indiki dovrde bele alqoritmler nezeriyyesinde esas tedqiqat obyekti kimi istifade olunur 1936 ci ilin sentyabr ayindan 1938 ci ilin iyul ayina kimi Turinq mentiqci alim Corcun rehberliyi altinda Prinston Universitetinde calismisdir Riyaziyyatla mesgul olmaqla yanasi alim kriptoqrafiyani da oyrenirdi o hemcinin binar yeni ikili sayli ve elektrik mexaniki cereyanin gerginliyi artiran transformator yaratmisdi 1938 ci ilin iyununda Turinq Ordinallara esaslanan mentiqi sistemler movzusunda doktorluq dissertasiyasini mudafie etmisdir Turinq masinin orakulla birlesmesinden ibaret olan konsepsiya barede buradaki diger alimlere genis melumat verilmisdir Bu yeni kesv yalniz Turinq masininin komeyi ile hell edilmesi mumkun olmayan problemleri tedqiq etmeye imkan yaradir Kembricde Alan Turinq Avstriya filosofu analitik felsefenin banilerinden ve XX esrin en parlaq filosoflarindan biri olan Ludviq Vitgensteynin Riyaziyyat esaslarinin bohrani adli muhazirelerine bas cekirdi Alimler coxlu mubahise edirdiler cunki Turinq daha cox formalizm ideyasini destekleyir ve var quvvesile mudafie edirdi onun oppnenti ise eksine hesab edirdi ki riyaziyyat elmi mutleq heqiqeti axtarmir o sadece olaraq hemin heqiqeti kesf edir 16 Kriptoanaliz Redakte Almanlarin Eniqma adli uc rotorlu herbi sifre masini solda ve Bletcli Park sagda Ikinci dunya muharibesi zamani Alan Turinq Bletcli Park malikanesinde alman sifrlerin sindirilmasinda feal istirak etmisdir Bletcli Parkda uzun iller calismis tarixci ve veteran Eyza Briqs bir defe dedi Bletcli Park ucun mustesna istedad mustesna dahilik lazim idi ve Turinqin dahiliyi mehz bu cur idi Orijinal metn ing You needed exceptional talent you needed genius at Bletchley and Turing s was that genius Britaniyanin en boyuk kriptoanalitiki televiziya verilisi UK Channel 4 21 noyabr 2011 1938 ci ilin sentyabrindan Turinq sifrlerin sindirmasi uzre ixtisaslasmis Boyuk Britaniyanin Hokumet elaqeler merkezi teskilatina yarimstat ise daxil olur O burada Dili Noks ile birlikde Eniqmanin kriptoanalizi ile mesgul olurdu 30 1939 cu ilin iyulunda Varsavada kecirilen gorusde Polsanin mexfi melumatlar burosu Britaniya ve Fransa terefine Eniqmanin rotorlarinda elaqe ve melumatlarin desifre edilmesi metodu haqqinda informasiya oturdukden qisa muddet sonra Turinq ve Noks problemin daha effektiv helli ucun fealiyyete basladilar 30 Polsa metodu indikator prosedurlarindaki noqsanlarin askarlanmasina esaslanirdi buna gore de onlarin bu usulu ugursuzluqla neticelendi almanlar 1940 ci ilin may ayina qeder Eniqmanin butun catismamazliqlarini aradan qaldirmagi bacarirlar Turinqin yanasmasi daha cox umumi olub ilkin metn ardicilliqlarinin artirilmasi metoduna esaslanirdi o mehz Eniqma kodunun desifre olunmasi ucun Bombe adli ilkin ve funksional spesifikasiyani hazirlamisdi 31 4 sentyabr 1939 cu ilde yeni Boyuk Britaniyanin Ucuncu Reyxe muharibe elan etmesinin ertesi gunu Turinq Bletcli Park geri qayidir o zamanlar burada Hokumet elaqeler merkezinin bas qerargahi yerlesirdi Bombe ucun spesifikasiya Turinqin herbi kriptoanaliz sahesinde bes en muhum nailiyyetlerinden yalniz birisi idi Alim hem de Almaniya Herbi Deniz Quvvelerinin indikator prosesini mueyyen etmisdir o Bombe masinindan istifade ucun statistik analize esaslanan ve daha effektiv olan Bamburismus adli usul hazirlamisdi Lorenz masininin parametrlerinin mueyyenlesdirilmesi ucun Turinceri adli metod islemisdi muharibenin sonuna yaxin Turinq Delilah adli portativ sifrator kesf etmisdi Sifrelerin yozulmasi prosesi zamani Turinqin istifade etdiyi muxtelif imkanlarin optimallasdirilmasi ve arasdirmalarin statistik yanasmasi umumilikde informatika elminde yenilik idi Turinqin evvelce GCCS daha sonra ise GCHQ ing Government Communications Headquarters merkezleri ucun yazdigi elmi isler onlardan biri Kriptoanalizde ehtimal yanasmasinin tetbiq edilmesi barede meruze 32 digeri ise Statistika ve tekrarlanma barede sened adlanirdi 33 ozu ozluyunde beseriyyet ucun o qeder boyuk deyeri temsil edirdiler ki onlarin Milli arxive teqdim olunmasi yalniz 2012 ci ilin aprel ayinda yeni alimin anadan olmasinin yuzilliyine hesr olunmus bayrama az qalmis bas tutmusdur GCHQ de calisan iscilerden birisinin bildirdiyine gore Turinq terefinden tertib olunmus elmi islerin bu qeder uzun muddet istifade olunmasi onun ehemiyyetinin misilsiz oldugunu subut edir 34 1945 ci ilde Turinq herbi xidmetlere gore kral VI Georq terefinden Britaniya imperiyasinin ordeni ile teltif olunmusdu amma bu fakt uzun iller ictimaiyyetden gizli saxlanilirdi 35 Bletcli Parkda Turinqin ekssentrik ve tuhaf adam reputasiyasi var idi O hemkarlarinin ehatesinde Prof adi ile taninirdi onun Eniqmaya hesr olunmus elmi islerini ise qisaca olaraq Prof kitablari adlandirirdilar 16 Ronald Levinin dediyine gore bir zamanlar Bletcli Parkda calismis Irvinq Con Qud hemkari Turinq barede bunlari soylemisdi Her il iyun ayinin ilk heftesinde onda ot qizdirmasi baslayirdi ve o ofise eleyhqazda gelirdi Onun velosipedinin zencirleri mueyyen intervaldan sonra yere dusurdu o ise velosipedi temire vermek evezine pedallarin dovriyyesini sayaraq velosipedden lazimi anda dusur ve onu elle duzeltmeye calisirdi Onun basqa bir qeribeliyi sexsi fincaninin batareyanin zencirine koklemesinden ibaret idi o hemise fincaninin basqa bir sexs terefinden ogurlanacagindan cox qorxurdu 36 37 Turinq Velsman masini Redakte Esas meqale Eniqmanin kriptoanalizi Turinq masininin sxematik illustrasiyasi solda ve Eniqma kodunu desifre eden Bombe adli elektron mexaniki masin sagda Bletcli Parka geldikden sonra bir nece hefte erzinde 38 Turinq Eniqma sifrinin sindirilmasi ucun polyak alimlerinin yaratdiqlari kriptoloji bombadan pol Bomba kryptologiczna daha semereli ve effektiv yardimci ola bilecek elektromexaniki masin ucun spesifikasiya yazmisdir Riyaziyyatci Qordon Velsmanin teklifleri ile tekmillesdirilen Turinq masini Eniqma melumatlarinin oxunmasi ucun muhum vasiteye cevrilmisdir Bu yeni mexaniki vasite Bombe adlandirilmisdir 39 Masin meshur aciq metnlere esaslanaraq melumatlarin sifrlenmesi ucun istifade olunan mumkun koklemeleri axtarirdi meselen rotor qaydasi rotorun veziyyeti panelin kommutasion birlesmeleri Rotorlarin her bir mumkun tenzimlemesi ucun masin aciq metnlere esaslanaraq onun mezmunu ve strukturuna bir sira mentiqi ehtimal emeliyyatlarini heyata kecirirdi alman sualti qayiqlarinda 1019 ve yaxud 1022 modifikasiya takti veziyyeti istifade olunurdu Daha sonra masin ziddiyyetleri mueyyen ederek parametrler yigimini redd edir ve novbeti hisseye kecirdi Belelikle mumkun destin boyuk hissesi elenirdi ve sonda deqiq analiz ucun cemi bir nece variant qalirdi Ilk hesablama masini 1940 ci il martin 18 de istismara buraxilmisdi Acarlarin ifazesi saatin cingildemesine bezneyen sesin musayieti ile mexaniki tebillerin firlanmasi hesabina yerine yetirilirdi 1941 ci ilin payizinda Alan Turinqi ve onun hemkarlari Qordon Vels Aleksandr Hyu ve Stuart Milner Bari meyusluqla uz uze qalmisdilar Polsa sifr burosunun tertib etdiyi planlarin esasinda onlar Eniqma sifrini effektiv sekilde qirmagi bacaran sistem isini qurmagi bacarirlar ancaq esas problem insan ve resur sayinin cox az olmasinda idi buna gore de butun melumatlarin desifre olunmasi ucun kifayet qeder vaxt catmirdi Bununla bele desifratorlarin ugurlari sayesinde 1941 ci ilin yayinda alman sualti qayiqlarinin fealiyyeti neticesinde okean sualrina qerq olmus gemilerin yuk itkileri 3 ay erzinde 100 000 tona qeder azalmisdir amma bu hele de kifayet deyildi Almanlarin daimi tekmillesmelerin ohdesinden gelmek ucun qrup ezvleri ucun daha cox maliyye resurslari lazim idi Daha cox insani ise celb etmek ve yeni masinlarin hazirlamasi ucun maliyyelesdirilme cehdleri resmi yollarla hec neye getirib cixarmadi Nehayet oktyabrin 28 de butun qaydalari pozaraq onlar Corcille mektub gonderirler 40 Mektubda Turinq ve onun hemkarlari xususile vurgulamislar ki onlarin telebleri mumkun semere ile muqayisede hece beraberdir 16 Effekt ozunu cox gozletmir mektubu oxuyan Corcill derhal general Ismeye bele bir serencam verir 41 DERHAL YERINE YETIRMEK Emin olun ki onlarda istenilen her bir sey var Sonda mene yerine yetirilmesi vacib meseleler haqqinda hesabat verin Noyabrin 18 de kesfiyyat rehberi butun mumkun tedbirlerin gorulduyu barede Bas nazire melumat vermisdi 16 Muharibenin sonuna kimi ekspluatasiya meqsedile daha iki yuz masin ise salinmisdir 42 Hut 8 Eniqma HDQ Redakte Hazirda Bletcli Parkda saxlanilan Bombe masininin tam fealiyyet gosteren sureti Turinq qerara gelir ki xususile cetin bir tapsiriq olan Almaniya HDQ ne mexsus Eniqmanin analizi ile mesgul olsun cunki onun sozlerine gore hec kim bununla mesgul olmamisdi ve o bu problemi oz ohdesine goture bilerdi 43 1939 cu ilin dekabrinda Turinq Eniqmanin diger sistemlerle muqayisede xususile murekkeb qurulusa malik olan indikator sistemini yiga bilmisdi 43 12 emin deyildim ki bu praktikada isleyecek yalniz bir nece gun kecdikden sonra men bu cesaretli eksperimenti heyata kecirmek qerarina geldim Alan Turinq Banburismus haqqinda 43 Hemin gece Turinqin aglina HDQ den Eniqma sifreleri vasitesile gelen melumatlari anlamaga komek edecek statistik texnika ardicilligi yeni qisaca olaraq Banburismus ideyasi gelir macar riyaziyyatcisi Abraham Vald onu sonradan Statistik tehlil ardicilligi adlandirmisdi Bunun ucun o informasiya entropiyasinda istifade olunacaq 10 esasli ban adli yeni loqarifm olcu vahidini tetbiq etmisdir Bamburismus Bombe masinindaki koklemelerin yoxlanilmasi ucun zeruri olan vaxt sayini xeyli azaldaraq Eniqma rotorlarinin mueyyen ardicilliqlarini istisna ede bilerdi 1941 ci ilde Turinq Bletcli Parkda onunla birge calisan Coan Klarka evlenmek teklifi edir onlar nisanlanirlar lakin onun omru cox qisa olur 44 45 Nisanlisina homoseksual oldugunu etiraf eden Turinq sayielere gore Klark ona qarsi her zaman laqeydcesine yanasirdi qerara geldi ki isi toya qeder catdirmaq lazimsiz bir addimdir 12 1942 ci ilin noyabrinda Turinq ABS a yola dusur 16 o orada Eniqmanin sindirilmasi ve Vasinqtonda Bombe masinlarinin qurulmasi uzerinde HDQ nin kriptoanalitikleri ile birlikde calisirdi ABS da oldugu muddet erzinde o Ohayo statinda yerlesen Dayton komputer laboratoriyasini ziyaret edir ve onun amerikan istehsalli Bombe larin dizaynina reaksiyasi ele de cox umidverici olmur 46 Amerikada olarken Turinq danisigi sifrlemeye imkan yaradacaq bir qurgunun hazirlanmasinda Bell Labs da isleyen alimlere yardimci olmusdu 16 Alan Bletcli Parka 1943 cu ilin mart ayinda qayidir Onun yoxlugu zamani Aleksandr Hyu Hut 8 komandasinda rehber movqeyini resmen elde etmisdi is yoldaslarinin gundelik isleri ile bagli yaranan etalet hissi Turinqi narahat etmediyini goren Aleksandr faktiki olaraq bundan once de bir muddet bu vezifeni icra edirdi Alim Bletcli Parkda kriptoanaliz uzre Bas meslehetci vezifesini tutmusdu Aleksandr Hyu Turinqin coxsayli tohfeleri barede bunlari demisdi Hec bir subhe ola bilmez ki Turinqin isleri sonralar Hut 8 ugurunun baslica amili idi O ele evvelceden problemin hell edileceyine emin olan yegane kriptoanalitik idi Esas nezeri islere cavabdeh olan bir sexs kimi o gelecekde Bombe masininin yaradilmasi ucun butun muhum senedleri Velsman ve Kine vermisdi Her hansi bir sexse evezolunmaz sozunu demek hemise cetin olur ancaq eger Hut 8 de evezolunmaz insan movcud idise onda bu ifadeni yalniz Alan Turinqe aid etmek olardi Tecrube ve etaletin sadelik kimi gorunduyu hisslerin yarandigi anda ilk yaradanin eziyyeti hemise unudulmaga baslayir ve bir coxumuz hiss edirdik ki Turinqin etdiyi tohfenin miqyasi hec vaxt tam sekilde diger dunya olkeleri terefinden basa dusulmeyecek 47 Colossus Redakte Esas meqale Koloss 1942 ci ilin iyulunda Turinq Almaniya ali komandanliginin melumatlarin oturulmesi ucun istifade olunan Lorenz kodunun desifresinde istirak etmisdi 48 Lorenz ondan onceki Eniqmadan daha murekkeb idi ve movcud usullarla sifrin acilmasina ciddi cehdle muqavimet gosterirdi Turinq desifrator konstruksiyasinda elektron lampalardan istifade etmeyi teklif edir ve komandaya tecrubeli muhendis elektrik Tommi Flauersi devet etdi 49 Belelikle riyaziyyatci ve muhendislerin birge seyi neticesinde Koloss adli dunyada ilk hesablayan elektron masin HEM hazirlanmisdir 48 1944 cu ilde mehz Kolossun komeyi ile Lorenz kodu nehayet sindirilir bu muttefiqlere Ali Almaniya rehberliyinin butun yazismalarini oxumaga imkan vermisdir 50 51 Nitq sifratoru Delilah Redakte Alan Turinq telefon sebekelerinde nitqin sifrlenmesi ucun elektron qurgunun yaradilmasi uzre Bell Labs da basladigi isleri davam etdirmisdir 16 Parallel olaraq o Henslop Parkda yerlesen Mexvi Radio Kesviyyat Xidmeti ing Secret Service s Radio Security Service ile emekdasliga baslayir Muhendis Donald Beyli ile birlikde Turinq Delilah adli yeni nitq siqnal qurgusunun sifratorunun portativ dizaynini hazirlayir 16 Qurgu yuksek mesafede yerlesen radiosistemlerle is ucun uygunlasdirilmis ve muharibe illerinde tetbiq edilmesi ucun cox gec basa catdirilmisdir Turinqin ugurlu numayisine baxmayaraq teqdimat zamani bariz numune ucun Corcillin nitqi sifrelenir ve sonra yeniden desifre olunur Delilah kutlevi istehsala buraxilmir 16 Turinqin siqnal qurgusunda 30 a qeder elektron lampalardan istifade olunmusdur onun qurgularini yeni texnologiya yalniz 15 ilden sonra usteleye bilmisdir Erken komputerler ve Turinq testi RedakteEsas meqaleler Turinq testi Hesablama masinlari ve agil ve Suni intellekt Turinqin sekli Attitude jurnalinin uz qabiginda 1945 ci ilden 1947 ci iledek Turinq Ricmond seherinde yasamis ve burada yerlesen Milli fizika laboratoriyasinda ilk Avtomatik Hesablama Masininin ACE uzerinde calismisdi 19 fevral 1946 ci ilde o oz isini diger alimlere teqdim edir faktiki olaraq bu yaddasinda proqram saxlamagi bacaran ilk mufessel hesablama masini komputeri idi 48 Fon Neymanin tamamlanmamis isi EDVAC in ilk hesabat layihesi 1945 onu qabaqlasa da daha az detalli idi Milli Fizika Laboratoriyasinin Riyaziyyat bolmesinin idarecisi Con Vourmslinin fikrince ise Fon Neymanin elmi isinde doktor Turinqe mexsus bir nece ideya vardir 52 ACE nin insasi tamamile mumkun olmasina baxmayaraq Bletcli Parki ehate eden mexfilik isin evvelinde gecikmelere getirib cixarmisdir bu ise Turinqi cox meyus etmisdir 1947 ci ilin sonunda o bir illik mezuniyyet xatirine Kembrice qayidir bu muddet erzinde o Machinery Intelligent uzerinde semereli sekilde isleyir o sag iken bu eser teessuf ki nesr olunmamisdir 48 Alan Turinq Kembricde olarken Pilot ACE onun yoxlugu zamani insa edilmisdir Ozunun ilk proqramini o 10 may 1950 ci ilde yerine yetirmisdir ACE nin tam versiyasi hec bir zaman insa olunmamasina baxmayaraq meselen DEUCE ve Bendix G 15 kimi bezi komputerlerin onunla coxlu oxsarligi var idi 53 Milli fizika laboratoriyasinda isleyen zaman Alan Turinq qacis idman novu ile feal mesgul olurdu ve adeten Volton Yungul Atletika klubunun yarislarinda cixis edirdi Turinq bu kluba 1945 ci ilin sonunda daxil olur ve qisa bir zaman icerisinde dunya seviyyeli neticelerini gostermeye baslayir Onun en yaxsi marafon gostericisi 2 saat 46 deqiqe ve 3 saniye idi ancaq bu 1948 ci il Olimpiya Oyunlari qalibinin gosterici vaxtindan 11 deqiqe cox idi hemin ilde amma daha evvel dere tepeli erazde kecirilen qacis yarisinda Alan Olimpiya Oyunlarinin gumus mukafatcisi Tom Ricardsdan tez finise catmisdir 54 1948 ci ilde Alan Turinq Mancester Universitetinin riyaziyyat departamentinde Reader fexri adini almisdi Orada o 1949 cu ilde komputer laboratoriyasinin direktoru vezifesine teyin olunmusdu bu binada Manchester Mark I adli ve operativ yaddasli ilk elektron komputerin proqramlasdirma isleri cemlenmisdir Eyni zamanda Turinq daha mucerred riyazi meseleler uzerinde islemeye davam edirdi ozunun Computing Machinery and Intelligence elmi isinde ise Mind jurnal 1950 ci ilin oktyabr ayi o suni intellekt problemine muraciet edir ve bunun helli ucun daha sonralar Turinq testi adlanacaq bir eksperimenti tecrubeden kecirmeyi teklif edir Umumi menada bu test bir mutexessisin masinin performansi ile bir insani ayird edib ede bilmeyeceyini olcur Eger ayird ede bilmezse masin insanlar qeder zehni bacariga sahib oldugu demekdir 55 Bu testde tecrubeni eden adam komputer ve insani gormur Tecrubeni eden hansiyla elaqede oldugunu bilmeden bunlarin ikisine de sual verir Tecrubeni eden adamin sorusdugu suallar ve tecrubede istirak eden masin ve insanin verdiyi cavablar bir ekranda yazili olaraq verilir Meqsed tecrubeni aparanin uygun suallar ile bunlardan hansinin insan hansinin komputer oldugunu tapmasidir Eger tecrubeni eden adam etibarli bir sekilde bunu soyleye bilmezse o zaman komputer Turinq testini kecer ve insanlar qeder qabiliyyetli oldugu ferz ediler 56 Hal hazirda Turinqin eks testine esaslanan CAPTCHA internetde genis yayilibdir 1948 ci ilde Alan oz kecmis hemkari Devid Campernovn ile birge komputer ucun hele movcud olmayan sahmat proqramini yazmaga baslamisdir 1952 ci ilde sahmat oyununun reallasdirmaq ucun munasib qurgunun yaxin illerde yaradilmasinin mumkunsuzluyunu anlayan Turinq gelecek masinin hereketlerini stimulyasiya etmekle yarim saatdan bir yalniz gedis etmekle hemkarlari ile birge sahmat oyununu oynayir Oyunun gedisi videoya cekilir 57 ve neticede psevdoproqram Turinqin hemkari Alek Qliniye uduzur amma Campernovnun heyat yoldasina partiyalarin birinde qalib gelir 1948 ci ilde Turinq LU ayirmasi metodunu kesv etmisdir bu usul tenliklerin helli ucun bu gun de istifade olunur 58 Morfogenez Redakte1952 ci ilde Turinq Morfogenezin kimyevi esaslari ing The chemical basis of morphogenesis adli elm isini derc edir 59 burada ilk defe olaraq materiyanin ozunuteskiletme prosesi riyazi deqiqlikle tesvir edilmisdir Fibonacci ardicilligina uygun olan yarpaq duzumu ve bitki strukturlarinda Fibonacci ededlerinin movcudlugu onun esas maraq sahesi idi Onun sonraki isler 1992 cu ile qeder derc olunmamisdir 1993 cu ilde onun eserlerinden ibaret toplu nehayet satisa buraxilmisdir Turinqin bu sahede etdiyi tohfeler esas sayilir 60 Turinqin edebsizlikde ittiham olunmasi Redakte Alan Turinqin Uilmsloudaki menzili 1952 ci ilin yanvar ayinda Alan Turinq Mancesterde kinoteatrinin yaxinliginda Arnold Murrey adli on doqquz yasli isci ile tanis olur 61 Alan onu yol kenarinda olan restorana devet etdi Utancaq ve mavi gozlu cekingen xasiyyetli zerif sacli ekser yuksek tehsilli insanlardan daha terbiyeli ve aciq fikirli insan olan Arnold Alanin yumsaq yerine ve diger yerlerine toxundu Turinq ona oz isinden danisdi Arnold ise bir nece sual vererek kesflerle maraqlandigini gosterdi Birge nahardan sonra Turrinq Murreye onun evinde istirahet gunlerini kecirmeyi teklif edir genc isci onun teklifini qebul etse de hemin gun goruse gelmir Cutluk novbeti bazar ertesi gunu Mancesterde yeniden gorusur ve Murrey bu defe Turinqi evine qeder oturmeye razilasir 62 Genc oglan 12 yanvar 1952 ci ilde Alanin Uilmsloudaki evine qonaq gelir Iki gun sonra ise onlar geceni birlikde kecirirler 63 Fahiselik kimi qebul edilmemesi ucun Arnold Alanin pul teklifinden imtina edir Novbeti gun Alan pul qabindan 10 eskik oldugunu gorur Novbeti hefte onlar gorusdukde Alan Arnolda onun pulunu goturduyunu dese de Arnold bunu boynuna almir lakin borclu oldugunu deyir ve 3 borc isteyir 18 yanvarda Arnold daha 7 borc alir 64 Bir nece gun sonra Murrey seriki ile birlikde alimin evini soyur Turinq derhal bu barede polise xeber verir ve arasdirma prosesinde teqsirlendirilen sexsle cinsi elaqede oldugunu etiraf edir 65 O vaxtlar Birlesmis Kralliqda kisiler arasinda istenilen homoseksual fealliq qanunazidd hereket kimi qiymetlendirilirdi 16 buna gore de her iki sexse Labuser duzelisine uygun olaraq nalayiq davranisda ittihami ireli surulmusdu 63 Turinqe hebs cezasi ile libidonu bogmaq ucun tetbiq olunan hormonal terapiya arasinda secim huququ verilmisdir Alim oz layiheleri uzerinde isleri davam etdirmek imkanina malik olmasi ucun hormonal dietilstilbestrol inyeksiyari ile terapiyaya ustunluk verir Bu mualice bir il davam edir ve alimde impotensiya 66 67 ve ginekomastiyanin yaranmasina sebeb olur 68 69 Istintaq bitenden sonra Murrey serti azadliga buraxilir 70 Turinqe ireli surulmus ittihamlar onun etibarliq statusunun itirilmesine ve GCHQ merkezinde tutdugu kriptoanaliz uzre meslehetci vezifesinden kenarlasdirilmasina getirib cixarir O vaxt Kembric besliyine daxil olan iki uzvun yeni Donald Makleyn ve Qay Borcessin Sovet agentleri 63 terefinden homoseksual casuslar kimi oz tereflerine celb edilmesi barede melumatlar yayildiqdan sonra Boyuk Britaniya DTK sinda bezi narahatciliqlar yaranmisdir Alan hec vaxt casusluqda gunahlandirilmamisdir ancaq mexfilik aktina uygun olaraq ona Bletcli Parkda bir zamanlar tutdugu vezifenin teferruatlarini basqa sexslerle muzakire etmek qadagan edilmisdir 48 Olumu Redakte8 iyun 1954 cu ilde Alan Turinqin meyiti yasadigi menzilde tapilmisdir Aparilan autopsiya neticesinde alimin sianidle zeherlendiyi mueyyenlesdirmisdir Yatagn yanindaki skafda dislenmis alma askarlansa da onun terkibinde sianidin oldugunu yoxlamaq ucun test kecirilmemisdir 16 lakin mehz almanin zeherli olmasi melumati genis yayilmisdir Arasdirma zamani alimin intihar etdiyi mueyyenlesdirilmisdir Alimin meyiti 12 iyun 1954 cu ilde Surrey qrafliginin Uokinq seherinde yerlesen Krematoriumda yandirilmisdir 16 Hoces ve Devid Levit guman edirler ki Turinq usaqliqdan beri sevdiyi Qrimm qardaslari terefinden yazilmis Agbeniz ve yeddi cirtdan nagilinin Disney adaptasiyasinda olan sehneni xeyalinda canlandirimis ve ozuneqesd etmisdir Levitin dediyine gore Cizgi filminde gosterilen kicik sehne yeni Qeddar Kralicanin almani zeherle dolu qazanin icerisine salmasi alimin xususile xosuna gelirdi 63 Turinqin yaxin dostu olmus Alan Qarner de bu versiyanin terefdaridir o 2011 ci ilde The Guardian qezeti ucun yaratdigi meqalesinde mehz bu barede yazmisdir 71 Doktor Cek Kopeland acilisin neticelerini diqqetli sekilde tedqiq etdikden sonra bele qerara gelmisdir zeherlenme yuksek derecede hidrosiyanik sulfat tursusu ile qarismis havanin qebul edilmesi neticesinde bas vermisdir Hemcinin Turinq adeten yatmazdan evvel alma yeyirdi buna gore de yatagin yaninda almanin yarimciq veziyyetde qalmasinda qeyri adi hec ne yoxdur alim sadece olaraq onu yeyib qurtara bilmemisdir 72 Ustelik Turinq hormonal terapiyaya munasibetini yumor hissi ile besleyir hormonal mualice bir il evvel basa catmisdir ve qem qusse elametlerini bildirmirdi eksine o istirahet gunlerinden sonra mesgul olmagi planlasdirdigi islerin siyahisini tertib etmisdi 72 Alimin anasi hesab edirdi ki onun oglunun olumu adi tesaduf idi ve kimyevi maddelerin seliqesiz saxlanmasindan ireli gelirdi lakin Hoces hesab edir ki Turinq anasinin qanini qaraltmagi istemediyinden her seyi evvelceden tesaduf kimi qiymetlendirilecek bir intihar ssenarisini planlasdirmisdi 16 Sonraki qebulu ve teriflendirilmesi Redakte 2012 ci ilde Turinqin anadan olmasinin yuz illiyinde Britaniya sefirliyinin uzvleri Almaniyanin Berlin seherinde alimin xatiresine hesr olunmus gey praydda istirak etmisdiler solda Alan Turinq 2015 ci ilde kecirilen London gey praydinin simvolu secilmisdir sagda Olumunden qisa muddet sonra Alan Turinqin bioqrafiyasi London Kral Cemiyyeti terefinden nesr edilmis lakin Resmi Mexfi Akt olduguna gore heyatinin muharibe dovru aciqlanmamisdir Muharibe erefesinde uc ferqli riyazi movzuda yazilmis uc mukemmel meqale onun uzerinde islediyi meseleni nece keyfiyyetle hell etmesini gosterir Xarici Isler Nazirliyindeki fealiyyetine gore o Britaniya Imperiyasinin Ordeni ile teltif edilmisdi 73 1996 ci ilden etibaren Hesablama Texnologiyasi Assosasiyasi ACM terefinden her il hesablama sahesindeki texniki ve nezeri ugurlara gore teqdim edilen Turinq Mukafati oz sahesine gore en nufuzlu mukafat olmaqla Nobel mukafatina beraber tutulur 74 23 iyun 1988 ci ilde Turinqin 86 ci dogum gununde bioqrafi Endryu Hudcs onun doguldugu ve usaqliq illerini kecirdiyi Varrinqton Kresent Londondaki sonradan Colonnade Hotel kimi istifade olunan binaya resmi Ingiltere Medeni Irs mavi lovhesi vurdurmusdur 75 76 7 iyun 2004 cu ilde olumunun 50 ci il doneminin qeyd edilmesi ucun Hollimeyd Uilmslov Cesirdeki eve xatire lovhesi vurulmusdur 77 Klaviaturaya klikleyerek her hansi elektron cedvel acan ve ya metn redaktorlarindan birinde isleyen her kes faktiki olaraq Turinq masininin muasir tecessumunden istifade edir Time jurnali 9 13 mart 2000 ci ilde Sent Vinsent ve Qrenadinde XX esrin boyuk ugurlarini qeyd etmek ucun xususi poct markalari seriyasi buraxilmisdir ki onlardan da birinde Alan Turinq tesvir olunmus arxasinda ise 0s ve 1s tekrar olunur ve qeyd edilir 1937 Alan Turinq dijital hesablama nezeriyyesini yaratmisdir 1 aprel 2003 cu ilde Turinqin Blecli Parkdak isi IEEE Milestone adlandirilmisdir 78 28 oktyabr 2004 cu ilde Turinqin olumunun 50 illiyinin qeyd edilmesi ucun Gildforddaki Surrey Universitetinde alimin Con V Mills terefinden islenmis heykeli ucaldilmisdir heykelde kamp etrafinda kitablarini dasiyan Turinq tesvir olunmusdur 79 2006 ci il Boston praydi Turinqin serefine adlandirilmisdir 80 Turinq 2008 ci ilde BBC terefinden istehsal olunmus Tehlukeli bilik adli senedli filmde xatirlanan 4 riyaziyyatcidan biridir 81 Prinston Universiteti heftelik nesrinde Alan Turinqi ABS prezidenti Ceyms Medisondan sonra universitetin ikinci en muhum yetisdirmesi adlandirmisdir 19 iyun 2007 ci ilde Blecli Parkda Turinqin heyat olculu 1 5 ton agirliqli heykeli ucaldilmisdir Heykel ABS biznesmeni Sidni Frankin maliyye desteyi ile heykelteras Stefan Ketl terefinden yarim milyondan cox Valliya siferi parcalari istifade etmekle yaradilmisdir 82 Uilmslou Cesirde Turinqin yasadigi eve vurulmus xatire lovhesi Sakvill parki Mancesterde Turinqin xatiresine curulmus lovhe Heyatinin sonuna kimi yasadigi ve fealiyyet gosterdiyi Mancester seherinde Turinqin xatiresi bir nece defe yad edilmisdir 1994 cu ilde A6010 yolu Mancester seher uzuk yolu Alan Turinq yolu adlandirilmisdir Bu yolu birlesdiren korpu ise genislendirilerek Alan Turinq korpusu adlandirilmisdir 23 iyun 2001 ci ilde Mancesterin Vitvort ve Kanal kucelerinde yerlesen Mancester Universitetinin binasinin qarsisinda yerlesen Skavill parkinda Alan Turinq heykelinin acilisi olmusdur Xatire heykelinde informatikanin atasi parkda skamyada oturmus tesvir edilmisdir O elinde alma tutur Alimin oturdugu burunc skamyada ise IEKYF ROMSI ADXUO KVKZC GUBJ metni yazilib ki Eniqma masini ile yigildigi zaman bu metn Alan Metison Turinq 1912 1954 informatikanin banisi metni alinir Heykelin ayagindaki lovhede ise yazilib Informatikanin atasi riyaziyyatci mentiqci muharibe dovru desifratoru xurafatin qurbani Bertrand Rassellden getirilmis sitatda ise deyilir ki Riyaziyyat haqqli olaraq yalniz heqiqete yox hem de ali gozelliye malikdir deye qebul edilir soyuq ve keskin gozellik bu heykel kimi Butun muasir komputerlerin xac atasi na hormet kimi heykelteras sexsi Amstrad komputerini de heykelin postamenti altinda basdirmisdir 83 1999 cu ilde Time jurnali Alan Turinqi XX esrin 100 en muhum insani siyahisina salmisdir 1999 cu ilde Nil Stefenson terefinden yazilmis Kriptonomikon romaninin qehremanlarindan biri de Alan Turinq olmusdur 2002 ci ilde QinetiQ sirketinin Malverndeki erazisinde insa edilmis yeni binasina Alan Turinqin adi verilmisdir Bu binada 200 e yaxin alim ve muhendis fealiyyet gosterir ki onlardan da bezisi boyuk melumatlar uzerinde calisirlar 2002 ci ilde BBC terefinden kecirilmis 100 boyuk britaniyali sesvermesinde Turinq iyirmi birinci yerde qerarlasmisdir 84 2006 ci ilde Britaniya yazicisi Yoan Ceyms yazdigi kitab ucun secdiyi Asperger sindromu olan iyirmi tarixi sexsden biri kimi Alan Turinqi secmisdir 85 Turinqin Blecli park solda ve Sakvill parkindaki solda heykelleri 2010 cu ilde aktyor dramaturq Ceyd Esteban Estrada Ikonalar Dunyanin lezbiyan ve gey tarixi IV cild adli solo myuziklda Alan Turinq obrazini canlandirmisdir 2011 ci ilde The Guardian qezetinin Menim qehremanim seriyasindan yazici Alan Qarner Turinqi oz qehremani kimi secib ve 1950 ci illerin evvellerinde deniz kenarinda gorusmelerini tesvir edib Turinqi sen ve hazircavab kimi yadda saxlayan Qarner qeyd edir ki sonsuza qeder sohbet edibler 86 2006 ci ilde onlayn menbeler Alan Turinqi LGBT tarixi ayinin simvolu secmisdiler 87 2011 ci ilin fevralinda Turinqin Ikinci Dunya Muharibesi dovrune aid elyazmalari Milli Irs Xatire Fondu terefinden on bir saat davam eden auksiona cixarilmis lakin bundan sonra Blecli Parkda saxlanmisdir 88 Apple sirketinin loqosunun cox vaxt sehven Turinqin serefine yaradildigi ve dislenmis almanin onun olumunu simvolize etdiyi qeyd edilir 89 Lakin hem loqonun dizayneri 90 hem de sirket 91 aciqlamasinda sirketin loqosunun Turinqle bir elaqesi olmadigi bildirmisdir Stefen Fray Stiv Cobsa muraciet ederek bununla bagli melumat istedikde o cavab vermisdi ki Ilahi biz cox isterdik ki bu bele olsun 92 2012 ci ilde Hindistanin Maduray seherinde LGBT huquqlari ve gender beraberliyine hesr edilmis Goyqursagi festivali Alan Turinqin serefine adlandirilmisdir 93 Hemcinin 2012 ci ilde bas tutmus ve LGBT tarixi ve sexslerine hesr edilmis Seref Yurusunde de esas simvollardan biri kimi Turinq secilmisdi 94 95 Fransiz dilli mugenni Salvatore Adamo Alan et la Pomme adli mahnisini Turinqe hesr etmisdir 96 BBC de yayimlanan ve usaqlara meshur alimleri tanidan Dahiler Dik ve Domla adli verilisin bir seriyasi da Alan Turinqe hesr edilmis hemin verilis ilk defe 12 mart 2014 cu ilde efire verilmisdir 17 may 2014 cu ilde Alan Turinqi gey kimi teqdim eden ilk ictimai senet numunesi alimin esas eserlerinin saxlandigi Blecli Park terefinden sifaris edilmisdir Eserin acilisi 23 iyun 2014 cu ilde Turinqin dogum gununde bas tutmusdur 22 oktyabr 2014 cu ilden Turinqin xatiresi Milli Tehlukesizlik Agentliyinin Seref Zalinda da yad edilmekdedir 97 98 Universitet ve elmi tedqiqat institutlari terefinden minnetdarliq ifadesi Redakte Mancester Universitetinin Alan Turinq binasi Kembric Kral kollecinin komputer zali burada bir zamanlar Alma mater titulu elde etmis Alan Turinqin adini dasiyir 99 2000 ci ilden beri Edinburq Universitetinin informatika kabinetinde heykelteras Eduardo Paolozzi terefinden hazirlanmis Turinqin butu ve srift desti 42 50 saxlanilir 100 Surrey Universitetinin piazza adlanan daxili heyetinde dahi alimin heykeli qurasdirilib 101 hemcinin Muhendislik ve Fizika elmleri fakultesinin yerlesdiyi binalarin birisi onun serefine adlandirilib 102 Istanbulun Bilgi Universiteti her il nezeri hesablamalar uzre Turinq gunleri adli konfrans kecirir 103 Ostin Texas Universiteti komputer elmleri ve proqramlasdirma sahesinde alimin adini dasiyan bir nece fexri medala layiq gorulmusdur 104 1960 ci illerin evvellerinde Stenford Universiteti Polya Hall riyaziyyat binasinin yegane muhazire zalini alimin serefine Alan Turinq auditoriyasi adlandirmisdi 105 Fransanin simalinda yerlesen Lill Universitetinin komputer elmleri departamentindeki amfiteatr Alan M Turinqin serefine adlandirilmisdir yaxinliqdaki diger amfiteatr ise Kurt Godelin adini dasiyir 106 Mancester Universiteti Aciq Universitet Oksford Bruks Universiteti ve hemcinin Danimarkada yerlesen Orhus Universitetinde Turinqin serefine adlandirilmis binalar vardir Surrey elmi tedqiqat parkinin yolu elece de Mancester daxili dairevi yolun bir hissesi Alan Turinqin serefine adlandirilmisdir 107 Meshur yazici xulyaperest Harri Harrison amerikali suni intellekt sahesinde yuzlerce ekmi isin muellifi Marvin Minski ile birge Turinq uzre secim adli roman yazmisdir The Turing Option 1992 Yazici Vilyam Gibsonun Neyromant romaninda movcud suni intellektlerin inkisaf gedisini izleyen ve onlara nezaret eden Turinq polisinin Turinq registri adi cekilir Asteroidlerden birisi alimin serefine 10204 Nurinq adlandirilmisdir 108 Dovlet uzru ve efvi Redakte 2009 cu ilde britaniyali proqramci ve yazici Con Qrehem Kamminq Turinqin homoseksualligini gunah kimi qebul etdiyine gore uzr istemesi telebi ile Boyuk Britaniya hokumetine unvanlanmis petisiyaya start verdi 109 110 Bu petisiyani 30 000 den cox insan imzaladi 111 112 10 sentyabr 2009 cu ilde Boyuk Britaniyanin Bas Naziri Qordon Braun dahi alim Turinqin uzun iller meruz qaldigi teqiblere gore aciq sekilde uzr istedi 111 113 Alanla ve onun kimi homofob qanunlara gore mehkum olmus minlerce diger gey kisilerle cox pis reftar olunmusdu Coxlari ise mehkum olmasalar bele gunlerin bir gunu onun basqalarindan ferqli dusunceye sahib olduguna gore hebs olunacagini dusunerek daimi qorxu icerisinde illerle yasayiblar Men fexr edirem ki hemin zalim vaxtlar artiq kecmisde qalib ve son 12 il erzinde bizim hokumet LGBT birliyi ucun daha edaletli ve beraber heyat yaratmaq ucun cox sey edib Alanin Boyuk Britaniyada en meshur homofobiya qurbani kimi taninmasi beraberliyin temin olunmasina dogru atilmis daha bir addimdir lt gt Britaniya hokumetinin ve Alanin tohfesi sayesinde bu gun azadligin behresini dadan insanlarin adindan men tam semimiyyetle deyirem Alan bagisla bizi sen daha yaxsisina layiqsen 114 2009 cu ilde Alan Turinq Boyuk Britaniyada homofobiyanin en meshur qurbanlarindan birisi secilmisdir 114 2011 ci ilin dekabrinda Vilyam Cons Turinqi kobud edebsizlik de 115 gunahlandirdigina gore Britaniya hokumetinin uzr istemesi ucun elektron petisiya 116 basladi Biz Zati aileleri hokumetinden xahis edirik ki Alan Turinqi boyuk edebsizlik de ittiham etdiklerine gore efv etsinler 1952 ci ilde o basqa bir kisi ile boyuk edebsizlik etmekde gunahlandirilaraq orqano terapiaya adlandirilan kimyevi kastrasiyani kecmeye mecbur edilib Iki il sonra 41 yasi olarken o sianid qebul ederek ozunu oldurub Alan Turinq bu qeder boyuk xidmetler gosterdiyi olkesi terefinden umidsizliye ve erken olume ducar edilmisdir Bu Birlesmis Kralliq hokumeti ve tarixi ucun utanc olaraq qalmaqdadir Efv bu zedeni aradan qaldirmaq ucun bir yol ola biler Bu hem de Alan Turinq kimi meshur olmayan lakin onun kimi hemin qanunu olan minlerle geye qarsi edilmis hormetsizliy qarsi uzr kimi qebul edile biler 117 Petisiya 37 000 den 116 118 cox imza toplasa da o zaman Huquq Naziri olan Lord MakNalli 119 terefinden qebul edilmemisdir Olumunden sonra efvin seslendirilmesi duzgun deyildir cunki Alan Turinq o dovrun cinayet mecellesine uygun olaraq cezalandirilmisdir O bilirdi ki etdiyi hereket qanuna ziddir ve buna gore muhakime oluna biler Cox kederlidir ki muharibe sahesindeki xidmetlerine baxmayaraq Alan Turinq bu gunku qanunvericilikle yanasdiqda cox qeddar ve absurd gorunen sebeb ve formada gunahkar bilinerek muhakime olunub Hemin dovrde qanun cinayet isinin acilmasini teleb edirdi ve uzun muddet sonra tarixi konteksti deyismek evezine hemin insanlari gunahsiz elan etmekle biz kecmis sehvlerimizi duzelde bilmerik 120 Alan Turinqin 31 mart 1952 ci ilde Cinayet Mecellesinin 1885 ci qanununa edilmis 11 ci duselise gore gunahkar bilinerek cezalandirildigina gore efv edilmesi ucun 26 iyul 2012 ci ilde Lordlar Palatasina qanun layihesi teqdim edilmisdi 121 Ilin sonunda The Daily Telegraph qezetine gonderilmis ve fizik Stiven Hokinq Kral astronomu Martin Con Ris London Kral Cemiyyetinin prezidenti Ser Pol Ners muharibe vaxti Turinqle birge islemis Ledi Trampinqton ve Lord Sarki qanun layihesinin sponsoru terefinden imzalanmis mektubda Bas nazir Devid Kemeron efv aktinda istiraka devet edilirdi 122 Hokumet qanun layihesini destekleyeceyini bildirdi 123 124 125 ve oktyabr ayinda ucuncu dinlemeden sonra layihe Lordlar Palatasindan kecdi 126 Icmalar Palatasinda muzakire edilmemisden evvel 127 hokumet kral preroqativ merhemeti yonunde fealiyyete qerar verdi 24 dekabr 2013 cu ilde Kralica II Elizabet efv fermani imzalayaraq Turinqin edebsizlikde gunahlandirilmasini quvveden dusmus elan etdi 128 Efvi elan eden huquq katibi Kris Qreylinq qeyd etdi ki Turinq sonradan muhakime olunduguna gore deyil muharibede qelebe elde edilmesinde gosterdiyi fantastik xidmetlerine gore xatirlanmalidir 118 129 Turinqin efv edildiyini kralica resmen 2014 cu ilin avqustunda seslendirdi 130 Bu efv Ikinci Dunya muharibesinin basa catmasindan sonra imzalanmis dorduncu efv fermanidir 131 Bu efv ona gore qeyri adi hesab edilir ki Birlesmis Kralliqda efv fermani yalniz sexs texniki baximdan gunahsiz hesab edildikde ve sexsin ailesi ve ya maraqli olan terefin muracietinden sonra imzalanir 132 Efvin elan edilmesinden sonra Bas nazir Devid Kamerona unvanlanmis mektubda insan haqqlari aktivisti Piter Tetcell qerari tenqid ederek meshur olmasi ve boyuk xidmetler gostermesine gore Turinqin efv edildiyini lakin eyni qanuna gore eziyyet cekmis minlerle insana qarsi oxsar efvin seslendirilmediyini bildirmisdi 133 Tetcell hem de Turinqin olumu ile bagli yeni arasdirma aparilmasina seslemisdir Turinqin olumu ile bagli en kicik subhelerin bele aradan qaldirilmasi ve onun xususi xidmet orqanlari terefinden oldurulmesi haqqinda saiyenin yalan olmasinin tesdiq edilmesi ucun yeni arasdirma aparilmasina ehtiyac var Men fikirlesirem ki bu dovlet agentlerinin qetl isine benzemir Bele bir hadiseni subut edecek en kicik fakt bele melum deyildir Lakin mence onun olumunun tedqiq edilmemesi esas catismazliq olaraq qalmaqdadir 134 Yuzilliyinin qeyd edilmesi Redakte Avstraliya filosofu Devid Calmers Alan Turinq Ili cercivesinde De La Salle Universitetinde kecirilen konfransda cixis ederken Manila 27 mart 2012 Turinqin 100 illik yubileyinin qeyd edilmesi meqsediyle yaradilmis Turinq Yubileyi Mesveret Surasi il boyu davam edecek ve dunyanin her yerinde Turinqin heyati ve ugurlarini diqqete catdiracaq tedbirler plani hazirlamis ve 2012 ci ili Alan Turinq ili elan etmisdir S Berri Kuperin rehberlik etdiyi Alan Turinqin qardasi oglu Ser Con Dermont Turinqin fexri prezidenti oldugu Mesveret Surasinda Mancester Universiteti Kembric Universiteti ve Blecli Park iscileri calisirdilar 23 iyun 2012 ci ilde Google Alan Turinqe hesr edilmis xususi Google Doodle yayimlamisdir ki burada Turinq masininin instruksiyasini deyismekle Bodo Murrey kodu elde etmek olurdu 135 Blecli Park Winning Moves le emekdasliq ederek Monopoliya oyunun xususi Alan Turinq versiyasini buraxmisdir Dordkunc oyun kartlari ele tertib olunmusdu ki Alan Turinqin Mayda Veylde dogulmasindan Blecli Parkda Hut 8 layihesine qeder heyati ve fealiyyeti teqdim edilir 136 Oyuna hem de Turinqin 1950 ci illerde oynadigi oyun lovhesini hazirlamis muellimi Maks Nyumanin oglu Vilyam Nyuman terefinden hazirlanmis oyun lovhesi daxildir 137 Filippinin De La Salle Universitetinin Felsefe departamenti 27 28 mart 2012 ci ilde Turinqin serefine teskil edilmis felsefe suni intellekt ve idrak uzre beynelxalq konfransa ev sahibliyi etmekle Turinqin dogumunun yuz illiyini qeyd etmisdir 138 139 Hindistanin Maduray seherinde kecirilen Asiyanin ilk gey prayd festivali cercivesinde Alan Turinqin anilmasi meqsedi ile xususi tedbirler teskil olunmus ve bu tedbirlerde 6000 den cox telebe istirak etmisdir 140 Birlesmis Kralliq tedbirleri Redakte Turinqin 100 illik yubileyinin qeyd edilmesi meqsedi ile 2012 ci ilin iyununda Mancesterde uc gunluk San Fransiskoda ise iki gunluk ACM terefinden teskil edilmis konfrans kecirilmis Kembric Kinqs Kolleci ve Kembric Universitetinde ise dogum gunu partisi ve Avropada Hesablanabilerlik Assosasiyasinin teskilatciligi ile Turinq Yuz Illik Yubiley Konfransi kecirilmisdir 141 2012 ci ilin iyununda London Elm Muzeyinde Turinqin heyat ve fealiyyetine hesr olunmus xususi pulsuz sergi acilmis ve 2013 cu ilin iyuluna kimi davam etmisdir 142 2012 ci ilin fevralinda Boyuk Britaniya Kral Poctu Seckin britaniyalilar seriyasindan Turinqe hesr edilmis marka nesr etmisdir 143 Turinqin dogum gunu olan 23 iyun gununun axsami 2012 ci il London Olimpiya Oyunlarinin meseli Mancesterin Skavil Qardens parkinda yerlesen Turinq heykelinin qarsisina getirilmisdir 22 iyun 2012 ci ilde Mancester Seher Surasi ve Lezbiyan ve Gey Fondu Alan Turinq Xatire Mukafati teskil etdi ki bu mukafat her il Mancesterde homofobiya ile mubarizede muhum rol oynamis sexslere verilir 144 Oksford Universitetinde Turinqin yuz illik yubileyi serefine Informtika ve Felsefe kursu yaradilmisdir 145 Mancester Universitetinde Britaniya Mentiq Kollequmu ve Britaniya Riyaziyyat Tarixi Cemiyyetinin teskilatcligi ile 5 iyun 2004 cu ilde Turinqin heyat ve fealiyyetine hesr olunmus tedbirler kecirilib 146 Adaptasiyalarda canlandirilmasi RedakteHemcinin bax Imitasiya oyunu film 2014 Aktyor Benedikt Kamberbetc Imitasiya oyunu filminde 2014 Turinqi canlandirmisdir 1986 ci ilde dramaturq Hyu Vaytmor Alan Turinq haqqinda Kodun sindrilmasi adli pyes yazmisdir Pyes 1986 ci il noyabrin evvellerinden Vest End teatrinda 1987 ci ilin 15 noyabrindan ise Brodveyde gosterilmeye baslanmisdir 1996 ci ilde BBC terefinden tamamsanin televiziya versiyasi ABS da PBS terefinden yayimlanib cekilmisdir Tamasanin her uc sehnelesdirilmesinde Alan Turinq rolu Derek Yakobi terefinden canlandirilmisdir Tamasanin Brodvey sehnelesdirmesi Tamasada En yaxsi aktyor Tamasada En yaxsi bas rol ifacisi ve Tamasada en yaxsi rejissor isi nominasiyalarinda Toni mukafatina En yaxsi aktyor ve En yaxsi bas rol ifacisi nominasiyalarinda Desk mukafatina namized gosterilmisdir 1996 ci ilde tamamsanin Kodun sindirilmasi adli televiziya adaptasiyasinda Yakobi novbeti defe Turinq obrazini canlandirmisdir 147 2006 ci ilde Janna Levin terefinden yazilmis Turinq masinlarinin cilgin arzulari adli kitabda Turinq ve Kurt Godelin ideyalari ve heyatlarindan behs olunur 148 Elektronik musiqi dueti Matmos 2006 ci ilde Riyazi Elmler Tedqiqat Merkezinden Dr Robert Osserman ve Devid Elsenbudun materiallari esasinda For Alan Turing adli albom cixarmisdir 149 Albomdaki mahnilardan birinde Eniqma masininin orijinal sesinden istifade olunmusdur 150 Turinqin heyatindan behs eden Kodsindiran drama senedli filmi 2011 ci ilin noyabrinda BK da Channel 4 telekanalinda yayimlanmis 2012 ci ilin oktyabrinda ise ABS da cixarilmisdir Film Birlesmis Kralliqda Britaniyanin en boyuk kodsindirani adi ile taninir Filmde Ed Stoppard Turinq Henri Qudmen ise Frans Qrinbaum rollarini canlandirmislar 151 2012 ci ilde Turinqin yuz illik yubileyi serefine American Lyric Theater opera sirketi bestekar Yustin F Cen ve librettist Devid Simpatikoya Turinqin heyati ve olumunden behs eden opera yazilmasini sifaris etmisdi 152 Alan Turinqin heyati ve olumu adlandirilan operanin konsert performansi 2015 ci ilin oktyabrinda Nyu Yorkda bas tutmusdur Turinqin heyatindan ilhamlanmis diger sehne isleri ile birlikde eser Studio 360 radio verilisinde yayimlanmisdir 153 Ispaniya qrupu Hidrogenesse 2012 ci ilde cixardigi Un digito binario dudoso adli albomunu Turinqe hesr etmisdir Recital para Alan Turing A dubious binary digit Concert for Alan Turing riyaziyyatcinin xatiresine hesr edilmisdir 154 Pet Shop Boys qrupundan Nil Tennant ve Kris Lov Turinqin heyatindan ilhamlanaraq yazdiqlari A Man from the Future 2013 cu ilde teqdim etmisler 155 Mahni Pet Shop Boys ve Culyet Stevenson natiq terefinden BBC Singers ve BBC Konsert Orkestrinin musayeti ile 23 iyul 2014 cu ilde Kral Albert Zalinda bas tutan BBC Proms konsertinde canli ifa edilmisdir 156 Bestekar Ceyms MakKarti xor ucun Sifresindiran adli eser yazmisdir Eserde sairler Uilfred Ouen Sara Tisdeyl Uol Vaytmen Oskar Vayld ve Robert Bornsun Turinqin heyatina uygun gelen serlerinden istifade olunmusdur Eser 26 aprel 2014 cu ilde Londonun Barbikan Merkezinde Devid Templin rehberlik etdiyi Hertfordsir xoru ve Turinqin anasini seslendiren Naomi Havi terefinden seslendirilmisdir 157 158 Tarixi drama janrinda olan Imitasiya oyunu filmi Morten Tildumun rejissorlugu Benedikt Kamberbetc ve Kira Naytlinin bas rol ifaciligi ile cekilmis ve 14 noyabr 2014 cu ilde BK da 28 noyabr 2014 cu ilde ise ABS da teqdim edilmisdir Film Alan Turinqin Blecli Parkda diger desifratorlarla birlikde Eniqma masininin kodunu sindirmasindan behs edir 159 160 161 162 Istinadlar Redakte 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Hodces E Alan Turing Unwin paperbacks 1985 Unwin Paperbacks 1985 ISBN 978 0 04 510060 6 lt a href https wikidata org wiki Track Q450154 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track Q20895922 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track Q20895926 gt lt a gt 1 2 3 4 5 6 IMDb 1990 lt a href https wikidata org wiki Track P345 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track Q37312 gt lt a gt 1 2 3 4 5 6 Bibliotheque nationale de France BnF identifikatoru aciq melumat platformasi 2011 lt a href https wikidata org wiki Track Q193563 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track Q19938912 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track P268 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track Q54837 gt lt a gt 1 2 http www telegraph co uk technology news 9314910 Britain still owes Alan Turing a debt html Bell A Encyclopaedia Britannica Encyclopaedia Britannica Inc 1768 lt a href https wikidata org wiki Track Q455 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track P1417 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track Q2846567 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track Q2743906 gt lt a gt Oxford Dictionary of National Biography C Matthew Oxford OUP 2004 lt a href https wikidata org wiki Track Q17565097 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track P1415 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track Q5145336 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track Q34217 gt lt a gt lt a href https wikidata org wiki Track Q217595 gt lt a gt Tyuring Alan Matison BSE 3 e izdanie 1 2 Newman M H A 1955 Alan Mathison Turing 1912 1954 Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society 1 253 doi 10 1098 rsbm 1955 0019 JSTOR 769256 1 2 3 Gray Paul 29 March 1999 Alan Turing Time 100 People of the Century Time Magazine Providing a blueprint for the electronic digital computer The fact remains that everyone who taps at a keyboard opening a spreadsheet or a word processing program is working on an incarnation of a Turing machine Sipser 2006 seh 137 Homer Steven Selman Alan L 2001 Computability and Complexity Theory seh 35 ISBN 0 387 95055 9 Istifade tarixi 13 May 2011 1 2 3 Leavitt 2007 PM apology after Turing petition 2012 05 27 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2012 03 04 Elizaveta II nakanune Rozhdestva pomilovala pokojnogo rasshifrovshika Enigmy ITAR TASS Alan Tyuring vzlomshik shifrov i gej pomilovan posmertno 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Hodges 1992 The Alan Turing Internet Scrapbook Turing org uk 2012 10 14 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2 January 2012 Phil Maguire An Irishman s Diary page 5 The Irish Times 23 June 2012 Jones G James 11 December 2001 Alan Turing Towards a Digital Mind Part 1 System Toolbox 2007 08 03 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2007 07 27 invalid param val Hofstadter Douglas R 1985 Metamagical Themas Questing for the Essence of Mind and Pattern Basic Books ISBN 0 465 04566 9 OCLC 230812136 Hassall R The Sherborne formula the making of Alan Turing Vivat 2012 13 17 29 Teuscher Christof ed 2004 Alan Turing Life and Legacy of a Great Thinker Springer Verlag ISBN 3 540 20020 7 OCLC 53434737 62339998 bad oclc Category link Category Paul Gray Alan Turing Time Magazine s Most Important People of the Century p 2 Hodges 1983 seh 61 The Inspiration of Life and Death 1928 1932 Alan Turing Scrapbook Hodges 1983 seh 82 83 Turing Alan Noyabr 1936 On Computable Numbers with an Application to the Entscheidungsproblem PDF 2 42 Proceedings of the London Mathematical Society 230 65 doi 10 1112 plms s2 42 1 230 first missing last Turing Alan 1937 On Computable Numbers with an Application to the Entscheidungsproblem A correction 2 43 Proceedings of the London Mathematical Society 244 46 doi 10 1112 plms s2 43 6 544 first missing last Fon Nejman osobenno podcherknul chto osnovnaya koncepciya prinadlezhit Tyuringu pismo Stenli Frankelya k Brajanu Randelyu 1972 citiruetsya v Kopelande 2004 The Essential Turing s22 1 2 Jack Copeland Colossus and the Dawning of the Computer Age p 352 in Action This Day 2001 Clark Liat 18 June 2012 Turing s achievements codebreaking AI and the birth of computer science Wired UK Wired co uk Istifade tarixi 31 October 2013 Turing Alan c 1941 The Applications of Probability to Cryptography The National Archives United Kingdom HW 25 37 Turing Alan c 1941 Paper on Statistics of Repetitions The National Archives United Kingdom HW 25 38 Vallance Chris 19 April 2012 Alan Turing papers on code breaking released by GCHQ BBC News Istifade tarixi 20 April 2012 Alan Turing Colleagues share their memories BBC News 23 June 2012 Lewin 1978 Podrobno algoritm ezdy na velosipede Tyuringa opisan v romane Nila Stivensona Kriptonomikon ISBN 978 5 17 043191 5 978 5 9762 2892 4 Copeland 2006 p 378 One theory was that bomba was named after the ice cream bombe glacee which was being eaten when the machine was invented Enigma The Battle for the Code By Hugh Sebag Montefiore 2002 ISBN 978 0 471 43721 5 Copeland The Essential Turing pp 336 337 Copeland Jack Proudfoot Diane May 2004 Alan Turing Codebreaker and Computer Pioneer alanturing net Istifade tarixi 27 July 2007 Copeland J Proudfoot Diane 2004 Alan Turing Codebreaker and Computer Pioneer alanturing net 2012 11 28 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 27 July 2007 parameter ignored suggest 1 2 3 Mahon 1945 Leavitt David 2007 The man who knew too much Alan Turing and the invention of the computer Phoenix 176 178 ISBN 978 0 7538 2200 5 Grime James 24 July 2014 An Alan Turing expert watches the The Imitation Game trailer The Aperiodical Istifade tarixi 28 July 2014 BOMBE PROJECT HISTORY MAY 44 2012 11 28 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2 May 2012 Alexander 1945 1 2 3 4 5 Copeland 2006 Copeland 2006 seh 380 Gannon 2007 seh 230 Hilton 2006 seh 197 199 Randell B 1980 A History of Computing in the Twentieth Century Colossus PDF Istifade tarixi 27 January 2012 citing Womersley J R 13 February 1946 ACE Machine Project Executive Committee National Physical Laboratory Teddington Middlesex Turing at NPL A suburban runner ingilis 2012 11 28 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2012 11 28 Harnad Stevan 2008 The Annotation Game On Turing 1950 on Computing Machinery and Intelligence In Epstein Robert amp Peters Grace Eds Parsing the Turing Test Philosophical and Methodological Issues in the Quest for the Thinking Computer Springer Stevan Harnad 2008 The Annotation Game On Turing 1950 on Computing Machinery and Intelligence In Epstein Robert amp Peters Grace Eds Parsing the Turing Test Philosophical and Methodological Issues in the Quest for the Thinking Computer Springer Alan Turing vs Alick Glennie 1952 Turing Test Chessgames com SPICE 1 2 3 and beyond Intusoft Newsletter August 2003 Intusoft com 16 August 2001 11 June 2011 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 29 May 2011 invalid param val kak skazano v filme BBC Tajnaya zhizn haosa stranica s fragmentami filma Pro rabotu Tyuringa v seredine pervogo fragmenta subtitry olu kecid Turing s Last Lost work 2003 08 23 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2015 07 30 Turing Centenary The Trial of Alan Turing for Homosexual Conduct at polarimagazine com Alan Hodges 5 Mar 1992 Alan Turing The Enigma 1 2 3 4 Leavitt 2006 David Leavitt Jun 2007 The Man Who Knew Too Much Alan Turing and the invention of computers Alan Turing and the Invention of the Computer Hodges Andrew 27 May 2012 Alan Turing The Enigma seh 463 ISBN 0 691 15564 X Turing Alan 1952 Letters of Note Yours in distress Alan 16 December 2012 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 July 2015 Hodges Andrew 27 May 2012 Alan Turing The Enigma seh xxviii ISBN 0 691 15564 X Hodges 2006 Hodges Andrew 2012 Alan Turing The Enigma The Centenary Edition Princeton University Hodges 1983 seh 473 Garner Alan 11 November 2011 My hero Alan Turing by Alan Garner The Guardian Guardian News and Media Limited Istifade tarixi 23 June 2012 1 2 Pease Roland 23 June 2012 Alan Turing Inquest s suicide verdict not supportable BBC News Online Istifade tarixi 23 June 2012 We have been recreating the narrative of Turing s life and we have recreated him as an unhappy young man who committed suicide But the evidence is not there Newman M H A 1955 Alan Mathison Turing 1912 1954 Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society 1 253 226 doi 10 1098 rsbm 1955 0019 JSTOR 769256 Geringer Steven 27 July 2007 ACM S Turing Award Prize Raised To 250 000 ACM press release 30 December 2008 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 8 avqust 2015 Unveiling the official Blue Plaque on Alan Turing s Birthplace Istifade tarixi 8 avqust 2015 About this Plaque Alan Turing 13 October 2007 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 8 avqust 2015 Plaque 3276 on Open Plaques IEEE History Center 2003 Milestones Code breaking at Bletchley Park during World War II 1939 1945 IEEE Global History Network IEEE Istifade tarixi 8 avqust 2015 The Earl of Wessex unveils statue of Alan Turing 2007 10 23 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 8 avqust 2015 Boston Pride Honorary Grand Marshal Archived from the original on 2006 06 19 Istifade tarixi 2015 08 08 Dangerous Knowledge BBC Four 11 June 2008 Istifade tarixi 8 avqust 2015 Bletchley Park Unveils Statue Commemorating Alan Turing Arxivlesdirilib 2012 02 27 at the Wayback Machine Bletchley Park press release 20 June 2007 Computer buried in tribute to genius Manchester Evening News 17 February 2007 Istifade tarixi 8 avqust 2015 100 great British heroes BBC News 21 August 2002 James Ioan M 2006 Asperger s Syndrome and High Achievement Jessica Kingsley ISBN 978 1 84310 388 2 Garner Alan 12 November 2011 My Hero Alan Turing Saturday Guardian Review London seh 5 Istifade tarixi 8 avqust 2015 Alan Turing LGBTHistoryMonth com 20 August 2011 Istifade tarixi 8 avqust 2015 Halliday Josh 25 February 2011 Turing papers to stay in UK after 11th hour auction bid at The Guardian UK Istifade tarixi 8 avqust 2015 Logos that became legends Icons from the world of advertising The Independent UK 4 January 2008 3 October 2009 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 8 avqust 2015 invalid param val Interview with Rob Janoff designer of the Apple logo creativebits Istifade tarixi 8 avqust 2015 Leavitt 2007 seh 280 Science amp Environment Alan Turing Separating the man and the myth BBC Yoxlanilib 8 avqust 2015 Karthikeyan D 30 July 2012 Cities Madurai Madurai comes out of the closet Chennai India The Hindu Istifade tarixi 8 avqust 2015 Salvo Victor The Legacy Project 2012 INDUCTEES Istifade tarixi 8 avqust 2015 PHOTOS 7 LGBT Heroes Honored With Plaques in Chicago s Legacy Walk Advocate com Istifade tarixi 8 avqust 2015 Kamiab Farbod 20 November 2012 Alan et la Pomme Salvatore Adamo Video upload YouTube Google Inc Istifade tarixi 26 December 2013 Hall of Honor Inductee Alan Turing NSA CSS National Security Agency 22 October 2014 Istifade tarixi 8 avqust 2015 2014 Press Release Five Cryptologists Added to NSA CSS Cryptologic Hall of Honor National Security Agency 22 October 2014 14 March 2016 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 8 avqust 2015 King s College Cambridge kings cam ac uk Istifade tarixi 12 May 2014 Turing prints 2000 Synth co uk 24 September 2000 Istifade tarixi 31 October 2013 The Earl of Wessex unveils statue of Alan Turing University of Surrey 25 December 2013 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 24 December 2013 A celebration of the code breaker Alan Turing University of Surrey 25 December 2013 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 24 December 2013 The Imitation Game 10 surprising facts about Bletchley Park genius Alan Turing V3 co uk Istifade tarixi 17 April 2015 Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin Istifade tarixi 17 May 2015 Polya Hall Stanford University PDF Istifade tarixi 14 June 2011 Laboratoire d Informatique Fondamentale de Lille Istifade tarixi 3 December 2010 Cooksey Katie 24 December 2013 Alan Turing Manchester celebrates pardoned genius BBC News Istifade tarixi 24 December 2013 Prescott Observatorium wechselt Besitzer engl Thousands call for Turing apology BBC News 31 August 2009 Istifade tarixi 7 avqust 2015 Petition seeks apology for Enigma code breaker Turing CNN 1 September 2009 5 October 2009 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 7 avqust 2015 invalid param val 1 2 Davies Caroline 11 September 2009 PM s apology to codebreaker Alan Turing we were inhumane The Guardian UK Petisiya yalniz Birlesmis Kralliq vetendaslarina aciq idi PM apology after Turing petition BBC News 11 September 2009 1 2 Treatment of Alan Turing was appalling PM The official site of the Prime Minister s Office 10 sentyabrya 2009 Perevod zayavleniya Premer ministra Velikobritanii Gordona Brauna 12 sentyabrya 2009 Petition to pardon computer pioneer Alan Turing started BBC News 6 December 2011 1 2 Grant a pardon to Alan Turing 6 December 2011 10 January 2012 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 8 August 2015 Petition Grant a pardon to Alan Turing Change org Change org Istifade tarixi 8 avqust 2015 1 2 Wright Oliver 23 December 2013 Alan Turing gets his royal pardon for gross indecency 61 years after he poisoned himself The Independent London Wainwright Martin 7 February 2012 Government rejects a pardon for computer genius Alan Turing The Guardian hansard publications parliament uk 2 February 2012 Bill Services parliament uk 26 July 2012 Istifade tarixi 8 avqust 2015 Pearse Damian Alan Turing should be pardoned argue Stephen Hawking and top scientists The Guardian 13 December 2012 Yoxlanilib 8 avqust 2015 Watt Nicholas 19 July 2013 Enigma codebreaker Alan Turing to be given posthumous pardon The Guardian London Worth Dan 30 October 2013 Alan Turing pardon sails through House of Lords V3 Istifade tarixi 8 avqust 2015 Alan Turing Statutory Pardon Bill Istifade tarixi 8 avqust 2015 Roberts Scott 2 December 2013 Lib Dem MP John Leech disappointed at delay to Alan Turing pardon bill Pink News Alan Turing Statutory Pardon Bill Istifade tarixi 8 avqust 2015 Archived copy of Royal Pardon for Alan Turing PDF Royal pardon for codebreaker Alan Turing BBC News 24 December 2013 Istifade tarixi 8 avqust 2015 With Queen s Decree Alan Turing Is Now Officially Pardoned Advocate com Istifade tarixi 8 avqust 2015 Pardoned Alan Turing Computing patriarch Time Magazine vol 183 no 1 13 January 2014 p 14 Yoxlanilib 8 avqust 2015 Davies Caroline 24 December 2013 Codebreaker Turing is given posthumous royal pardon The Guardian London Guardian News and Media 1 6 Tatchell Peter G 24 December 2013 Alan Turing Was He Murdered By the Security Services http www huffingtonpost co uk Istifade tarixi 8 avqust 2015 Ward Alex 29 December 2013 Daily Mail 29 December 2013 London Dailymail co uk Istifade tarixi 8 avqust 2015 Google Doodle honors Alan Turing Content usatoday com 22 June 2012 Istifade tarixi 8 avqust 2015 Special Monopoly edition celebrates Alan Turing s life BBC News Technology 10 September 2012 Istifade tarixi 8 avqust 2015 Bletchley Park Launches Special Edition Alan Turing Monopoly Board 2012 09 12 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 8 avqust 2015 DLSU to host int l summit on philosophy ABS CBN com 24 March 2012 Istifade tarixi 8 avqust 2015 Layug Rosero Regina 21 April 2012 The Thinking Machine A philosophical analysis of the Singularity GMA News Online Istifade tarixi 8 avqust 2015 Shankar M Gopi 5 July 2012 Making themselves heard The Hindu Chennai India Istifade tarixi 8 avqust 2015 The Northerner Alan Turing computer pioneer has centenary marked by a year of celebrations M guardian co uk 23 February 2011 Istifade tarixi 8 avqust 2015 Cellan Jones Rory Rooney curator David 18 June 2012 Enigma First look at Alan Turing exhibition report with video preview BBC News Online Istifade tarixi 8 avqust 2015 Cutlack Gary 2 January 2012 Codebreaker Alan Turing gets stamp of approval Gizmodo Istifade tarixi 8 avqust 2015 Anon 22 June 2012 Centenary award tribute to enigma codebreaker Alan Turing Manchester Evening News Manchester MEN media Istifade tarixi 8 avqust 2015 Computer Science and Philosophy University of Oxford 30 March 2013 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 23 June 2013 A new undergraduate degree course with its first students having started in 2012 the centenary of Alan Turing s birth BSHM Meetings 1992 2007 dcs warwick ac uk Istifade tarixi 8 avqust 2015 Alan Turing A multitude of lives in fiction BBC 23 June 2012 Holt Jim 3 September 2006 Obsessive Genius Disorder New York Times Matmos release For Alan Turing Vague Terrain Istifade tarixi 8 avqust 2015 Sheppard Justin 7 September 2006 Track Review Matmos Enigma Machine For Alan Turing Prefix Mag 7 February 2015 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 8 avqust 2015 Codebreaker IMDB Istifade tarixi 8 avqust 2015 The Life and Death s of Alan Turing a new opera American Lyric Theater altnyc org 2015 01 22 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2015 08 08 Alan Turing Man and Myth Studio 360 studio360 2015 01 22 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2015 08 08 Rodriguez Ramos Javier 29 May 2012 Hidrogenesse Un digito binario dudoso El Pais Cultura Spanish Grupo PRISA Istifade tarixi 8 avqust 2015 Portwood Jerry 13 September 2012 Pet Shop Boys Working on Alan Turing Project Out magazine Here Media Istifade tarixi 8 avqust 2015 apostrophe markup BBC Radio 3 BBC Proms 2014 Season Prom 8 Pet Shop Boys BBC Istifade tarixi 8 avqust 2015 Hertfordshire Chorus James McCarthy Codebreaker a life in music Classical Music com BBC Music Magazine 2014 11 26 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 8 avqust 2015 Codebreaker YouTube Brooks Brian The Imitation Game Will Stuff Theaters This Holiday Weekend Specialty Box Office Preview Deadline Charles McGrath 30 October 2014 The Riddle Who Unlocked the Enigma The Imitation Game Dramatizes the Story of Alan Turing New York Times Istifade tarixi 8 avqust 2015 Walters Ben 9 October 2014 The Imitation Game the queerest thing to hit multiplexes for years theguardian com Istifade tarixi 8 avqust 2015 Bradshaw Peter 13 November 2014 The Imitation Game review Cumberbatch cracks biopic code theguardian com Istifade tarixi 8 avqust 2015 Elave istinad ve qeydler RedakteAgar Jon 2001 Turing and the Universal Machine Duxford Icon ISBN 978 1 84046 250 0 Agar Jon 2003 The government machine a revolutionary history of the computer Cambridge Massachusetts MIT Press ISBN 978 0 262 01202 7 Alexander C Hugh O D c 1945 Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma The National Archives Kew Reference HW 25 1 Beavers Anthony 2013 Alan Turing Mathematical Mechanist In Cooper S Barry van Leeuwen Jan eds Alan Turing His Work and Impact Waltham Elsevier 481 485 ISBN 978 0 12 386980 7 Beniger James 1986 The control revolution technological and economic origins of the information society Cambridge Massachusetts Harvard University Press ISBN 0 674 16986 7 Babbage Charles 1864 Campbell Kelly Martin ed Passages from the life of a philosopher Rough Draft Printing 2008 tarixinde nesr olunub ISBN 978 1 60386 092 5 Bodanis David 2005 Electric Universe How Electricity Switched on the Modern World New York Three Rivers Press ISBN 0 307 33598 4 OCLC 61684223 Bruderer Herbert Konrad Zuse und die Schweiz Wer hat den Computer erfunden Charles Babbage Alan Turing und John von Neumann Oldenbourg Verlag Munchen 2012 XXVI 224 Seiten ISBN 978 3 486 71366 4 Campbell Kelly Martin Aspray William 1996 Computer A History of the Information Machine New York Basic Books ISBN 0 465 02989 2 Ceruzzi Paul 1998 A History of Modern Computing Cambridge Massachusetts and London MIT Press ISBN 0 262 53169 0 Chandler Alfred 1977 The Visible Hand The Managerial Revolution in American Business Cambridge Massachusetts Belknap Press ISBN 0 674 94052 0 Church Alonzo 1936 An Unsolvable Problem of Elementary Number Theory American Journal of Mathematics 58 2 345 doi 10 2307 2371045 ISSN 0002 9327 Cooper S Barry van Leeuwen Jan 2013 Alan Turing His Work and Impact New York Elsevier ISBN 978 0 12 386980 7 Copeland B Jack 2004a Colossus Its Origins and Originators IEEE Annals of the History of Computing 26 4 38 45 doi 10 1109 MAHC 2004 26 Copeland B Jack ed 2004b The Essential Turing Oxford Oxford University Press ISBN 0 19 825079 7 OCLC 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 bad oclc Category link Category Copeland ed B Jack 2005 Alan Turing s Automatic Computing Engine Oxford Oxford University Press ISBN 0 19 856593 3 OCLC 224640979 56539230 bad oclc Category link Category Copeland B Jack 2006 Colossus The secrets of Bletchley Park s code breaking computers Oxford University Press ISBN 978 0 19 284055 4 Hilton Peter 2006 Living with Fish Breaking Tunny in the Newmanry and Testery Colussus in Copeland 2006 seh 189 203 Edwards Paul N 1996 The closed world computers and the politics of discourse in Cold War America Cambridge Massachusetts MIT Press ISBN 0 262 55028 8 Gannon Paul 2007 2006 Colossus Bletchley Park s Greatest Secret London Atlantic Books ISBN 978 1 84354 331 2 Hodges Andrew 1983 Alan Turing the enigma London Burnett Books ISBN 0 04 510060 8 Hochhuth Rolf 1988 Alan Turing en berattelse Symposion ISBN 978 91 7868 109 9 Leavitt David 2007 The man who knew too much Alan Turing and the invention of the computer Phoenix ISBN 978 0 7538 2200 5 Levin Janna 2006 A Madman Dreams of Turing Machines New York Knopf ISBN 978 1 4000 3240 2 Lewin Ronald 1978 Ultra Goes to War The Secret Story Classic Military History Classic Penguin London England Hutchinson amp Co 2001 tarixinde nesr olunub ISBN 978 1 56649 231 7 Lubar Steven 1993 Infoculture Boston Massachusetts and New York Houghton Mifflin ISBN 0 395 57042 5 Mahon A P 1945 The History of Hut Eight 1939 1945 UK National Archives Reference HW 25 2 Istifade tarixi 10 December 2009 Oakley Brian ed 2006 The Bletchley Park War Diaries July 1939 August 1945 2 6 Wynne Press O Connell H Fitzgerald M 2003 Did Alan Turing have Asperger s syndrome Irish Journal of Psychological Medicine Irish Institute of Psychological Medicine 20 28 31 ISSN 0790 9667 Petzold Charles 2008 The Annotated Turing A Guided Tour through Alan Turing s Historic Paper on Computability and the Turing Machine Indianapolis Wiley Publishing ISBN 978 0 470 22905 7 Smith Roger 1997 Fontana History of the Human Sciences London Fontana Sipser Michael 2006 Introduction to the Theory of Computation PWS Publishing ISBN 0 534 95097 3 Weizenbaum Joseph 1976 Computer Power and Human Reason London W H Freeman ISBN 0 7167 0463 3 Turing A M 1937 Delivered to the Society November 1936 On Computable Numbers with an Application to the Entscheidungsproblem PDF Proceedings of the London Mathematical Society 2 42 230 65 doi 10 1112 plms s2 42 1 230 and Turing A M 1938 On Computable Numbers with an Application to the Entscheidungsproblem A correction Proceedings of the London Mathematical Society 2 43 1937 tarixinde nesr olunub 544 6 doi 10 1112 plms s2 43 6 544 Turing Sara Stoney 1959 Alan M Turing W Heffer Turing s mother who survived him by many years wrote this 157 page biography of her son glorifying his life It was published in 1959 and so could not cover his war work Scarcely 300 copies were sold Sara Turing to Lyn Newman 1967 Library of St John s College Cambridge The six page foreword by Lyn Irvine includes reminiscences and is more frequently quoted It was re published by Cambridge University Press in 2012 to honour the centenary of his birth and included a new foreword by Martin Davis as well as a never before published memoir by Turing s older brother John F Turing Whitemore Hugh Hodges Andrew 1988 Breaking the code S French This 1986 Hugh Whitemore play tells the story of Turing s life and death In the original West End and Broadway runs Derek Jacobi played Turing and he recreated the role in a 1997 television film based on the play made jointly by the BBC and WGBH Boston The play is published by Amber Lane Press Oxford ASIN B000B7TM0Q Williams Michael R 1985 A History of Computing Technology Englewood Cliffs New Jersey Prentice Hall ISBN 0 8186 7739 2 Yates David M 1997 Turing s Legacy A history of computing at the National Physical Laboratory 1945 1995 London London Science Museum ISBN 0 901805 94 7 OCLC 123794619 40624091 bad oclc Elave edebiyyat RedakteCopeland B Jack ed The Mind and the Computing Machine Alan Turing and others The Rutherford Journal Copeland B Jack ed Alan Turing Father of the Modern Computer The Rutherford Journal Hodges Andrew 27 August 2007 Edward N Zalta ed ed Alan Turing Stanford Encyclopedia of Philosophy Winter 2009 Stanford University Istifade tarixi 10 January 2011 Category link Category Hodges Andrew Sayre David 1992 Review Alan Turing the enigma Physics Today 37 11 107 Bibcode 1984PhT 37k 107H doi 10 1063 1 2915935 Gray Paul 29 March 1999 Computer Scientist Alan Turing TIME Gleick James The Information A History a Theory a Flood New York Pantheon 2011 ISBN 978 0 375 42372 7 Oral history interview with Nicholas C Metropolis Charles Babbage Institute University of Minnesota Metropolis was the first director of computing services at Los Alamos National Laboratory topics include the relationship between Alan Turing and John von NeumannXarici kecidler Redakte Vikianbarda Alan Turinq ile elaqeli mediafayllar var Vikisitatda Alan Turinq ile elaqedar sitatlar var Turing family house in Coonoor India A podcast program about Turing made by Radio Lab Alan Turing Arxivlesdirilib 2008 08 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2008 08 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2008 08 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2008 08 28 at the Wayback Machine RKBExplorer Alan Turing Year CiE 2012 Turing Centenary Conference Alan Turing site maintained by Andrew Hodges including a short biography AlanTuring net Turing Archive for the History of Computing by Jack Copeland The Turing Archive contains scans of some unpublished documents and material from the King s College Cambridge archive Jones G James 11 December 2001 Alan Turing Towards a Digital Mind Part 1 System Toolbox The Binary Freedom Project 3 August 2007 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 26 July 2015 Sherborne School Archives Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2014 12 28 at the Wayback Machine holds papers relating to Alan Turing s time at Sherborne School Alan Turing plaques recorded on openplaques org Turing s treatise on Enigma The Prof s Book Codebreaker film official site Turing 2012 Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Arxivlesdirilib 2013 12 19 at the Wayback Machine Codebreaker choral work YouTubeMenbe https az wikipedia org w index php title Alan Turinq amp oldid 6080508, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.