fbpx
Wikipedia

Şiəlik

Bu məqaləni vikiləşdirmək lazımdır.
Lütfən, məqaləni ümumvikipediyaredaktə qaydalarına uyğun şəkildə tərtib edin.
Bu səhifənin neytrallığı şübhə doğurur.
Məqalədə tərəf tutma və ya pisləmək məqsədi daşıyan və doğruluğu sübut edilməyən fikirlər olduğu iddia edilir.
Xahiş olunur bu məsələ ilə əlaqədar müzakirələrdə iştirak edəsiniz.

Şiəlik - (ərəb.الشيعة‎‎, fars.شیعه) İslam dinində əqidə. Şiə məzhəbi və ya Şiə təriqəti kimi də adlandırılır. İslamın sünnilikdən sonra ikinci ən böyük zümrəsi (məzhəblər, firqələr toplusu). Dünya müsəlmanlarının təxminən 10-20%-i məhz şiədir. Bu əqidənin nümayəndələrinə şiə deyirlər.

İslam Məzhəblərinin nümayəndələri
Müsəlman dünyası xəritəsində şiə əhalinin yayıldığı regionlar:qırmızı: şiəlik,yaşıl: sünnilik,bənövşəyi: ibadilik
Ərəbcə xəttatlıq.Hz.Əli(ə)-ın adı

Mündəricat

"Şiə" sözünün mənası "izləyici", "təqib edən" və ya "tərəfdar" deməkdir. Tarixdəki ifadəsilə "şiətul-Ali" (ərəb.شيعة علي‎‎) yəni "Əli tərəfdarı" birləşməsinin qısaldılmış formasıdır . “Əli şiəsi”, Əhli-beyt şiəsi” kimi ifadələr Məhəmməd peyğəmbərin sözlərində də çox görünmüşdür. Bu haqda İslam mənbələrində bəzi hədislər də mövcuddur. :

Sünni alimi Firuz Abadi öz lüğətində belə yazır :

"Şiə adı Əli (ə) və Əhli Beyt (ə) tərəfdarlarına verilən ad idi. Sonradan bu ad onlar üçün rəsmiləşdi."

Cabir ibn Abdullah Ənsari (r.ə.) belə buyurub :

Rəsulallahın (s) hüzurunda olduğumuz bir vaxta Əli ibn Əbu Talib (ə) otağa daxil olduqda, Peyğəmbər (s) buyurdu:

«Canım əlimdə Olana and olsun ki, bunun (Əliyə işarə) şiələri qiyamət günü qurtuluşa yetişəcəklər».

Bu əsnada zikr edilən ayə (“İnnəlləzinə amənu və əmilus-salihati ulaikə hum xəyrul-bəriyyəh”) nazil oldu». «Həmin ayə nazil olduqda, Rəsulallah (s) Əliyə (ə) belə buyurdu: «Sən və şiələrin, qiyamət günü Allah sizdən, sizin də Allahdan razı olduğunuz halda gələcəksiniz».

İbni Abbas (r.ə.) deyir:

“İnnəlləzinə amənu və əmilus-salihati ulaikə hum xəyrul-bəriyyəh” ayəsi nazil olduqda Peyğəmbər (s) Əliyə (s) buyurdu:

“Bu ayədə buyurulan şəxslər sən və sənin şiələrindir ki, qiyamətdə razılıq və sevincdə olacaqsınız və Allah da sizdən razı olacaqdır”.

Peyğəmbərimiz (s) belə buyurub :

«Ya Əli! Allah-təalanın; «İman gətirib saleh əməldə olanlar, yaradılmışların ən xeyirliləridir» buyurduğunu eşitmədinmi ? Bax, onlar sənin şiələrindir; mənimlə sizin görüş yeriniz Kövsər hovuzunun kənarıdır. Bütün ümmət hesab üçün toplaşdıqda, «Əl və dəstamaz əzaları nurlu olanlar» deyə çağrılacaqsınız».

Cabir ibn Abdullah Ənsari (r.ə.) belə buyurub :

«Rəsulallahın (s) hüzurunda idik. Əli (ə) bizə doğru gəldi, Peyğəmbər, «Qardaşım Əli yanınıza gəldi» buyurdu. Sonra Kəbəyə tərəf yönəldi və Əlinin (ə) əlini tutub, belə buyurdu: «Canım əlində olana and olsun ki, bu Əli və şiələri qiyamət günü qurtuluşa çatanlardırlar»... «Əli hamınızdan daha əvvəl iman gətirdi; O, Allahın əhdinə vəfalı olanlardandır. Xalqın və sizin aranızda ən adili, ən gözəl və bərabər bölüşdürən və Allah qatında məqamı ən uca olandır».

“İnnəlləzinə amənu və əmilus-salihati ulaikə hum xəyrul-bəriyyəh” ayəsi nazil olduqda, Rəsulallah (s) Əliyə (ə) buyurdu: «Ya Əli! Sən və şiələrin xeyrul-bəriyyəsiniz (yaradılmışların ən xeyirlisisiniz).; Sən və şiələrin, qiyamət günü Allah sizdən, siz də Allahdan razı olduğunuz halda gələcəksiniz; düşmənlərin isə, qəzəbli və (boyunlarına halqalar keçirildiyinə görə) başları yuxarı qalxmadığı bir halda gələrlər».

Peyğəmbərimiz (s) belə buyurub:

«Ya Əli ! Sən, səhabələrin və şiələrin cənnətdə olacaqsınız; sənin düşmənlərin isə, cəhənnəm atəşindədirlər».

Peyğəmbərimiz (s) Hz. Əli (ə)-a buyurub : «Sənin ümmətin arasındakı məsəlin, Məsih İsa bin Məryəmin məsəli kimidir. Çünki onun qövmü üç firqə oldu: bir firqə həvarilər olan mö᾽minlər, bir firqə yəhudi olan düşmənlər, bir firqə də, o həzrət haqqında həddi aşan ğulat (ifratçılar, Hz. Əlini AllahAllahın şəriki bilənlər). Ümmətimdə sənin haqqında üç firqə olacaq: Bir firqə mö᾽min olan şiələrin, bir firqə əhd və bey´əti pozan düşmənlərin, bir firqə də, azğın olan və sənin haqqında həddi aşan ifratçılar. Ya Əli! Sən və şiələrin cənnətdəsiniz, şiələrinin dostları da cənnətdədir; düşmənlərin və sənin haqqında həddi aşanlar isə, cəhənnəm odundadırlar».

«İslamda Məhəmməd peyğəmbərin öz zamanında ortaya çıxan ilk ad "şiə"dir. Səhabələrdən dörd nəfəri "şiə" ləqəbiylə çağırırdılar: Əbuzər Ğəffari; Salman Farsi; Miqdad ibn ƏsvədƏmmar ibn Yasir.

Şiə sözü son zamanlarda, dünyada, cəfəri məzhəbinə verilmiş ad kimi də tanınır . Lakin şiə dedikdə tək cəfəri şiələri yox "İslamiyyətdə Əli-yə yoldaş" olan kimsələr nəzərdə tutulur.

Yaranması

Əli (ə)-ın şiələri adı ilə tanınan şiəlik məktəbinin başlanması Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) həyatı dövrünə qayıdır. 23 illik peyğəmbərlik dövründə islami təbliğat və çağırışların genişlənməsi ilə əlaqədar baş verən bir çox hadisələr, şübhəsiz, Peyğəmbərin (s) səhabələri arasında belə bir cəmiyyətin yaranmasını tələb edirdi. O hadisələr aşağıdakılardır:

Besətin ilk günlərində Allah tərəfindən Peyğəmbəri-Əkrəmə (s) öz qohum-əqrəbasını dinə dəvət etmək əmr olundu.

"(Ya Peyğəmbər,) ən yaxın qohum-əqrəbalarını (Allahdan) qorxut.”

Bu zaman Həzrət aşkar şəkildə buyurdu ki, sizlərdən hər kəs ilk olaraq mənim də`vətimə müsbət cavab versə mənim vəzirim, canişinim və vəsimdir. Əli (ə) hamıdan əvvəl islamı qəbul edərək Peyğəmbərə (s) iman gətirdi və verilən vədələrə layiq görüldü. Bu hədislə əlaqədar Əli (ə) buyurur:

“Mən hamıdan kiçik olduğuma baxmayaraq dedim: “Mən sənin vəzirin olaram.” Peyğəmbər (s) əlini mənim çiynimə qoyaraq buyurdu: “Bu şəxs mənim qardaşım, vəsim və canişinimdir , ona itaət edin.” Camaat gülüb Əbu Talibə dedilər: “Sənə əmr etdi ki, öz oğluna itaət edəsən!”

Bu hədisi-şərifdə və digər hədislərdə həzrət Peyğəmbərin (s) buyurduğu «min» kəlməsi ya mini bəyaniyyədir; yə᾽ni «Mənim ölümümdən sonra<» və ya mini ibtidaiyyədir; yə᾽ni «Öldüyüm andan etibarən sən ümmətimin xəlifəsisən». Hər iki halda da, Hz. Əlinin Hz. Peyğəmbərdən sonra, bütün ümmətə AllahRəsulunun xəlifəsi olduğu açıq-aydın əsaslandırılmış olur.

Adətən, hər hansı bir cərəyanın rəhbəri öz hərəkat və qiyamının ilk günlərində dostlarından birini vəzir və canişin olaraq başqalarına təqdim edir; o rəhbər belə bir şəxsi onun yolunda canından keçməyə hazır olan fədakar insanlara tanıtdırır.

b) Həm sünni, həm də şiə mənbələrinin nəql etdiyi mütəvatir hədislərə əsasən, Peyğəmbəri-Əkrəm (s) aşkar şəkildə buyurmuşdur ki, Əli (ə) danışıq, əməl və rəftarında hər növ xəta və günahdan uzaqdır. Onun dediyi hər bir söz, etdiyi hər bir iş dini əsaslarla tamamilə müvafiqdir; o, islam maarifi və şəriət hökmlərini hamıdan yaxşı bilir.

c) Əli (ə) misilsiz xidmətlər və vəsfolunmaz fədakarlıqlar göstərmişdir. Əli (ə)-ın Peyğəmbərin (s) hicrət gecəsində onun yatağında yatmasını buna misal göstərmək olar. Bədr, Ühüd, Xəndək və Xeybər müharibələrində düşmənlər Əli (ə)-ın əli ilə məğlub edilməsəydi, islamçılar onların vasitəsilə məhv olub aradan gedəcəkdi.

d) “Qədir-Xum” hadisəsində Peyğəmbər (s) Əli (ə)-ı bütün insanların vilayət və rəhbərliyinə tə`yin edərək, onu da özü kimi ümmətin rəhbəri e`lan etdi.. Aydındır ki, hamının fikir birliyində olduğu bu kimi imtiyazlar və Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) Əli (ə)-a dərin məhəbbəti fəzilət və həqiqət aşiqi olan səhabələrdən bir qrupunun Əli (ə)-ı sevərək onun ətrafında birləşməsinə və ona itaət etmələrinə səbəb olurdu. Bunun müqabilində başqa bir qrup da o həzrətə qarşı həsəd və kin-küdurət bəsləyirdilər.

Şiəliyin firqələrə bölünməsi

Hər bir məzhəbin bir sıra özünəməxsus məsələləri vardır ki, onun ilkin qayda və prinsiplərini təşkil edir; ikinci dərəcəli məsələlər və həmin məzhəb ardıcılları tərəfindən qəbul edilən müştərək məsələ-lərdən əlavə, onların ixtilaflı olduğu təfərrüat isə “şöbələr” adlanır. Şöbə və ya firqələrə ayrılma bütün dinlərdə, xüsusilə dörd səmavi din olan xristianlıq, yəhudilik, məcusluq və islamda da mövcuddur. Şiə məzhəbi Əhli-beytdən olan rəhbərlərin (Əli, Həsən ibn Əli, Hüseyn ibn Əli) dövründə heç bir şöbəyə parçalanmamışdır. Lakin Hüseyn öldürüldükdən sonra şiələrin əksəriyyəti Əli ibn Hüseynin imamətinə inandılar. Keysaniyyə adı ilə məşhur olan və azlıq təşkil edən bir dəstə isə Əlinin üçüncü oğlu Məhəmməd ibn Hənəfiyyəni imam hesab edərək onu vədə verilən Mehdi adlandırdılar; onların əqidəsinə görə Məhəmməd ibn Hənəfiyyə, Rəzva dağında qeybə çəkilmişdir və bir vaxtda zahir olacaqdır.

Əli ibn Hüseynin vəfatından sonra şiələrin əksəriyyəti onun oğlu Məhəmməd Baqirin imamətinə inandılar; yenə də azlıq təşkil edən bir dəstə Əli ibn Hüseynin öldürülmüş Zeyd adlı başqa bir oğlunun imamətinə inanaraq, zeydiyyə adlandılar.

Məhəmməd Baqirin vəfatından sonra şiələrin əksəriyyəti onun oğlu Cəfər Sadiqi imam kimi tanıdılar.

Cəfər Sadiq də vəfat etdikdən sonra şiələrin əksəriyyəti onun oğlu Musa Kazımı yeddinci imam kimi qəbul etdilər. Az bir dəstə isə altıncı imam Cəfəri Sadiqin sağlığında vəfat edən oğlu İsmayılı imam hesab etdilər. Bunlar da əksəriyyət təşkil edən şiələrdən ayrılaraq ismailiyyə adı ilə məşhurlaşdılar. Bəziləri də o həzrətin Abdullah adlı oğluna, digərləri isə onun Məhəmməd adlı başqa bir oğlunun imamətinə inandılar; digər bir qrup isə imamətin o həzrətdə sona çatdığını güman edərək onu axırıncı imam hesab etdilər.

Musa Kazımın ölümündən sonra şiələrin əksəriyyəti Əli Rzanı səkkizinci imam hesab etdilər; bəziləri də imamətin yeddinci imamda başa çatdığına əqidə bəsləyərək, Vaqifilik adı ilə məşhurlaşdılar.

Səkkizinci imamdan on ikinci imama qədər nəzərə çarpacaq parçalanma baş vermədi; baş versə də, bir neçə gündən sonra öz-özünə məhv olub aradan getdi. Misal üçün, onuncu imamın oğlu Cəfər, öz qardaşı Həsən Əskərinin vəfatından sonra imamət iddiası etdi; bir neçə nəfər ona inandı, lakin bir neçə gündən sonra onlar da onun ətrafından dağıldılar və Cəfər də öz iddiasından əl çəkdi.

Şiəlikdən ayrılan və əksəriyyət qarşısında dayanan bu firqələr az bir müddət ərzində aradan getdilər; bunlardan yalnız zeydiyyəismailiyyə firqələri qaldı. Hal-hazırda da onlardan bir dəstəsi Yəməndə, Hindistanda, Livanda və başqa yerlərdə yaşayırlar.

Şiə əqidəsində olan firqələr:

  1. Babilik
  2. Bəhailik
  3. Bədailik
  4. Bənanilik
  5. Bəktaşilik
  6. Carudilik
  7. Cəfərilik
  8. Cənahilik
  9. Dəruzilik
  10. Haşimilik
  11. Qeysanilik
  12. İmamilik
  13. İsmaililik
  14. Kamililik
  15. Mənsurilik
  16. Mehdiyyə
  17. Müfavvizə
  18. Muğabrilik
  19. Nemətullahilik
  20. Nəsriyyə
  21. Nəzarilik
  22. Numanilik
  23. Nüsayrilik
  24. Qurabilik
  25. Salihilik
  26. Səbailik
  27. Süleymanilik
  28. Ulyanilik
  29. Vaqifilik
  30. Xətabilik
  31. Yunusilik
  32. Zərramilik
  33. Zərrarilik
  34. Zeydilik

Şiə məzhəbinin əsas prinsipi Allahı yeganə tanrı kimi tanımaq, Məhəmməd Peyğəmbərə (s) və onun Əhli-Beytinə tabe olmaqdır. Şiəliyi sünnilikdən fərqləndirən isə ilk üç xəlifəni (Əbubəkr, Ömər, Osman) qəbul etməmələridir. Onlar Əli bin Əbu Talibi möminlərin ilk xəlifəsi kimi tanıyırlar.

Şiə məzhəbi Peyğəmbərin (s) və Onun Əhli-Beytinin məsum olduğunu vurğulayır.

Müaviyə və Əli

656-cı ildə III Ərəb İslam xəlifəsi Osman ibn Əffan öldürüləndən sonra bir qrup səhabələrdən ibarət şura məclisi tərəfindən Əli IV Ərəb İslam xəlifəsi seçilmişdir. Və demək olar ki, əksəriyyət müsəlmanlar Əliyə beyət etmişlər. Sabiq xəlifə Osman ibn Əffanın qohumu, Şam valisi Müaviyə ibn Əbu Süfyan Əliyə qarşı çıxmış və onun xilafətini tanımadığını açıqlamışdır. Sonradan bu münaqişə müharibəyə gətirmişdir. Nəticədə iki tərəf Siffeyn döyüşündə üz-üzə gəlmişdir. Əhli Sünnə bütün bu olanlara baxmayaraq Muaviyyənin səhabə və Quran katibi olduğunu deyir, adının əvvəlində (həzrət) və sonunda (r.ə.)(Radiyallahu ən) deyilməsini müstəhəb şərt hesab edirlər. Əhli Şiə isə bütün bu hadisələrin səbəbkarının Muaviyyə olduğunu söyləyir və onu lənətləyirlər. Bu hərəkətlərinə əsas olaraq isə bəzi səbəbləri açıqlayırlar.

Şiələr iddia edirlər ki, Məhəmmədin Əli haqqındakı bu hədisinə əsasən Muaviyə Allaha qarşı çıxmışdır.

"Əli QuranladırQuran da Əli ilədir. Bunlar hovuzun başında mənə gəlincəyə qədər əsla bir-birilərindən ayrılmazlar. Əli məndəndir, mən də Əlidənəm. Kim ona pis söz desə, şübhəsiz mənə pis söz demişdir və kim mənə pis söz desə, şübhəsiz Allaha pis söz demişdir.

  • Qurani Kərim
  • Əllamə Təbətəbai, "İslamda Şiəlik", Bakı, "Nur" Mədəniyyət Mərkəzi, 2002, 260 səh.
  • Yəqubi, "Tarixi Yəqubi".
  • Seyyid Məhəmməd Şirazi, "Şebha-i Peşavər".
  1. Shia's population Retrieved 18 Sep 2018
  2. şîî

    (a.s) şia mezhebinden olan, hilafetin Hz. Ali ve onun soyunun olması gerektiği görüşünü savunan, Hz. Ali (r.a.) taraflısı.

  3. "Bəyyinə" surəsi, 7-ci ayə
  4. Cəlaləddin Süyuti, «Dürrül-Mənsur fi kitabillahi bil-Mə᾽sur» (Əbül-Qasim Əli bin Həsəndən (İbni Əsakiri Dəməşki))
  5. Cəlaləddin Süyuti, «Əd-Durrul-Mənsur fi kitabillahi bil-Mə᾽sur» (İbni Ədidən, o da İbni Abbasdan)
  6. "Bəyyinə" surəsi 7-сi ayə : «İman gətirib saleh əməllər edənlər isə, yaradılmışların ən xeyirliləridirlər.
  7. Cəlaləddin Süyuti, “Əd-Durrul-Mənsur fi kitabillahi bil-Mə᾽sur” , 6-cı cild, 379-cu səh.
  8. “Ğayətul-məram”, 326-cı səh.
  9. Hafiz Əbu Nəimi İsfahani Əhməd bin Əbdullah, «Hilyətul-övliya».
  10. Bəyyinə" surəsi 7-сi ayə
  11. Əbul Müəyyid Müvəffəq bin Əhməd Xərəzmi, «Mənaqib», 17-ci bölüm.
  12. Hakim Əbül Qasım Ubeydullah bin Əbdullahil əl-Həskani, «Şəvahidut-tənzil fi qavaidil-təfsil».
  13. Məhəmməd bin Yusif Gənci əş-Şafei, «Kifayətut-Talib», səh. 119.
  14. Sibt ibn Covzi, «Təzkirətul-xuvasul-uməti fi mə᾽rifətil-əimməti», səh. 31
  15. Əbul Müəyyid Müvəffəq bin Əhməd Xərəzmi, «Mənaqib», 9-cu bölüm.
  16. Əhməd ibn Hacər Heytəmi, «Səvaiqül Mühriqə», 11-ci bab. (Cəmaləddin Məhəmməd ibn Yusif Zərəndi Mədənidən)
  17. İbn Səbbaq Nuriddin Əli ibn Məhəmməd ibn Əhməd Maliki Məkki, «Fusulul Muhimmə», səh. 122 (İbn Abbasdan)
  18. Əllamə Səmhudi, «Cəvarihul Əqdeyn», (Cəmaləddin Məhəmməd ibn Yusif Zərəndi Mədənidən)
  19. Mir Seyid Əli Həmədani əş-Şafei, «Məvəddətül Qurba» (Ümmü-Sələmədən)
  20. İbni Hacər Məkki, «Səvaiqül-Mühriqə» (Ümmü-Sələmədən)
  21. Əbul Müəyyid Muvəffəq ibn Əhməd Xarəzmi, «Mənaqib», 19-cu bölüm
  22. Hafiz Əbu Xatəmi Razi, "əz-Zinət"
  23. “Hazirul-Alimil-İslamiy”, c. 1, səh. 188
  24. Şii özel, isim (şii:) Arapça özel, isim Şiilik mezhebinden olan kimse
  25. “Şuəra” surəsi, ayə-214
  26. İmam Əhməd bin Hənbəl «Müsnəd»
  27. Mir Seyid Əli Həmədani əş-Şafei «Məvəddətul-Qurba», 4-cü məvəddənin sonu
  28. Mir Seyid Əli Həmədani əş-Şafei «Məvəddətul-qurba», 6-cı məvəddənin əvvəli (Ənəs bin Malikdən)
  29. İbni Məğazili (Şafei) «Mənaqib»
  30. Əbül Qasım Hüseyn bin Məhəmməd Rağib İsfahani, «Mühazirətül-Üdəba və Mühavəratüş-Şüəra vəl-bğüləğa», ΙΙ cild, 213-cü səh. (Ənəs bin Malikdən)
  31. Məhəmməd ibn Yusif Gənci əş-Şafei, «Kifayəut-Talib» (Əbuzər Ğəffaridən)
  32. Beyhəqqi, «Mənaqib»
  33. Xətib Xarəzmi, «Mənaqib»
  34. İbni Məğazili əş-Şafei, «Mənaqib»
  35. İmam Əbu Əbdürrəhman Nəsai, «Həsaisul-Ələviyyə» 23-cü hədis (İbni Abbasdan)
  36. “Tarixi Təbəri”, 2-ci cild, səh-321
  37. “Tarixi Əbil Fida”, 1-ci cild, səh-116
  38. “Əl-bidayətu vən-nihayə”, 3-cü cild, səh-39
  39. “Həyatul-məram”, səh-320
  40. Ümmü Sələmə deyir ki, Peyğəmbər belə buyurdu: “Əli həmişə haqq və Quran ilədir, haqq və Quran da həmişə onunladır və qiyamətə qədər bir-birindən ayrılma-yacaqlar”, (Bu hədis sünnülərdən 15 yol ilə, şiələrdən isə 11 yolla nəql olunmuşdur.)
  41. Peyğəmbər (s) buyurmuşdur: “Hikmət on yerə bölünmüşdür, onun doqquz hissəsi Əliyə, bir hissəsi isə bütün müsəlmanlara nəsib olmuşdur.” (“Əl-bidayətu vən-nihayə”, 7-ci cild, səh-359)
  42. Məkkə kafirləri Hz. Məhəmmədi (s) qətlə yetirmək məqsədi ilə onun evini mühasirəyə aldıqları zaman Peyğəmbər (s) Mədinəyə hicrət etməyi qərara aldı və Əli (ə)-a buyurdu: “Bu gecə mənim yatağımda yatmağa razısanmı? Qoy mənim yatdığımı güman etsinlər və onların tə᾿qibindən amanda qalım?” Əli (ə) bu təhlükəli vəziyyətdə bu təklifi cani-dildən qəbul etdi.
  43. Həskani Əbu Səid Xudri-dən c.1, s.157, h:211,212
  44. Həskani Əbu Hureyrədən c.1 s.158, h:213
  45. Əhməd ibn Hənbəl, "Müsnəd", c.4, s. 281
  46. "Tarixi İbni Kəsir", c.5, s.210
  47. "Süneni İbni Mace", "Fazlu Ali" babı
  48. "Riyadun Nadirə", c.2, s.169"
  49. “Ğayətul-məram”ın səh. 79
  50. “Əbəqat”, "Qədir" bölməsi
  51. Cəlaləddin Siyuti, “Durrul-mənsur”, cild-2 səh.-298
  52. Hafiz ibn Əbu Hatəm Razi, “Təfsiri-Qədir”
  53. Hafiz Əbu Cəfər, “Kitabul-Vilayət”
  54. Hafiz Əbu Abdullah, “Amili”
  55. Hafiz Əbu Bəkr Şirazi, “Ma nəzələ minəl-Quran fi Əmiril-muminin”
  56. Hafiz Əbul-Qasim Həskani, “Şəvahidut-tənzil”
  57. Bədruddin Hənəfi, “Usidətul-qari fi şərhi səhihi Buxari”, cild-8, səh.-548
  58. İmam Fəxri Razi, “Təfsiri-kəbir”, cild-3, səh.-636
  59. Nizaməddin Nişapuri, “Təfsir”, cild-6, səh.-170
  60. Seyyid Şəhabuddin Alusi Bağdadi, “Ruhul məani”, cild-2, səh-348
  61. Nurədin ibn Səbbağ Maliki, “Fusulul-muhimmə”, əh.-27
  62. Əli ibn Əhməd Vahidi, “Əsbabun-nuzul”, səh.-150
  63. Məhəmməd ibn Təlhə Şafei, “Mətalibus-iyul”, səh.-16
  64. Mirseyyid Əli Həmədani Şafei, “Məvəddətul-Qurba”, məvəddə-5
  65. Şeyx Süleyman Bəlxi Hənəfi, “Yənəbiul-məvəddəh”, bab-39
  66. “Tarixi Yə᾿qubi” (Nəcəf çapı), 2-ci cild, səh-137 və 140
  67. “Əbil Fidanın tarixi”, 1-ci cild, səh-156
  68. “Səhihi Buxari”, 4-cü cild, səh-107
  69. “Murucuz-zəhəb”, 2-ci cild, səh-437
  70. İbni Əbil Hədid, “Nəhcül-bəlağənin şərhi”, 1-ci cild, səh 127 və 161
  71. Əllamə Təbətəbai, "İslamda Şiəlik", Bakı, "Nur" Mədəniyyət Mərkəzi, 2002, səh. 75-77
  72. Hakim, "Müstəsrək", c.3, s.124
  73. Əhməd ibn Hənbəl, "Müsnəd"
  74. Təbərani, "Əvsət"
  75. İbn-i Məğazili, "Mənaqib"
  76. Möttəki Hindi, "Kənzul Ummal", c.6, s.153
  77. Himvini, "Fəraid"
  78. İbn-i Hacər-i Məkki, "Səvaiq", s. 74,75
  79. Süleyman Bəlxi əl-Hənəfi, "Yənabiul Məvəddət"
  80. Cəlaləddin Süyuti, "Tarixul Xüləfa", s. 116
  81. Əbu Əbdürrəhman Nəsai, "Xəsaisul Ələviyyə"

Şiəlik
şiəlik, islam, dinində, məzhəb, məqaləni, vikiləşdirmək, lazımdır, lütfən, məqaləni, ümumvikipediya, redaktə, qaydalarına, uyğun, şəkildə, tərtib, edin, səhifənin, neytrallığı, şübhə, doğurur, məqalədə, tərəf, tutma, pisləmək, məqsədi, daşıyan, doğruluğu, sübu. Sielik Islam dininde mezheb Dil Izle Redakte Bu meqaleni vikilesdirmek lazimdir Lutfen meqaleni umumvikipediya ve redakte qaydalarina uygun sekilde tertib edin Bu sehifenin neytralligi subhe dogurur Meqalede teref tutma ve ya pislemek meqsedi dasiyan ve dogrulugu subut edilmeyen fikirler oldugu iddia edilir Xahis olunur bu mesele ile elaqedar muzakirelerde istirak edesiniz Sielik ereb الشيعة fars شیعه Islam dininde eqide Sie mezhebi ve ya Sie teriqeti kimi de adlandirilir Islamin sunnilikden sonra ikinci en boyuk zumresi mezhebler firqeler toplusu Dunya muselmanlarinin texminen 10 20 i 1 mehz siedir Bu eqidenin numayendelerine sie deyirler Islam Mezheblerinin numayendeleri Muselman dunyasi xeritesinde sie ehalinin yayildigi regionlar qirmizi sielik yasil sunnilik benovseyi ibadilik Erebce xettatliq Hz Eli e in adi Mundericat 1 Etimologiya 2 Tarix 2 1 Yaranmasi 2 2 Sieliyin firqelere bolunmesi 3 Eqide 3 1 Muaviye ve Eli 4 Edebiyyat 5 Istinadlar 6 Hemcinin bax 7 Xarici kecidlerEtimologiya Redakte Sie sozunun menasi izleyici teqib eden ve ya terefdar demekdir Tarixdeki ifadesile sietul Ali ereb شيعة علي yeni Eli terefdari birlesmesinin qisaldilmis formasidir 2 Eli siesi Ehli beyt siesi kimi ifadeler Mehemmed peygemberin sozlerinde de cox gorunmusdur Bu haqda Islam menbelerinde bezi hedisler de movcuddur Sunni alimi Firuz Abadi oz lugetinde bele yazir Sie adi Eli e ve Ehli Beyt e terefdarlarina verilen ad idi Sonradan bu ad onlar ucun resmilesdi Cabir ibn Abdullah Ensari r e bele buyurub Resulallahin s huzurunda oldugumuz bir vaxta Eli ibn Ebu Talib e otaga daxil olduqda Peygember s buyurdu Canim elimde Olana and olsun ki bunun Eliye isare sieleri qiyamet gunu qurtulusa yetisecekler Bu esnada zikr edilen aye Innellezine amenu ve emilus salihati ulaike hum xeyrul beriyyeh 3 nazil oldu 4 Hemin aye nazil olduqda Resulallah s Eliye e bele buyurdu Sen ve sielerin qiyamet gunu Allah sizden sizin de Allahdan razi oldugunuz halda geleceksiniz 5 Ibni Abbas r e deyir Innellezine amenu ve emilus salihati ulaike hum xeyrul beriyyeh ayesi 6 nazil olduqda Peygember s Eliye s buyurdu Bu ayede buyurulan sexsler sen ve senin sielerindir ki qiyametde raziliq ve sevincde olacaqsiniz ve Allah da sizden razi olacaqdir 7 8 9 Peygemberimiz s bele buyurub Ya Eli Allah tealanin Iman getirib saleh emelde olanlar yaradilmislarin en xeyirlileridir 10 buyurdugunu esitmedinmi Bax onlar senin sielerindir menimle sizin gorus yeriniz Kovser hovuzunun kenaridir Butun ummet hesab ucun toplasdiqda El ve destamaz ezalari nurlu olanlar deye cagrilacaqsiniz 11 12 13 14 Cabir ibn Abdullah Ensari r e bele buyurub Resulallahin s huzurunda idik Eli e bize dogru geldi Peygember Qardasim Eli yaniniza geldi buyurdu Sonra Kebeye teref yoneldi ve Elinin e elini tutub bele buyurdu Canim elinde olana and olsun ki bu Eli ve sieleri qiyamet gunu qurtulusa catanlardirlar Eli haminizdan daha evvel iman getirdi O Allahin ehdine vefali olanlardandir Xalqin ve sizin aranizda en adili en gozel ve beraber bolusduren ve Allah qatinda meqami en uca olandir 15 Innellezine amenu ve emilus salihati ulaike hum xeyrul beriyyeh ayesi nazil olduqda Resulallah s Eliye e buyurdu Ya Eli Sen ve sielerin xeyrul beriyyesiniz yaradilmislarin en xeyirlisisiniz Sen ve sielerin qiyamet gunu Allah sizden siz de Allahdan razi oldugunuz halda geleceksiniz dusmenlerin ise qezebli ve boyunlarina halqalar kecirildiyine gore baslari yuxari qalxmadigi bir halda gelerler 16 17 18 Peygemberimiz s bele buyurub Ya Eli Sen sehabelerin ve sielerin cennetde olacaqsiniz senin dusmenlerin ise cehennem atesindedirler 19 20 Peygemberimiz s Hz Eli e a buyurub Senin ummetin arasindaki meselin Mesih Isa bin Meryemin meseli kimidir Cunki onun qovmu uc firqe oldu bir firqe hevariler olan mo minler bir firqe yehudi olan dusmenler bir firqe de o hezret haqqinda heddi asan gulat ifratcilar Hz Elini Allah ve Allahin seriki bilenler Ummetimde senin haqqinda uc firqe olacaq Bir firqe mo min olan sielerin bir firqe ehd ve bey eti pozan dusmenlerin bir firqe de azgin olan ve senin haqqinda heddi asan ifratcilar Ya Eli Sen ve sielerin cennetdesiniz sielerinin dostlari da cennetdedir dusmenlerin ve senin haqqinda heddi asanlar ise cehennem odundadirlar 21 Islamda Mehemmed peygemberin oz zamaninda ortaya cixan ilk ad sie dir Sehabelerden dord neferi sie leqebiyle cagirirdilar Ebuzer Geffari Salman Farsi Miqdad ibn Esved ve Emmar ibn Yasir 22 23 Sie sozu son zamanlarda dunyada ceferi mezhebine verilmis ad kimi de taninir 24 Lakin sie dedikde tek ceferi sieleri yox Islamiyyetde Eli ye yoldas olan kimseler nezerde tutulur Tarix RedakteYaranmasi Redakte Eli e in sieleri adi ile taninan sielik mektebinin baslanmasi Peygemberi Ekremin s heyati dovrune qayidir 23 illik peygemberlik dovrunde islami tebligat ve cagirislarin genislenmesi ile elaqedar bas veren bir cox hadiseler subhesiz Peygemberin s sehabeleri arasinda bele bir cemiyyetin yaranmasini teleb edirdi O hadiseler asagidakilardir Besetin ilk gunlerinde Allah terefinden Peygemberi Ekreme s oz qohum eqrebasini dine devet etmek emr olundu Ya Peygember en yaxin qohum eqrebalarini Allahdan qorxut 25 Bu zaman Hezret askar sekilde buyurdu ki sizlerden her kes ilk olaraq menim de vetime musbet cavab verse menim vezirim canisinim ve vesimdir Eli e hamidan evvel islami qebul ederek Peygembere s iman getirdi ve verilen vedelere layiq goruldu Bu hedisle elaqedar Eli e buyurur Men hamidan kicik olduguma baxmayaraq dedim Men senin vezirin olaram Peygember s elini menim ciynime qoyaraq buyurdu Bu sexs menim qardasim vesim ve canisinimdir 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 ona itaet edin Camaat gulub Ebu Talibe dediler Sene emr etdi ki oz ogluna itaet edesen 36 37 38 39 Bu hedisi serifde ve diger hedislerde hezret Peygemberin s buyurdugu min kelmesi ya mini beyaniyyedir ye ni Menim olumumden sonra lt ve ya mini ibtidaiyyedir ye ni Olduyum andan etibaren sen ummetimin xelifesisen Her iki halda da Hz Elinin Hz Peygemberden sonra butun ummete Allah ve Resulunun xelifesi oldugu aciq aydin esaslandirilmis olur Adeten her hansi bir cereyanin rehberi oz herekat ve qiyaminin ilk gunlerinde dostlarindan birini vezir ve canisin olaraq basqalarina teqdim edir o rehber bele bir sexsi onun yolunda canindan kecmeye hazir olan fedakar insanlara tanitdirir b Hem sunni hem de sie menbelerinin neql etdiyi mutevatir hedislere esasen Peygemberi Ekrem s askar sekilde buyurmusdur ki Eli e danisiq emel ve reftarinda her nov xeta ve gunahdan uzaqdir 40 Onun dediyi her bir soz etdiyi her bir is dini esaslarla tamamile muvafiqdir o islam maarifi ve seriet hokmlerini hamidan yaxsi bilir 41 c Eli e misilsiz xidmetler ve vesfolunmaz fedakarliqlar gostermisdir Eli e in Peygemberin s hicret gecesinde onun yataginda yatmasini buna misal gostermek olar 42 Bedr Uhud Xendek ve Xeyber muharibelerinde dusmenler Eli e in eli ile meglub edilmeseydi islamcilar onlarin vasitesile mehv olub aradan gedecekdi d Qedir Xum hadisesinde Peygember s Eli e i butun insanlarin vilayet ve rehberliyine te yin ederek onu da ozu kimi ummetin rehberi e lan etdi 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 Aydindir ki haminin fikir birliyinde oldugu bu kimi imtiyazlar 66 67 68 69 70 ve Peygemberi Ekremin s Eli e a derin mehebbeti fezilet ve heqiqet asiqi olan sehabelerden bir qrupunun Eli e i severek onun etrafinda birlesmesine ve ona itaet etmelerine sebeb olurdu Bunun muqabilinde basqa bir qrup da o hezrete qarsi hesed ve kin kuduret besleyirdiler Sieliyin firqelere bolunmesi Redakte Her bir mezhebin bir sira ozunemexsus meseleleri vardir ki onun ilkin qayda ve prinsiplerini teskil edir ikinci dereceli meseleler ve hemin mezheb ardicillari terefinden qebul edilen musterek mesele lerden elave onlarin ixtilafli oldugu teferruat ise sobeler adlanir Sobe ve ya firqelere ayrilma butun dinlerde xususile dord semavi din olan xristianliq yehudilik mecusluq ve islamda da movcuddur Sie mezhebi Ehli beytden olan rehberlerin Eli Hesen ibn Eli Huseyn ibn Eli dovrunde hec bir sobeye parcalanmamisdir Lakin Huseyn olduruldukden sonra sielerin ekseriyyeti Eli ibn Huseynin imametine inandilar Keysaniyye adi ile meshur olan ve azliq teskil eden bir deste ise Elinin ucuncu oglu Mehemmed ibn Henefiyyeni imam hesab ederek onu vede verilen Mehdi adlandirdilar onlarin eqidesine gore Mehemmed ibn Henefiyye Rezva daginda qeybe cekilmisdir ve bir vaxtda zahir olacaqdir Eli ibn Huseynin vefatindan sonra sielerin ekseriyyeti onun oglu Mehemmed Baqirin imametine inandilar yene de azliq teskil eden bir deste Eli ibn Huseynin oldurulmus Zeyd adli basqa bir oglunun imametine inanaraq zeydiyye adlandilar Mehemmed Baqirin vefatindan sonra sielerin ekseriyyeti onun oglu Cefer Sadiqi imam kimi tanidilar Cefer Sadiq de vefat etdikden sonra sielerin ekseriyyeti onun oglu Musa Kazimi yeddinci imam kimi qebul etdiler Az bir deste ise altinci imam Ceferi Sadiqin sagliginda vefat eden oglu Ismayili imam hesab etdiler Bunlar da ekseriyyet teskil eden sielerden ayrilaraq ismailiyye adi ile meshurlasdilar Bezileri de o hezretin Abdullah adli ogluna digerleri ise onun Mehemmed adli basqa bir oglunun imametine inandilar diger bir qrup ise imametin o hezretde sona catdigini guman ederek onu axirinci imam hesab etdiler Musa Kazimin olumunden sonra sielerin ekseriyyeti Eli Rzani sekkizinci imam hesab etdiler bezileri de imametin yeddinci imamda basa catdigina eqide besleyerek Vaqifilik adi ile meshurlasdilar Sekkizinci imamdan on ikinci imama qeder nezere carpacaq parcalanma bas vermedi bas verse de bir nece gunden sonra oz ozune mehv olub aradan getdi Misal ucun onuncu imamin oglu Cefer oz qardasi Hesen Eskerinin vefatindan sonra imamet iddiasi etdi bir nece nefer ona inandi lakin bir nece gunden sonra onlar da onun etrafindan dagildilar ve Cefer de oz iddiasindan el cekdi Sielikden ayrilan ve ekseriyyet qarsisinda dayanan bu firqeler az bir muddet erzinde aradan getdiler bunlardan yalniz zeydiyye ve ismailiyye firqeleri qaldi Hal hazirda da onlardan bir destesi Yemende Hindistanda Livanda ve basqa yerlerde yasayirlar 71 Sie eqidesinde olan firqeler Babilik Behailik Bedailik Benanilik Bektasilik Carudilik Ceferilik Cenahilik Deruzilik Hasimilik Qeysanilik Imamilik Ismaililik Kamililik Mensurilik Mehdiyye Mufavvize Mugabrilik Nemetullahilik Nesriyye Nezarilik Numanilik Nusayrilik Qurabilik Salihilik Sebailik Suleymanilik Ulyanilik Vaqifilik Xetabilik Yunusilik Zerramilik Zerrarilik ZeydilikEqide RedakteSie mezhebinin esas prinsipi Allahi yegane tanri kimi tanimaq Mehemmed Peygembere s ve onun Ehli Beytine tabe olmaqdir Sieliyi sunnilikden ferqlendiren ise ilk uc xelifeni Ebubekr Omer Osman qebul etmemeleridir Onlar Eli bin Ebu Talibi mominlerin ilk xelifesi kimi taniyirlar Sie mezhebi Peygemberin s ve Onun Ehli Beytinin mesum oldugunu vurgulayir Muaviye ve Eli Redakte 656 ci ilde III Ereb Islam xelifesi Osman ibn Effan oldurulenden sonra bir qrup sehabelerden ibaret sura meclisi terefinden Eli IV Ereb Islam xelifesi secilmisdir Ve demek olar ki ekseriyyet muselmanlar Eliye beyet etmisler Sabiq xelife Osman ibn Effanin qohumu Sam valisi Muaviye ibn Ebu Sufyan Eliye qarsi cixmis ve onun xilafetini tanimadigini aciqlamisdir Sonradan bu munaqise muharibeye getirmisdir Neticede iki teref Siffeyn doyusunde uz uze gelmisdir Ehli Sunne butun bu olanlara baxmayaraq Muaviyyenin sehabe ve Quran katibi oldugunu deyir adinin evvelinde hezret ve sonunda r e Radiyallahu en deyilmesini musteheb sert hesab edirler Ehli Sie ise butun bu hadiselerin sebebkarinin Muaviyye oldugunu soyleyir ve onu lenetleyirler Bu hereketlerine esas olaraq ise bezi sebebleri aciqlayirlar Sieler iddia edirler ki Mehemmedin Eli haqqindaki bu hedisine esasen Muaviye Allaha qarsi cixmisdir Eli Quranladir ve Quran da Eli iledir Bunlar hovuzun basinda mene gelinceye qeder esla bir birilerinden ayrilmazlar Eli mendendir men de Elidenem Kim ona pis soz dese subhesiz mene pis soz demisdir ve kim mene pis soz dese subhesiz Allaha pis soz demisdir 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 Edebiyyat RedakteQurani Kerim Ellame Tebetebai Islamda Sielik Baki Nur Medeniyyet Merkezi 2002 260 seh Yequbi Tarixi Yequbi Seyyid Mehemmed Sirazi Sebha i Pesaver Istinadlar Redakte shafaqna com Shia s population Retrieved 18 Sep 2018 sii a s sia mezhebinden olan hilafetin Hz Ali ve onun soyunun olmasi gerektigi gorusunu savunan Hz Ali r a taraflisi Risale i Nur Institutunun resmi saytinin lugeti Arxivlesdirilib 2012 10 28 at the Wayback Machine Beyyine suresi 7 ci aye Celaleddin Suyuti Durrul Mensur fi kitabillahi bil Me sur Ebul Qasim Eli bin Hesenden Ibni Esakiri Demeski Celaleddin Suyuti Ed Durrul Mensur fi kitabillahi bil Me sur Ibni Ediden o da Ibni Abbasdan Beyyine suresi 7 si aye Iman getirib saleh emeller edenler ise yaradilmislarin en xeyirlileridirler Celaleddin Suyuti Ed Durrul Mensur fi kitabillahi bil Me sur 6 ci cild 379 cu seh Gayetul meram 326 ci seh Hafiz Ebu Neimi Isfahani Ehmed bin Ebdullah Hilyetul ovliya Beyyine suresi 7 si aye Ebul Mueyyid Muveffeq bin Ehmed Xerezmi Menaqib 17 ci bolum Hakim Ebul Qasim Ubeydullah bin Ebdullahil el Heskani Sevahidut tenzil fi qavaidil tefsil Mehemmed bin Yusif Genci es Safei Kifayetut Talib seh 119 Sibt ibn Covzi Tezkiretul xuvasul umeti fi me rifetil eimmeti seh 31 Ebul Mueyyid Muveffeq bin Ehmed Xerezmi Menaqib 9 cu bolum Ehmed ibn Hacer Heytemi Sevaiqul Muhriqe 11 ci bab Cemaleddin Mehemmed ibn Yusif Zerendi Medeniden Ibn Sebbaq Nuriddin Eli ibn Mehemmed ibn Ehmed Maliki Mekki Fusulul Muhimme seh 122 Ibn Abbasdan Ellame Semhudi Cevarihul Eqdeyn Cemaleddin Mehemmed ibn Yusif Zerendi Medeniden Mir Seyid Eli Hemedani es Safei Meveddetul Qurba Ummu Selemeden Ibni Hacer Mekki Sevaiqul Muhriqe Ummu Selemeden Ebul Mueyyid Muveffeq ibn Ehmed Xarezmi Menaqib 19 cu bolum Hafiz Ebu Xatemi Razi ez Zinet Hazirul Alimil Islamiy c 1 seh 188 Sii ozel isim sii Arapca ozel isim Siilik mezhebinden olan kimse Turk Dil Qurumu resmi sayti sie Suera suresi aye 214 Imam Ehmed bin Henbel Musned Mir Seyid Eli Hemedani es Safei Meveddetul Qurba 4 cu meveddenin sonu Mir Seyid Eli Hemedani es Safei Meveddetul qurba 6 ci meveddenin evveli Enes bin Malikden Ibni Megazili Safei Menaqib Ebul Qasim Huseyn bin Mehemmed Ragib Isfahani Muhaziretul Udeba ve Muhaveratus Suera vel bgulega II cild 213 cu seh Enes bin Malikden Mehemmed ibn Yusif Genci es Safei Kifayeut Talib Ebuzer Geffariden Beyheqqi Menaqib Xetib Xarezmi Menaqib Ibni Megazili es Safei Menaqib Imam Ebu Ebdurrehman Nesai Hesaisul Eleviyye 23 cu hedis Ibni Abbasdan Tarixi Teberi 2 ci cild seh 321 Tarixi Ebil Fida 1 ci cild seh 116 El bidayetu ven nihaye 3 cu cild seh 39 Heyatul meram seh 320 Ummu Seleme deyir ki Peygember bele buyurdu Eli hemise haqq ve Quran iledir haqq ve Quran da hemise onunladir ve qiyamete qeder bir birinden ayrilma yacaqlar Bu hedis sunnulerden 15 yol ile sielerden ise 11 yolla neql olunmusdur Peygember s buyurmusdur Hikmet on yere bolunmusdur onun doqquz hissesi Eliye bir hissesi ise butun muselmanlara nesib olmusdur El bidayetu ven nihaye 7 ci cild seh 359 Mekke kafirleri Hz Mehemmedi s qetle yetirmek meqsedi ile onun evini muhasireye aldiqlari zaman Peygember s Medineye hicret etmeyi qerara aldi ve Eli e a buyurdu Bu gece menim yatagimda yatmaga razisanmi Qoy menim yatdigimi guman etsinler ve onlarin te qibinden amanda qalim Eli e bu tehlukeli veziyyetde bu teklifi cani dilden qebul etdi Heskani Ebu Seid Xudri den c 1 s 157 h 211 212 Heskani Ebu Hureyreden c 1 s 158 h 213 Ehmed ibn Henbel Musned c 4 s 281 Tarixi Ibni Kesir c 5 s 210 Suneni Ibni Mace Fazlu Ali babi Riyadun Nadire c 2 s 169 Gayetul meram in seh 79 Ebeqat Qedir bolmesi Celaleddin Siyuti Durrul mensur cild 2 seh 298 Hafiz ibn Ebu Hatem Razi Tefsiri Qedir Hafiz Ebu Cefer Kitabul Vilayet Hafiz Ebu Abdullah Amili Hafiz Ebu Bekr Sirazi Ma nezele minel Quran fi Emiril muminin Hafiz Ebul Qasim Heskani Sevahidut tenzil Bedruddin Henefi Usidetul qari fi serhi sehihi Buxari cild 8 seh 548 Imam Fexri Razi Tefsiri kebir cild 3 seh 636 Nizameddin Nisapuri Tefsir cild 6 seh 170 Seyyid Sehabuddin Alusi Bagdadi Ruhul meani cild 2 seh 348 Nuredin ibn Sebbag Maliki Fusulul muhimme eh 27 Eli ibn Ehmed Vahidi Esbabun nuzul seh 150 Mehemmed ibn Telhe Safei Metalibus iyul seh 16 Mirseyyid Eli Hemedani Safei Meveddetul Qurba mevedde 5 Seyx Suleyman Belxi Henefi Yenebiul meveddeh bab 39 Tarixi Ye qubi Necef capi 2 ci cild seh 137 ve 140 Ebil Fidanin tarixi 1 ci cild seh 156 Sehihi Buxari 4 cu cild seh 107 Murucuz zeheb 2 ci cild seh 437 Ibni Ebil Hedid Nehcul belagenin serhi 1 ci cild seh 127 ve 161 Ellame Tebetebai Islamda Sielik Baki Nur Medeniyyet Merkezi 2002 seh 75 77 Hakim Mustesrek c 3 s 124 Ehmed ibn Henbel Musned Teberani Evset Ibn i Megazili Menaqib Motteki Hindi Kenzul Ummal c 6 s 153 Himvini Feraid Ibn i Hacer i Mekki Sevaiq s 74 75 Suleyman Belxi el Henefi Yenabiul Meveddet Celaleddin Suyuti Tarixul Xulefa s 116 Ebu Ebdurrehman Nesai Xesaisul Eleviyye Hemcinin bax RedakteIslam Eli Nasibilik Zeydilik Ismaililik Ceferilik On iki imam Sie kitablarinin siyahisi Sie alimlerinin siyahisi Sie muselman dovletleri Sielerin soyqirimi ISID Speyser dusergesi qetliami Anti SielikXarici kecidler Redakte30 dilde fealiyyet gosteren Aalulbayt Qlobal Informasiya Merkezinin sayti al sia org olu kecid Islamda Mezheb azerb Sielikde hedis turk Online Sie Kitabxanasi olu kecid s Islamda sunni sie teriqetlerinin yaranmasinin muxteser tarixcesiMenbe https az wikipedia org w index php title Sielik amp oldid 5992707, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.