fbpx
Wikipedia

Ağdam rayonu

Ağdam rayonu — Ağdam rayonu 1930-cu ildə yaradılıb. Sahəsi 1150 kvadrat km, əhalisi 153000 olan rayonun relyefi əsasən düzənlik, qismən dağlıqdır. "Ağdam" sözü qədim türk dilində "kiçik qala" deməkdir. Uzaq keçmişdə bu ərazidə yaşamış türkdilli qəbilələr özlərini müdafiə etmək üçün əsasən kiçik qalalar tikirdilər. Zaman keçdikcə bu şəhərin adının mənası dəyişib. XVIII əsrin birinci yarısında Qarabağlı Pənahəli xan bu şəhərdə özü üçün ağ daşdan imarət tikdirmək barədə əmr verib. Həmin imarət uzun müddət ətraf kəndlərin sakinləri üçün bir növ oriyentirə çevrilib. Bu mənada "Ağdam" – günəş şüaları ilə nurlanmış işıqlı, ağ ev deməkdir. Azərbaycan Respublikasında inzibati – ərazi vahidi.

Rayon
Ağdam

39°59′01″ şm. e. 46°55′43″ ş. u.


Ölkə Azərbaycan 🇦🇿
Daxildir Yuxarı Qarabağ
İnzibati mərkəz Ağdam
İcra başçısı Vaqif Həsənov
Tarixi və coğrafiyası
Yaradılıb 8 avqust 1930
Sahəsi 1 150 km²
Hündürlük
291 m
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi 202 200 nəfər
Rəqəmsal identifikatorlar
ISO kodu AZ-AGM
Telefon kodu +994 26
Poçt indeksi AZ 0200
Avtomobil nömrəsi 02
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar
Bu məqalə Ağdam rayonu haqqındadır. Ağdam şəhəri üçün Ağdam səhifəsinə baxın.

Erməni işğalından əvvəl rayonda 54 tibb müəssisəsi, 79 mədəniyyət ocağı , 15 şərab zavod, 1 şampan zavodu, 10 istirahət mərkəzi, Qarabağın ən böyük musiqi məktəbləri bu rayonda yerləşib.

Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Qəhrəman rayon adını alıb. Ağdamın şəhid sayı 6570 nəfər, Milli Qəhrəmanı 16 nəfər, döyüşlərdə iştirak edən ağdamlı sayı 40,000 nəfər, ağdamlı Qarabağ qazisi 4950 nəfər.

Qarabağ müharibəsinin ilk şəhidlərin Ağdam rayonu verib. 22.02.1988 ci ildə Əli Hacıyev və Bəxtiyar Quliyev.

Sərhəd rayonlar

Mündəricat

Ağdam rayonunun xəritəsi.
— şəhərlər, — qəsəbələr, — kəndlər
— arxeoloji obyektlər, — türbələr, — məscidlər, — körpülər, — qalalar

Ağdam rayonu 8 avqust 1930-cu ildə yaradılıb. Sahəsi 1154 km² olan rayonun relyefi əsasən düzənlik, qismən dağlıqdır.

Ağdam rayonu Azərbaycanın qədim, füsunkar təbiətli torpağı olan Qarabağın mərkəzində – Qarabağ dağ silsiləsinin şimal-şərq ətəklərində, Kür-Araz ovalığının qərbində yerləşir. Gözəl Qarabağın ürəyi sayılan Ağdamın qədim tarixi abidələri minillik keşməkeşli illərdən keçərək bu günə qədər gəlib çatmışdır. Rayonun ərazisində XX əsrin 50-ci illərindən başlayaraq aparılan arxeoloji tədqiqat işləri zamanı məlum olmuşdur ki, Ağdamın ərazisi qədim insanların yaşayış məskənlərindən biridir. Tanınmış arxeoloq İdeal Nərimanovun Üçoğlantəpə deyilən yerdə apardığı arxeoloji tədqiqatlar zamanı aydın oldu ki, ilk qədim insanlar rayon ərazisində 6–8 min il bundan əvvəl, yəni, Eneolit dövründə (e.ə. VI–IV minilliyi əhatə edir, "misdaş" dövrü adlanır) yaşamış, qədim əkinçilik və maldarlıq mədəniyyətinə bələd olmuşlar.

Alim rayonun digər ərazilərində qədim yaşayış məskəni olmuş LeylatəpəÜzərliktəpə deyilən yerlərdə apardığı arxeoloji tədqiqatlar zamanı Eneolit və orta Tunc dövrünə aid (e.ə. II minilliyin birici yarısı) dulusçuluq, metaləritmə, zərgərlik və digər sahələrə aid maddi-mənəvi abidələr aşkar edib. Burdan tapılan taxıl və üzüm dənələri bir daha sübut etmişdir ki, yerli əhali oturaq həyat keçirmiş və yüksək əkinçilik mədəniyyətinə malik olmuşdur. Arxeoloqlar Üzərriktəpədə apardıqları tədqiqatlar nəticəsində tapılan maddi-mədəniyyət qalıqlarına əsaslanaraq qeyd edirlər ki, bura Qafqazda ilk şəhər tipli yaşayış məskəni və Zaqafqaziyada ən zəngin abidələri olan yerlərdən biri olmuşdur. XX əsrin 80-cı illərinin ortalarında rayonun Sarıçoban kəndi yaxınlığında tapılan son Tunc və Dəmir dövrünə aid (e.ə. XIX–XIII əsrləri əhatə edir) möhtəşəm kurqan tarixi cəhətdən çox qiymətli bir abidədir. Kurqanda aşkar edilən e.ə. XII–XIII əsrlərə aid maddi tapıntılar bu abidənin varlı bir insanın qəbri olduğundan xəbər verir. Bu isə həmin dövrdə Azərbaycanda ibtidai-icma quruluşunun dağılaraq sosial və əmək bərabərsizliyinin yaranmasına ən yaxşı əyani sübutdur.

Sonralar Azərbaycanda gedən tarixi proseslər nəticəsində ilk dövlət qurumları formalaşmağa başlayıb. Belə dövlətlərdən biri də Şimali Azərbaycanda yaranmış Albaniya quldar dövləti idi. Mənbələrin verdiyi məlumata görə, qədim Albaniya ərazisində 26 tayfa var idi ki, bunlardan biri yüksək mədəniyyətə malik olan Qarqarlar Ağdam ərazisindəki Qarqar çayı boyuca məskunlaşmışdılar. Bu isə Ağdamın Azərbaycan ərazisində ilk formalaşan dövlət quruculuğunda mühüm rol oynadığını bir daha əyani sübut edir.

Ağdam rayonu 20 noyabr 2020-ci il tarixində işğaldan azad edilmişdir.

Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilməsi

Dağlıq Qarabağ hadisələri başlayandan Ağdam burada cərəyan edən hadisələrin mərkəzi olmuşdur.

Mövcud dövlətini qədim Azərbaycan torpaqları üzərində qurmuş Ermənistan Azərbaycanın yeni bir ərazisini – Dağlıq Qarabağı işğal etmək məqsədi ilə 1988-ci ilin fevralından başladığı müharibəyə ilk olaraq məhz Ağdam rayonu cəlb olunmuş, hadisələrin ilk günlərindən ən böyük ağırlıqlar Ağdam rayonunun, onun əhalisinin üzərinə düşmüşdür.

1988-ci ilin son aylarında Ermənistandan öz ata-baba yurd yuvalarından, daha sonra Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətindən doğma isti ocaqlarından silah gücünə amansız vəhşiliklərlə qovulub didərgin salınan on minlərlə azərbaycanlı məhz Ağdam rayonuna pənah gətirdi.

1992-ci ildə Dağlıq Qarabağı bütünlüklə işğal edən Ermənistan Rusiya ordusuna arxalanaraq, bununla kifayətlənməyərək Dağlıq Qarabağın ətraf rayonlarına da hücum etdi. Xüsusən Ağdama olan hücumların ardı-arası kəsilmirdi. 1993-cü ildə Ağdamın müdafiəsi Surət Hüseynovun Gəncədə qaldırdığı qiyam nəticəsində xeyli zəifləmişdi. Ona tabe olan qüvvələr cəbhədəki mövqeləri qoyaraq, Bakıya doğru hücuma keçmişdilər. Ermənilər bu fürsətdən çox bacarıqla istifadə etdilər. 1993-cü ilin may ayının 11-dən etibarən qızışan bu hücum əməliyyatları həmin il iyul ayının 23-də Ağdamın süqutu ilə başa çatdı.

Ağdama edilən son hücumda 6.000 nəfər erməni əsgəri iştirak edirdi. Onların arasında çoxlu sayda xaricdən gəlmiş ermənilər və muzdlu əsgərlər də var idi. Ağdam uğrunda gedən döyüşlərin birində bədnam erməni terrorçusu Monte Melkonyan gənc azərbaycanlı kəşfiyyatçı İbad Hüseynov tərəfindən öldürüldü. Bundan sonra 1994-cü il mayın 12-dək davam edən hərbi təcavüz nəticəsində ermənilər Ağdam rayonunun 846,7 km², yəni ümumi ərazisinin 77,4 %-ni işğal etməyə nail oldu. Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə 6.000-dən çox ağdamlı şəhid olub. 2010-cu ilin noyabr ayında Dağlıq Qarabağ separatçıları rayonun adını erməniləşdirmək məqsədi ilə Ağdamın adını dəyişərək Akna qoyublar. Onların verdiyi məlumata görə Ağdamın hazırda işğal edilmiş ərazilərində 360 nəfər daimi məskunlaşıb.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən azad edilməsi

10 noyabr 2020-ci ildə Ermənistanın qol çəkdiyi üçtərəfli bəyanatda qeyd edilən Azərbaycan rayonlarının işğaldan azad edilməsi cədvəlinə uyğun olaraq, 20 noyabr 2020-ci ildə erməni silahlı birləşmələri Ağdam rayonunu tərk etdi. 20 noyabr 2020-ci ildə müzəffər Azərbaycan ordusu Ağdama daxil oldu və təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün zəruri tədbirlərin icrasına başlanıldı. Ağdam şəhərinin mərkəzində Azərbaycanın Dövlət Bayrağı ucaldıldı və Dövlət Himni səsləndirildi.

İşğaldan əvvəl rayon əhalisinin tamamı Azərbaycan Türklərindən ibarət olmuşdur.Hazırda Ağdam əhalisinin böyük əksəriyyəti məcburi olaraq respublikanın digər rayon və şəhərlərində məskunlaşmışdır.

  • 1 yanvar, 2009-cu ilin məlumatları əsasında)
ərazi
cəmi kişi qadın
nəfər faiz nəfər faiz nəfər faiz
Ağdam rayonu 174575 100,0 80762 100,0 93813 100,0
Şəhər əhalisi 59261 33,95 26932 33,35 32329 34,46
Kənd əhalisi 115314 66,05 53830 66,65 61484 65,54

Etnik tərkibi

Ağdam rayonu : 1939-cu il siyahıyaalması
Etnik quplar əhalinin Sayı (Nəfər)
Azərbaycan türkləri 57.654 (95,0%)
Talışlar 26 (0,1%)
Ruslar 1.636 (2,7%)
Ermənilər 736 (1,2%)
Ləzgilər 68 (0,1%)
Gürcülər 21 (0,1%)
Bütün rayon üzrə 60.663 (100%)
Ağdam rayonu : 1959-cu il siyahıya alması
Etnik quplar əhalinin Sayı (Nəfər)
Azərbaycan türkləri 64.933 (97,1%)
Talışlar – (-)
Ruslar 798 (1,2%)
Ermənilər 792 (1,2%)
Ləzgilər 42 (0,1%)
Gürcülər 21 (0,1%)
Bütün rayon üzrə 66.868 (100%)
Ağdam rayonu : 1970-ci il siyahıya alması
Etnik quplar əhalinin Sayı(Nəfər)
Azərbaycan türkləri 92.028 (98,5%)
Talışlar – (-)
Ruslar 526 (0,6%)
Ermənilər 529 (0,6%)
Ləzgilər 43 (0,1%)
Gürcülər 35 (0,1%)
Bütün rayon üzrə 93.422 (100%)

Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 410 metr, maksimum yüksəklik 1365 metrdir. İqlimi əsasən mülayim isti, quraq subtropikdir. Dağətəyi yerlərdə yüksəklik artdıqca iqlim mülayimləşir. Ən çox yağıntı dağətəyi sahələrə düşür. İllik yağıntı 300–550 mm-dir.

Rayonun ərazisindən QarqarXaçın çayları axır.

Ağdam rayonun ərazisi Kiçik Qafqaz dağları ilə Kür-Araz ovalığının təmas zonasında yerləşir. Rayonun sahəsi 1094 km2 , əhalisi 165 min nəfərdir (1998-ci il). Coğrafi mövqeyi yaşayış və təsərrüfat üçün çox əlverişli şərait yaradır. Rayon əsasən, Qarabağ düzünün dağətəyi hissəsində yerləşir. Burada düzənlik 40 kvadratkilometr (Ağdam şəhərinin yuxarısında), 20 kv.kl.m. (Güllücə-Qızıl Kəngərli sahəsində), 13 kv.kl.m. (Ağdam şəhərindən aşağıda) və 10 kv.kl.m. (Qaradağlı -Çəmənli kəndləri sahəsində) meylliliyə malik olub, 450–500 m mütləq yüksəkliyə qədər qalxır. Dağlarla düzənlik arasında relyefdə yaxşı təzahür edən dərin tektonik yarıq keçir.

Bu relyef kəskin keçid əlamətləri yaradır. Şimal-Şərq istiqamətində Qarabağ düzənliyinin yüksəkliyi tədricən azalır və Ağdam rayonunun Tərtər, Bərdə,Ağcəbədi rayonları ilə sərhəddində 120–130 m qədər alçalır. Meyilliyin az olması ilə əlaqədar düzənliyin cəthi çox zəif parçalanmışdır. Erroziya kəsimi yalnız Qarqar, Xaçın, çayları və onların tərk edilmiş qollarının yataqlarında artır və 6–7 metrə, 10–15 metrə çatır. Relyefin bu xüsusiyyəti bütün ərazini əkinçilik üçün yararlı olmasını təmin edir, suvarma işlərini və kənd təsərrüfatı maşınlarının istifadəsini asanlaşdırır, torpaqları erroziya proseslərindən qoruyur, onların münbitliyini və məhsuldarlığını artırır.

Səthin və torpaqların yuyulması başlıca olaraq suvarma ilə əlaqədar olub, çox cüzidir. Rayon ərazisi Qarqar, Xaçın, Qabartı, Paprəvənd (Gülyataq), Gülablı çaylarının dərəsi boyunca 15–16 km. Qarabağ silsiləsinin Şimal-Şərq ətəklərinə qədər uzanır.Bu yerlərdə mütləq yüksəklik 600–700 metrə çatır. Maksimum hündürlük 1365 (Kolanı) metrdir. Rayonun bu hissəsi, xüsusiilə, Xaçın çayının aşağılarında, Dərbənd çökəkliyində çox genişlənir. Dağların Ağdam rayonu ərazisinə düşən hissəsində bir sıra silsilə, tirə və təpələr yerləşmişdir.

Ağdam Paprəvənd kəndi

Bunlardan ən əsası Ağdərə ilə Tərnöyüt kəndləri arasında meridiana yaxın istiqamətdə 20 km. Məsafədə uzanan Şahbulaq silsiləsidir. Silsilə təbaşir dövrünün əhəng daşlarından təşkil olunmuş və kəskin simmetrik quruluşa malikdir.Onun Cənub-Qərb yamacları dik və sıldırım, bəzi yerlərdə keçilməzdir. Şimal-Şərq yamacları uzun və nisbətən mailidir.Silsilənin su ayrıcı vaxtı ilə depudasiya prosesləri ilə hamarlanmış və sonradan tektonik hərəkətlərlə müasir yüksəkliyinə qaldırılmışdır. Səthi genişdir, qədim torpaq təbəqələri saxlayan qalın (15–20 m-rə qədər) karbonatla gillicə çöküntülərlə örtülmüşdür.

Relyefin belə olması burda zəngin biçənək və otların yayılmasına səbəb olmuşdur. Silsilənin ən yüksək yeri (820 m.) onun Şimal hissəsinə müvafik gəlir və Cənub-Şərq istiqamətində 500m. qədər alçalır. Silsiləni Xaçın, Qabartı, Gülyataq çaylarının dərələri kəsib keçir.Dərələrin dərinliyi çayların axım əmsalına müvafiq olaraq 100–180 m. arasında dəyişir və maksimum dərinliyə(180 m.) Xaçın çayında çatır.Şahbulaq silsiləsi Cənub-Şərqdə Ağdam şəhəri yaxınlığıda kəskin görünür və Çullu, Qiyaslı, Xıdırlı, kəndləri yaxınlığında nisbi yüksəkliyi 10–15 metrə çatan qayalı təpələr yaradır. Silsiləni təşkil edən əhəng daşları çox keyfiyətlidir, tikinti materialı və sement istehsalında xammal kimi istifadə edilir.

Ağdam-Ağdərə şose yolu silsilənin Şimal-Şərq dabanı boyunca uzanır. Yolun ustündə karxanalar yerləşir.Şahbulaq silsiləsinin uçub dağılmış hissəsindən Cənub-Qərbədə inturiziv(maqmatik) kütlənin yaratdığı yüksəklik 913 metrdir, yamacları çox meyilli və kəskin parçalanmışdır.Dağın faydalı qazıntı(mis, polumetal)saxlaması ehtimal olunur. O, Ağdərə rayonunda yerləşən və mis, polmetal yataqları olan Mehmanə, Qazançı dağları ilə eyni zonada yerləşmişdir. Yeddixirman dağı ilə Şahbulaq silsiləsinin Çobandağ zirvəsi arasında Bozdağ yerləşmişdir. Onunda əsasını inturuziv kütlə təşkil edir və xeyli hissəsində aşınma qabığı ilə örtülmüşdür.Ağdam şəhərindən bir qədər Cənub-Qərbdə Qarqar çayı dərəsində Şahbulaq dağının geoloji əsası qövsvari əyilir, gömülür və parçalanır.

Alçaq dağlılığının və dağətəyinin burda əmələ gətirdiyi qövsün qabarıq hissəsi Cənub-Qərbə, Xankəndi çökəkliyinə doğru yönəlmiş, xeyli alçalmış və Əsgəran keçidini (darvazasını) əmələ gətirmişdir. Relyefin belə quruluşu Qarabağ düzü arasında hava, rütübət və istilik mübadiləsini xeyli asanlaşdırır. Qarqar çayının sağ sahilində yerləşən Mantar (580 m.) dağı və Şelli, Qasımlı, Şıxbabalı kəndlərinin bağlarında müşahidə edilən və təbaşir əhəng daşından təşkil olunmuş nisbi yüksəkliyi 5–15 m. arasında dəyişən təpələr Şahbulaq silsiləsinin geoloji davamında yerləşmişdir.

Bu təpələr sırası Mərzili kəndindən Cənubda yerləşən Qızılqaya tirəsi istiqamətinə yönəlmişdir. Mərzilidən Cənub-Şərqdə Ağdam Xocavənd yolu üstündə tabaşirin mergellərindən təşkil olunmuş və mütləq yüksəkliyi 416 m.-ə çatan Pirəbulaq tirəsi uzanır.Bu tirədən Şimalda mütləq hündürlüyü 100–150 m. Arasında dəyişən Ergi maili düzü yerləşmişdir. Düzənliyin səthi müvəqqəti axarlı dərələrin prolyuvi çöküntülərilə örtülmüş və yarğan, qobu şəbəkəsi ilə zəif parçalanmışdır. Düzənlik qış otlaqları kimi istifadə olunur. 70-ci illərdən başlayaraq bura su çıxarılması ilə əlaqədar əkinçilik, xüsusilə, yem bitkiçiliyi inkişaf etdirilir. Cənub istiqamətində yatağını dəyişən Qarqar çayı vastəsilə yuyulmağa məruz qalmışdır. Yuyulma nəticəsində çay yatağının sağ yaxasında 3–5 m. hündürlükdə ərazi kəsimi yaranmışdır.

Ağdam rayonu ərazisində Qarqar, Xaçın, Qabartı, Gülyataq çayları düzənliyə çıxan yerdə gətirdikləri çığıldaşlı-gillicəli-alluviy və prolyuviy çöküntülərini çökdürərək öz gətirmə konuslarını yaradır. Qarqar çayı zirvəsi Ağdam şəhəri yaxınlığında yerləşən və sahəsi 50kv. m. çatan gətirmə konusunu yaradır. Gətirmə konusu Qaradağlı, MahrızlıZəngişalı kəndləri yaxınlığında 240–260 m. mütləq yüksəklikdə relyefdə yaxşı müşahidə edilən pillə ilə qurtarır. Zəngin yeraltı su ehtiyatı olan gətirmə konusundakı kəhrizlər bu pillədə səthə çıxardılır.

Ağdam Gülablı kəndi (işğaldan əvvəl)

Bu pillədə Şimal-Şərqdə marfaloji cəhətdən relyefdə zəif təşəkkül tapan ikinci gətirmə konusu yerləşir və Quzanlı, Kələbədi kəndləri yaxınlığında Yuxarı Qarabağ kanalına çatar-çatmaz alçaq pillə ilə qurtarır. Birinci gətirmə konusu formalaşarkən Qarqar çayı bir neçə qol axmışdı. Onların izləri Ağdam və Ağcəbədi rayon ərazisində indidə müşahidə edilir (Narrı dərə, Qobu, Sarcalı, Hüsülü, Kəhrizli). Dağətəyi, düzənlik və gətirmə konusu qalxdıqca Qarqar çayının axını indiki yatağında cəmləşmişdir.

Çayın yatağının bu istiqamətdə yerini dəyişməsi Qarqar çay dərininə tektonikyarığı ilə mürəkkəbləşən Hindarx basdırılmış köndələn sinkilinalının əyilməsi ilə əlaqədar olmuşdur. Gətirmə konusu səthində Qarqar çayı və onun qollarının dərinliyi 10–15 m. və 6–7 m. arasında dəyişən erroziya kəsimləri əmələ gətirmişdir. İkinci gətirmə konusu ərazisində onların dərinliyi 1–3 m.-ə qədər azalır. Xaçın çayı da Ağdam rayonu ərazisində gətirmə konusları yaradır. Birinci konusun zirvəsi Qızıl Kəngərli ətəkləri ilə Baş Qərvənd kəndləri yaxınlığında yerləşmişdir. Sahəsi 30 kv.m. qədərdir.

Xaçın çayının müasir yatağı gətirmə konusu ərazisində 10–15 m. aşağılarda isə 5–6 m. və 2–3 m. dərinlikdə errozion kəsimlər əmələ gətirmişdir. İkinci gətirmə konusu ərazisində onların dərinliyi 1–3 m. qədər azalır. Çay özünün qədim gətirmə konusunu formalaşdırdıqdan sonra Mirəşəlli, XındırıstanÇəmənli kəndləri istiqamətində Cənub-Şərqə axmış, özünün və Qarqar çayının gətirmə konuslarını yuyaraq errozion pillə yaratmışdır. Daha sonra Xaçın çayı Baş Qərvənd gömülmüş antiklinalının qalxmasının fəallaşması ilə əlaqədar olaraq Şimal-Qərb istiqamətində meyl edərək özünə yeni yataq yaratmışdır. Baş Qərvənd kəndi ilə Sultanbud kurqanı arasında çayın yatağı çox genişlənir və burda gərgin akkumulyasiya gedir.

Ağdam Mantar dağı (erməni işğalından sonra)

Yataq çaqıldaşların, qumun, gillicənin yığılması nəticəsində çox dayazlaşır və daşqın zamanı Hüseyinli, Soğanverdilər kəndləri yaxınlığında daşqın sularının bir hissəsi yataqdan çıxaraq Şimal istiqamətində axır və özünə yataq əmələ gətirir. Sultanbuddan aşağıda çay 3–5 m.-ə qədər dərininə kəsilir və cavan alçaq tepras pilləri yaradır. Xaçın çayının ən qədim gətirmə konusu Şimal-Qərbdə Qabartı, Paprəvənd və başqa çayların gətirmə konusları ilə birləşərək Şahbulaq silsiləsinin Şimal-Şərq ətəklərində vahid dalğavari prolyuvial düzənlik törədir.

Bu çayların gətirmə konusları 240 m. mütləq hündürlüyündə qurtarır və burda Nəmirli,Seysulan,Qaynaq,Azad Qaraqoyunlu,Qapanlı kəndləri yaxınlığında düzənlik təşkil edən, Xaçın və Tərtər çaylarının gətirmə konusları arasında yerləşən çox az meyilli, bəzi yerlərdə bataqlaşmış, səthi parçalanmamış konusarası çökəklik təşkil edir. Bu sahədə Qabartı, Gülyataq çaylarının yataqları yoxdur(axımın çox müvəqqəti olması ilə əlaqədar). Ona görədə çayların hövzələrində uzun müddətli leysan yağışları olarkən böyük daşqınlar olur və bütün düzənlikləri basaraq böyük təlafat verir. Belə daşqınlar 1963-cü ildə müşahidə edilmiş və düzənlikdə bütün torpaqları, tarlaları yuyub aparmışdır. Ağdam rayonunun ərazisi quru subtropik iqlim zonasında yerləşmişdir.

Burada əsasən, qışda quru keçən mülayim-isti iqlim tipi hakimdir. Bu iqlim tipi mülayim nəmliyi, qışının yağıntılı və yumşaq, yayının isə mülayim-isti keçməsi ilə səciyələnir.Günəş parıltısının illik miqdarı 2300 saat, ümumi radiasiya 122.5 kkal/sm kv, radiasiya balansı isə 47.1 kkal/sm kv-dır. Havanın orta illik tempraturu 13.1 dərəcəyə çatır. Qış mülayimdir, ən soyuq ay (yanvar) tempraturu +1.8 dərəcə ilə −0.2 dərəcə, ən isti ayı (iyul) orta tempraturu isə + 23–26 dərəcəarasında dəyişir.Yay aylarında bəzən havanın orta illik mütləq minumum tempraturu −10 dərəcə olub, il ərzində +8 dərəcə ilə +15 dərəcə arasında dəyişir.

Bəzən havanın mütləq minimum tempraturu −17 dərəcədən aşağı düşür. İl ərzində torpaq səthinin orta aylıq tempraturu1–31 dərəcə arasında dəyişir. Havanın 5 dərəcədən yüksək olan tempraturunun illik miqdarı 4500–4600 dərəcə, 10 dərəcədən yüksək – 4100–4200 dərəcədir. Birinci payız şaxtası noyabr ayının üçüncü ongünlüyünə, axırıncı yaz şaxtası martın üçüncü ongünlüyünə düşür.Havanın orta illik nisbi rütubəti 69% olub, il ərzində 50–80% arasında dəyişir. İllik yağıntının miqdarı 400–500 mm.-dir. Yağıntılar çox bitkilərin vegetasiya dövrünə düşür. Lakin səth örtüyündən ildə 800–900 mm. Mümkün buxarlanma gedir.

Küləyin orta illik sürəti 1.8m/san-dən çox olmayıb, əsasən Qərb və Şərq istiqamətində əsir. Güclü küləklərin (15 m. san-dən cox) illik sayı bir gündür. Ağ yelli günlərin sayı 20–25 çatır. Qarla torpağın örtülü günlərinin illik miqdarı 10–15 gündən çox olmur. İl ərzində cəmi 1–2 gün dolu düşür. Ərazi üzrə və il ərzində bu göstəricilər başqa rayonlarda olduğu kimi müvafik dəyişikliklərə uğrayır. Ağdam rayonu ərazisi hər kv. km. Sahədə 5–1 lit. san axımı olan az axımlı zonada yerləşir. Burada çay şəbəkəsinin sıxlığı 0.1–0.4 am/km. arasında dəyişir. İllik axım hər bir kv. km.-dən 2–5 lit/san; maksimum axım 25–50 lit/san; minimal axım isə 0.5–1 lit/san. bərabərdir.Rayon ərazisində çaylar tranzit xarekter daşıyır.

Öz axımlarını bütünlüklə Qarabağ silsiləsində və onun yamaclarında toplayır, Ağdam rayon ərazisində isə suvarmaya, filtirasiyaya və buxarlanmaya sərf olunur, heç bir qol qəbul etmir.Çaylar əksərən az suludur, ilin isti yarısında vegitasiya vaxtı quruyur.Rayonun nisbətən iri çayları Qarqar, Xaçın və Qabartı çaylarıdır. Qarqar çayının orta illik su sərfi 3.31m kub/san, orta illik axımı isə104.4 mln. kub metrdir. Xaçın və Qabartı çaylarında isə bu axım kəmiyyətləri müvafiq olaraq 1.4 kub met/san və 44.1 mln. kub metr, 0.2 kub met/san və 6.3 mln. kub metrdir.

Ağdam (erməni işğalından sonra)

Çay şəbəkəsinin sıxlığı və onların su əmsalı göstərir ki, rayonun su ehtiyatlarına və onlardan səmərəli istifadə edilməsinə böyük ehtiyac var.

Ona görə də çayların hər birinin üzərində su anbarının tikilməsi zəruridir. Hazırda rayon ərazisində yalnız bir su anbarı var-Xaçın çayı üzərində Dərbənd su anbarı. Ağdam rayonuna Tərtər çayı üzərindəki Sərsəng su anbarından da su gətirilir. Lakin bunlar rayonun suya təlabatını tam ödəyə bilmir.

Rayon ərazisində relyef, iqlim və bitki örtüyünün xüsusiyyətlərindən asılı olaraq şabalıdı torpaqların müxtəlif növləri, dağ-meşə, qəhvəyi torpaqlar yayılmışdır. Qəhvəyi torpaqlar rayonun alçaq dağlıq və dağ ətəyi hissəsində, seyrək meşə və kolluqlar qırılmış və torpaqlar bozqırılaşmaya məruz qalmışdır. Düzənliklərin dağətəyi hissəsində tünd şabalıdı, ondan aşağıda isə şabalıdı və açıq şabalıdı torpaqlar yayılmışdır.

Rayonun AğcabədiBərdə rayonları ilə sərhəddə yaxın yerlərində boz torpaqlara rast gəlinir. Ağdam rayonu ərazisində təbii landalar demək olar ki, bütünlüklə antrapogen landalarla əvəz edilmişdir. Burda taxıl zəmiləri, pambıq tarlaları, üzümlüklər, meyvə bağları, yem bitkilərinin əkini, biçənək və örüşlər geniş sahə tutur. Təbii bitki örtüyü yovşanlı-şoranlı otlu quru çöllərdən, çəmənliklərdən, ağotlu çöllərdən, kollardan, və seyrək meşələrdən ibarət olmuşdur. Hazırda meşələr yalnız dağ ətəklərində və alçaq dağlıq yerlərdə yerləşib, 1.7 min hektar sahə tutur. Sultanbud meşəsi yaxınlığında hazırda qorunan saqqız ağacı, püstə seyrək meşələri salınmışdır.

Heyvanat aləmi əhalinin sıxlığı və insanın əmək fəaliyyəti ilə əlaqədar olaraq çox kasaddır.Burada heyvanlardan çaqqala, tülküyə, dovşana, canavara, sürünənlərə, quşlardan kəkliyə, çilə, turaca və s. rast gəlinir. Rayon ərazisində faydalı qazıntılardan əhəng daşı, gil, çakıldaş, qum, gillicə daha çoxdur.

"Ağdam" qəzetinin ilk nömrəsi 1930-cu ildə işıq üzü görmüşdür. "Ağdam" qəzeti əvvəlcə "Kolxoz sədası", "Kolxozçu", 1934-cü ildən 1990-cı ilə kimi "Lenin yolu", 1990-cı ildən isə "Ağdam" adı ilə nəşr olunur. "Ağdam" qəzetinin redaksiyası 1993-cü ilin iyulundan Ağdam şəhərinin işğalından sonra əvvəlcə Mingəçevir, sonra Bərdə şəhərində, indi isə Ağdam rayonunun Quzanlı kəndində yerləşir. Təsisçisi Ağdam rayon İcra Hakimiyyəti Aparatı və qəzetin jurnalist kollektividir. "Qeyrət qalası" qəzeti 2004-cü ilin yanvarından işıq üzü görür

Ağdam

Ağdam ağır yeyinti və yüngül sənayeyə, inkişaf etmiş kənd təsərrüfatına malik bir rayondur. Ağdamda dəzgah avadanlıqları, arekosmik və rabitə cihazları, metiz – furnitur. Traktor və avtomobil təmiri, asfalt, konserv, yağ – pendir, barama toxumu, pambıq, şərab və mexanikləşdirilmiş çörək zavodları, xalça fabriki, taxıl məhsulları. Tikinti materialları və ət kombinatları, iki dəmir yolu vağzalı və aeroport, avtomobillərə texniki xidmət stansiyaları, məişət – xidməti kombinatı, elektrik şəbəkəsi, kənd təsərrüfatının mexanikləşdirilməsi və elektrikləşdirilməsi və Ü. Hacıbəyov adına musiqi texnikumları, Ə.Haqverdiyev adına Ağdam Dövlət Dram Teatrı fəaliyyət göstərirdi. Rayon ərazisinin 1700 hektarı meşəlik, 91,3 hektarı isə kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlardan ibarət idi. Kənd təsərrüfatının istiqaməti isə əsasən pambıqçılıq, üzümçülük və heyvandarlıqdır.

Futbol

Əsas məqalə: Qarabağ FK

Ağdamda futbol komandası 1951-ci ildə yaradılmışdı. Ağdamın yığma komandası Odessa vilayəti Sadovski şəhərində Azərbaycanı uğurla təmsil edib. Ondan sonra Patarburnari rayonunda Ağdam komandası 38 klubun kubok yarışında finala çıxaraq 2-ci yeri tutub.

1953-cü il Ağdam futbol komandası

Müxtəlif illərdə Ağdam futbolunun şərəfini bu idmançılar qorumuşlar:

Hüseyin Əhmədov (Saşa), Nizami Qurbanov, Rasim Quliyev (Xaçı), Elxan Quliyev, Allahverdi Bağırov, Adil Əsgərov, Elbrus Abbasov, Adil Nadirov, Nazim Mehdiyev, Şahin Rüstəmov, Sərdar Abbasov, Vaqif Hüseynov (Qüsü), Rasim Məmmədov (Kötük), Ramiz Şahmmədov, İsrafil Əliyev (Cırtı), Səttar Əliyev, Nizami Əliyev, Yaşar Hüseynov, Ənvər Aundov (Şeqi)Müşfiq Hüseynov(sərçə) Cəmaləddin Əliyev ,Təbriz Həsənov Cavansir Novruzov

Ağdam rayonunun ərazisində qədim tarixə malik olan çoxlu memarlıq və incəsənt abidələri var. Ağdam şəhərində Üzərlik Təpə abidəsi, rayonun Xaçındərbənd kəndindəki Qutlu Sarı Musa oğlu günbəzi (1314-cü il), Kəngərli kəndindəki türbə və daş abidələr (XIV əsr), Papravənd kəndindəki türbələr, məscid (XVIII əsr), Xanoğlu türbəsi (XVII əsr), Qarabağ xanı Pənahəli xanın Ağdam şəhərindəki imarəti (XVIII əsr), Natəvan və onun oğlunun türbəsi (XIX əsr), Şahbulaq qalası və s. kimi tarixi və memarlıq abidələri var.

Ağdamdakı tarixi memarlıq abidələri müxtəlif tarixi dövrləri əks etdirən nadir nümunələrdir. Bu maddi-mənəvi abidələr müxtəlif bölgülər əsasında qruplaşdırılmış və hər biri tarixə əsaslanaraq, "Azərbaycan Respublikasının ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınılmaz mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcəsinə görə bölgüsü" adlı kitaba daxil edilmişdir.

Xan qızı Natəvanın məqbərəsi
Ağdam keçən əsrin 60-cı illərində
Xaçındərbənd kəndindəki türbənin fasadı
Qədim kənd hamamı
İmarət
Ağdam
Xaçındərbənd türbəsi
Cümə məscidi (XIX əsr)
Qutlu Musa türbəsi
Ağdam Çörək muzeyi
Ağdam Çörək muzeyi (erməni işğalından sonra)

Ağdamın yaşayış əraziləri üzrə abidələri

  • Çıraqtəpə yaşayış yeri – tunc dövrü (Ağdam şəhəri)
  • Qarahacı yaşayış yeri – ilk tunc dövrü (Ağdam-Xankəndi yolunun sağ tərəfində)
  • Qarahacılı nekropolu – tunc dövrü (Ağdam şəhəri)
  • Vəlixanpətə yaşayış yeri – eneolit dövrü (Ağdam-Ağcabədi şosesinin 1,5 km-də)
  • Kurqan – tunc dövrü (Üzümçülük sovxozu)
  • İlanlıtəpə yaşayış yeri – eneolit – dəmir dövrü (Baş Qərvənd kəndi)
  • Dəyirmantəpə kurqanı – tunc və dəmir dövrü (Orta QərvəndMirəşəlli kəndlərinin arasında)
  • Yaşayış yeri – qədim dövr (Qərvənd kəndi)
  • Şomullutəpə yaşayış yeri – eneolit dövrü (Miəşrəfli kəndindən 1 km şimal-şərqdə)
  • Bənövşələr təpəsi yaşayış yeri – eneolit dövrü (Mirəşəlli və Armudlu kəndlərinin arasında)
  • Gültəpə yaşayış yeri – eneolit dövrü (Mirəşəlli kəndindən 300 m. şimal–şərqdə)
  • Yaşayış yeri- e.ə. II–I minilliklər (Armudlu kəndi)
  • Rəsultəpə yaşayış yeri – orta tunc dövrü, orta əsrlər (Armudlu kəndinin şimal qərbində)
  • Rəsultəpə kurqanları tunc dövrü (Armudlu kəndi, Rəsultəpə yaşayış yerinin 30–40 m. şimalında)
  • İsmayılbəy təpəsi yaşayış yeri – eneolit dövrü (Armudlu kəndi)
  • Kəbləhüseyn yaşayış yeri – eneolit dövrü (Kəbləhüseyn kəndi)
  • Mahmudun körpüsü — XIX əsr ( Yusifcanlı kəndi )
  • Namazəli təpəsi yaşayış yeri – eneolit dövrü (Kəbləhüseyn kəndindən 500 m. şərqdə)
  • Boyəhmədli kəndi kurqanları (80-a qədər)- ilk tunc dövrü (Boyəhmədli, Qızıllı Gəngərli və Salahlı Gəngərli kəndlərinin arasında)
  • Gavurqala yaşayış yeri – ilk orta əsrlər (Boyəhmədli kəndinin cənubunda)
  • Daş qutusu nekropolu – ilk orta əsrlər (Boyəhmədli kəndinin cənubunda)
  • Papravənd-Boyəhmədli kurqanları (Möhülü təpələri, Əli kişi təpəsi, Molla Mustafa oğlu təpəsi, həmşəri təpəsi və.s)- tunc-dəmir dövrü- (Boyəhmədli kəndinin şimal-şərqində)
  • Qarapirim təpələri – tunc və ilk dəmir dövrü (Qarapirim kəndinin qərbində)
  • Güllütəpə – I yaşayış yeri – III–XIII əsrlər (Papravənd kəndi)
  • Güllütəpə – II yaşayış yeri – son tunc dövrü, ilk orta əsrlər (Papravənd kəndinin cənub-şərqində)
  • Misir qışlağı yaşayış yeri – son tunc, ilk dəmir dövrü (Papravənd kəndindən 250 m. şərqdə)
  • Kurqanlar – son tunc, ilk dəmir dövrü (Papravənd kəndindən 1 km. şərqdə)
  • Qala qalıqları – orta əsrlər (Tarpaut kəndi)
  • Nekropol – orta əsrlər (Kənçərli kəndi)
  • Şomullutəpə yaşayış yeri – e.ə.V-II minilliklər (Quzanlı kəndi)
  • Gülməmməd təpəsi yaşayış yeri- eneolit dövrü (Quzanlı kəndindən 2 km. cənub-şərqdə)
  • Çaqqalı təpənin yaşayış yeri – eneloit dövrü (Quzanlı kəndindən şimal-şərqdə)
  • Əjdahatəpə yaşayış yeri – eneloit dövrü (Quzanlı kəndindən 2,5 km. şərqdə)
  • Yaşayış yeri – e.ə.V-II minilliklər (Zəngişalı kəndi)
  • Yaşayış yeri – e.ə.V-II minilliklər ( Mərzili kəndi)
  • Nekropol – qədim dövr (Seyidli kəndi)
  • Yaşayış yeri – antik dövrü (Əlimədədli kəndi)
  • Yaşayış yeri – antik dövrü (Göytəpə kəndi)
  • Göytəpə yaşayış yeri – tunc dövrü (Göytəpə kəndinin qərbində)
  • Göytəpə kurqanları – tunc dövrü (Göytəpə kəndinin qərbində)
  • Şümürlütəpə kurqanı – tunc dövrü (Əfətli kəndi)
  • Balatəpə kurqanı – tunc dövrü (Əfətli kəndi)
  • Yaşayış yeri – qədim dövr (Sarıhacılı kəndi)
  • Çinartəpə yaşayış yeri – e.ə.V-II minilliklər (Sarıhacılı kəndindən 3 km. cənub-şərqdə)
  • Sarıhacılı yaşayış yeri və nekropol – eneloit, tunc dövrü (Sarıhacılı kəndindən 2 km. cənub-şərqdə)
  • Sarıhacılı tayı yaşayış yeri – tunc dövrü (Sarıhacılı kəndindən 2,5–3 km. şərqdə)
  • Ağtəpə yaşayış yeri – tunc dövrü (Çəmənli kəndindən 3 km. şərqdə)
  • Çəmənli təpə kurqanı – eneloit, tunc dövrü (Çəmənli kəndindən 3 km. şərqdə)
  • Seyid Mustafa yaşayış yeri – eneloit (Bala Baharlı kəndindən 2 km. qərbdə)
  • Yaşayış yeri – e.ə.V-I minilliklər (Baharlı kəndi)
  • Yaşayış yeri – qədim dövr (Əhmədavar kəndi)
  • Qəhrəmanbəyli kurqanı – tunc dövrü (Qəhrəmanbəyli kəndi)
  • I və II Qoşatəpə yaşayış yeri – eneloit dövrü (Əhmədağalı kəndi)
  • Əhmədoğlu yaşayış yeri – eneloit (Əhmədağalı kəndi)
  • Məscidtəpə yaşayış yeri – eneloit (Əhmədağalı kəndi)
  • Əzginlitəpə yaşayış yeri – eneloit (Əhmədağalı kəndi)
  • Vəlibəy təpələri (4 ədəd ) – eneloit, tunc dövrü və orta əsrlər (Əhmədağalı kəndində 2 km şərqdə)
  • Yaşayış yeri – qədim dövr (Poladlı kəndi)
  • Qasımtəpə yaşayış yeri – ilk tunc dövrü (Qiyaslı kəndi)
  • Çinartəpə yaşayış yeri – tunc dövrü (Qarqarçayın sol sahilində )
  • Yaşayış yeri – e.ə. V–I minilliklər (Evoğlu kəndi )
  • Qaradağlı kurqanları – tunc dövrü (Qaradağlı kəndinin qərbində )
  • Bəyliktəpə kurqanı – ilk tunc dövrü (Qaradağlı kəndinin şimal-şərqində)
  • Xırmantəpə kurqanı – ilk tunc dövrü (Çuxurməhlə kəndi)
  • Hüseyntəpə kurqanları – ilk tunc dövrü (Çuxurməhlə kəndinin qərbində)
  • Çuxurməhlə kurqanı – ilk tunc dövrü (Çuxurməhlə kəndi)
  • Qaratəpə yaşayış yeri – son tunc, ilk dəmir dövrü (Şıxbabalı kəndinin cənubunda)
  • Gülablı kurqanları – son tunc, ilk dəmir dövrü (Gülablı kəndinin şımal-şərqində)
  • Maqsudlu kurqanları – tunc dövrü (Maqsudlu kəndindən 3 km şərqdə)
  • Töyrətəpə kurqanları – tunc və dəmir dövrü (Güllücə kəndinin şimalında)
  • Karvansara təpə və Çaparyeri yaşayış yeri – ilk orta əsrlər (Güllücə kəndinin cənub-qərbində)
  • Yüzbaşlı təpəsi yaşayış yeri – eneloit (Yuxarı Yüzbaşlı kəndi)
  • Ağabəy təpəsi yaşayış yeri – eneloit (Yuxarı Yüzbaşlı kəndinin şımalında)
  • Abdüləzim təpəsi yaşayış yeri – eneloit (Aşağı Yüzbaşlı kəndindən 1,3 km şərqdə)
  • Şükürbəyli təpəsi yaşayış yeri – eneloit (Aşağı Yüzbaşlı kəndindən 2,3 km şımal-şərqdə)
  • Sarıçoban kurqanları – tunc dövrü (Sarıçoban kəndinin qərbində)
  • Bəşirtəpə yaşayış yeri – eneloit (Üçoğlan kəndi)
  • Böyüktəpə kurqanı və yaşayış yeri – tunc dövrü (Üçoğlan kəndi)
  • Kərimtəpə yaşayış yeri – eneloit (Üçoğlan kəndinin şımal-şərqində)
  • Qəbirstan təpəsi – tunc dövrü (Üçoğlan kəndi)
  • I və II Üçoğlan yaşayış yerləri və kurqanlar – tunc dövrü (Sarıçoban kəndi)
  • Qaçaytəpə yaşayış yeri və nekropol – tunc dövrü (Üçoğlan kəndi)
  • Güllütəpə yaşayış yeri – eneloit (Alıbəyli kəndindən 1 km. cənub şərqdə)
  • Kazımtəpə yaşayış yeri – eneloit (Alıbəyli kəndinin qərbində)
  • Sayadtəpə kurqanı – tunc dövrü (Səfərli kəndinin qərbində)
  • Səfərli təpələri yaşayış yeri – eneloit (Səfərlı kəndi)
  • Leyla təpəsi II yaşayış yeri – eneloit (Eyvazlı kəndi)
  • Nəsirbəy təpəsi yaşayış yeri – eneloit (Eyvazlı kəndindən cənub-qərbdə)
  • Kərimtəpə yaşayış yeri – eneloit (Eyvazlı kəndinin şərqində)
  • Əhəd təpəsi yaşayış yeri – eneloit (Eyvazlı kəndinin şərqində)
  • Düyü təpəsi yaşayış yeri – eneloit (Eyvazlı kəndindən 500 m. cənub- şərqdə)
  • Nazdıxan təpəsi yaşayış yeri – eneloit (Eyvazlı kəndindən 1,5 km. cənub-şərqdə)
  • Çullutəpə kurqanı – tunc dövrü (Çullu, İmamqulubəyliQuzanlı kəndlərinin arasında)
  • Həsəntəpə kurqanı – tunc dövrü (Çullu kəndindən qərbdə)
  • Sultanbud kurqanı – tunc dövrü (İmamqulubəyli kəndinin şimal-qərbində)
  • Pənah xanın imarəti – XVIII əsr (Ağdam şəhəri)
  • Pənah xanın türbəsi – XVIII əsr (Ağdam şəhəri)
  • Xanoğlu türbəsi – XVIII əsr (Ağdam şəhəri)
  • Türbə – XIX əsr (Ağdam şəhəri)
  • Sərdabə – XV əsr (Ağdam şəhəri)
  • Körpü – XIV əsr (Madaqiz kəndi)
  • Hatəm Məlik qalası – XII əsr (Ağdam şəhəri)
  • Məscid – 1868-ci il Ağdam şəhəri
  • Məbəd – VI–VIII əsrlər Şahbulaq kəndi )
  • Məbəd – VI əsr (Kəngərli kəndi)
  • Məbəd – XIII əsr (Tərtər çayının yuxarı axarında)
  • Türbə — XIV əsr (Xaçındərbənd kəndi)
  • Türbə – XVIII əsr (Papravənd kəndi
  • Məscid – XVIII əsr Papravənd kəndi
  • İqamətgah – XVIII əsr Şahbulaq kəndi
  • Karvansaray – XVIII əsr Şahbulaq kəndi
  • Bürc – XVIII əsr (Şahbulaq kəndi)
  • Məbəd – XV əsr (Maqsudlu kəndi)
  • Türbə – XVIII əsr (Maqsudlu kəndi)
  • Məscid – XVIII əsr (Qiyaslı kəndi)
  • Məbəd – XVI əsr (Salahlı Kəngərli kəndi)
  • Məscid – XIX əsr (Boyəhmədli kəndi)
  • Türbə – XIV əsr (Kəngərli kəndi)
  • Türbə – XIX əsr (Ağdam şəhəri)
  • Uğurlu bəyin türbəsi – XIX əsr (Ağdam şəhəri)
  • Türbə – XIX əsr Ağdam şəhərinin 5 kilometrliyində, Qaraağac qəbiristanlığında)
  • Gavur Qala şəhərgahı – orta əsrlər (Ağdam şəhəri)
  • Qəbiristanlıq – orta əsrlər (Papravənd kəndi)
  • Qəbiristanlıq – orta əsrlər (Qızıllı Kəngərli kəndi)
  • Abıştəpə yaşayış yeri – orta əsrlər (Üçoğlan kəndi )
  • Qulu Musa oğlu türbəsi – 1314-cü il (Türbətli kəndi)
  • Üzərliktəpə yaşayış yeri – tunc dövrü (Ağdam şəhəri)
  • Seyid Lazım Ağanın məqbərəsi – XX əsr (Çəmənli kəndi)

Ağdamda abidələr məhv edilməkdədir

Ağdamda olan dünya əhəmiyyətli daşınmaz tarixi və mədəniyyət abidələri sırasına XIV əsri əhatə edən qiymətli nümunələr daxildir. Məsələn, Ağdamın Xaçın-Dərbəndli kəndində olan Qulu Musaoğlu türbəsi 1314-cü ilə aid olan abidədir. Belə bir tarixi dövrü əhatə edən abidələrin işğal altında olması, ermənilərin Azərbaycanın tarixini saxtalaşdırmaq üçün müəyyən imkanlar açır.

Tarixi abidələri də – Xanoğlu türbəsi, Qarabağ xanı Pənahəli xanın imarəti (XVIII əsr) və türbəsi (XIX əsr), Şahbulaq kimi abidələr Ağdamın minillik tarixindən xəbər verirdi.

25 Noyabr 2020-ci ildə bütün bu abidələr də işğaldan azad edilib. Ermənilər Ağdam rayonunda olan muzeylərdəki eksponatları da talayıb aparmışlar. Belə muzeylərdən Ağdamdakı Çörək Muzeyi, Tarix Ölkəşünaslıq Muzeyi, tarzən Qurban Pirimovun Xatirə Muzeyi, Ağdam Şəkil Qalereyasının adlarını çəkmək olar. Bununla belə, 2002-ci ildə Ağdam Tarix Ölkəşünaslıq muzeyi rayonun işğal altında olmayan Qaradağlı kəndində bərpa edilib.

Hazırda rayondakı tarixi, mədəni, dini abidələrinin əksəriyyəti erməni işğalçıları tərəfindən məhv edilmişdir. Rayonun Xaçındərbənd kəndindəki 1314-cü ildə tikilmiş Qutlu Sarı Musa oğlu Künbəzi, Kəngərli kəndindəki XIV əsrə aid Türbə və Daş abidələr, Papravənd kəndində XVIII əsrə aid gümbəz və məscid, Ağdamda İmarət deyilən yerdə XVIII əsrə aid abidələr, o cümlədən Xan qızı Xurşidbanu Natəvanın və onun oğlunun türbələri, Şahbulaq ərazisində Şahbulaq qalası və Karvansara vəhşicəsinə dağıdılmışdır. Bundan əlavə, dini ibadətgahlardan rayonun Papravənd kəndində yerləşən Şeyx Nigar, Seyid Miriş ağa, Qara Pirim və digər ziyarətgahlar darmadağın edilmişdir.

Ağdam şəhərinin mərkəzində yerləşən qədim memarlıq abidəsi sayılan məscid və onun minarələri də vəhşicəsinə uçurulmuşdur.

Milli Qəhrəmanlar

Bu məqalədəki istinadlar müvafiq istinad şablonları ilə göstərilməlidir.
  1. . 2019-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2011-05-11.
  2. . 2012-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:2011-05-11.
  3. [ölü keçid]
  4. [ölü keçid]
  • Virtual Qarabağ İKTM-də

Ağdam rayonu
ağdam, rayonu, azərbaycanda, rayon, 1930, ildə, yaradılıb, sahəsi, 1150, kvadrat, əhalisi, 153000, olan, rayonun, relyefi, əsasən, düzənlik, qismən, dağlıqdır, ağdam, sözü, qədim, türk, dilində, kiçik, qala, deməkdir, uzaq, keçmişdə, ərazidə, yaşamış, türkdill. Agdam rayonu Azerbaycanda rayon Dil Izle Redakte Agdam rayonu Agdam rayonu 1930 cu ilde yaradilib Sahesi 1150 kvadrat km ehalisi 153000 olan rayonun relyefi esasen duzenlik qismen dagliqdir Agdam sozu qedim turk dilinde kicik qala demekdir Uzaq kecmisde bu erazide yasamis turkdilli qebileler ozlerini mudafie etmek ucun esasen kicik qalalar tikirdiler Zaman kecdikce bu seherin adinin menasi deyisib XVIII esrin birinci yarisinda Qarabagli Penaheli xan bu seherde ozu ucun ag dasdan imaret tikdirmek barede emr verib Hemin imaret uzun muddet etraf kendlerin sakinleri ucun bir nov oriyentire cevrilib Bu menada Agdam gunes sualari ile nurlanmis isiqli ag ev demekdir Azerbaycan Respublikasinda inzibati erazi vahidi RayonAgdam39 59 01 sm e 46 55 43 s u Olke Azerbaycan Daxildir Yuxari QarabagInzibati merkez AgdamIcra bascisi Vaqif HesenovTarixi ve cografiyasiYaradilib 8 avqust 1930Sahesi 1 150 1 km Hundurluk 291 mSaat qursagi UTC 04 00EhalisiEhalisi 202 200 2 neferReqemsal identifikatorlarISO kodu AZ AGMTelefon kodu 994 26Poct indeksi AZ 0200Avtomobil nomresi 02Resmi sayt Vikianbarda elaqeli mediafayllarBu meqale Agdam rayonu haqqindadir Agdam seheri ucun Agdam sehifesine baxin Ermeni isgalindan evvel rayonda 54 tibb muessisesi 79 medeniyyet ocagi 15 serab zavod 1 sampan zavodu 10 istirahet merkezi Qarabagin en boyuk musiqi mektebleri bu rayonda yerlesib Birinci Qarabag muharibesi zamani Qehreman rayon adini alib Agdamin sehid sayi 6570 nefer Milli Qehremani 16 nefer doyuslerde istirak eden agdamli sayi 40 000 nefer agdamli Qarabag qazisi 4950 nefer Qarabag muharibesinin ilk sehidlerin Agdam rayonu verib 22 02 1988 ci ilde Eli Haciyev ve Bextiyar Quliyev Serhed rayonlar Terter Berde Agcabedi Xocavend Xocali KelbecerMundericat 1 Inzibati qurulusu 2 Tarixi 2 1 Ermenistan Silahli Quvveleri terefinden isgal edilmesi 2 2 Azerbaycan Silahli Quvveleri terefinden azad edilmesi 3 Ehalisi 5 3 1 Etnik terkibi 4 Cografiyasi 5 Kutlevi informasiya vasiteleri haqda melumat 6 Tehsil ocaqlari 7 Iqtisadiyyati 8 Idmani 8 1 Futbol 9 Tarixi ve memarliq abideleri 9 1 Agdamin yasayis erazileri uzre abideleri 9 2 Agdamda abideler mehv edilmekdedir 10 Gorkemli sexsleri 10 1 Milli Qehremanlar 11 Istinadlar 12 Xarici kecidlerInzibati qurulusu Redakte Agdam Quzanli Leylatepe Gavurqala Sahbulaq Uzerliktepe Ilanlitepe Agdam mescidi Papravend Xacinturbetli Gulabli Novruzlu Yusifcanli Sirxavend Ucoglan Merzili QiyasliAgdam rayonunun xeritesi seherler qesebeler kendler arxeoloji obyektler turbeler mescidler korpuler qalalarTarixi RedakteAgdam rayonu 8 avqust 1930 cu ilde yaradilib Sahesi 1154 km olan rayonun relyefi esasen duzenlik qismen dagliqdir Agdam rayonu Azerbaycanin qedim fusunkar tebietli torpagi olan Qarabagin merkezinde Qarabag dag silsilesinin simal serq eteklerinde Kur Araz ovaliginin qerbinde yerlesir Gozel Qarabagin ureyi sayilan Agdamin qedim tarixi abideleri minillik kesmekesli illerden kecerek bu gune qeder gelib catmisdir Rayonun erazisinde XX esrin 50 ci illerinden baslayaraq aparilan arxeoloji tedqiqat isleri zamani melum olmusdur ki Agdamin erazisi qedim insanlarin yasayis meskenlerinden biridir Taninmis arxeoloq Ideal Nerimanovun Ucoglantepe deyilen yerde apardigi arxeoloji tedqiqatlar zamani aydin oldu ki ilk qedim insanlar rayon erazisinde 6 8 min il bundan evvel yeni Eneolit dovrunde e e VI IV minilliyi ehate edir misdas dovru adlanir yasamis qedim ekincilik ve maldarliq medeniyyetine beled olmuslar Alim rayonun diger erazilerinde qedim yasayis meskeni olmus Leylatepe ve Uzerliktepe deyilen yerlerde apardigi arxeoloji tedqiqatlar zamani Eneolit ve orta Tunc dovrune aid e e II minilliyin birici yarisi dulusculuq metaleritme zergerlik ve diger sahelere aid maddi menevi abideler askar edib Burdan tapilan taxil ve uzum deneleri bir daha subut etmisdir ki yerli ehali oturaq heyat kecirmis ve yuksek ekincilik medeniyyetine malik olmusdur Arxeoloqlar Uzerriktepede apardiqlari tedqiqatlar neticesinde tapilan maddi medeniyyet qaliqlarina esaslanaraq qeyd edirler ki bura Qafqazda ilk seher tipli yasayis meskeni ve Zaqafqaziyada en zengin abideleri olan yerlerden biri olmusdur XX esrin 80 ci illerinin ortalarinda rayonun Saricoban kendi yaxinliginda tapilan son Tunc ve Demir dovrune aid e e XIX XIII esrleri ehate edir mohtesem kurqan tarixi cehetden cox qiymetli bir abidedir Kurqanda askar edilen e e XII XIII esrlere aid maddi tapintilar bu abidenin varli bir insanin qebri oldugundan xeber verir Bu ise hemin dovrde Azerbaycanda ibtidai icma qurulusunun dagilaraq sosial ve emek berabersizliyinin yaranmasina en yaxsi eyani subutdur Sonralar Azerbaycanda geden tarixi prosesler neticesinde ilk dovlet qurumlari formalasmaga baslayib Bele dovletlerden biri de Simali Azerbaycanda yaranmis Albaniya quldar dovleti idi Menbelerin verdiyi melumata gore qedim Albaniya erazisinde 26 tayfa var idi ki bunlardan biri yuksek medeniyyete malik olan Qarqarlar Agdam erazisindeki Qarqar cayi boyuca meskunlasmisdilar Bu ise Agdamin Azerbaycan erazisinde ilk formalasan dovlet quruculugunda muhum rol oynadigini bir daha eyani subut edir Agdam rayonu 20 noyabr 2020 ci il tarixinde isgaldan azad edilmisdir Ermenistan Silahli Quvveleri terefinden isgal edilmesi Redakte Dagliq Qarabag hadiseleri baslayandan Agdam burada cereyan eden hadiselerin merkezi olmusdur Movcud dovletini qedim Azerbaycan torpaqlari uzerinde qurmus Ermenistan Azerbaycanin yeni bir erazisini Dagliq Qarabagi isgal etmek meqsedi ile 1988 ci ilin fevralindan basladigi muharibeye ilk olaraq mehz Agdam rayonu celb olunmus hadiselerin ilk gunlerinden en boyuk agirliqlar Agdam rayonunun onun ehalisinin uzerine dusmusdur 1988 ci ilin son aylarinda Ermenistandan oz ata baba yurd yuvalarindan daha sonra Dagliq Qarabag Muxtar Vilayetinden dogma isti ocaqlarindan silah gucune amansiz vehsiliklerle qovulub didergin salinan on minlerle azerbaycanli mehz Agdam rayonuna penah getirdi 1992 ci ilde Dagliq Qarabagi butunlukle isgal eden Ermenistan Rusiya ordusuna arxalanaraq bununla kifayetlenmeyerek Dagliq Qarabagin etraf rayonlarina da hucum etdi Xususen Agdama olan hucumlarin ardi arasi kesilmirdi 1993 cu ilde Agdamin mudafiesi Suret Huseynovun Gencede qaldirdigi qiyam neticesinde xeyli zeiflemisdi Ona tabe olan quvveler cebhedeki movqeleri qoyaraq Bakiya dogru hucuma kecmisdiler Ermeniler bu fursetden cox bacariqla istifade etdiler 1993 cu ilin may ayinin 11 den etibaren qizisan bu hucum emeliyyatlari hemin il iyul ayinin 23 de Agdamin suqutu ile basa catdi Agdama edilen son hucumda 6 000 nefer ermeni esgeri istirak edirdi Onlarin arasinda coxlu sayda xaricden gelmis ermeniler ve muzdlu esgerler de var idi Agdam ugrunda geden doyuslerin birinde bednam ermeni terrorcusu Monte Melkonyan genc azerbaycanli kesfiyyatci Ibad Huseynov terefinden olduruldu Bundan sonra 1994 cu il mayin 12 dek davam eden herbi tecavuz neticesinde ermeniler Agdam rayonunun 846 7 km yeni umumi erazisinin 77 4 ni isgal etmeye nail oldu Qarabag ugrunda geden doyuslerde 6 000 den cox agdamli sehid olub 3 2010 cu ilin noyabr ayinda Dagliq Qarabag separatcilari rayonun adini ermenilesdirmek meqsedi ile Agdamin adini deyiserek Akna qoyublar Onlarin verdiyi melumata gore Agdamin hazirda isgal edilmis erazilerinde 360 nefer daimi meskunlasib 4 Azerbaycan Silahli Quvveleri terefinden azad edilmesi Redakte 10 noyabr 2020 ci ilde Ermenistanin qol cekdiyi ucterefli beyanatda qeyd edilen Azerbaycan rayonlarinin isgaldan azad edilmesi cedveline uygun olaraq 20 noyabr 2020 ci ilde ermeni silahli birlesmeleri Agdam rayonunu terk etdi 20 noyabr 2020 ci ilde muzeffer Azerbaycan ordusu Agdama daxil oldu ve tehlukesizliyin temin edilmesi ucun zeruri tedbirlerin icrasina baslanildi Agdam seherinin merkezinde Azerbaycanin Dovlet Bayragi ucaldildi ve Dovlet Himni seslendirildi Ehalisi 5 RedakteEsas meqaleler Azerbaycan ehalisinin siyahiyaalinmasi 1999 ve Azerbaycan ehalisinin siyahiyaalinmasi 2009 Isgaldan evvel rayon ehalisinin tamami Azerbaycan Turklerinden ibaret olmusdur Hazirda Agdam ehalisinin boyuk ekseriyyeti mecburi olaraq respublikanin diger rayon ve seherlerinde meskunlasmisdir 1 yanvar 2009 cu ilin melumatlari esasinda erazicemi kisi qadinnefer faiz nefer faiz nefer faizAgdam rayonu 174575 100 0 80762 100 0 93813 100 0Seher ehalisi 59261 33 95 26932 33 35 32329 34 46Kend ehalisi 115314 66 05 53830 66 65 61484 65 54Etnik terkibi Redakte Agdam rayonu 1939 cu il siyahiyaalmasi Etnik quplar ehalinin Sayi Nefer Azerbaycan turkleri 57 654 95 0 Talislar 26 0 1 Ruslar 1 636 2 7 Ermeniler 736 1 2 Lezgiler 68 0 1 Gurculer 21 0 1 Butun rayon uzre 60 663 100 Agdam rayonu 1959 cu il siyahiya almasi Etnik quplar ehalinin Sayi Nefer Azerbaycan turkleri 64 933 97 1 Talislar Ruslar 798 1 2 Ermeniler 792 1 2 Lezgiler 42 0 1 Gurculer 21 0 1 Butun rayon uzre 66 868 100 Agdam rayonu 1970 ci il siyahiya almasi Etnik quplar ehalinin Sayi 6 Nefer Azerbaycan turkleri 92 028 98 5 Talislar Ruslar 526 0 6 Ermeniler 529 0 6 Lezgiler 43 0 1 Gurculer 35 0 1 Butun rayon uzre 93 422 100 Cografiyasi RedakteDeniz seviyyesinden yuksekliyi 410 metr maksimum yukseklik 1365 metrdir Iqlimi esasen mulayim isti quraq subtropikdir Dageteyi yerlerde yukseklik artdiqca iqlim mulayimlesir En cox yaginti dageteyi sahelere dusur Illik yaginti 300 550 mm dir Rayonun erazisinden Qarqar ve Xacin caylari axir Agdam rayonun erazisi Kicik Qafqaz daglari ile Kur Araz ovaliginin temas zonasinda yerlesir Rayonun sahesi 1094 km2 ehalisi 165 min neferdir 1998 ci il Cografi movqeyi yasayis ve teserrufat ucun cox elverisli serait yaradir Rayon esasen Qarabag duzunun dageteyi hissesinde yerlesir Burada duzenlik 40 kvadratkilometr Agdam seherinin yuxarisinda 20 kv kl m Gulluce Qizil Kengerli sahesinde 13 kv kl m Agdam seherinden asagida ve 10 kv kl m Qaradagli Cemenli kendleri sahesinde meylliliye malik olub 450 500 m mutleq yuksekliye qeder qalxir Daglarla duzenlik arasinda relyefde yaxsi tezahur eden derin tektonik yariq kecir Bu relyef keskin kecid elametleri yaradir Simal Serq istiqametinde Qarabag duzenliyinin yuksekliyi tedricen azalir ve Agdam rayonunun Terter Berde Agcebedi rayonlari ile serheddinde 120 130 m qeder alcalir Meyilliyin az olmasi ile elaqedar duzenliyin cethi cox zeif parcalanmisdir Erroziya kesimi yalniz Qarqar Xacin caylari ve onlarin terk edilmis qollarinin yataqlarinda artir ve 6 7 metre 10 15 metre catir Relyefin bu xususiyyeti butun erazini ekincilik ucun yararli olmasini temin edir suvarma islerini ve kend teserrufati masinlarinin istifadesini asanlasdirir torpaqlari erroziya proseslerinden qoruyur onlarin munbitliyini ve mehsuldarligini artirir Sethin ve torpaqlarin yuyulmasi baslica olaraq suvarma ile elaqedar olub cox cuzidir Rayon erazisi Qarqar Xacin Qabarti Paprevend Gulyataq Gulabli caylarinin deresi boyunca 15 16 km Qarabag silsilesinin Simal Serq eteklerine qeder uzanir Bu yerlerde mutleq yukseklik 600 700 metre catir Maksimum hundurluk 1365 Kolani metrdir Rayonun bu hissesi xususiile Xacin cayinin asagilarinda Derbend cokekliyinde cox genislenir Daglarin Agdam rayonu erazisine dusen hissesinde bir sira silsile tire ve tepeler yerlesmisdir Agdam Paprevend kendi Bunlardan en esasi Agdere ile Ternoyut kendleri arasinda meridiana yaxin istiqametde 20 km Mesafede uzanan Sahbulaq silsilesidir Silsile tebasir dovrunun eheng daslarindan teskil olunmus ve keskin simmetrik qurulusa malikdir Onun Cenub Qerb yamaclari dik ve sildirim bezi yerlerde kecilmezdir Simal Serq yamaclari uzun ve nisbeten mailidir Silsilenin su ayrici vaxti ile depudasiya prosesleri ile hamarlanmis ve sonradan tektonik hereketlerle muasir yuksekliyine qaldirilmisdir Sethi genisdir qedim torpaq tebeqeleri saxlayan qalin 15 20 m re qeder karbonatla gillice cokuntulerle ortulmusdur Relyefin bele olmasi burda zengin bicenek ve otlarin yayilmasina sebeb olmusdur Silsilenin en yuksek yeri 820 m onun Simal hissesine muvafik gelir ve Cenub Serq istiqametinde 500m qeder alcalir Silsileni Xacin Qabarti Gulyataq caylarinin dereleri kesib kecir Derelerin derinliyi caylarin axim emsalina muvafiq olaraq 100 180 m arasinda deyisir ve maksimum derinliye 180 m Xacin cayinda catir Sahbulaq silsilesi Cenub Serqde Agdam seheri yaxinligida keskin gorunur ve Cullu Qiyasli Xidirli kendleri yaxinliginda nisbi yuksekliyi 10 15 metre catan qayali tepeler yaradir Silsileni teskil eden eheng daslari cox keyfiyetlidir tikinti materiali ve sement istehsalinda xammal kimi istifade edilir Agdam Agdere sose yolu silsilenin Simal Serq dabani boyunca uzanir Yolun ustunde karxanalar yerlesir Sahbulaq silsilesinin ucub dagilmis hissesinden Cenub Qerbede inturiziv maqmatik kutlenin yaratdigi yukseklik 913 metrdir yamaclari cox meyilli ve keskin parcalanmisdir Dagin faydali qazinti mis polumetal saxlamasi ehtimal olunur O Agdere rayonunda yerlesen ve mis polmetal yataqlari olan Mehmane Qazanci daglari ile eyni zonada yerlesmisdir Yeddixirman dagi ile Sahbulaq silsilesinin Cobandag zirvesi arasinda Bozdag yerlesmisdir Onunda esasini inturuziv kutle teskil edir ve xeyli hissesinde asinma qabigi ile ortulmusdur Agdam seherinden bir qeder Cenub Qerbde Qarqar cayi deresinde Sahbulaq daginin geoloji esasi qovsvari eyilir gomulur ve parcalanir Alcaq dagliliginin ve dageteyinin burda emele getirdiyi qovsun qabariq hissesi Cenub Qerbe Xankendi cokekliyine dogru yonelmis xeyli alcalmis ve Esgeran kecidini darvazasini emele getirmisdir Relyefin bele qurulusu Qarabag duzu arasinda hava rutubet ve istilik mubadilesini xeyli asanlasdirir Qarqar cayinin sag sahilinde yerlesen Mantar 580 m dagi ve Selli Qasimli Sixbabali kendlerinin baglarinda musahide edilen ve tebasir eheng dasindan teskil olunmus nisbi yuksekliyi 5 15 m arasinda deyisen tepeler Sahbulaq silsilesinin geoloji davaminda yerlesmisdir Bu tepeler sirasi Merzili kendinden Cenubda yerlesen Qizilqaya tiresi istiqametine yonelmisdir Merziliden Cenub Serqde Agdam Xocavend yolu ustunde tabasirin mergellerinden teskil olunmus ve mutleq yuksekliyi 416 m e catan Pirebulaq tiresi uzanir Bu tireden Simalda mutleq hundurluyu 100 150 m Arasinda deyisen Ergi maili duzu yerlesmisdir Duzenliyin sethi muveqqeti axarli derelerin prolyuvi cokuntulerile ortulmus ve yargan qobu sebekesi ile zeif parcalanmisdir Duzenlik qis otlaqlari kimi istifade olunur 70 ci illerden baslayaraq bura su cixarilmasi ile elaqedar ekincilik xususile yem bitkiciliyi inkisaf etdirilir Cenub istiqametinde yatagini deyisen Qarqar cayi vastesile yuyulmaga meruz qalmisdir Yuyulma neticesinde cay yataginin sag yaxasinda 3 5 m hundurlukde erazi kesimi yaranmisdir Agdam rayonu erazisinde Qarqar Xacin Qabarti Gulyataq caylari duzenliye cixan yerde getirdikleri cigildasli gilliceli alluviy ve prolyuviy cokuntulerini cokdurerek oz getirme konuslarini yaradir Qarqar cayi zirvesi Agdam seheri yaxinliginda yerlesen ve sahesi 50kv m catan getirme konusunu yaradir Getirme konusu Qaradagli Mahrizli ve Zengisali kendleri yaxinliginda 240 260 m mutleq yukseklikde relyefde yaxsi musahide edilen pille ile qurtarir Zengin yeralti su ehtiyati olan getirme konusundaki kehrizler bu pillede sethe cixardilir Agdam Gulabli kendi isgaldan evvel Bu pillede Simal Serqde marfaloji cehetden relyefde zeif tesekkul tapan ikinci getirme konusu yerlesir ve Quzanli Kelebedi kendleri yaxinliginda Yuxari Qarabag kanalina catar catmaz alcaq pille ile qurtarir Birinci getirme konusu formalasarken Qarqar cayi bir nece qol axmisdi Onlarin izleri Agdam ve Agcebedi rayon erazisinde indide musahide edilir Narri dere Qobu Sarcali Husulu Kehrizli Dageteyi duzenlik ve getirme konusu qalxdiqca Qarqar cayinin axini indiki yataginda cemlesmisdir Cayin yataginin bu istiqametde yerini deyismesi Qarqar cay derinine tektonikyarigi ile murekkeblesen Hindarx basdirilmis kondelen sinkilinalinin eyilmesi ile elaqedar olmusdur Getirme konusu sethinde Qarqar cayi ve onun qollarinin derinliyi 10 15 m ve 6 7 m arasinda deyisen erroziya kesimleri emele getirmisdir Ikinci getirme konusu erazisinde onlarin derinliyi 1 3 m e qeder azalir Xacin cayi da Agdam rayonu erazisinde getirme konuslari yaradir Birinci konusun zirvesi Qizil Kengerli etekleri ile Bas Qervend kendleri yaxinliginda yerlesmisdir Sahesi 30 kv m qederdir Xacin cayinin muasir yatagi getirme konusu erazisinde 10 15 m asagilarda ise 5 6 m ve 2 3 m derinlikde errozion kesimler emele getirmisdir Ikinci getirme konusu erazisinde onlarin derinliyi 1 3 m qeder azalir Cay ozunun qedim getirme konusunu formalasdirdiqdan sonra Mireselli Xindiristan ve Cemenli kendleri istiqametinde Cenub Serqe axmis ozunun ve Qarqar cayinin getirme konuslarini yuyaraq errozion pille yaratmisdir Daha sonra Xacin cayi Bas Qervend gomulmus antiklinalinin qalxmasinin feallasmasi ile elaqedar olaraq Simal Qerb istiqametinde meyl ederek ozune yeni yataq yaratmisdir Bas Qervend kendi ile Sultanbud kurqani arasinda cayin yatagi cox genislenir ve burda gergin akkumulyasiya gedir Agdam Mantar dagi ermeni isgalindan sonra Yataq caqildaslarin qumun gillicenin yigilmasi neticesinde cox dayazlasir ve dasqin zamani Huseyinli Soganverdiler kendleri yaxinliginda dasqin sularinin bir hissesi yataqdan cixaraq Simal istiqametinde axir ve ozune yataq emele getirir Sultanbuddan asagida cay 3 5 m e qeder derinine kesilir ve cavan alcaq tepras pilleri yaradir Xacin cayinin en qedim getirme konusu Simal Qerbde Qabarti Paprevend ve basqa caylarin getirme konuslari ile birleserek Sahbulaq silsilesinin Simal Serq eteklerinde vahid dalgavari prolyuvial duzenlik toredir Bu caylarin getirme konuslari 240 m mutleq hundurluyunde qurtarir ve burda Nemirli Seysulan Qaynaq Azad Qaraqoyunlu Qapanli kendleri yaxinliginda duzenlik teskil eden Xacin ve Terter caylarinin getirme konuslari arasinda yerlesen cox az meyilli bezi yerlerde bataqlasmis sethi parcalanmamis konusarasi cokeklik teskil edir Bu sahede Qabarti Gulyataq caylarinin yataqlari yoxdur aximin cox muveqqeti olmasi ile elaqedar Ona gorede caylarin hovzelerinde uzun muddetli leysan yagislari olarken boyuk dasqinlar olur ve butun duzenlikleri basaraq boyuk telafat verir Bele dasqinlar 1963 cu ilde musahide edilmis ve duzenlikde butun torpaqlari tarlalari yuyub aparmisdir Agdam rayonunun erazisi quru subtropik iqlim zonasinda yerlesmisdir Burada esasen qisda quru kecen mulayim isti iqlim tipi hakimdir Bu iqlim tipi mulayim nemliyi qisinin yagintili ve yumsaq yayinin ise mulayim isti kecmesi ile seciyelenir Gunes pariltisinin illik miqdari 2300 saat umumi radiasiya 122 5 kkal sm kv radiasiya balansi ise 47 1 kkal sm kv dir Havanin orta illik tempraturu 13 1 dereceye catir Qis mulayimdir en soyuq ay yanvar tempraturu 1 8 derece ile 0 2 derece en isti ayi iyul orta tempraturu ise 23 26 derecearasinda deyisir Yay aylarinda bezen havanin orta illik mutleq minumum tempraturu 10 derece olub il erzinde 8 derece ile 15 derece arasinda deyisir Bezen havanin mutleq minimum tempraturu 17 dereceden asagi dusur Il erzinde torpaq sethinin orta ayliq tempraturu1 31 derece arasinda deyisir Havanin 5 dereceden yuksek olan tempraturunun illik miqdari 4500 4600 derece 10 dereceden yuksek 4100 4200 derecedir Birinci payiz saxtasi noyabr ayinin ucuncu ongunluyune axirinci yaz saxtasi martin ucuncu ongunluyune dusur Havanin orta illik nisbi rutubeti 69 olub il erzinde 50 80 arasinda deyisir Illik yagintinin miqdari 400 500 mm dir Yagintilar cox bitkilerin vegetasiya dovrune dusur Lakin seth ortuyunden ilde 800 900 mm Mumkun buxarlanma gedir Kuleyin orta illik sureti 1 8m san den cox olmayib esasen Qerb ve Serq istiqametinde esir Guclu kuleklerin 15 m san den cox illik sayi bir gundur Ag yelli gunlerin sayi 20 25 catir Qarla torpagin ortulu gunlerinin illik miqdari 10 15 gunden cox olmur Il erzinde cemi 1 2 gun dolu dusur Erazi uzre ve il erzinde bu gostericiler basqa rayonlarda oldugu kimi muvafik deyisikliklere ugrayir Agdam rayonu erazisi her kv km Sahede 5 1 lit san aximi olan az aximli zonada yerlesir Burada cay sebekesinin sixligi 0 1 0 4 am km arasinda deyisir Illik axim her bir kv km den 2 5 lit san maksimum axim 25 50 lit san minimal axim ise 0 5 1 lit san beraberdir Rayon erazisinde caylar tranzit xarekter dasiyir Oz aximlarini butunlukle Qarabag silsilesinde ve onun yamaclarinda toplayir Agdam rayon erazisinde ise suvarmaya filtirasiyaya ve buxarlanmaya serf olunur hec bir qol qebul etmir Caylar ekseren az suludur ilin isti yarisinda vegitasiya vaxti quruyur Rayonun nisbeten iri caylari Qarqar Xacin ve Qabarti caylaridir Qarqar cayinin orta illik su serfi 3 31m kub san orta illik aximi ise104 4 mln kub metrdir Xacin ve Qabarti caylarinda ise bu axim kemiyyetleri muvafiq olaraq 1 4 kub met san ve 44 1 mln kub metr 0 2 kub met san ve 6 3 mln kub metrdir Agdam ermeni isgalindan sonra Cay sebekesinin sixligi ve onlarin su emsali gosterir ki rayonun su ehtiyatlarina ve onlardan semereli istifade edilmesine boyuk ehtiyac var Ona gore de caylarin her birinin uzerinde su anbarinin tikilmesi zeruridir Hazirda rayon erazisinde yalniz bir su anbari var Xacin cayi uzerinde Derbend su anbari Agdam rayonuna Terter cayi uzerindeki Serseng su anbarindan da su getirilir Lakin bunlar rayonun suya telabatini tam odeye bilmir Rayon erazisinde relyef iqlim ve bitki ortuyunun xususiyyetlerinden asili olaraq sabalidi torpaqlarin muxtelif novleri dag mese qehveyi torpaqlar yayilmisdir Qehveyi torpaqlar rayonun alcaq dagliq ve dag eteyi hissesinde seyrek mese ve kolluqlar qirilmis ve torpaqlar bozqirilasmaya meruz qalmisdir Duzenliklerin dageteyi hissesinde tund sabalidi ondan asagida ise sabalidi ve aciq sabalidi torpaqlar yayilmisdir Rayonun Agcabedi ve Berde rayonlari ile serhedde yaxin yerlerinde boz torpaqlara rast gelinir Agdam rayonu erazisinde tebii landalar demek olar ki butunlukle antrapogen landalarla evez edilmisdir Burda taxil zemileri pambiq tarlalari uzumlukler meyve baglari yem bitkilerinin ekini bicenek ve orusler genis sahe tutur Tebii bitki ortuyu yovsanli soranli otlu quru collerden cemenliklerden agotlu collerden kollardan ve seyrek meselerden ibaret olmusdur Hazirda meseler yalniz dag eteklerinde ve alcaq dagliq yerlerde yerlesib 1 7 min hektar sahe tutur Sultanbud mesesi yaxinliginda hazirda qorunan saqqiz agaci puste seyrek meseleri salinmisdir Heyvanat alemi ehalinin sixligi ve insanin emek fealiyyeti ile elaqedar olaraq cox kasaddir Burada heyvanlardan caqqala tulkuye dovsana canavara surunenlere quslardan kekliye cile turaca ve s rast gelinir Rayon erazisinde faydali qazintilardan eheng dasi gil cakildas qum gillice daha coxdur Kutlevi informasiya vasiteleri haqda melumat Redakte Agdam qezetinin ilk nomresi 1930 cu ilde isiq uzu gormusdur Agdam qezeti evvelce Kolxoz sedasi Kolxozcu 1934 cu ilden 1990 ci ile kimi Lenin yolu 1990 ci ilden ise Agdam adi ile nesr olunur Agdam qezetinin redaksiyasi 1993 cu ilin iyulundan Agdam seherinin isgalindan sonra evvelce Mingecevir sonra Berde seherinde indi ise Agdam rayonunun Quzanli kendinde yerlesir Tesiscisi Agdam rayon Icra Hakimiyyeti Aparati ve qezetin jurnalist kollektividir Qeyret qalasi qezeti 2004 cu ilin yanvarindan isiq uzu gorurTehsil ocaqlari RedakteAgdam Mugam mektebi AgdamIqtisadiyyati RedakteAgdam agir yeyinti ve yungul senayeye inkisaf etmis kend teserrufatina malik bir rayondur Agdamda dezgah avadanliqlari arekosmik ve rabite cihazlari metiz furnitur Traktor ve avtomobil temiri asfalt konserv yag pendir barama toxumu pambiq serab ve mexaniklesdirilmis corek zavodlari xalca fabriki taxil mehsullari Tikinti materiallari ve et kombinatlari iki demir yolu vagzali ve aeroport avtomobillere texniki xidmet stansiyalari meiset xidmeti kombinati elektrik sebekesi kend teserrufatinin mexaniklesdirilmesi ve elektriklesdirilmesi ve U Hacibeyov adina musiqi texnikumlari E Haqverdiyev adina Agdam Dovlet Dram Teatri fealiyyet gosterirdi Rayon erazisinin 1700 hektari meselik 91 3 hektari ise kend teserrufatina yararli torpaqlardan ibaret idi Kend teserrufatinin istiqameti ise esasen pambiqciliq uzumculuk ve heyvandarliqdir Idmani RedakteFutbol Redakte Esas meqale Qarabag FK Agdamda futbol komandasi 1951 ci ilde yaradilmisdi Agdamin yigma komandasi Odessa vilayeti Sadovski seherinde Azerbaycani ugurla temsil edib Ondan sonra Patarburnari rayonunda Agdam komandasi 38 klubun kubok yarisinda finala cixaraq 2 ci yeri tutub 1953 cu il Agdam futbol komandasi Muxtelif illerde Agdam futbolunun serefini bu idmancilar qorumuslar Huseyin Ehmedov Sasa Nizami Qurbanov Rasim Quliyev Xaci Elxan Quliyev Allahverdi Bagirov Adil Esgerov Elbrus Abbasov Adil Nadirov Nazim Mehdiyev Sahin Rustemov Serdar Abbasov Vaqif Huseynov Qusu Rasim Memmedov Kotuk Ramiz Sahmmedov Israfil Eliyev Cirti Settar Eliyev Nizami Eliyev Yasar Huseynov Enver Aundov Seqi Musfiq Huseynov serce Cemaleddin Eliyev Tebriz Hesenov Cavansir NovruzovTarixi ve memarliq abideleri RedakteAgdam rayonunun erazisinde qedim tarixe malik olan coxlu memarliq ve incesent abideleri var Agdam seherinde Uzerlik Tepe abidesi rayonun Xacinderbend kendindeki Qutlu Sari Musa oglu gunbezi 1314 cu il Kengerli kendindeki turbe ve das abideler XIV esr Papravend kendindeki turbeler mescid XVIII esr Xanoglu turbesi XVII esr Qarabag xani Penaheli xanin Agdam seherindeki imareti XVIII esr Natevan ve onun oglunun turbesi XIX esr Sahbulaq qalasi ve s kimi tarixi ve memarliq abideleri var Agdamdaki tarixi memarliq abideleri muxtelif tarixi dovrleri eks etdiren nadir numunelerdir Bu maddi menevi abideler muxtelif bolguler esasinda qruplasdirilmis ve her biri tarixe esaslanaraq Azerbaycan Respublikasinin erazisinde dovlet muhafizesine goturulmus dasinilmaz medeniyyet abidelerinin ehemiyyet derecesine gore bolgusu adli kitaba daxil edilmisdir Xan qizi Natevanin meqberesi Agdam kecen esrin 60 ci illerinde Xacinderbend kendindeki turbenin fasadi Qedim kend hamami Imaret Agdam Xacinderbend turbesi Cume mescidi XIX esr Qutlu Musa turbesi Agdam Corek muzeyi Agdam Corek muzeyi ermeni isgalindan sonra Kican monastiri Balliqaya kendi Besikdag kilsesi Sahbulaq kendi Sahbulaq mescidi Sahbulaq kendi Sahbulaq qalasi Sahbulaq kendi Penaheli xan sarayi Agdam seheri Agdam cume mescidi Agdam seheri Sixbabali turbesi Sixbabali kendi Gavurqala kilsesi Sofulu kendi Gavurqala yasayis yeri Boyehmedli kendi Paprevend mescidi Papravend kendi Qutlu Musa turbesi Xacinderbetli kendiAgdamin yasayis erazileri uzre abideleri Redakte Ciraqtepe yasayis yeri tunc dovru Agdam seheri Qarahaci yasayis yeri ilk tunc dovru Agdam Xankendi yolunun sag terefinde Qarahacili nekropolu tunc dovru Agdam seheri Velixanpete yasayis yeri eneolit dovru Agdam Agcabedi sosesinin 1 5 km de Kurqan tunc dovru Uzumculuk sovxozu Ilanlitepe yasayis yeri eneolit demir dovru Bas Qervend kendi Deyirmantepe kurqani tunc ve demir dovru Orta Qervend ve Mireselli kendlerinin arasinda Yasayis yeri qedim dovr Qervend kendi Somullutepe yasayis yeri eneolit dovru Miesrefli kendinden 1 km simal serqde Benovseler tepesi yasayis yeri eneolit dovru Mireselli ve Armudlu kendlerinin arasinda Gultepe yasayis yeri eneolit dovru Mireselli kendinden 300 m simal serqde Yasayis yeri e e II I minillikler Armudlu kendi Resultepe yasayis yeri orta tunc dovru orta esrler Armudlu kendinin simal qerbinde Resultepe kurqanlari tunc dovru Armudlu kendi Resultepe yasayis yerinin 30 40 m simalinda Ismayilbey tepesi yasayis yeri eneolit dovru Armudlu kendi Keblehuseyn yasayis yeri eneolit dovru Keblehuseyn kendi Mahmudun korpusu XIX esr Yusifcanli kendi Namazeli tepesi yasayis yeri eneolit dovru Keblehuseyn kendinden 500 m serqde Boyehmedli kendi kurqanlari 80 a qeder ilk tunc dovru Boyehmedli Qizilli Gengerli ve Salahli Gengerli kendlerinin arasinda Gavurqala yasayis yeri ilk orta esrler Boyehmedli kendinin cenubunda Das qutusu nekropolu ilk orta esrler Boyehmedli kendinin cenubunda Papravend Boyehmedli kurqanlari Mohulu tepeleri Eli kisi tepesi Molla Mustafa oglu tepesi hemseri tepesi ve s tunc demir dovru Boyehmedli kendinin simal serqinde Qarapirim tepeleri tunc ve ilk demir dovru Qarapirim kendinin qerbinde Gullutepe I yasayis yeri III XIII esrler Papravend kendi Gullutepe II yasayis yeri son tunc dovru ilk orta esrler Papravend kendinin cenub serqinde Misir qislagi yasayis yeri son tunc ilk demir dovru Papravend kendinden 250 m serqde Kurqanlar son tunc ilk demir dovru Papravend kendinden 1 km serqde Qala qaliqlari orta esrler Tarpaut kendi Nekropol orta esrler Kencerli kendi Somullutepe yasayis yeri e e V II minillikler Quzanli kendi Gulmemmed tepesi yasayis yeri eneolit dovru Quzanli kendinden 2 km cenub serqde Caqqali tepenin yasayis yeri eneloit dovru Quzanli kendinden simal serqde Ejdahatepe yasayis yeri eneloit dovru Quzanli kendinden 2 5 km serqde Yasayis yeri e e V II minillikler Zengisali kendi Yasayis yeri e e V II minillikler Merzili kendi Nekropol qedim dovr Seyidli kendi Yasayis yeri antik dovru Elimededli kendi Yasayis yeri antik dovru Goytepe kendi Goytepe yasayis yeri tunc dovru Goytepe kendinin qerbinde Goytepe kurqanlari tunc dovru Goytepe kendinin qerbinde Sumurlutepe kurqani tunc dovru Efetli kendi Balatepe kurqani tunc dovru Efetli kendi Yasayis yeri qedim dovr Sarihacili kendi Cinartepe yasayis yeri e e V II minillikler Sarihacili kendinden 3 km cenub serqde Sarihacili yasayis yeri ve nekropol eneloit tunc dovru Sarihacili kendinden 2 km cenub serqde Sarihacili tayi yasayis yeri tunc dovru Sarihacili kendinden 2 5 3 km serqde Agtepe yasayis yeri tunc dovru Cemenli kendinden 3 km serqde Cemenli tepe kurqani eneloit tunc dovru Cemenli kendinden 3 km serqde Seyid Mustafa yasayis yeri eneloit Bala Baharli kendinden 2 km qerbde Yasayis yeri e e V I minillikler Baharli kendi Yasayis yeri qedim dovr Ehmedavar kendi Qehremanbeyli kurqani tunc dovru Qehremanbeyli kendi I ve II Qosatepe yasayis yeri eneloit dovru Ehmedagali kendi Ehmedoglu yasayis yeri eneloit Ehmedagali kendi Mescidtepe yasayis yeri eneloit Ehmedagali kendi Ezginlitepe yasayis yeri eneloit Ehmedagali kendi Velibey tepeleri 4 eded eneloit tunc dovru ve orta esrler Ehmedagali kendinde 2 km serqde Yasayis yeri qedim dovr Poladli kendi Qasimtepe yasayis yeri ilk tunc dovru Qiyasli kendi Cinartepe yasayis yeri tunc dovru Qarqarcayin sol sahilinde Yasayis yeri e e V I minillikler Evoglu kendi Qaradagli kurqanlari tunc dovru Qaradagli kendinin qerbinde Beyliktepe kurqani ilk tunc dovru Qaradagli kendinin simal serqinde Xirmantepe kurqani ilk tunc dovru Cuxurmehle kendi Huseyntepe kurqanlari ilk tunc dovru Cuxurmehle kendinin qerbinde Cuxurmehle kurqani ilk tunc dovru Cuxurmehle kendi Qaratepe yasayis yeri son tunc ilk demir dovru Sixbabali kendinin cenubunda Gulabli kurqanlari son tunc ilk demir dovru Gulabli kendinin simal serqinde Maqsudlu kurqanlari tunc dovru Maqsudlu kendinden 3 km serqde Toyretepe kurqanlari tunc ve demir dovru Gulluce kendinin simalinda Karvansara tepe ve Caparyeri yasayis yeri ilk orta esrler Gulluce kendinin cenub qerbinde Yuzbasli tepesi yasayis yeri eneloit Yuxari Yuzbasli kendi Agabey tepesi yasayis yeri eneloit Yuxari Yuzbasli kendinin simalinda Abdulezim tepesi yasayis yeri eneloit Asagi Yuzbasli kendinden 1 3 km serqde Sukurbeyli tepesi yasayis yeri eneloit Asagi Yuzbasli kendinden 2 3 km simal serqde Saricoban kurqanlari tunc dovru Saricoban kendinin qerbinde Besirtepe yasayis yeri eneloit Ucoglan kendi Boyuktepe kurqani ve yasayis yeri tunc dovru Ucoglan kendi Kerimtepe yasayis yeri eneloit Ucoglan kendinin simal serqinde Qebirstan tepesi tunc dovru Ucoglan kendi I ve II Ucoglan yasayis yerleri ve kurqanlar tunc dovru Saricoban kendi Qacaytepe yasayis yeri ve nekropol tunc dovru Ucoglan kendi Gullutepe yasayis yeri eneloit Alibeyli kendinden 1 km cenub serqde Kazimtepe yasayis yeri eneloit Alibeyli kendinin qerbinde Sayadtepe kurqani tunc dovru Seferli kendinin qerbinde Seferli tepeleri yasayis yeri eneloit Seferli kendi Leyla tepesi II yasayis yeri eneloit Eyvazli kendi Nesirbey tepesi yasayis yeri eneloit Eyvazli kendinden cenub qerbde Kerimtepe yasayis yeri eneloit Eyvazli kendinin serqinde Ehed tepesi yasayis yeri eneloit Eyvazli kendinin serqinde Duyu tepesi yasayis yeri eneloit Eyvazli kendinden 500 m cenub serqde Nazdixan tepesi yasayis yeri eneloit Eyvazli kendinden 1 5 km cenub serqde Cullutepe kurqani tunc dovru Cullu Imamqulubeyli ve Quzanli kendlerinin arasinda Hesentepe kurqani tunc dovru Cullu kendinden qerbde Sultanbud kurqani tunc dovru Imamqulubeyli kendinin simal qerbinde Penah xanin imareti XVIII esr Agdam seheri Penah xanin turbesi XVIII esr Agdam seheri Xanoglu turbesi XVIII esr Agdam seheri Turbe XIX esr Agdam seheri Serdabe XV esr Agdam seheri Korpu XIV esr Madaqiz kendi Hatem Melik qalasi XII esr Agdam seheri Mescid 1868 ci il Agdam seheri Mebed VI VIII esrler Sahbulaq kendi Mebed VI esr Kengerli kendi Mebed XIII esr Terter cayinin yuxari axarinda Turbe XIV esr Xacinderbend kendi Turbe XVIII esr Papravend kendi Mescid XVIII esr Papravend kendi Iqametgah XVIII esr Sahbulaq kendi Karvansaray XVIII esr Sahbulaq kendi Burc XVIII esr Sahbulaq kendi Mebed XV esr Maqsudlu kendi Turbe XVIII esr Maqsudlu kendi Mescid XVIII esr Qiyasli kendi Mebed XVI esr Salahli Kengerli kendi Mescid XIX esr Boyehmedli kendi Turbe XIV esr Kengerli kendi Turbe XIX esr Agdam seheri Ugurlu beyin turbesi XIX esr Agdam seheri Turbe XIX esr Agdam seherinin 5 kilometrliyinde Qaraagac qebiristanliginda Gavur Qala sehergahi orta esrler Agdam seheri Qebiristanliq orta esrler Papravend kendi Qebiristanliq orta esrler Qizilli Kengerli kendi Abistepe yasayis yeri orta esrler Ucoglan kendi Qulu Musa oglu turbesi 1314 cu il Turbetli kendi Uzerliktepe yasayis yeri tunc dovru Agdam seheri Seyid Lazim Aganin meqberesi XX esr Cemenli kendi Agdamda abideler mehv edilmekdedir Redakte Agdamda olan dunya ehemiyyetli dasinmaz tarixi ve medeniyyet abideleri sirasina XIV esri ehate eden qiymetli numuneler daxildir Meselen Agdamin Xacin Derbendli kendinde olan Qulu Musaoglu turbesi 1314 cu ile aid olan abidedir Bele bir tarixi dovru ehate eden abidelerin isgal altinda olmasi ermenilerin Azerbaycanin tarixini saxtalasdirmaq ucun mueyyen imkanlar acir 7 Tarixi abideleri de Xanoglu turbesi Qarabag xani Penaheli xanin imareti XVIII esr ve turbesi XIX esr Sahbulaq kimi abideler Agdamin minillik tarixinden xeber verirdi 8 25 Noyabr 2020 ci ilde butun bu abideler de isgaldan azad edilib Ermeniler Agdam rayonunda olan muzeylerdeki eksponatlari da talayib aparmislar Bele muzeylerden Agdamdaki Corek Muzeyi Tarix Olkesunasliq Muzeyi tarzen Qurban Pirimovun Xatire Muzeyi Agdam Sekil Qalereyasinin adlarini cekmek olar Bununla bele 2002 ci ilde Agdam Tarix Olkesunasliq muzeyi rayonun isgal altinda olmayan Qaradagli kendinde berpa edilib Hazirda rayondaki tarixi medeni dini abidelerinin ekseriyyeti ermeni isgalcilari terefinden mehv edilmisdir 7 Rayonun Xacinderbend kendindeki 1314 cu ilde tikilmis Qutlu Sari Musa oglu Kunbezi Kengerli kendindeki XIV esre aid Turbe ve Das abideler Papravend kendinde XVIII esre aid gumbez ve mescid Agdamda Imaret deyilen yerde XVIII esre aid abideler o cumleden Xan qizi Xursidbanu Natevanin ve onun oglunun turbeleri Sahbulaq erazisinde Sahbulaq qalasi ve Karvansara vehsicesine dagidilmisdir Bundan elave dini ibadetgahlardan rayonun Papravend kendinde yerlesen Seyx Nigar Seyid Miris aga Qara Pirim ve diger ziyaretgahlar darmadagin edilmisdir Agdam seherinin merkezinde yerlesen qedim memarliq abidesi sayilan mescid ve onun minareleri de vehsicesine ucurulmusdur Gorkemli sexsleri RedakteXudu Memmedov tenqidci edebiyyatsunas Suleyman Sani Axundov Yaqub Rustemov Heyder Semsizade Sara Qedimova Arif Babayev Qedir Rustemov Ramiz Quliyev Bahadir Velibeyov Sefereli bey Velibeyov Cabbar bey VelibeyovMilli Qehremanlar Redakte Sirin Mirzeyev Asif Meherremov Allahverdi Bagirov Yelmar Edilov Elabbas Isgenderov Faiq Agayev Muxtar Qasimov Hidayet Rustemov Baxseyis Pasayev Natiq Ehmedov Fazil Mehdiyev Ixtiyar Qasimov Rovsen Huseynov Canpolad Rzayev Nadir Eliyev Rovsen EkberovIstinadlar RedakteBu meqaledeki istinadlar muvafiq istinad sablonlari ile gosterilmelidir http files preslib az projects azerbaijan gl2 pdf page31 https www stat gov az source demoqraphy ap az population 2019 zip Agdamin isgalindan 16 il otur 2019 03 25 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2011 05 11 ERMENILER AGDAMIN ADINI AKNA QOYUBLAR 2012 01 11 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2011 05 11 Azerbaycan Respublikasi Prezidentinin Isler Idaresinin Prezident Kitabxanasi Inzibati erazi vahidleri Agdam rayonu olu kecid Azerbaycan Ehalisi 1 2 http www anl az down medeniyyet2007 iyul medeniyyet2007 iyul 40 htm http azerbaijan news az index php Lng aze amp Pid 26479 olu kecid Xarici kecidler RedakteVirtual Qarabag IKTM de Agdam rayonuMenbe https az wikipedia org w index php title Agdam rayonu amp oldid 6079016, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.