fbpx
Wikipedia

Əşərilər

Bu səhifənin neytrallığı şübhə doğurur.
Məqalədə tərəf tutma və ya pisləmək məqsədi daşıyan və doğruluğu sübut edilməyən fikirlər olduğu iddia edilir.
Xahiş olunur bu məsələ ilə əlaqədar müzakirələrdə iştirak edəsiniz.
Bu məqalənin bəzi məlumatlarının mənbəsi göstərilməmişdir.
Daha ətraflı məlumat üçün məqalənin müzakirə səhifəsinə baxa və məqaləyə uyğun formada mənbələr əlavə edib Vikipediyanı zənginləşdirə bilərsiniz. (avqust 2021)

İslam

İslam Tarixi

İnancın əsasları

AllahQuran
PeyğəmbərHəcc
NamazZəkat
AzanZikr
İctihadCihad

Etiqad məzhəbləri
Kəlam (ƏşərilərMatüridilər)Qədərilər (Mötəzililər)CebrilərMürcilərMüşəbbihilər
Siyasət məzhəbləri
Sünnilər:
HənəfilərMalikilərŞafiilərHənbəlilərZahirilər

Şiələr:
İmamilər (Cəfərilər (ƏxbarilərÜsulilərŞeyxilər)ƏləvilərƏnsarilərQızılbaşlar) • Zeydilər
İsmaililər (QərmətilərXaşxaşilərFəthilərXəttabilər)VaqifiyyəRafizilər (Batinilər)QeysanilərXürrəmilərBaziğiyyəQurabiyyə
Xaricilər:
Əcrədilər (MeymunilərSə'ləbilər) • ƏzrəqilərBəyhəsilərİbadilərNəcədatSüfrilər

Yeni məzhəblər

Sələfilər (Vəhabilər)KadiyanilikBabilik (Bəhailik)

Həmçinin bax

SufilərYəsəvilikNəqşibəndilikSührəvərdilikXəlvətilikSəfəvilikBayramilikBəktaşilikCəlvətilikCərrahilikÇiştiyyəEhqaqiyəGülşənilikHürufilikKübravilikMəlamətilikMeyvazhiMövləvilikNemətullahiyyəNöqtəvilikQələndərilikQadiriyyəRifailikRövşənilərSənusilərŞaziliyyəZahidiyyəNüseyrilərDruzlarİslam fəlsəfəsi

Əşərilik - İslam məzhəblərindən biri.

Mündəricat

Tarixi

Məzhəbin banisi Əbül-Həsən Əşari (873-936) İslam ictimai, hüquqi və fəlsəfi fikir tarixinin görkəmli nümayəndələrindən biri olmuşdur. Bəsrədə yaşayıb-yaratmış, Bağdadda isə vəfat etmişdir. Əşarinin kəlam elmindəki yolu ilk sxolastiklər (kəlamçılar) - mötəzililərin məktəbindən başlamışdır. O, qırx yaşınadək Mötəzilə kəlamçısı Əbu Əli əl-Cubbainin tələbəsi olmuş və bu məzhəbin nümayəndəsi kimi tanınmışdır. Sonralar Mötəzilikdən ayrılıb, Əhməd ibn Hənbəlin yolunu tutan "Əhli-hədis" zümrəsinə qatılmışdır. Əşari, Əhli-hədis və Əhli-sünnətə müxalif olanlarla güclü elmi mübahisə aparmışdır. Dini-nəzəri baxışları qısa zamanda İraq, Suriya, Misir, və Məğribdə geniş yayılmışdır.

İnanc sistemi

Əşari ancaq Quran, sünnəHəzrət Peyğəmbərin səhabələrindən, onların ardıcılları olmuş sonrakı nəsillərdən (tabiyunlardan) dövrünədək gəlib çatmış ənənəvi dünyagörüşü dəstəkləmişdir. O, Həzrət Peyğəmbərdən nəql olunan bütün hədisləri qəbul edərək, onların bir (əhəd), yaxud çox (mütəvatir) adamlar tərəfindən rəvayət edilməsinə fərq qoymurdu.

Əşarilər səhabələr arasında da fərq qoymayaraq, onların hamısını qəbul edir, ilk dörd raşidi xəlifələrinin (Əbu Bəkr,Ömər ibn Xəttab,Osman,Əli) dövrünü müsəlman dövlət idarəçiliyinin ideal nümunəsi sayırdılar.

Əbu əl-Həsən Allahın atributları haqqında baxışlarını həm antropomorfistlərin (Tanrını insan şəklində təsəvvür edənlər) insani həm də, mötəzililərin - onlar yalnız Vücud (mövcudluq), Qıdəm (əzəlilik), Bəqa (əbədilik) və Vahdəniyyəni (yeganəlik) qəbul etmişlər - baxışlarından fərqləndirmişdir. O, eyni zamanda Quranda keçən Allahın üzü, əlləri və s. kimi başqa məfhumları qəbul etsə də, bunu Tanrıya insan əlamətləri verən antropomorfistlərdən fərqli anlamış və onların insan bədən üzvlərinə bənzəmədiyini israr etmişdir. Bununla bağlı Əşari «İbanə» adlı kitabında yazmışdı: "Kimsə soruşa bilər: "Allahın üzünün olduğuna inanırsınızmı?" Cavabında biz qüdrətli Tanrının dediyi kimi: "Ancaq əzəmət və kərəm sahibi olan Rəbbinin zatı baqidir" (ər-Rəhman, 27). Allahın üzünün olduğuna inanırıq». Daha sonra o, «Allahın əlləri olduğuna inanırsınızmı?» sualına, «biz, həqiqətən də, buna inanırıq, amma Allahın əllərini heç bir şəkildə təsəvvür etmirik. Uca və qüdrətli Allah demişdir: «…Allahın (qüdrət) əli onların əllərinin üstündədir...» (əl-Fəth, 10). Əşari sonralar bu cür baxışlarından imtina edərək, Qurandakı Allahın üzü, əlləri və s. buna bənzər anlayışları məcazilik kimi təsəvvür etmişdir. Xüsusən də "Allahın əli" məfhumunu ilahi qüdrətin ifadəsi deyə açıqlamışdır.

Tale və insanın iradə azadlığı problemində Əşari mütləq tale və mütləq iradə azadlığı tərəfdarları (qədərilər və cəbrilər) arasında orta mövqe tutmuşdur. Onun təliminə görə insan öz əməllərinə görə məsüliyyət daşıyacaq. Amma ilahi tale də inkaredilməzdir, çünki əks halda Allahın hər şeyi yaratması, bilməsi və qüdrətli olması kimi keyfiyyətləri sual altına qoyular. Buna görə də, Əşari insanın bütün əməllərinin Allah tərəfindən yaradıldığını iddia etmişdir. İnsan isə bunu yalnız öz istək və səyinə uyğun mənimsəmişdir (kəsb). Kəsb, yəni insanın Allahın iradəsi ilə özünün düşünüb həyata keçirdiyi əməlin birləşməsinin, əşarilərə görə, Allahın yaratdığı kəsbə təsiri yoxdur. Bu səbəbdən də müxaliflər onların bu mövqeyini, cəbrilərə yaxınlaşmaq meylini şiddətli tənqid atəşinə tutmuşlar.

Qurani-Kərimin "O gün neçə-neçə üzlər sevinib güləcək, öz Rəbbinə baxacaqdır!" (əl-Qiyamə, 22-23) ayəsinə münasibətini bildirən Əşari Allahı görməyin mümkünlüyünu inkar etməmişdir, lakin bunu yalnız Cənnətdəki möminlərə aid edirdi. Eyni zamanda o hesab edirdi ki, Allahı görməyin təfərrüatını və necə baş verəcəyini bu dünyada insan ağlı ilə dərk etmək olmaz. Mötəzililər isə bu ayənin mənasının məcazi olduğunu iddia edirdilər. Əşarilər mötəzililərdən Quranın yaradılıb-yaradılmaması məsələsində də fərqlənirdilər. Onlar hesab edirdilər ki, Qurani-Kərim əbədi mövcud və yaradılmamış ilahi kəlamdır, onun yazıldığı vərəqlər və hərflər isə yaradılmışdır.

Böyük günahlar məsələsində əşarilər günah etmiş insanın Allahın iradəsindən asılı olduğu fikrində idilər. Yəni Allah istəyindən asılı olaraq onu cəzalandıra və ya bağışlaya bilər. Amma nəticə etibarı ilə, günahkar müsəlmanlar hətta Allah tərəfindən cəzalandırılsalar belə, sonda Cənnətə daxil olacaqlar.

Əşari ölümdən sonra insanın qəbir əzabı çəkəcəyini qəbul edirdi. O, insanın bu dünyada etdiklərinin ilkin haq-hesabını - qəbir əzabını qəbul etməyən mötəzililəri kəskin tənqid etmişdir. Müxtəlif müsəlman qrupları arasındakı mübahisə predmetlərindən biri şəfaət problemidir. Hədislərə görə, Qiyamət günü Allah Məhəmməd peyğəmbər (s) başda olmaqla bütün peyğəmbərlərə günahkar müsəlmanlar üçün şəfaətçi olmağa icazə verəcəkdir. Bu şəfaətin nəticəsində günahkar müsəlmanlar Cəhənnəm əzabından qurtulub, Cənnətə girəcəklər. Mötəzililər şəfaəti tamamilə inkar edirdilər. Şiələr isə təkcə peyğəmbərin deyil, müqəddəs və günahsız saydıqları Məhəmməd peyğəmbərin (s) nəslindən olmuş imamların da şəfaətçi olacaqlarını bildirirdilər. Əşari isə, yalnız Məhəmməd peyğəmbəri (s) şəfaətçi hesab etmiş və polemikalarda daim bunu vurğulamışdır.

Əbu əl-Həsən Əşari tərəfindən təklif edilən etiqadi prinsip və metodlar başqa kəlam və fəlsəfi məktəblərlə rəqabət aparmağa qadir olmuş, sünni dünyagörüşünü təmsil etmişdir. Buna görə onun təlimi müsəlmanların böyük hissəsi arasında bəyənilmiş və yayılmış, sonralar isə davamçıları tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. Onların arasında məşhur mütəfəkkir Məhəmməd Bakıllani (vəfatı 1013) də olmuşdur.

Tənqidi

Lakin Əşariliyi güclü tənqid edənlər də olmuşdur. Məsələn, məzhəbin məşhur tənqidçisi İbn Həzm hesab etmişdir ki, müxtəlif məsələlərdə Əşari gah cəbrilərin (tale və iradə azadlığı məsələsində), gah da mürcilərin (böyük günahlar məsələsində) mövqelərini təkrarlamışdır. Amma bütün bu tənqidlərə baxmayaraq Əbu əl-Həsən Əşarinin təlimi müsəlmanlar arasında bəyənilmiş və geniş yayılmışdır.

  • Müəllif: Aydın Əlizadə - "Cəmiyyət və din" qəzeti

Əşərilər
əşərilər, səhifənin, neytrallığı, şübhə, doğurur, məqalədə, tərəf, tutma, pisləmək, məqsədi, daşıyan, doğruluğu, sübut, edilməyən, fikirlər, olduğu, iddia, edilir, xahiş, olunur, məsələ, ilə, əlaqədar, müzakirələrdə, iştirak, edəsiniz, məqalənin, bəzi, məlumat. Eseriler Dil Izle Redakte Bu sehifenin neytralligi subhe dogurur Meqalede teref tutma ve ya pislemek meqsedi dasiyan ve dogrulugu subut edilmeyen fikirler oldugu iddia edilir Xahis olunur bu mesele ile elaqedar muzakirelerde istirak edesiniz Bu meqalenin bezi melumatlarinin menbesi gosterilmemisdir Daha etrafli melumat ucun meqalenin muzakire sehifesine baxa ve meqaleye uygun formada menbeler elave edib Vikipediyani zenginlesdire bilersiniz avqust 2021 Islam Islam TarixiInancin esaslariAllah Quran Peygember Hecc Namaz Zekat Azan Zikr Ictihad CihadEtiqad mezhebleriKelam Eseriler Maturidiler Qederiler Motezililer Cebriler Murciler MusebbihilerSiyaset mezhebleriSunniler Henefiler Malikiler Safiiler Henbeliler Zahiriler Sieler Imamiler Ceferiler Exbariler Usuliler Seyxiler Eleviler Ensariler Qizilbaslar Zeydiler Ismaililer Qermetiler Xasxasiler Fethiler Xettabiler Vaqifiyye Rafiziler Batiniler Qeysaniler Xurremiler Bazigiyye Qurabiyye Xariciler Ecrediler Meymuniler Se lebiler Ezreqiler Beyhesiler Ibadiler Necedat SufrilerYeni mezheblerSelefiler Vehabiler Kadiyanilik Babilik Behailik Hemcinin baxSufiler Yesevilik Neqsibendilik Suhreverdilik Xelvetilik Sefevilik Bayramilik Bektasilik Celvetilik Cerrahilik Cistiyye Ehqaqiye Gulsenilik Hurufilik Kubravilik Melametilik Meyvazhi Movlevilik Nemetullahiyye Noqtevilik Qelenderilik Qadiriyye Rifailik Rovseniler Senusiler Saziliyye Zahidiyye Nuseyriler Druzlar Islam felsefesi Eserilik Islam mezheblerinden biri Mundericat 1 Tarixi 2 Inanc sistemi 3 Tenqidi 4 Menbe Tarixi Redakte Mezhebin banisi Ebul Hesen Esari 873 936 Islam ictimai huquqi ve felsefi fikir tarixinin gorkemli numayendelerinden biri olmusdur Besrede yasayib yaratmis Bagdadda ise vefat etmisdir Esarinin kelam elmindeki yolu ilk sxolastikler kelamcilar motezililerin mektebinden baslamisdir O qirx yasinadek Motezile kelamcisi Ebu Eli el Cubbainin telebesi olmus ve bu mezhebin numayendesi kimi taninmisdir Sonralar Motezilikden ayrilib Ehmed ibn Henbelin yolunu tutan Ehli hedis zumresine qatilmisdir Esari Ehli hedis ve Ehli sunnete muxalif olanlarla guclu elmi mubahise aparmisdir Dini nezeri baxislari qisa zamanda Iraq Suriya Misir ve Megribde genis yayilmisdir Inanc sistemi Redakte Esari ancaq Quran sunne ve Hezret Peygemberin sehabelerinden onlarin ardicillari olmus sonraki nesillerden tabiyunlardan dovrunedek gelib catmis enenevi dunyagorusu desteklemisdir O Hezret Peygemberden neql olunan butun hedisleri qebul ederek onlarin bir ehed yaxud cox mutevatir adamlar terefinden revayet edilmesine ferq qoymurdu Esariler sehabeler arasinda da ferq qoymayaraq onlarin hamisini qebul edir ilk dord rasidi xelifelerinin Ebu Bekr Omer ibn Xettab Osman Eli dovrunu muselman dovlet idareciliyinin ideal numunesi sayirdilar Ebu el Hesen Allahin atributlari haqqinda baxislarini hem antropomorfistlerin Tanrini insan seklinde tesevvur edenler insani hem de motezililerin onlar yalniz Vucud movcudluq Qidem ezelilik Beqa ebedilik ve Vahdeniyyeni yeganelik qebul etmisler baxislarindan ferqlendirmisdir O eyni zamanda Quranda kecen Allahin uzu elleri ve s kimi basqa mefhumlari qebul etse de bunu Tanriya insan elametleri veren antropomorfistlerden ferqli anlamis ve onlarin insan beden uzvlerine benzemediyini israr etmisdir Bununla bagli Esari Ibane adli kitabinda yazmisdi Kimse sorusa biler Allahin uzunun olduguna inanirsinizmi Cavabinda biz qudretli Tanrinin dediyi kimi Ancaq ezemet ve kerem sahibi olan Rebbinin zati baqidir er Rehman 27 Allahin uzunun olduguna inaniriq Daha sonra o Allahin elleri olduguna inanirsinizmi sualina biz heqiqeten de buna inaniriq amma Allahin ellerini hec bir sekilde tesevvur etmirik Uca ve qudretli Allah demisdir Allahin qudret eli onlarin ellerinin ustundedir el Feth 10 Esari sonralar bu cur baxislarindan imtina ederek Qurandaki Allahin uzu elleri ve s buna benzer anlayislari mecazilik kimi tesevvur etmisdir Xususen de Allahin eli mefhumunu ilahi qudretin ifadesi deye aciqlamisdir Tale ve insanin irade azadligi probleminde Esari mutleq tale ve mutleq irade azadligi terefdarlari qederiler ve cebriler arasinda orta movqe tutmusdur Onun telimine gore insan oz emellerine gore mesuliyyet dasiyacaq Amma ilahi tale de inkaredilmezdir cunki eks halda Allahin her seyi yaratmasi bilmesi ve qudretli olmasi kimi keyfiyyetleri sual altina qoyular Buna gore de Esari insanin butun emellerinin Allah terefinden yaradildigini iddia etmisdir Insan ise bunu yalniz oz istek ve seyine uygun menimsemisdir kesb Kesb yeni insanin Allahin iradesi ile ozunun dusunub heyata kecirdiyi emelin birlesmesinin esarilere gore Allahin yaratdigi kesbe tesiri yoxdur Bu sebebden de muxalifler onlarin bu movqeyini cebrilere yaxinlasmaq meylini siddetli tenqid atesine tutmuslar Qurani Kerimin O gun nece nece uzler sevinib gulecek oz Rebbine baxacaqdir el Qiyame 22 23 ayesine munasibetini bildiren Esari Allahi gormeyin mumkunluyunu inkar etmemisdir lakin bunu yalniz Cennetdeki mominlere aid edirdi Eyni zamanda o hesab edirdi ki Allahi gormeyin teferruatini ve nece bas vereceyini bu dunyada insan agli ile derk etmek olmaz Motezililer ise bu ayenin menasinin mecazi oldugunu iddia edirdiler Esariler motezililerden Quranin yaradilib yaradilmamasi meselesinde de ferqlenirdiler Onlar hesab edirdiler ki Qurani Kerim ebedi movcud ve yaradilmamis ilahi kelamdir onun yazildigi vereqler ve herfler ise yaradilmisdir Boyuk gunahlar meselesinde esariler gunah etmis insanin Allahin iradesinden asili oldugu fikrinde idiler Yeni Allah isteyinden asili olaraq onu cezalandira ve ya bagislaya biler Amma netice etibari ile gunahkar muselmanlar hetta Allah terefinden cezalandirilsalar bele sonda Cennete daxil olacaqlar Esari olumden sonra insanin qebir ezabi cekeceyini qebul edirdi O insanin bu dunyada etdiklerinin ilkin haq hesabini qebir ezabini qebul etmeyen motezilileri keskin tenqid etmisdir Muxtelif muselman qruplari arasindaki mubahise predmetlerinden biri sefaet problemidir Hedislere gore Qiyamet gunu Allah Mehemmed peygember s basda olmaqla butun peygemberlere gunahkar muselmanlar ucun sefaetci olmaga icaze verecekdir Bu sefaetin neticesinde gunahkar muselmanlar Cehennem ezabindan qurtulub Cennete girecekler Motezililer sefaeti tamamile inkar edirdiler Sieler ise tekce peygemberin deyil muqeddes ve gunahsiz saydiqlari Mehemmed peygemberin s neslinden olmus imamlarin da sefaetci olacaqlarini bildirirdiler Esari ise yalniz Mehemmed peygemberi s sefaetci hesab etmis ve polemikalarda daim bunu vurgulamisdir Ebu el Hesen Esari terefinden teklif edilen etiqadi prinsip ve metodlar basqa kelam ve felsefi mekteblerle reqabet aparmaga qadir olmus sunni dunyagorusunu temsil etmisdir Buna gore onun telimi muselmanlarin boyuk hissesi arasinda beyenilmis ve yayilmis sonralar ise davamcilari terefinden inkisaf etdirilmisdir Onlarin arasinda meshur mutefekkir Mehemmed Bakillani vefati 1013 de olmusdur Tenqidi Redakte Lakin Esariliyi guclu tenqid edenler de olmusdur Meselen mezhebin meshur tenqidcisi Ibn Hezm hesab etmisdir ki muxtelif meselelerde Esari gah cebrilerin tale ve irade azadligi meselesinde gah da murcilerin boyuk gunahlar meselesinde movqelerini tekrarlamisdir Amma butun bu tenqidlere baxmayaraq Ebu el Hesen Esarinin telimi muselmanlar arasinda beyenilmis ve genis yayilmisdir Menbe RedakteMuellif Aydin Elizade Cemiyyet ve din qezetiMenbe https az wikipedia org w index php title Eseriler amp oldid 3755038, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.